-Milliy qehrimanlirini unutqan, Milliy qehrimanliridin iptixarlanmighan milletler yoqulushqa yüzlen´gen zawalliq milletlerdur!
-Xatiremdin
>>>☆<<<
Tarqalghan xewerlerdin qarighanda bügün shu jay waqti 20:20 de Milli inqilapchi, Milli herkitimizning aktip ishtirakchisi, Dangliq Yazghuchi, Shahit tarixchi Abdureshid Haji Kerimi aka Shiwitsiyening Payitexti Sitoklomda 84 yéshida bexitke qarshi waqitsiz wapat boldi.
Abdureshid Haji Kerimi aka 1942.yili 8.ayning 18.küni Qeshqer sheheride tughulghan. Bashta qeshqerde, andin Ürümchide ilim tehsil qilghan.Oqush püttürgendin kéyin milliy Inqilapqa qatniship, Xitay hökümiti teripidin jazalan’ghandin kéyin uzaq yil Yerken peylo stürmiside 10 yildin artuq mudditini ötigen.
Uning hayatini ömür boyi wetenning azatlighi, Milletning hürligi üchün küresh qilghan hayat, dep baha bersek artuq bolmaydu.
Abdureshid Haji Kerimi aka wapat étiptu, dise ishenmeyla qaldim…Dimisimu muhim shexisler bizge ölmeydighandekla tuyilidu.Toghra anglidingiz, Abdureshi Haji Kerimi aka wapat etti, Uning ölümi bilen Milli dawada küresh ichide ötken iztirapliq bir dewir axirlashti…
Shundaq Qilip Milli dawa asminidin yene bir yoruq yultuz saqip ketti. Abdureshit Haji Kerimi Akaning wapati Uyghuristan Xelqi üchün chong yoqutush boldi.
Bu shum xewer Heqiqiten yalghuzlam Uyghuristanliq wetendashlarningla emes, Belki anglighan pütkül türük dunyasidiki adaletperwer
insanlarning yürikini qattiq izidu.
Biz Abdureshid Haji Kerimi Akaning dewirdashliri we sebdashliri Bolush süpitimiz bilen uning wapatidin chongqur qayghuriwatimiz. Yaxshigha kün, yaman’gha ölüm nede, deptiken ejdatlarimiz. Abdureshid Haji Akaning ölümi bizge éghir musubet élip keldi.
Abdureshid Haji Kerimi 60-Yillardiki Uyghuristan Milliy azatliq herkitining ishtirakchisi we hayat shahididi. Uning Wetenning Milliy Musteqilliqi yolida élip barghan quralliq küreshliri „Qarajüldiki Jeng“ kitabida éniq teswirlen’gen. Qelem kürishi bolsa chatma maqalilardin teshkil tapqan ashu kitapta ekis ettürülgen.
Abdureshid Haji Kerimi Ependining ölümi milliy medeniyitimiz, Milli musteqilliq Herkitimiz we Milliy Edebiyatimiz üchün intayin chong yoqutush boldi.
Abdureshid Haji Kerimi akaning Hayat waqtida qedrige yetmigenler, choqum uzaq ötmey u qaldurup ketken boshluqni his qilip, yürekliri achchiq bolidu.
Rabbim milli dawaning aldida kök Bayraq kötürüp mangidighan, nam-shöret, quruq abroygha bérilmeydighan, Weten we Millet üchün Gep qilidighan, Gépige yarisha Ish qilidighan ustazning axiretligini xeyirlik qilsun. Abdureshid Haji Kerimi ependi ikkinchi ewlat Milliy inqilapchi bolush salahiyiti bilen Uyghuristan Milliy Armiyesining qurulushini körüshni bir ömür arzu qilip we shu Ghaye Yolida heriket qilip hemde shu künlerni kütüp, muradigha yètelmey, arman bilen uchmaqqa ketti.
Ulugh Tengrimiz Abdureshid Haji Kerimi akaning gunahlirini meghpiret qilsun we yatqan yerini jennette qilsun!
Biz uning Bizge miras qilip qaldurup ketken „Qarajüldiki Jengk“, „Tarixi Muhemmidi“ (Üzbekchidin Uyghurchigha örigen) qatarliq nadir eserlirini we ish- izlirini hemishe xatirleymiz we u shexsen ichide bolghan Aldinqi bir ewlat Milliy inqilapchilarning iradisige warisliq qilimiz!
Xelqimizdin mushu munasiwet bilen kütidighinimiz wetenning ümüdini aqlashtin ibarettur: Shundaqla qayghuni küchke aylandurup, milli iradini urghutup, ittipaqliship aliy ghayimizni ishqa ashurush üchün küresh qilish chaqriqigha awaz qoshushtin Ibarettur!
Millitimizning béshi saq bolsun, xelqimiz aman isen bolsun!
Axirda ustaz Abdureshid Haji Kerimi Ependining Ailisi, dostliri, sebdashliridin semimi Hal soraymiz!
-Tarix zadiche urush we köchüsh emes, Olturaqlishish we dewlet qurup medeniyet yaritishtin ibarettur!
-Xatiremdin
Yazarmen: Kurasch Umar Atahan tüzgen
Türükler bolupmu Uyghurlar qedimqi Sümerlarning bugünki ewlatliridur! Uyghurlar tarixta Iskit, Saka, Massaget, Hun, Yawchi, Iftalit we Türük dep atalghan bolup, bezide özige bashqa xeliqlerni qoshuwalghan bolsa, Bezide bashqa milletlerning shekillinishige aktip tesir körsetken.
Türükler jümlidin Uyghurlar qedimki Sümerlarning we Iskit we Sakalarning biwaste ewlatliridur. Qanche ming yildin béri Awropa -Asiya quruqlighida weziyetke qarap bezide yerlerde muqum olturaqliship yashighan bolsa, Bezi yerlerde köchmen charwichiliq bilen, Yene bezi yerlerde muqim olturaqlashqan halda Tarimchiliq , hem köchmen chawachiliq, hem Béliqchiliq, Hem Awchiliq bilen oxshashla waqitta parallil shekilde tirikchilik qilip kelgen. Shunga ejdatlirimiz oxshimighan tarixi kitaplarda, oxshimighan dewirlerde, Oxshimighan dewletlerde Bezide Déhqan, Bezide charwachi, Bezide Béliqchi yene Bezide Awchi, dep tilgha élinip kelgen.
Meselen: Hazir Uyghuristan ailisi oxshashla waqitta asasliqi déhqanchiliq, qol hünerwenchilik we soda-sanaettin bashqa hem charwichiliq, hem béliqchiliq, hem awchiliq, hem baghwenchilik….kesipliri bilen meshghul bolup yashaydu.
Ghayri Türük istilachiliri «Wehshi köchmenler» dep burmilap körsitishke tirishqan türkler, emeliyette Sümer dewri we Iskit–Saka haqani Alp Er Tunga dewridin tartip, chong qele-sheherlerge we nahayiti mukemmel memariyetge ige medeniyetlik dewletlerni qurup yashighan sivilizatsiyeleshken bir millet idi.
Poykent we Buxaraning talan-taraj qilinishï:
Quteybe bin Muslim 706-yili Poykentke kirgende, bu sheherni peqet ishghal qilmay, belki sheherning pütün memariyelik qurulmisini we sen’et mirasini buzup, eslihelerni yoq qiliwetti. Sheher xeziniliride bar bolup, etiwarlap saqliniwatqan türki xeliqlerning metallurgiye bilen alaqidar qol hüner we Sennet
Eserlirini buzghunchiliqqa uchratti.Hüner we texnikni ispatlaydighan zor miqdardiki altun we kümüsh eserler quyma kulchelerge aylanduriwitildi.
Bu, peqet bayliqni tartiwelishla emes, belki sen’et we injenerlik tarixini-mu yoqitish idi.
Türk tarixida Talkan we Jurjan weqeliri bilen bashlan‘ bu jeryan, addiy yer zminé elish yaki dinni tarqitish (fetih) herikiti emes; Belki bir milletning mewjutluqini, kimlikini we minglighan yilliq toplan’ghan medeniyet mirasini nishan qilghan, Jemiyetni toluq qaplama medeniyet we etnik qirghinchiliqidur.
Bu jeryandaki meqset, türüklerning peqet janinila elish emes, belki ularni tarixsiz we yiltizidin ayrip, medeniyet sehnisidin öchürüp tashlash idi.
Saray memariyesi we simwolizm:
Qeshqer, Turfan, Samerqent we uning etrapidiki türü sheher saraylirining tamliri, Hunlar we Sakalar dewridin kelgen böre, ejdiha we bürküt shekilliri bilen bezelgen idi. Bu qurulushlar «but» degen bahane sewep bilen yer bilen yeksan qilin’ghan; türüklerning kosmologiyelik dunyqarishini tashqa oyup qaldurghan bu «tapular» qesten untulushqa mehkum qilin’ghan.
Talkan we Jurjan’ga oxshash weqelerde, ereb istilachilirining mabed we kütüpxanilarni köydürüshi peqet diniy hujumla emes idi. Bu mabedlarning ishikliri we tamlirida jay alghan, türk tarixining «tapusi» hesablinidighan bu altun we tash simwollar (böre, ejdiha, bürküt) qesten parchilan’gan we berbatqilin’ghan.
Meqset, türüklerni simwolsiz, tarixsiz we bayraqsiz qaldurup, «yiltizi yoq köchmenler» degän yalghanni muqimlashturush idi.
Bilim qirghinchiliqi: kütüpxanilarning köydürülüshi
Bir milletning kelgüsini yoqitishning eng éniq yoli, uning ötmishige dair yezilma xatirisini yoqitishdur. Talkan we Jurjanda yüz bergen ijtima’iy qirghinchiliq, kütüpxanilarning köydürülüshi Bilen Mektepler, kütüpxanilar Yoq qilindi, alim we Sennetkarlar öltürüldi, bu Ish Islam Bayrighi astidaki bilim qirghinchiliqigha aylandi.
Qeshqer, Turfan, Kucha, Xarezm we Buxara kütüpxaniliri:
El-Biruni aghrinip bayan qilghinidek, türklerning astronomiye, tebabet, matematika we döwlet bashqurush (töre) heqqidiki barliq yezilma bilimliri otqa tashlan’ghan. Köydürülgini peqet qeghezler emes, belki türü tarixiy chongqurluqi we ilmiy kimliki idi.
Til we yeziqni yoqitish:
Türük yeziq sistemisini (tamghilarni) we tilni bilgen alimlar, katiplar we kamlirining sistemiliq halda öltürülüshi, «türük tarixi yeziqsiz» degen yalghangha zemin hazirlash üchünidi. Esli menbe yoq qilin’ghachqa Bügün türük tarixini Xitay, Erep we Paris menbeleridinla ügünimiz. Bu degenlik érqi we Kultural yoqutushning kütüpxana we mektepni köydürgen otlarning we Milliy we kultural qirghinchiliqning bewasite netijisidur.
Talkan we Jurjan: ijtima’iy we téxnikiliq qirghinchiliqi
Qeshqer, Turfan, Kuchar, Talkan we Jurjanda qilichtin ötküzülgen on minglighan Awam Ichide minglighan blimlik ziyalilar we hünervenler bar idi. Bir milletning sheherlirini layihelaydighan we ulugh mabedlirini quridighan sinipi meqsetlik we téxnikiliq yollar bilen yoqitilghanda, u milletning qayta sheher qurushi, nadir Eserlerni yézishi yüzligen yillargha qeder toxtap qalidu.
Kimlik mejburiyiti:
Mabedlarni yiqitip, üstige yat qurulushlarni selish, türüklerni öz zéminida mehmandek yatlashqan halitige chüshürüshni nishan qilghan pisixologiyelik hereketning bir qismi idi.Ming lyler, İlterish Qaghan qebri we delillerning tépilishi:
Bügün Ming öyler, Eski qolyazmilar we İlterish Qutluq Qaghan abide qebirining tapilishi, erebler Qeshqer, Turfan, Kuchar Talkan we Jurjanda yoq qilduq degen medeniyetning yer astidin qayta awaz chiqirishidin ibaret pakitlarning biridur.
Bu abide qeber; memariyesi, yeziqi we ebədiy haliti bilen, türüki xeliqlerning hechqachan peqet chedirdin ibaret köchmen charwichi millet emeslikini, eksiche abide qeberler we mabedlarni qurghan yuqiri derejilik döwlet nizamigha ige bolghanliqini ispatlidi.
Türük döwlet en’eniside bayraq mesilisi, zamaniwi dewirlerde yasighan tött bulungluq kiyim-kechektinla ibaret emes. Bu toghridiki eng chong xataliq, bugünki shekillerni ötmishte izdeshtur.
Türüklerning bayriqi, mejaziy bir parche rext emes; belki hökümranliqni, armiyini we qaghanliqning ilahiy küchini bildüridighan tughdur.
Tugh sistemisi: bayraqning heqiqiy shekli
Göktürkler we Uyghur dewride bayraq, neyzining uchigha ornitilghan altundin quyulghan bir büre béshi we neyzige yoqurni boylap töwen’ge sozulghan shekilde békitilgen kök asman renglik ipek lentalardin terkip tapqan.
Zamaniwi ményatur we heripi sızimlarning kelip chiqishi:
Xitay imperiye yillanmiliri, Göktürk we Uyghur qaghanlirining derwazisi aldida turghuzulghan, üstide altundin büre bashi bar sanchiqlarni (tughlarni) qorqunch bilen xatirige alghan. Bu, xiyaliy simwol emes, belki düshmen teripidin tizimgha elin’ghan döwlet protokolidur.
İmza (tamgha) bilen bayraq (tugh) arisidiki perq
Tagh kechisi bayraq idi. degenlerning xataliqi, bir sülale möhri bilen armiye sanchiqini arilashturghanliqidur. Türük dewlet nizamida bu ikisi hechqachan bir-birining ornigha qoyulmaydu:
Tagh kechisi (teke): Bu, Ashina sülalesining (qaghan soyi) shexsi tamghisidur. Qaghan xet yezgende, tashqa möhür basqanda yaki shexsi mülkini belgüligende buningdin paydilin’ghan. Yəni bu, döwletning imzasidur.
Büre bashliq tugh: Bu, armiyening we milletning bayriqidur. Jeng meydanida armiye, qaghanning shexsi möhri emes, belki altun büre bashliq sanchiqning keynidin yüridi.
Bashqa türük döwletliride simwolizm:
Bayraqlar xiyaliy degenler, ming yil burunqi rextning chirip ketishini bahane qilidu. Ema bu simwollar tashqa we metalgha oyulghan:
Büyük Hun imperiyesi: Xitay menbeleride «Lung» (ejdiha) dep xatirilen’gen we mabedlarning tamlirini bezep turghan shekiller, Hunlarning hökümranliq simwolidur.
Kök Türük we Uyghur Émparaturluqliri Asare Etiqeleri…
Atatürk 1930-yillarda biwasite tekitligen we «Türk Tarih Tezi» arqiliq dunyagha jakarlighan heqiqet shuki; türükler dunya medeniyetining qurghuchi asasi amilliridin biridur. Germaniye akademiyilirining ötken yili élan qilghan ilmiy melumatlirimu, bu qirghinchiliq külidin qayta tugulghan heqiqetlerni delillidi.
Orhun Alacam
Akademik menbeler:
Chavannes, Edouard. Documents sur les Tou-kiue (Turcs) occidentaux.
Togan, Zeki Velidi. Umumi Türk Tarihine Giriş.
Esin, Emel. Türk Kozmolojisine Giriş.
Kyzlasov, L. R. Ancient Turkic Monuments and Banners.
Atatürk, M. K. Türk Tarihinin Ana Hatları (1930).
Pars, Ereb dep atilidighan tarix, emeliyette öz türk tarixidur.
Wenn du möchtest, kann ich im nächsten Schritt
• die Orthographie weiter vereinheitlichen,
• eine akademisch-kritische Version erstellen oder
• den Text parallel Arabisch–Lateinisch zeilenweise gegenüberstellen.
Tengritagh Akademiyesi 