Meshhur Alim, Uzaqni Körer Dahi Sabit Dewmollam We Ijadiyiti Heqqide


Autori: Yalqun Rozi

27336728_1868549623180921_6549878659161380405_n

Sabit damollam abdubaqi kamali 1883 – yili, (hijiriye- yili) atushning azaq kentide dunyagha kelgen . Bashlan’ghuch diniy terbiyini azaqta chong elem axunum dégen kishidin alghan. Kéyin qeshqer xanliq medriste oqighan. 1910 – yili abduqadir damollam hem mamut axun damollamlarning dewet qilishi bilen, buxaragha bérip yuqiri melumat alghan. 1914 – yili oqushni tamamlap damolla bolup yurtigha qaytish sepiride, iligha kélip süydüngde isma’il haji dégen kishining qizi rabiye bilen toyliship öylük bolghan. Bir nechche yil ötkendin kéyin, “Reste Weqesi” sewebi bilen ayali rabiye bilen ajriship, oghli abdullani ayaligha qaldurup, qeshqerge qaytip kelgen hemde qeshqerxanliq mediriste ustazi abduqadir damollam hem meslekdishi shemsidin damollam bilen bille mu dderrislik qilghan .
Shemsidin türdi damollam (1874 — 1934) sabit damollam bilen démetlik kishi bolup, atushning törkül kentide dunyagha kelgen. Qeshqer we buxaradiki yuqiri derijilik bilim yuritlirida hem alimlarda oqup, hindistan, erebistandiki ataqliq alimlar bilen ilmiy sohbetlerde bolghan ularning chong hürmitige érishken. Shemsidin damollam sistémiliq bilim alghan kishi bolush salahiti bilen, diny we penniy ilim saheside chongqur izden’gen. Bolupmu til – edebiyat, mentiq (logika) , astronomiye, shi’ériyet, tarix, jughrapiye, matématika qatarliq ilimlerde kamaletke yetken . “Ulmuha Tüzmecheyin”,”Mumatez- Zewcheyin” (ayallargha da’ir muhim exlaq – peziletler) qatarliq kitablarni yazghan. 1910 – we 1920 – yilliri shiemsidin damollamni panah tartip, uninggha shagirit bolush üchün qeshqerge kelgen. Mesilen, xotendin muhammet imin bughra, ghuljidin tiyipzat tahiri, eyni waqitta qeshqer xanliq medriske kélip, shemsidin damollamdin diniy we penniy ilimlerni ugen’gen. Tejelli bilen alahide yiqin munasiwette bolghan hem musha’ire yiziship turghan. Démek, gholjidin qaytip kelgen sabit damollam qeshqerde ustazi abduqadir damollam we meslekdishi shemsidin damollam bilen hemkarliship, qeshqer teweside mute’essiiplikke, xurapatliqqa, qulchiliqqa, nadanliqqa jahan’girlikke qarshi heqqaniy herketlerni teshkilligen .
1924 – yili abduqadir damollam suyiqesitke uchrighandin kéyin, suyiqesitchilerning nishani sabit damollamgha merkezleshken. Buni sezgen sabit damollam 1925 – yili hejge bérish bahanisi bilen iligha yénip chiqqan hem ilidiki meripetperwer, oqumushluq kishilerning yardimi bilen, 1927 – yili, “Shirin Kalam”dégen kitabini tunji qétim kürede tash metbe’ede basturghan. Bu kitabta nuqtiliq halda muhemmet peyghemberning terjimihali we exlaq – peziletliri sözlen’gen. Bu kitab kéyin hindistanda bésilip tarqitilghan .
Sabit damollam diniy ilimlerde hem türkche, erepche, parische edebiyatning pütkül turliride ilim tehsil qilghan bolghachqa, mezkur tillarda bezide nesiriy, bezide nezmiy bilen sözlesh, yézish kamalitige yetken. U 1927 – yilidin bashlap, ghulja shehride deng meschitide Quranuy Kerim ni aghzaki terjime qilip, bu ishni üch yil dawamlashturghan. Yene bir tereptin “Alipiyening Sherhiysi” “Islam Qanuni (bu ibin malik dégen alimning alfiyesige qilghan sherhi we hashiyidur) , “Sunnet Aqide Jewheriye, Bayayan El Sünnet”  dégen kitablarni yazghan. 1930 – yili gholjida, chöchektiki murat ependidin telim élish bahanisi bilen weziyetni közetkili chiqqan xoten qaraqashliq muhemmet imin bughra bilen pikirleshken. U shu yili küzde qeshqer we atushtin chiqqan shemsidin damolla, yaqup haji qatarliq yüzdek kishi bilen birlikte on nechche yashliq oghli abdullani élip hejge mangghan .
1931- yili baharda, u hej tawabini adaqilip bolghandin kéyin, ilmiy ziyarette bolush üchün, oghli bilen bille köpchilik bilen xoshlashqan (bezi kishilerning diyishiche, sabit damollam, hej tawap qilish jeryanida tatar lardin chiqqan meshhur diniy alim musa jarullayéw bilen körüshken . Sabit damollam, musa jarullayéw, shemsidin damollam ücheylen sabit damollining Islam Qanuni namliq kitabi asasida, se’udi erebistanining padishahigha dölet qanunigha tüzitish kirgüzish toghrisida teklip bergen) . Sabit damollam se’udi erebistani, türkiye qatarliq jaylarda tekshürüsh, öginish bilen bolghan we ilmiy söhbetlerni élip barghan. Türkiyide ilmiy ziyaretteboliwatqan chéghida, misirda dunya islam alimliri söhbet yighini échilidighanliqidin xewertépip, yighin’gha ülgürüp qahirege barghan .
Sabit damollam se’udi erebistanida, misirda we türkiyide ilmiy ziyarettebolup, weten’ge qaytish üchün yolgha chiqip, 1932 – yili hindistan’gha kélip déhlide bir mezgil turup qalghan hem “Aqide Jewheriyet, Bayan El Sünnet”, “Shirin Kalam”, Alfiyening Sherhiysi”  namliq kitablirini basturdi .
Sabit damollam 1932 – yili 12 – ayda, qaghiliqqa yétip kelgen, andin udul xoten’ge barghan . 1932 – yili 1 – ayning melum bir küni, qariqash oybagh mediriside, muhemmet imin bughra 1931 – yili 6 – ayda qurghan yoshurun teshkilatning ezaliridin bir yüz ottuz kishi yighin échip, sabit damollam bilen qariqashliq memet niyaz elem axunumni ezaliqqa qubul qilghan hemde qozghülang kötürüsh künini belgilesh, qozghilangchilar rehberlirini saylash ishini muzakiriliship bikitken .
Sabit damollam özining chet ellerdiki igiligen ehwallirini tonushturup mundaq xulase chiqarghan: birinchi, bügünki dunya shara’itida qoshna we bashqa chet döletlerdin inqilabimizgha yardem kütmek mumkin emes. Men bu heqqe köpligen munasiwetlik kishiler bilen pikirleshtim, ikkinchi, inqilabning qozghulush noqtisi xotende bolushi lazim. Shuning üchün, men udul xoten’ge keldim .
Sabit damollam ramizan munasiwiti bilen xotenning herqaysi jaylirida Quran we hedislerdin wez éytip, bolupmu jihat toghrisidiki telimatlarni keng teshwiq qilip, qozghilang üchün xelq ichide omomiy bir pikir éqimi berpa qilip, maddiy we meniwi küchlerning toplinishigha küch chiqardi .
1933 – yili 2 – ayning 24 – küni, qariqashta qozghilang partlighan. 1933 – yili 4 – ayghiche xoten tewesi qozghilangchilarning qoligha ötken . Shuning bilen 4 – ayning 5 – küni “Hökümti Islamiye Hotan”  dégen waqitliq hökümet qurulghan. Sabit damollam qozghilang jeryanida, yeken qozghilangchiliri bilen xoten qozghilangchiliri ottursidiki ziddiyetni muwappeqiyetlik yarashturghan .
1933 – yili 7 – ayning 17 – küni, sawut damollam bilen muhemmet imin bughraning inisi imir abdulla (shah mensur) ikki ming kishilik qoshunni bashlap yekendin qeshqerge qarap yolgha chiqqan. Sabit damollamlar yekendiki chaghda, qeshqerdin tömür shijangning abdughopur shaptul damollam bashchiliqidiki töt wekili yeken’ge yétip kelgen . Ular qozghilangchilarning qeshqerge bérishining hajiti yoqliqi toghrisida sabit damollamlar bilen kéngish ötküzgen . Sabit damollam bashchiliqidiki qozghilangchilar buninggha qet’iy qoshulmighan .
Abdughopur shaptul damollam peyzawat shaptulluq kishi bolup diniy melumati yuqiri bolghachqa, qeshqer teweside tesiri zor bolghan. Lékin bukishi sépi özidin munapiq bolup, abduqadir damollamgha qesit qilish suyiqestige qatnashqan , osman pasha bilen tömür shijangni ziddiyetke sélip, ma jensang üchün ketmen chapqan. U 1934 – yilidin kéyin, yeni shéng shisey hökümiti dewride etiwarlinip ishlitilgen hem qeshqerde qurulghan uyghur uyushmisining re’isi bolghan . 1935 – yili yazda ürümchige kélip, ölkeboyiche échilghan “Ikkinchi qétimliq awam konfrensi”ge qatnashqan . Qaytip barghandin kéyin, shéng shiseyge bolghan alahide ixlasi heqqide sözlep yürgen hem uning “Alte Büyük Siyaset”ni teshwiq qilghan .
1936 – yili 5 – ayda, shéng shisey qeshqerning walisi, sowét ittipaqi bolshiwéklarpartiyisining ezasi wang bawchen’ge télégram bérip, sowét ittipaqida ékuskursiye we ziyerette bolush üchün soda – sana’etchiler tekshürüsh ömiki teshkil qilghanliqini, shunga qeshqer uyghur uyushmisining mudiri abdughopur shaptul damollamni ürümchige ewetip bérish lazimliqini uqturghan . Shéng shiseyning abdughopur shaptul damollamdin paydilanmaqchi boluwatqanliqini bilgen mehmut shijang uning ürümchige bérishigha yol qoymighan. U, 5 – ayning 12 – küni kéchide, adem ewetip abdughopur shaptul damollini qeshqer kona sheherning öteng bazirida yushurun olturgüzüwetken. Shéng shisey mehmut shijangning bu ishigha ghezeplinip, mehmut shijangdin öch élish üchün, mehmut shijangning yéqin ademliridin abduraxman haji bilen emet qul hajini saqchi idarisi arqiliq qolgha élip, ürümchige élip ketken .
Ene shu abdughopur shaptul damollam sabit damollamlar bilen yekende qilghan kéngishtin kéyin, bezi kishilerge, ularning jumhuriyet qurimiz dégini némisi? Majensanglargha kuchi yétemdiken? Dégen’ge oxshash sözlerni qilip, sabit damollamning keynidin gheywet qilghan. Tömür shijangning wekillirini kütushke mes’ul bolghan bir kishi bu sözni anglap qélip, imir abdullagha éytip qoyghan .
Qeshqerdin kelgen wekiller etisi qayitmaqchi bolghanda, imir abdulla (shah mansur) abdughopur shaptul damollamni élip qélip nezerbend qilip qoyghan. Wekiller qeshqerge qaytip kélip yekendiki kéngishte bolun’ghan sözlerni we imir abdullaning abdughopur shaptul damollamni nezerbend qilip qoyghanliqini tömür shijanggha yetküzgen. Tömür shijang buninggha xapa bolup, abdughopur shaptul damollamni élip kélish üchün, qeshqer olimaliridin yene wekillerni teshkillep yeken’ge ewetken . Imir abdulla wekillerge: abdughopur shaptulni hazir qoshup bérimiz, emma bu ningdin kéyin u pitne – pasat tarqatmisun! dep jikiligen .
Sabit damollam bilen imir abdulla yitekchilikidiki ikki ming kishilik qoshun yéngisargha yétip kelgende, tömür shijang qeshqerdin yéngisargha kélip, sabit damollamlarning qeshqerge barmasliqini ötünidu. Lékin sabit damollam bilen imir abdulla öz pikridee ching turup, qeshqerge qarap yolgha chiqip, 7 – ayning 20 – küni qeshqerge yétip kélidu .
Qeshqer diki hamitxan lüyjang, hemdembeg hajim lüyjang, sétiwaldijan (özbék, qeshqerge qéchip kelgen basmichilarning bashliqi) , kichik axun tü’enjang qatarliqlar alte yüz dek esker bilen, osman pasha (lüyjang) , uraz tü’enjanglar bashchiliqikidi qirghizlar töt yüz qushun bilen sabit damollini kütüwalghili chiqidu. On minglighan sheher puqraliri yolning ikki qasniqida turup, uni qarshi élishidu .
Sabit damollam, imir abdulla bashchiliqidiki xoten qoshunliri qeshqerge kelgendin kéyin, osman pasha ularni qizghin qarshi alghan bolsimu, lékin tömür shijang özining tesirining ajizlap kétiwatqanliqigha chidimay, 1933 – yili 7 – ayning 26 – küni hamitxan lüyjang, hemdembeg haji, sétiwaldijan, kichik axunlargha buyruq bérip, sawut damollam we shah mansur turghan orunlarni qorshiwélip, ularning eskerlirini pütünley qoralsizlandurghan hemde sabit damollam bilen shah mansurni yawaghdiki bir hoyligha nezerbend qilip qoyghan. Bu weqedin kéyin, tömür shijanggha majensangdin tartip hemmisi qattiq boysunup, uninggha qomandanliq tamghisini tapshurghan. Tömür shijang bu tamghini bir kün sheher aylandurup daghdugha qilghan. Buninggha ghezeplen’gen osman pasha 8 – ayning 2 – küni eskerlirini bashlap, öz yurti qizil uygha chiqip ketken. 8 – ayning 3 – küni, majensang tömür shijangni öltürüwetken. Shuning bilen, qeshqer majensangning qoligha ötken. Sabit damollam bu chaghda yurti atushqa chiqip ketken. Tömür shijang öltürülgendin kéyin, osman pasha qaytidin qeshqerge kélip, qeshqerni ilkige alghan hemde tömür shijanggha tewe qoshullarni özige qoshiwalghan .
Osman qeshqerni qolgha alghandin kéyin, sabit damollam atushtin qeshqerge kélip, osman bilen körushken. 8 – ayning 15 – küni qeshqer shehiride xoten hökümitining qeshqer ish bashqurush idarisini qurghan. 9 – ayning 10 – küni bu idarini emeldin qaldurup, uning örnigha “Sherqiy Türkistan Musteqilliq Jemiyiti” ni qurghan .
Sherqiy türkistan islam jumhuriyitining qurulghanliqi toghrisida, eyni meydanda bar bolghan seypidin ezizi kéyin “Ömür Dasdtani”  namliq eslimisining birinchi qismida mundaq yazghan: “ shundaq qilip, hijiriye 1352 – yil 7 – ayning 4 – küni, miladi 1933 – yil 11 – ayning 12 – küni qeshqerde sherqiy türkistan islam jumhuriyiti qurulup, könchi mehellisining aldidiki meydanda bayraq chiqardi. Bu bayraq ay – yultuzluq kök bayraq idi. Bayraq chiqirip, jumhuriyet qurulghanliqini jakarlash chong yighinida, Hökümet isimliki, asasiy qanun we dewlet Shierini > qilindi “ .
“ qeshqer tarix matériyalliri “ ning 1 – qismida chang shéyang mundak yazghan: “11 – ayning 12 – küni (hijiriye 1352 – yil 7 – ayning 24 – küni) kéchide sherqiy türkistan müsteqilliqi jem’iyiti > qeshqer konisheherde yighin chaqirip, sherqiy türkistan islam jumhuriyiti ning resmiy qurulghanliqini jakarlidi. Teshkiliy programma qatarliq hüjjetlerni maqullidi .
11 – ayning 13 – küni chüshtin burun, sherqiy türkistan islam jumhuriyiti > hakimiyiti qeshqer kona sheherning tümen deryasi boyida, yeni yawagh köwrikining yénida, yigirme ming kishilik yighin échip, bayraq chiqirish murasimi ötküzüp, sherqiy türkistan islam jumhuriyiti hökümitining ezelirining isimlikini élan qildi. Sabit damollam özi dölet ishliri bash wekili > buldi. Aqsuda turiwatqan xojiniyaz hajigha dölet re’isi ornini qoyup qoydi. Sabit damollam uzun söz qildi. Sözdin kéyin, sheherde namayish qilindi .
11 – ayning 15 – küni, sabit damollam shwétsiye katolik diniy jem’iyitining qeshqerde turushluq wekaletxanisining qutluq haji bash muherrir likidiki basmixanisida “sherqiy türkistan“ heptilik géziti ni (beziler “Yengi Hayat”deydu) chiqardi. Yérim aydin kéyin, “Musteqilliq”  ayliq zhurnili chiqirildi, uningda, sherqiy türkistan islam jumhuriyiti rehberlirining isimliki we muhim hojjetler bésildi, keng kölemde jama’et pikri tayyarlandi >>.
Yazghuchi abduréhim ötkür “ oyghan’ghan zémin “ namliq romanining 2 – qismida mundaq yazghan: “ . . . Uningda jumhuriyet re’isi xojiniyaz hajim déyilgen kéyin, sabit damollam (atush) bash wekillikke, janibék qazi (qirghiz) mu’awin bash wekillikke, zérip qara haji (özbik) edliye ministirlikige, qasimjan haji (xoten) xarji ishlar ministirlikige, abdukérimxan mexsum (qeshqer) ma’arip ministirlikige, abdullaxan(özbik) sehiye ministirlikige, mehmut mohiti (turpan) herbiy qumandanliqqa, orazbék (qirghiz) dölet mudapi’e ministirlikige, yüsüpjan qurbéshi (özbék) bash shitap bashliqliqigha, ubul hesen haji (atush) soda – déhqanchiliq ministirlikige, shemsidn damollam (atush) ewqap wexpe ishliri ministirlikige, muhemmidin haji (qeshqer) hökümetning bash katipliqigha körsitilgeniken “.
1933 – yili qeshqerde qurulghan “Sherqiy Türkistan Islam Jumhuriyiti”sitalin hökümiti bilen shéng shisey hökümitini qattiq sarasimge salghan. Shuning bilen ular xojiniyaz hajigha wede bérip, uni indekke keltürüsh arqiliq bu yéngi qurulghan jumhuriyetni yoqitishni pilanlighan .
1934 – yili 3 – ayda, ulughchatqa tewe erkeshtamda, sitalin hökümitining wekilliri xojiniyaz hajini shinjang ölkisige mu’awin re’is qilidighanliqi toghrisida wede bérip, buning üchün, xojiniyazning ulughchattiki is’haqbék tü’enjang bilen birliship we shéng shisey qisimliri bilen masliship, jenubiy shinjangni tinchlandurushni shert qilghan. Xojiniyaz haji sitalin hökümitining telipige kön’gen hemde sabit damollam qatarliq kishilerni qolgha élip, shéng shiseyge tapshurup bérishke wede qilghan .
1934 – yili 4 – ayda, xojiniyaz haji yekende zirip qari haji, shemsidin damolla, ablaxan sultanbeg qatarliq töt kishini nezerbend qilghan. 4 – ayning 13 – küni, mehmut shijang qol astidiki ghopur tüenjangni qaghiliqqa ewetip, sabit damollamni qolgha alghan. Xojiniyaz haji sabit damollam bilen zirip qari hajini aqsugha yalap élip kélip, shéng shiseyning aqsudikii qisimlirigha tapshurup bergen .
Sabit damollamni shéng shiseyge tutp bérish bedilige xojiniyaz haji shinjang ölkisining mu’awin re’isi bolghan. Lékin, u mehmut shijang qomandanliqidiki milliy qisimni qeshqerde qaldurushni shert qilghan. Shuning bilen, mehmut shijang qeshqerde shéng shisey hökümitige tewe bolghan altinchi diwiziyining (kéyinche yettinchi diwiziyige özgertilgen) shijangi bolup, jenubiy shinjanggha tesir körsiteleydighan orun’gha ige bolghan .
Sabit damollam 1934 – yili shéng shiseyning ürümchidiki türmisige qamalghan. Xojiniyaz hajimu 1937 – yil 10 – ayning 12 – küni “Yapon Jahangirlikining Quyruqi” dégen tohmet bilen shéng shisey teripidin qolgha élinip zindan’gha tashlan’ghan . Xojiniyaz haji 1938 – yili sitalin hökümiti terpidin terbiyilinip ürümchige – shéng shiseyge yardemge ewetilgen hashim haji dégen kishi teripidin sirtmaqta boghup öltürülgen . Xojiniyaz haji öltürülgendin kéyin, kishiler sabit damollamnimu öltürülüp boldi dep qarashqan. Lékin, sabit damollam 1940 – yiligha kelgiche hayat saqlan’ghan. 1940 – yili ürümchi ikkinchi türmining bashliqi lu bindi isimlik xuyzu sabit damollam bilen tonushup qalghan. Lu bindi sabit damollamning telipige bina’en uninggha Quraniy Kerim  bilen qeghez – qelem ekirip bergen hem sabit damollamning yashash muhitini yaxshilap bergen. Shu kündin bashlap, sabit damollam Quranuy Kerim ni uyghur tiligha terjime – tefsir qilishqa kirishken. On aygha yetmigen waqitta, u terjime – tefsirini toluq tamamlighan . Sabit damolla  Qurniy Kerim  ning terjime – tefsirni tamamlap uzun ötmey, yeni 1941 – yili ellik sekkiz yishida u alemge seper qilghan .
Eskertish: islam ümmiti yéqinqi esirlerdin buyan köpligen qanliq qismetlerni bashtin kechürdi. Bu qan bilen yézilghan köz yashliq qismetler din düshmenliri , musulmanlar ichidiki murtedler , munapiqlar ,sotsiyalizm , kapitalizm , dimokiratizim, mediniyzimgha iman keltürgen azghun petiwachilar, özining guruhi, öz millitining menpe’iti üchün islamni we islam ümmitni süy’istimal qilip el wela wel bera eqidisini terk etken petiwachi mollilar , mötidil islam tonigha orniwélip islam sheri’i hökümni qirqiwatqanlar we ularning sawatsiz , bilimsiz sadiq muxlis egeshküchilirning qulliri arqiliq ilip birildi. Din dushmenliri we azghun pirqilarning xataliqni körsitip bergen ehli tewhidiler peqetla qanun chiqirsh huquqi allahqa xas dep özining imani burchini ada qilghan qérindashlar ,musulmanlarning hoquqliri qoldin ketkendin tartip ta hazirqi zamanimizgha qeder her – xil namlar bilen qarilandi, chetke qéqildi , yurtliridin sürgün qilindi, töhmetlerning qurbani bolundi, hettaki seyyid qutubdek dargha ésildi. Lékin allahning wedisi we resullahning béshariti boyiche yaxshiliqqa buyiryidighan we yamanliqtin tosidighan bir guruppa islam ümmiti ta qiyametkiche qeder dawamlishidu. Ular din düshmenliri we yuqiriqi azghun guruhlarning hili – neyrenglirige hich ejeblenmidi we ejeblenmeydu.
I allah :qérndashlirimizning qilghan xizmetlirni musulmanlargha menpe’etlik qilip bergin, qérindashlirimni toghra yolgha yitekligin , ularning qelbini heq ölmalirining toghra yollirigha ichip bergin. Qérindashlirimni ehli – tewhid we selefi – salihlarning yollirida qilghin, az bilsimu ögen’ginige emel qilidighan salih , ixlasmen musulmanlardin qilghin , ulargha heqqe qul, batilgha qet’iy ikkilenmey inkas qayturalaydighan iman we jasaret ata qilghin . Gunahlirimizni meghpiret qilghin, bizdin ilgiri ötken ustazlirimizning , ata – anilirimizning we musulman qérindashlirimizning gunahni kechürgin. Sen heqiqeten bekmu rehidildursen , chin dildin töwbe qilghanlarning gunahlirini kechürgüchisen . Biz uyghur musulmanliri töwe qilduq , bizni kechürgin , özengning rehmet peziliti bilen bizge köplep sabit ( sawut ) damullilarni chiqirip bergin. I – allah ustazimiz elmuwahid , mujahid sabit damollam abdubaqi kamaligha jennetning eng kattisni bergin. Bizni uning yulida qilghin!!! amiyin!

Torda Éqip Yürgen Milliy Inqilap Heqqideki Söz-Chöcheklerge Rediye!


-Milliy Oyghunush Ürgütliri-Azatliq Yolida Izdinishler

uygur_devleti

 

Birqanche kündin beri milliy inqilapni, Ahmetjan Qasimiy Ependini, Bezi teshkilatlarni yene bir qisim siyasiy paliyetchilerni kichik chüshüridighan gheywet we söz chöchekler virustek tarqiliwatidu. Ahmetjan Qasimi shek-shühbesiz tariximizda ötken shereplik milliy qehrimanlarimizning biridur!Hazirqi zaman milliy herkitimizning meniwiy mimarlirining biri Turghun Almas “Kéyinki tariximizda Uyguristan xelqi üchün dahi bolushqa layiq iki kishi ötti.Eshu ulugh zatlarning biri Muhemmed Emin Buğra yene biri bolsa Ahmetjan Qasimi ependidur”dégen idi.Men bu ikki shexisning chetke qéqilghini yetmigendek emdi kélip Ahmetjan Qasimini milliy munapiqqa, xelqimizni yirginishlik mexluqlargha oxshatqan eshu atalmish yazmini körüp, towa dep yaqamni tuttum we Allahning izni bilen sükütni buzup, büyüklirimizning shenige sanchilghan eshu xuddi baghchidiki yawa tikenge oxshaydighan shumluqni chillap turidighan yazma heqqide dadilliq bilen ikki éghiz pikir bayan qilishni milliy sherep dep hésaplaymen we shu munasiwet bilen eshu yazmani, yazmining igisini we bu yazmini tarqitiwatqanlarni milliy herkitimizning nigizlik menpeetini asas qilip olturup shidet bilen eyipleymen, shundaqla bu heqtiki pikirlirimni xelqimiz bilen ortaqliship ötümekchimen!

Tenqit- ilmiy bolishi kérek!
Tenqit- tenqit exlaqigha boy sunghan bolishi kérek!
Tenqit- ijabiyliq pirinsipigha emel qilghan bolishi kérek!
Tenqit- jemiyet tereqiyatigha paydiliq bolishi kérek!
Tenqit- ittipaqliq, birlik we Qérindashliqqa ündigen bolishi kérek!
Tenqit- jamaet pikir éqimigha layiqlashqan bolishi kérek!
Tenqit- yaman süpetlik özgürüsh yasap özini-özi inkar qilishqa ötkende netije pütünley kütülmigen yerdin chiqidu!

Shunche köp weten xayinliri turghan yerde, milliy herikitimizning omurutqisi hésaplinidighan Ahmetjan Qasimigha oxshaydighan bir qisim shexislerni milliy munapiq dep haqaretlep, Milliy inqilapni hemde shuning bilen bir dewirde ötken xeliq qehrimanlirini etibarsizlashturush, millitimizning béshigha kéliwatqan xeterlik bir ishning bisharitidur we bashlinishidur!

Biz hezer eylimisek milliy tariximizdiki nurluq yultuzlarni qarilap, millitimizni ochuqtin-ochuq haqaretlewatqanlar, bu ishqa masliship heriket qiliwatqanlarning arqisida xitay tajawuzchiliri bar bolup, bu xeyirsiz mangqurtlar uzaq ötmey rast deptiken deysiler Sabit Dewmolla we Memtimin Bughralarghimu arqa-arqidin zeherlik tillirini uzartip, gül-chichekke tolghan meniwiy baghchimizgha wijdansizlarche ot qoyup béridu!

Bu büyüklirimiz heqqidiki yazma normal tenqitke peqet oxshimaydu.Tenqit opiratsiye qilghangha, tenqitte ilmiy uslup qolunush xeterlik yaragha melhem sürgenge oxshaydu.Torlarda éqip yürgen bu yaman süpetlik yazmining qilghinini hergiz tenqit deyishke bolmaydu we qollinilghan uslubni yaragha melhem bolidighan dorigha emes, keselni öltürüp dawalaydighan zeherge oxshawatidu, déyish téximu eqilge uyghun bolidu.

Ahmetjan Qasimini Milliy Munapiq, xayin we milletning düshmini dep teswirligen bu yazmining igisining yüriki qaridap, öz xelqige bolghan nepret shu derijige yetipturki uni aldirap söz bilen ipade qilghili bolmaydu!Nime üchün bizning qénimizdin bolghan bir adem öz xelqidin bundaq nepretlinidu, eqil hergiz qobul qilalmaydu.

Eshu yazmini oqughan kishi Uyghurgha xitaymu bunda öch emes, Uyghur turup uyghurgha qandaqlarche bunche öch bolup kétidighandu, dep tashlaydu ixtiyarsiz! Yazmining sayibida millitimizge bolghan öchmenlik, nepret we wehshiy haqarettin bashqa bir nerseni ipadileydighan gherez tamamen yoq! Yazma sahibining millitini, özini kemsitish tuyghusi shu derijige yetkenki, rohiy késeller doxturigha qettiy körünmise özini öltüriwélish ihtimalini chetke qaqqili bolmaydu.

Lenet bolsun, xelqimizning qediriyetlirige ilmiy we tenqidiy muamile qilishni bilmey qara-qoyuq til uzartidighan bundaq özini bilmeydighan, özini chaghliyalmaydighan we anillirimizdin emgen aq sütlerge asiyliq qilidighan exmeq we xeyirsiz hamaqetlerge!

Qaranglar mana emdi Xitaylar hemme yerde quturap ketti, bizde hazirche süküt qilish, qisasni qelbimizge xatirlesh we towa demektin bashqa chare yoq.
Qerindashlirim bu jandin ötüdighan yaman künlerdiki derdimiz yetip ashidu, xelqimzning sunuq köngluge bundaq rehimsizlerche azar bermenglar, bu maqala emes eksiche meniwiyetni weyran qilidighan bir virus boluptu.

Buni yazghan ademning ismnimu atighum kelmeywatidu.Öz millitige adem qandaq qilsa bundaq nepretlineleydu, nerdin kelgen zeherxendilik bu, xitay bundaq insanlargha nime wede qilghandu, aldin tesewur qilmaq tes.
Bu kishilerning xitaylar heqide yazghan mushundaq uzun, tesirlik we hayajangha tolghan maqaliliri barmu?Bar deydighanlar bolsa yollap qoyunglar nezer aghdurup baqayli.

Eger yazmining igisining mengisige birawlar tapancha tenglep turup, mushundaq bir maqala yaz degen bolsa uni bashqiche chüshinishke bolidu. Eger undaq bolmay, yazmining apturi Uyghurlardin nimishqidur öch élish meqsidide bu yolgha atlanghan bolsa, yazarmenning pisixik saghlamliqidin azraq emes xélila köp gumanliniwatqinimizdin hich shühbilinishke yer qalmaydu. Bu xil késelge giriptar bolghanlar dangliq kütüpxanilargha ot qoyiwétish, Tarixiy Binalarni partilitiwétish, Ammiy sorunlarda ewritini chiqirip hayasizliq qilish, meshur shexislerge böhtan chaplash, kichik balilarni görege éliwélish arqiliq awamgha özining kim ikenlikini, kimlikini, nime qilalaydighanliqini tonutup qoyidu.Xitay zulimining éshishigha egiship, ilgiri wetenni ular azat qilghuche biz xitaylar bilen inaq yashap turimiz. Weten azat bolghanda yene eng bashta biz barimiz, dewatqanlarda bu xil késellik alametliri körülishke bashlidi.

Xitaydin qorqup, barliq achchighini ejdatlardin chiqirip, barliq öchini Uyghurdin almaqchi bolup tereddut qiliwatqanlarnimu yoq dégili bolmaydu.Pissixologiye ilimide ailisi yaki jemiyettin köngli qattiq azar yep, achchiqni ichige yutalmay qisas élishqa atlanghan bu tiptiki hadisini Antisotsiyal Sindromi, dep ataydighan bolup, bu xil rohiy bonormalliq axiri kishining depressiyongha kirishni keltürüp chiqiridu. Bu ehwalni hazirqi zaman Uyghur jemiyitide yoq deyishke hergiz bolmaydu.

Bundaq késelge giriptar bolghan kishiler yoshurun éngidiki isteklirini qandurush meqsidide zorawanliq filimliridiki bash qehrimanlarning obrazi bilen özini baghliwélip, özi öchekep ketken, bizar bolghan we yirgengen insanlar türkimi bilen küresh ichide yashaydu. Bu tiptiki ademlerning késel ikenliki deslepte anche bilinmeydu, kéyinche oturgha chiqidu we jemiyetke ziyini bekla éghir bolidu. Bu xil ademler dangliq shexisler, meshur qehrimanlar, netije qazanghan siyasiyonlar bilen özini halak qiliwalghuche bolghan ariliqta özi talliwalghan yol we shekil arqiliq keskin tirikishish halitide yashaydu! Ahmetjan Qasimi qatarliq dangliq shexisler we téxiche ghelbe qilalmighan milliy heriket bezi nirwisi ajiz ademlerge alergiy qilishqa bashlighan bolishimu mumkin.

Biz özimizge diqqet qilishimiz lazim. Herkitimiz, oy-xiyalimiz we pikirlirimizni dayim tekshürüp turmisaq bolmaydu. Kisel bolush hichkimning gunahi emes, lékin késellikini bilip turup dawalitishqa orunmasliq, bedenni we rohni yarilandurush, jemiyetke yük bolup qélish hemde uning aldini almasliq gunahtur. Qérindashlarim allahning ashiqida bolsimu bundaq zeherlik viruslarni ishlep chiqarmayli. Budaq meniwiyetni chökertidighan mehsulatlarni yazmayli we xelqimizning arisigha chachmayli.

Ahmetjan Qasimi qatarliqlarni, milliy inqilapni we chet-eldiki teshkilatlarni normidin ashurup qarilaydighan bu tiptiki öchmenlik, zeherxendilik we qulchiliq rohigha bay ghelite yazmalar, bir qarimaqqa toghridek körüngini bilen, emeliyette bizge hergizmu yaxshiliq yaki birer xeyir keltürmeydu! Xitaylarning nöwette qiliwatqini meniwiyitimizdiki binani yiqitish. Xitay bir heriket bashlisa ishni mushundaq bashlaydu, dep oylisaq zinhar xata bolmaydu.

Bu yazmaning elan qilinishi jallat Chin Chuengo emdi üch xil küchke zerbe berishni chetelde bashlaymiz, degen chaghqa toghra keldi. Bu yazmigha qarap baqsam bir-ikki künde yezilghandek emes, xeli ilgirila xitaylar teripidin, millitimizge ghum saqlap yürgen birsige zakaz qilinghan mal ikenligi perezdin anche uzaqtek qilmaydu! Bizge belki qandaq zerbe beridu?! Bizge meniwiy dunyasimizdiki tariximizgha ayit iptixarliq tuyghulirini meniwiyitimizdin öchürüsh we tariximizda otturgha chiqqan, milliy shan-sheripimizning simiwoli bolup qalghan Sabit Dewmolla, Ghujaniyaz Hajim, Mehmut Muhiti, Alihan Töre we Ahmetjan Qasimigha oxshaydighan motiflarni xeliq arisida étibarsizlashturush arqiliq zerbe béridu.

Eger biz Qeshqeriye dewliti we birinchi-ikinchi qétimliq jumhuriyetchilik herkiti bizge qaldurup ketken qediriyetlerni özlikimizdin inkar qilsaq, milliy herkitimiz ixtiyariy shekilde tarqap kétidu. Bu inkasni yézishqa mejbur qilghan yazmalardin birqanchisi bar bolup, bundaq zeherlik yazmilarni mushu ay mushu künlerde xelqimiz arisida tarqitish allahning heqqide éghir gunah bolidu.Bu maqala saghlam bir pisixik keypiyatta yézilmighachqa meniwiyitimizde peyda qilidighan yara saqaymay nurghun qediriyetler arqa-arqidin gumran bolup kétishi mumkin.
Tarixqa, tarixiy shexislerge baha bérishte hayajangha bérilip aldiraqsanliq qilishqa, bilip-bilmey weten-millet üchün éghir ziyan sélishqa bolmaydu!Tarixi hadisiler we tarixi shexisler millitimizni, rohiyitimizni teshkil qilghan binaning parchiliri bolup, teyarliqsiz biri yulup chiqirilsa pütün bina ghulap chüshidighan xeter bolghachqa, bu meselige alahiyde diqqet qilishqa erziydu.

Tarixqa Birtereplime Muamile Qilish Eqilning Düshmnidur! Tarixiy Shexislerge Bérilgen Xata Baha Bolsa Milletning Düshminidur!

Tarixi Yoq Bezi Milletler Tarixni Toqup Chiqiriwatidu!Biz Bolsaq Tariximiz Turup, Uningdin Pexirlinishte Yoq, Uni Köydürüp Kül Qiliwatimiz!

Tarixqa Tebir Bérishte Mueyyen Bir Formula Yoq! Tariximizni Peqet Zamanning Éqishigha Egiship Özgiche Izahlaymiz!

Tarixni Qara-Qoyuq Inkar Qilghanliq Özini Xorlighanliq We Kemsitkenlik Bolup, Bu Xuddi Özini Özi Ésiwalghanghila Oxshaydu!

Jesser Ejdatlirimiz Bizge Qarighanda Eqilliqraqidi.Emma Düshmen Dewletler Bizning Bash Kötürishimizni Hazirqidekla Xalimayti!

Teshkilatni Chishlep Tartqanda Qawan Tongguzdek Bolup Ketkenler, Nöwet Xitaygha Kelgende Lalma Ittek Yawashliship Qalidu!

Ejdatlar Ata-Ananghila Oxshaydu! Ilmiy Exlaqini Bilmey Turup Tarixni Toluq Inkar Qilish Ata-Anisidin Tanghanghala Oxshaydu!

Gep Qilish Asan, Höddisidin Chiqish Tes! Chong Gep Qiliwatqan Bezi Exmaqlarning Emeliyette Kichik Ishlarmu Qolidin Kelmeydu!

Milletke Xitap Ang Sewiye, Siyasiy Sapa we Ilmiy Iqtidar Telep Qilidu! Bu Heqte Salahiyeztsiz Ish Qilghanlar Yaki Sarang Yaki Xayindur!

Tariximizgha, Tarixiy Shexislerge Baha Bérishte Étnologiykiliq,Sotsiologiykiliq, Politilogiykiliq, Pissixologiykiliq Ölchemler Hemde Tarix Pelesepesi Pirinsipliri Asas Qilinidu!

Tariximizdiki Sheyi We Hadisilerning Bugünki Normisi We Chek-Chigirisini Xalighan Bir Qulaqkesti Emes, Belki Shu Dewirdiki Sotsiyal Penler Boyiche Yétiship Chiqqan Mutexesisler Békitilidu!

Beziler Xitaygha Masliship Addiy Hadisilerdin Yüze Xulase Chiqirip Tariximizgha Zeher Qusuwatidu! Agah Bolunglar Qérindashlar!

Tarixtin Heqiqetni Körüsh Asan Emes! Bilmey Turup Tarixtiki Heqiqetler Üstide Pikir Bayan Qiliwatqanlargha Lenet Bolsun!

Tashqiy Düshmenni Haman Yéngiwalghili Bolidu! Düshmen Eger Pikiringde Bolsa Béshingni Tashqa Urghan Bilenmu Meghlup Bolisen!

Bilimlik Bolghanliq Hemme Ishning Hel Bolghanliqi Emes! Bilim Aqil We Tedbirlik Bolmighanlarning Görini Qazidu!

Tarixmu Bir Eserge Oxshaydu! Kechmishimizni Ejdatlar Yaratqan! Tariximizni Biz Yazimiz We Ewlatlargha Miras Qaldurimiz!

Ejdatlirimizning Milliy Mawjutluqimizni Qoghdash Üchün Élip Barghan Barliq Küreshlirige Adil, Semimiy we Ijabiy Baha Béreyli!

Tarixni Ejdatlirimiz Yaratti, Biz Tiklep Chiqtuq! Milliy Kechürmishlirimiz Barliq Rengliri Bilen Muhteshem We Birpütündur!

Biz Tarixqa Nezer Tashlap, Özimizni Meshur Shexislerimizning Chirayidin Körümiz we Téximu Éniq Tonuymiz!

Tarixqa Baha Bérish Undaq Asan Ish Emes!Tarixqa Birqisim Nadan We Exmaq Ademler Emes Dana Xeliqimiz Baha Bersun!

Shanliq Tariximiz Bizning Qimmetlik Ana Mektibimizdur! Bu Mektepni Oqumay Turup Özimizni Hergizmu Yaxshi Tonuyalmaymiz!

Ejdatlargha Qilinghan Hojum Militimizge Qilinghan Eng Chong Haqarettur! Meshur Shexisler Milliy Gewdimizning Bir Parchisidur!

Tariximizdiki Meshur Shexislerge Tenqidiy We Ijabiy Hadisatlarni Birleshtürüp Baha Berginimiz Téximu Aqilaniliktur!

Tariximizgha, Tariximizdiki Meshur Shexislerge Tenqidiy We Ijabiy warisliq qilalmisaq kelgüsining yol xeritisini pilanlighili bolmaydu!

Tariximizgha Baha Bérish Nazuk Bir Ish! Alahiydilik We Kemchiliklirimiz Bilen Biz Bir Pütün Millet Hésaplinimiz!

Mushu Künlerde Sabit Dewmolla,Memtimin Bughra,Aliyhan Töre We Ahmetjan Qasimigha Tilteküzgenler Milletimizning Düshmenliridur!

Hey eziz qérindashlar gep qildim dep dewermenglar, qiliwatqininglar xitayning wetende qiliwatqan ishining del özidur! Men silerge dep qoyay, Xitaylar mushundaqla mangsa teliyinglar ongdin kelidu-de, silerdin burun, siler qarghawatqan bu tarixni we eshu dewirdiki tarixiy shexislerni uzaqqa qalmay özliri pak-pakiz yoq qiliwetidu!

Bu ishqa hazirdin bashlap xelqimizning arisida hazirliq qilishqa bashlidinglarmu-yaki?! Millitimizdin qorqmisanglarmu Allahdin qorqunglar!Insap qilinglar, bichare xelqimizge uwal qilmanglar, mezlum xelqimizning bergen aq sütini haram qilmanglar!

Milletning ötmüshi bugüni bilen, bugüni bolsa kélichigi bilen bir pütündur!
Tarixshunasliq élimide tarixqa bugünki ölchemler bilen qarashqa bolmaydighanliqini, tarixiy hadisilerge méghizini qobul qilip sakilini chiqirip tashlash pirinsipi bilen muamile qilishni tekitleydu!

Millitimizning tarixtiki yashash sharayitliri, yashaghan jughrapiyeliri, dunya qarashliri, diniy we siyasiy étiqatliri, boy sunup yashashqa mejbur bolghan qanunliri we kultural xususiyetliri oxshimighachqa, tariximiz we tarixiy shexislerge baha bergende ijabiyliq bilen selbiylikni rushen periqlendürishimiz, xulasilerni bugünge eynen köchürüp kelmestin tenqidiy özleshtürüshimiz lazim!

Tariximizdiki paydisiz, selbiy we xata hadisiler, yaxshi we yaman shexislerning hemmisini bugünimiz we kélichigimiz üchün xizmet qilduridighan qimmetlik bayliq dep qariyalisaq, u halda pikirimiz échilip tariximizdin qéydash, ejdatlirimizdin yamanlash pissixikisidin qurtulup, pikir yolimiz wallide yorup kétidu!

Hey beghrezler siler uni qildi, buni qilmidi dep renjiwatqan milliy qehrimanlirimiz téxi 30 yashqimu tolmighan, burutliri yéngidin xet tartqan militimizning munewwer perzentliri idi.Siler aq-saqal bolup newre körgiche bolghan ariliqta ular örüyelmigen qaysi taghni yiqitiwettinglar?!Düshmen shu chaghdimu küchlük we köp idi.Xelqimiz shu chaghdimu az we ajiz idi!

Pütün dunyada bizning ayrim dewlet bolushimizgha qarshi birliksep bolmighan bolsa, ular bashlighan inqilap we qurghan jumhuriyet asiyaning ottursida bu chaghqiche yaponiyedek sanaetleshken qudretlik bir dewletni allaburun shekillendürüp bolghan bolatti.

Tariximizni, dunya tarixini, xelqra siysiy sürkülüsh we qutuplishishlarni yaxshi örgensenglar andin, qisqa bolsimu dewlet qurup, musteqilliq bayriqini merkizi asiyada tikligen eshu shanliq ejdatlirimizgha aperin oqumay qalmaytinglar! Bilip qoyunglarki xelqimiz silerdek döt-kalwa emes, ilgiri purset kelgende nime ish qilghan bolsa yene waqti kelse nime ish qilishni özi bilidu, hosh kallanglarni tapmisanglar tarixning lenetlik tamghisi pishanenglargha urulup qalidu!

Maqala Autori: Küresh Atahan

14.02.2018 Germaniye

Osmanli Dewliti We Uyghurlarning Siyasiy Teqdiri!


Autori:Korash Atahan

Késilini Yoshurghanning Derdini Ölümi Ashikarilaptu!

-Uyghur Hikmetliridin

Fredoom for Uyghur
Késilini Yoshurghanning Derdini Ölümi Ashikarilaptu!
-Uyghur Hikmetliridin
Büyük alim Yüsüp Has Hajipning jahanshomul esiri “Qutatqu Biligte” Uyghur hökümdarlirining adilliqi, adaliti we heqqaniyiti ekis ettürülgen bolsa, Xitaylarning Herbiy Ishlar desturi bolsa xitay militining qara niyetliki, wapasizliqi, achközliki qatarliqlarni ekis ettürülgen, osmanlilarning dewlet bashqurush tüzükliride bolsa zorawanliq, hakimmutleqliq we kéngeymichilik qatarliqlar asasiy tima qilinghan.
Xitaylar ach qalsa öz ailisidiki ajizlirini tallap yep hayat qalidighan bir millet!Emma tarixta türükler gerche ach qalmighan bolsimu, hökümdarlarning xayishi bilen yat milletler bilen hemkarliship öp-öz qérindashliri üstidin qanliq qirghinlarnimu élip barghan!
Biz Uyghurlar bolsaq hemme ishta aq köngüllük, insaniyliq we adilliqni ölchem qilghachqa “Köngülchekning köti ochuq” dégendek aqiwetke qalghan.Millitimiz meselilerge özidek sadda muamile qilmighan hökümdarlargha qarshi toxtimay isyan kötürüp turghachqa, axirida hökümdarmu yoq, dewletmu yoq, insap we adaletmu yoq halette qara niyet yat milletlerning mustemlikisi astida qul yashashqa mejbur bolghan! Milliy Iradisining Hökmaranliqini Angliq Qobul Qilmighan Millet, Yat Milletlerning Ayaq- Asti Qilishigha Mehkum Millettur!
Uyghur xelqining dewlet we hakimiyet heqqidiki sadda dunya qarashliri özining hökümdarliri we milliy dewletlirining béshigha chiqqachqa milliy hakimiyetliri uzaqqiche put tirep turalmighan. Xitaylarning dewletchilik desturi, Osmanliylarning dewlet bashqurush tüzükliri bolsa ularni ronaq tapquzghan bolsa, bizning dewletchilik iddiymiz, dewletni yiqitish rolini oynighan!
Bundaq hadisatlarni tariximizdin samandek misal keltürgili bolidu.
Osmanli Dewliti We Uyghurlarning siyasiy teqdiri heqqide kishini oygha salidighan sirliq ishlar bolghan! Osmanli Sultani Abdulhamidhan yollighan top we tüpekler qeyerge ketken?Qeshqeriye dewliti top we tüpeklerni tapshurup élip xitaylargha qarshi qollanghanmu, yaki xitaylar eshu top we tüpekler bilen Uyghuristan dewlitini yiqitqanmu ejiba?! Sultan Abdulhamidhan Uyghurlargha top we tüpek köndergen bolsa nimishqa Pekinde Türükler teripidin eskiriy Ishlar Universitesi qurulghan?!
Bu universitetta oqughan genirallar Zuo Zongtang bilen birge D.Türkistanliq qérindashlargha yardem qilish üchün kelgenmu ejiba?! Qaysi tarix toghra zadi?! Nime Üchün Qeshqeriye dewliti Osmanli dewlitige beyiet qilighan turuqluq, Osmanli dewliti Qeshqeriye dewlitige bu ahanetni ishlidi?!Bu qiyin suallardur!Siler tarixchi dewatqan, doktur dewatqan ependiler nimishqa bu tarixni qézip chiqip heqiqetlerni xelqimizge ügetmeydu?!
Aziz qérindashlirim Osmanli dewliti degenlik Türük dewliti dégenlik emes.Bezi hakimiyetler bar xudi Osmanli dewlitidek öz millitining shillisini dessep turush üchün qurulidighan. Türükler Osmanili dewliti yiqilip Jumhuriyert qurulghandin keyinla milliy hakimiyitini tiklidi. Osmanli dewliti höküm sürgen alte yüz yil dawamida bashqa herqandaq milletke türüklerge qilghan peskesh muamilini rawa körmigen.Dunya Türük émperiyesi dep qaraydighan Osmanlilar dewride Türükler ikkinchi sinip muamilisi körgen bolsa, Dunya bashqa millet dep qaraydighan Chenggizhan qurghan Mongghul émperiyesi dewride bolsa Türükler aliy ériq muamilisini körgen!
Osmanliy dewride bolsa türükler rastinla pes ériq süpitide xorluqqa uchrighan. Bu éti ulugh emma türükler üchün supirisi quruq dewlet bashqilargha qarighanda Türüklerning qirilip ketishige tarixta eng köp sewep bolghan.
Bu dewlet bashqa din we eriqtiki xeliqler bilen ittipaqliq ichide, türkiy xeliqler bilen qanliq urush ichidila bolghan.Tarixta Türüklerning eng köp qirilip ketken waqti we bashqa miletlerning nopusining eng köpüyüp ketken, medeniyitining eng tereqiy qilip, herbiy jehettin eng küchüyüp ketken waxti Osmanliylar höküm sürgen keyinki 500 yildur!
Engilizlar Osmanli dewlitini orta asiyadiki türkiy xeliqlerning bolupmu dunya eng yeqindin bilidighan Emir Tömürning ewladi hesaplanghan Uyghurlarning bash kötürüshining aldini élish üchün Zuo Zongtangning eskerlirige herbiy telim-terbiye bérishke mejburlighan. Pekinde Osmanlilar Engiliye dewlet bankisi teminligen meblegh bilen mexsus bizge qarshi adem yetishtüridighan herbiy universitet qurup, Türkistan xelqige qarshi dunyawiy sewiyediki eskiriy qomandanlarni yétishtürgen.
Türkiye telim-terbiye bergen xitay-manju armiyesi Qeshqeriye dewlitini yiqitti…Birinchi we ikkinchi jumhuriyet dewridemu bu ish birinchi qetimqidek arqa-arqidin oxshashla tekrarlandi…Shunga xitaylar türkiyeni, türkiye xitaylarni qara kün dostimiz, dep ataydu…
Elbette bu bir achchiq tarix…Toghra Türükler bolsa bizning jenimiz, yürek parimiz, öp-öz qérindishimiz…Qénimiz bir, kélip chiqishimiz bir…Uyghurlar weten we siritida qazaqlarning qazaqistani, qirghizlarning qirghizistani, üzbeklerning üzbekistani bar, biz Uyghurlarning bolsa türkiyemiz bar, dep pexirlinidu! Uyghurlar tamamen heqliq. Sewbi Selchuqlar dewliti we Osmanlilar émparatorliqini biz Uyghurlarning gheripke köchken ejdatliri qurghan! Emma tarixning ötüshi bilen weziyet barghanche murekepleshken. Anatoluda qanche yüz yillardin béri hayat-mamatliq hakimiyet talishish kürishi dawamlashmaqta. Türük hökümitini tarixning oxshimighan dewirliride kimler idare qildi we qiliwatidu, uni biz bilmeymiz…Hakimiyet kimning qoligha ötse ötsun hökümdarlar özini qoghdap qélish üchün herqandaq wastini tallimaydu, dégili bolmaydu.
Tejiribiler ispatlidiki oxshimighan dewirlerde hakimiyet yürgüzgenlerning hazirghiche bizge tutqan pozitsiyeside anche chong periq yoq bolup keldi. Dunyaning perde arqisidiki rejisorlirining bizge bolghan közqarishi özgermey turup, türkiyening we türkiy jumhuriyetlerning bizge bolghan pozitsiyeside chong özgürüsh bolmaydu. Dunyaning heqiqi xojayinlirining biz bilen bolghan munasiwiti yaxshilanghanda, biz dunyaning yengi tertiwidin orun alghanda bizge eng bashta yardem qilidighanlar Türkiye we Türkiy Jumhuriyetler bolidu. Ejdatlirimiz “Asqida göshüng bolsa bir küni yersen” deptiken. Shu pursetler piship yétilgiche memliket ichi we siritida bolupmu qérindash milletlerning tupraqlirida özimizning milliy mawjutluqimizni bir amallarni qilip qoghdap qélishimiz kérek! Herwaqit qérindashlirimizning we yatlarning bizni özlirining ötkünchi menpeetliri üchün qurban qiliwetishiden pexes bolishimiz lazim!
Hazir keyinki 60 yildikige oxshashla Türkiyening menpeeti hemmidin üstün deydighan gep yene xelqimiz arisida bash kötürüp qaldi…Osman Elining, Isa Begning nime üchün türkiyede chong körülüp, Yaquphan Bedewlet, Sawut Dewmollam Hezretli, Alihan Töre Hezretliri we Ahmetjan Qasimiy ependi qatarliqlarning anche tilgha élinmasliqi we jiddiy peyitlerde chetke qéqilishining ademni shürkendüriwetküdek bir tarixiy arqa körünishi bar. Biz Uyghurlar Oghuzhanning, Ailp Afrasiyapning, Sultan Selchuq Bughra Qarahanning, Alip Arislan Qarahanning we Hökümdar Amir Tömürning ewlatlirimiz!Bizni Altayliq Osman Eli we Yengisaliq Isa Begning torunlari dep kichik chüshürgenlerge hergiz yol qoymasliqimiz lazim!
Türkiye jumhuriyiti bizge dayim “Biz digen ishni qilmighan Uyghur dewliti, bizning düshminimiz” muamilisini tutup kelgen.Türükler bizning bashqa milletler bilen siyasiy jehette hemkarliship bir dewlet qurushimizgha qarshi turghini bilen, özliri bizge yardem qilip bir hakimiyet tiklishimizge hergiz yardem qilmighan!
Tarixtki türkiye hakimiyetliri bizge qérindash közi bilen emes, engilizlarning közi bilen qarap kelgen keyinki ikkiy yüz yilda xitay dewliti qurulup küchlinip, bizning dewlitimiz yiqilip yoqulup ketish girdawigha kélip qalduq!Türkiyening ikki esirdin beri bizge tutqan tutami bizning milliy musteqilliq heriketlirimizni himaye qilish emes, engiliye arqisida turup bergen mustemlikichilerning hakimiyitini mustehkemleshtin ibaret boldi! Gepning tochkisi Türkiye axirqi ikki esirdin béri jiddiy dawalghush boliwatqan dunyada bizni xitaylargha we ruslargha bériwitish hésabigha “Ottura sheriqte qaysi eng axirqi menpeetimni qoghdap qalimen”, dégenni köpraq oylidi we bizni hich ikkilenmeyla bugünkidek özlirining burnining uchidiki ötkünchi xelqara menpetlirining qurbani qiliwetti.
Biz Uyghurlar baghrimiz yumshaq, könglimiz tüz we intayin sadda bir xeliq. Shu seweptin bashqilarning aldam xaltisigha asanla chüshüp kétip qalimiz. Keyinki ikki esirdin béri yatlar bizning milliy, diniy we siyasiy hisiyatimiz bilen oynushup keldi.Shunga jenglerde ghalip kelgen bolsaqmu, siyaset meydanlirida toxtimay yéngilip kelduq!Diqqet qilmisaq asanla öz ayaqliri bilen qassapxanigha kétiwatqan qoyghala aylinip qalimiz! Dunyada biz chüshenmeydighan köp ishlar bar,chéchen bolghinimiz, özimizdin bashqa hechkimge ongayliqche sir bermeslikimiz lazim!Bu tarixni Türük qérindashlirimiz bilmeydu, chünki ulardin bu ahanet sir tutulghan! Biz Türük qérindashlirimizgha bu untush qiyin bolghan achchiq tarixni eng uyghun bir yol bilen chüshendürmisek, qérindashlirimizgha wekillik qilidighan bu hakimiyet ilgiri dewlitimizning béshigha chiqqandek, emdi bolsa wehshiy yaman künge qalghan mezlum xelqimizning béshimizgha chiqidu!

-Heqiqet Nuri
10.02.2018

Paydilinish:

https://en.wikipedia.org/wiki/Zuo_Zongtang

ÇAĞIMIZIN EN BÜYÜK TÜRK ARAŞTIRMACISI KAZIM MİRŞAN


ÇAĞIMIZIN EN BÜYÜK TÜRK ARAŞTIRMACISI KAZIM MİRŞAN

 

ÇAĞIMIZIN EN BÜYÜK TÜRK ARAŞTIRMACISI   KAZIM MİRŞAN ONUR ÖDÜLÜ ALDI

Uluslararası Asya ve Kuzey Afrika Çalışmaları Kongresinin (ICANAS) Ankarada yapılan 38inci toplantısında 12 kişiye onurluk ödülü (12 yıldız ödülü) verildi. Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu öncülüğünde gerçekleştirilen ve sosyal bilimler alanında dünya çapında organizasyonlar arasında gösterilen ICANASta, bilim, fikir ve düşünce dünyasının aydınlatılmasına çok değerli katkılarda bulunmuş bilim adamları da unutulmadı.

67 ülkeden 800 bilim adamını buluşturan kongrede, 80 yaşını aşmış 12 bilim ve sanat dünyasının yıldızına ödül verildi.

KAZIM MİRŞAN

Bu isimler arasında arasında Araştırmacı-Yazar ve teorisyen Kazım Mirşan da vardı. Mirşan, Doğu Türkistanın İli Nehri üzerindeki Kulca Kentinde, 1919da dünyaya geldi.

1932de öğrenimine İstanbulda devam etti. Almanyada Berlin Üniversitesinde ve İstanbul Teknik Üniversitesinde inşaat yüksek mühendisliği okudu. Almanca, Rusça,  İngilizce ve Türk lehçeleri; (Tatarca, Özbekçe, Başkurtça, Tarançıca, Kaşkarlıkça yani Uygurca, Kazakça, Kırgızca, Azerice, Türkiye Türkçesi ile kendi ana lehçesi olan Tümenlikçe) dışında, Yunanca, Latince ve İtalyancayı meslek araştırmalarına yarayacak kadar bilen Mirşan, hayatının büyük bir kısmını Türk tarihi ile ilgili yeni tezler ortaya atarak  büyük tartışmalara yol açtı. Etrüsk Yazısını dünyada ilk defa okuyan Mirşan, Orhon-Selene Yazıtları üzerinde de incelemelerde bulundu. Türk tarihiyle ilgili tartışma yaratacak yeni teoriler öne sürdü. Atlantis olarak bilinen mitolojik uygarlığa ilişkin yeni iddialar ortaya attı.

Hayatını bilimsel araştırmalara adayan Kazım Mirşan, Türk tarihi ile ilgili yeni tezler ortaya atarak tartışmalara yol açtı. Etrüsk Yazısını dünyada ilk defa okuyan kişi olarak bilinen Mirşan, Orhon-Selenge Yazıtları üzerinde de incelemelerde bulundu.

Mirşana göre, Japon ve Çin medeniyetinin dip kültüründe M.Ö. 4000 yıllarında Orta Asyadan göçen Türklerin etkisi var. Ayrıca, Türklerin Anadoluya gelmeleri 1071e değil,  M.Ö. 7000 yıllarına kadar gidiyor. Çevresi denizle çevrili Anadoluyu sürekli besleyen Türk göçleri buraya sıkışmışlar ve Türk varlığını tesis etmişlerdir. Oğuzlar Anadoluya  geldiklerinde karşılarında aynı dili konuşan pek çok Türk grubu ile karşılaşmış. Mirşan, M.Ö. 10 bin yıllarında ılıman iklim ve büyük göllerin olduğu anlaşılan Orta Asyanın kuruması  ve çölleşmesiyle Türk gruplarının çevre ülkelere yayıldığını ve diğer kültürlere etki yaptıklarını ifade ediyor. Mirşan, Bering Boğazından geçen bu grupların Kızılderili kültürlerinin diplerinde de etkili olduğunu belirtiyor.

TARİHTE İLK TÜRK DEVLETİ:  BİR OY BİL

İlk Türk devletinin Bir Oy Bil olduğunu savunan Mirşan, ardından At Oy Bil, Türükbil in (karşılığı: Göktürk) geldiğini kaydediyor. Mirşana göre, Türk tarihinin çok eskilere dayanması gerektiğini gösteren en büyük delil ise Orhun kitabeleri.

Kazım Mirşan ve Haluk Tarcan tarafından ortaya çıkarılan yeni bir tez, Türk tarih dünyasını karıştıracak cinsten. Mirşan ile Tarcan, bilinen ilk Türk devleti olan Hun İmparatorluğunun ilk Türk devleti olmadığı, ilk Türk devletinin Bir Oy Bil olduğu görüşünde. Ardından At Oy Bil, Türükbil (karşılığı: Göktürk) gelir. Türk tarihinin çok eskilere dayanması  gerektiğini gösteren en büyük delil ise; Orhun kitabeleridir. Çünkü Orhun kitabelerinde kullanılan dil ve noktalama işaretleri bu dilin en gelişmiş hali olduğu sonucuna götürmektedir.

Böyle bir dilin oluşabilmesi için en az 3000 yıl geriye gidilmesi gerekir. Bugün Çin sınırları içerisinde 300 metre boyunda piramitler bulunduğu ve bu piramitlerin Mısırdan  çok önce inşa edildiği tespit edilmiştir. Mısırın dip kültüründe de Türkler olduğu iddia edilmektedir.

Hazırladığı çalışmalarda İngilterenin Başkenti Londrada bulunan  kütüphanedeki belgelerden yararlandığını da belirten Mirşan, Macar Türkolog Aurel Stein, yaptığı araştırmalar sonucunda Türk tarihine ait orijinal belgeler bu kütüphanede yer bulmuş.

Şimdi biz de bu belgeleri derleyerek Türk tarihine ait bilinmeyen dönemlere ışık tutuyoruz dedi.

TÜM ALFABELERİN KÖKENİ TÜRKÇE

Kazım Mirşan, yaptığı çalışmalar sonucunda tarihe dönük bilimsel iddialarda bulundu. Mirşan, Türklerin Çinlilerden çok daha önce kağıt üzerine fırçayla yazı yazdıklarını ve bunun örneğine çok rastlanmadığını, tüm dünya alfabelerinin kökeninin Türk alfabesi olduğunu   ifade etti.

İşte, Mirşanın tarihçileri şaşırtacak iddialarından bazıları:

* Türk Tarihi, M.Ö 16.000li yıllara dayanıyor.

* Yazı M.Ö 16.000 yılında Türkler tarafından icat edildi.

* Tüm dünya alfabelerinin kökeni Türk alfabesidir.

* Kürtçenin Ön-Türkçeden sözcükler barındırdığı gibi bu sözcükleri Arapça ve Farsçaya da taşımıştır.

* Anadoluda da Ön-Türkçe yazıtlar bulunmaktadır.

* Latin, Yunan, Fenike ve Kril alfabeleri, Ön-Türkçeden oluşmuştur.

* Romanın küllerinden kurulduğu medeniyet olan Etrüskler Türktür. (Etrüskçe yazıtlar ilk defa 2004 senesinde Kazım Mirşan tarafından çözümlenmiştir.)

* Etrüskçe Türkçedir

* Skandinavya ve Avrupada 5000den fazla Türkçe yazıt bulunmaktadır.

* Türklerle Almanlar (Cermenler) akrabadır.

* Mısırdaki eşteşlerinden 2000 yıl daha eski ve iki kat daha büyük olan ve şu anda yasaklanmış bölgede bulunan piramitler, Türkler tarafından yapılmıştır.

Mirşan ayrıca, Etrüskçe Türkçedir, Türklerle Almanlar akrabadır diyor.

Kazım MİRŞAN hocayı  dünya tarihi ve Türk Tarihi üzerine yaptığı bilimsel çalışmalarından dolayı tebrik eder, çağımızda yazılı okuduğumuz tarihi değiştirebilecek bilimsel  başarılı çalışmalarının devamını dilerim…

 

Erdoğan KIRMIZIOĞLU

KÖKTÜRKLER

http://www.kokturkler.net/kokturk/makaleler/cagimizin-en-buyuk-turk-arastirmacisi-kazim-mirsan

Mark Twain-Tom Sawyer – Sesli Kitap (Full)


Mark Twain-Tom Sawyer – Sesli Kitap (Full)

Thomas Sawyer is the title character of the Mark Twain novel The Adventures of Tom Sawyer (1876). He appears in three other novels by Twain: Adventures of Huckleberry Finn (1884), Tom Sawyer Abroad (1894), and Tom Sawyer, Detective (1896).

Sawyer also appears in at least three unfinished Twain works, Huck and Tom Among the IndiansSchoolhouse Hill and Tom Sawyer’s Conspiracy. While all three uncompleted works were posthumously published, only Tom Sawyer’s Conspiracy has a complete plot, as Twain abandoned the other two works after finishing only a few chapters.