Uyghurlarning Urush Taktikiliri


 

Uyghurlarning herbiy qoral – yaraq, meshq we herbiy teshkiliy tüzümi hun we türklerningkige asasen oxshash idi. Uyghurlar urush qilish usuli jehette ularning bezi artuqchiliqlirini qobul qilghan asasta, özige xas bolghan bezi urush qilish usullirini yaratqan idi. Uyghurlar jengde asasliqi atliq qoshun ishletkenliki we atliq qoshunning jengdiki muhim rolini tonup yetkenliki üchün, urushta aldi bilen düshmenning atliq qoshunlirini toluq yoqitishqa tirishatti. Bizning bu sözimizge bilge qaghanning « birinchi küni tabghachning 17 ming atliq eskirini yoqattim, ikkinchi küni piyade eskerlirini pütünley yoqattim »① dégen sözliri delil bolalaydu. Atliq qoshun heriketchan we jenggiwar bolghachqa, ular atliq qoshunning yuqiriqi artuqchiliqidin ünümlük paydilan’ghan. Ular jeng qilghanda, kichik etretlerge bölünüp, düshmen qoshunlirigha ushtumtut hujum qilip, düshmen qoshunlirini sarasimige séliwétetti we arqidinla chong qoshun basturup kélip, düshmen qoshunini qoghlap yoqitatti. Bu, eyni waqitta déhqanchiliq milletlirining urush bashlinishtin awal her xil urush seplirini tüzüp, urush sépigha tayinip urush qilish usuligha qarighanda nahayiti zor ilgharliq hésablinatti. Buningda, atliq qoshunning sür’ettiki ewzellikidin paydilinip, , düshmen qoshuni sep tüzüp bolghiche ularning sépini buzuwétip, ularni yoqitish meqsitige yétiletti, atliq qoshunning sür’itining yuqiriliqi, herketchanliqidin paydilinip téz ilgirilep, düshmenning kütmigen yéridin chiqip ulargha tuyuqsiz zerbe arqiliq düshmenni yoqitish, ularning yene bir taktikisi idi. Mesilen: miladiye 151- yili qirghizlarning qarluq qatarliq qebililer bilen birliship uyghurlargha hujum qilmaqchi bolghanliqidin xewer tapqan bayanchur qaghan tézlikte teyyarliq qilip, értish deryasidin sal sélip tuydurmay ötüp, qirghizlarning ittipaqdashliri téxi yétip kelmigen pursettin paydilinip, uninggha tuyuqsiz hujum qilghanliqi we bu jengde ghelibe qilghanliqi “ menggü tash » larda xatirilen’gen.
Menggü tashlardiki « aldin yürer qisimlirimni ewettim …. Atliq paylaqchilarni méning yigitlirim yéngip < تىل > qilip tutuptu »② dégen xatirilerdin, uyghur qoshunliri jengge atlinishtin burun, qaghan da’im dégüdek chaqqan ayghaqchilarni we aldin yürer qisimlarni ewetish arqiliq düshmen ehwalini razwédka qilip düshmen ehwalini igilep, düshmen’ge qarshi turush pilanini aldin tüziwalidighanliqini körüwalghili bolidu.
Ular yene jeng waqtida küchlük düshmen’ge yoluqqanda, uning aylinip ötüp arqa yaki yan tereptin chiqip zerbe bérish taktikisinimu igiligen idi. Mesilen uyghurlarning tang sulalisigha yardem bérip « önglük – söygün topilingi »ni tinjitqanda, del mushu taktikidin paydilan’ghan we topilangchilarni chékindürüp, tang sulalisining öz zéminini qayturuwélishigha ghayet zor töhpe qoshqan. Bu qétimqi urush heqqide « elni idare qilish örnekliri »ning 220- jildida « go ziyi serdarliqidiki qoshun shindyende banditlar bilen uchrashqanda, banditlar tagh baghrida sep tüzgen idi, go ziyi deslepki hujumda ongushsizliqqa uchridi. Banditlar taghdin chüshüp hujumgha ötti, uyghurlar taghning jenubidin banditlarning arqa teripige hujum qilip, jahanni chang – tozan qaplap ketken ehwal astida, banditlargha qaritip on nechche tal oqya atqandin kéyin, banditlar wehimige chüshüp < ئۇيغۇرلار كەلدى > dep chuqan séliship, tére – piren bolup ketti, padishahliq qoshun bilen uyghur qoshuni banditlarni iskenjige élip, ularni éghir meghlubiyetke uchratti. Düshmen jesetliri pütün dalani qaplap ketti »③ déyilgen bolsa, « yéngi tangname » 217- jild « uyghurlar heqqide qisse »de: « shangji jéngide padishah qoshunliri sep tartqanda, banditlar padishah qoshunining sol teripige atliq qoshun yoshurup qoyup tuyuqsiz hujum qozghimaqchi boldi. Bökü qeyin uyghur aqsöngeklirini bashlap hujumgha ötüp, yoshurunup yatqan banditlarni toluq tarmar qilip, banditlarning arqa teripige ötti, andin jingshi, béyting satrapi li siyé bilen düshmen’ge ikki tereptin hujum qozghap, banditlarni meghlup qildi we chang’enni qayturuwaldi »④ dep xatirilinip uyghurlarning bu taktikisi heqqide tepsili melumat bérilgen. Uyghur qoshunliri düshmenni yenggendin kéyin düshmenlerge özini ongshiwélish pursiti bermeslik üchün, ulargha dawamliq qoghlap zerbe béretti. Yeni yuqiriqi yardem urushliridimu uyghur qoshunliri shi chawyini yenggendin kéyin, uni taki xébéyghiche qoghlap bérip uni tutup öltürgendin kéyin andin toxtighan. Orxun uyghur xanliqining asaschisi bolghan pusadmu türklerni meghlup qilghanda mushu xil qoghlash taktikisini qollan’ghan idi.
Kéchide hujum qilish charwichi milletlerning shundaqla uyghurlarning öz düshmenlirige zerbe bérishtiki yene bir xil taktikisi idi. Chünki düshmen’ge kéchisi hujum qilghanda, düshmen qoshunliri basturup kelgüchilerning éniq sanini bilmigenliki üchün, sarasimige chüshüp qélip urush qilish iqtidarini yoqitip qoyatti. Uyghur qoshunliri atliq qoshunning sür’ettiki ewzellikige tayinip düshmen teyyarliqsiz turghan pursettin paydilinip, tuyuqsiz qilidighanliqi üchün, ularning kéchilik hujumi köpinche düshmenning meghlubiyiti bilen axirlishatti. Miladiye 764- yili uyghur qoshunliri tang sulalisi qoshunlirigha yardemliship, hazirqi gensu ölkisi tewesidiki lintey dégen yerde tübütlerge qarshi jeng qilghanda mushu taktikini qollinip zor ghelibige érishken⑤ .
Ottura esirde qoshunlarning yürüsh qilishi we urush qilish waqti kilimatning tesirige bekrek uchraytti, charwichi milletler asasliqi atliq qoshun ishletkechke, charwichiliq ishlirining pesil xaraktérige asasen, kilimatning tesirige téximu bek uchraytti.
Uyghurlar yashighan mongghul dalasining iqlimi qurghaq hem qishliqi soghuq idi. Shundaqla atlar yaz peslide yaylaqta obdan béqilghachqa, küz peslide rasa semrip küchke tolatti, shunga uyghurlarmu hun, türk qatarliq charwichi milletlerge oxshash küz we qish peslini urush qilish waqti qilip tallaytti. Shunga uyghurlarmu küz we qish peslide jengge chiqip, etiyaz kélishi bilen jengni toxtitatti.
Uyghur qoshunlirining heriketchan urush qilishi we ularning bir jayda muqim turmay ot, su qoghliship köchüp yürüshi uzun’gha sozulghan urushlarni élip bérishigha cheklime peyda qilatti. Uyghurlarning tang sulalisi qoshunlirigha yardem qilip önglük – söygün topilangchilirining qolidin chang’en bilen loyangni tartiwalghanliqigha qarighanda, ular belkim burunqi hun türk qatarliq milletler igilimigen sheher – qel’elerge hujum qilish we qoghdash téxnikisinimu igiligen bolushi mumkin. Chünki qara balghasun, xatunbaliq we baybaliqtek sheherlerni bina qilghan uyghurlarning sheherni qoghdash we ishghal qilish téxnikisini bilmesliki mumkin emes. Bizning bu yekünimizge uyghur qoshunlirining béshbaliqni tübütlerning qolidin qayturiwélishi, shundaqla öz élini qoghdash we qoldin ketken zéminlirini qayturuwélish üchün qilghan urushliri misal bolalaydu,
Izahlar
① « bilge xaqan menggü téshi » jenubiy yüzi, 9- qur
② « bayanchur qaghan menggü téshi »
③⑤ lyu zishyaw « uyghur tarixi » milletler neshriyati, 1987- yili uyghurche neshri, 1- qisim, 1- kitap, 102- bet
④ « yéngi tangname » 6115- bet
Menbe:orxun tarix tori

 

http://www.akademiye.org/ug/?p=8317

 

 

 

 

Trump, A Deal Maker Or Diplomacy Student?


MAY 24, 2017, 1:44 PM
US President Donald Trump, left, reacts to a reporter's question ahead of a meeting with Prime Minister Benjamin Benjamin Netanyahu, right, at the King David Hotel in Jerusalem on May 22, 2017. (AFP/MANDEL NGAN)

US President Donald Trump left, reacts to a reporter’s question ahead of a meeting with Prime Minister Benjamin Benjamin Netanyahu, right, at the King David Hotel in Jerusalem on May 22, 2017. (AFP/MANDEL NGAN)

These past two days, I witnessed a historical moment: Arab/Islamic-US summit as well as the meeting of US president Donald Trump with Israeli and Palestinian leaders here in Israel.

As far as I am concerned the US president does not understand the issues very clearly and he does not have any feasible plan for a solution which can be seen from his remarks: ”I’ve heard it’s one of the toughest deals of all.”

As for his position and personality, President Trump wants to be a great dealmaker and make a history by cutting through the difficulties which defeated others.

During his campaign, he promised to move the US embassy to Jerusalem.

But he avoided this topic in his two-day visit the Holy land.

According to sources, Israel and the Palestinians have not held direct talks for more than three years.

On Monday, Mr. Trump stressed the strong bonds between the US and Israel while Israel prime minister continuously and emotionally expressed his gratitude for the US’s support of Israel and the unshakeable bonds between the peoples and governments of two sides.

As the world watched every detail of the Trump’s first overseas and middle east trip, he speaks so cautiously about sensitive and main issues as the two-state solution and tried to unite all parts of Arab-Islam sphere and the middle east to focus on Terrorism, a  comfortable and safe topic for the interests of all sides.

The critical and main issues have not been addressed in the meetings which Israelis and Palestinians are way apart on the property ownership of East Jerusalem, the fate of Palestinian refugees and the borders of an independent Palestine.

One of the main issues laid out is The two sets of leaders also do not trust each other meanwhile there is not balance between the tow sides As Israel prime minister Benjamin Netanyahu enjoys the domestic support  and international admire ,his Palestinian counterpart Mahmoud Abbas facing most big challenges from his domestic rival ,Hamas which Donald trump described as Terror group.

In the eyes of some Palestinians, he lost his legitimacy of representing for the people as they are deeply divided, with Fatah in charge in the West Bank and In Gaza the Islamists of Hamas, who have been labeled by Trump in his recent speeches as terrorists.

While many observers are skeptical about whether the US can be a fair broker, Trump’s visit overwhelmingly tends to Israel, spending more time with Israel leaders and giving promises to stand with Israelis.

Ahmad, a muslin driver in Jerusalem said that: we need the US support more than Israel because if the situation continues, Israel has nothing to lose .but we lose everything: land, people, and patience.

In his first middle east trip, there is no peace deal in Trump’s pocket but only business  with Saudi which helps him political and economic achievements

Without specific plan or achievement, Trump takes it as an opportunity to learn the middle east issues and watch more exactly and understand it deeply.

The world tired of the middle east crisis which has been shadowing the other humanitarian crisis in different parts of the world which wait in line after middle east, with as much important as the rights of the people here.

Without one voice united, the Palestinians could not be ready to negotiate with Israel.

Trump needs some time to learn the bottom of the situation and history of the problem and listen to his advisors as well as the leaders and peoples of two sides. It’s not the issue of one powerful leader or a strong country! All the voices should matter!

The Author is an Uighur student from China at Haifa University.

 

 

 

http://blogs.timesofisrael.com/trump-a-deal-maker-or-diplomacy-student/

Qutsal Aile, Qutsal Ot we Qutsal Kélichek!


Uygur-devleti

Ejdatlirimiz tarixta nime ish qilghan bolsa Ata-bowiliri yaqqan chiraqning we mora ochaqining otini öchürüp qoymasliq üchün qildi.

Tariximiz egiri toqay we boran-chapqunluq bolup, bezide eqil-paraset we küch-qudritimizning xasiyiti bilen dunyani titretken bolsaq, bezide xuddi bugünkidek düshmenning iplas ayaqliri astida köz-yashqa tolghan dewirlerni bashtin kechürduq.

Béshimizgha qandaq qara künlerning kélishidin qettiynezer, dayim ümit we ishench bilen yashap kelduq.

Eger biz bésip ötken bu yolda bir hikmet bar bolghan bolsa, u hikmet milliy xaraktérimizni yorutup turghan ejdatlar yaqqan ene eshu qutsal ottur!

Her bir ailidiki ata we babalirimizdin miras qalghan ene eshu qutsal otni öchürüp qoymasliqtinmu muqeddes bir ish bar dise zinhar ishenmeymiz!

Millitimiz bu qutsal otni peqet öchürüp qoymasliq üchün pem-parasetlik, semimiy-sadiq we ehdi-wapakar er- xotunlargha ihtiyajliq! Aile muqeddes otning makanidur, kichiklitilgen wetendur!

Millitimiz saqlap kelgen 10,000 yilliq muqeddes otni ata-anilirimzning qolidiki, ejatliridin miras qalghan sepi uzun hem otqa chidamliq xisletlik laxshiger qoghdap kelgen.

Her ailide ene eshu ata miras we xisletlik bir laxshiger bar. Aile bizge paydiliq möjizilerning buliqidur! Ailimizdiki eshu xasiyetlik laxshigirni izdep tépip, ailining, jemiyetning we wetenning aman-isenliki we bixeterliki üchün eshu menggülük qutsal otni perwish qilishni unutmayli!

Xeyirlik öy, xeyirlik ot, xeyirlik er, xeyirlik xotun, xeyirlik perzent we xeyirlik kélichek barchenglargha yar bolsun!

 

UKM

 

May 26, 2016  Germaniye

 

 

 

Millitimizge Urulghan Eng Éghir Zerbe Özimizdin Boldi!


Autori: Korash Atahan

Map-of-East-Turkestan

Isit, isit, way isit! Yerim esirlik japaliq küreshning netijisi  yene yoqqa chiqti!

Milliy dawayimizda aran teste qolgha kelgen azraq ghelbemu jahalet boranlirida yene sorulup ketti. Milliy herkitimiz 30-50 yil arqigha chekindi…

Dunya bundin kéyin aldirap bizge burunqi köz bilen qarimaydu we ilgirkidek semimiy shekilde yardem qilmaydu, bizni Xitay bilen birlikte jazalaydu. Emdi bu shor pishane xeqning azghina kam yérimi xuddi ilgirkige oxshashla bir düshmenning burnini qanatmay topidek sorulup ketidighan boldi.

Xitaylar Tömür Helipini Li shifu we Qemerxan bilen aldap ketti…Hoja Niyaz Hajini kuchar xénimi, bir pikap we yalghan mensep bilen aldap ketti…Memtimin Bughra Hezretlirini yalghan muxtariyatdin ibaret shiker yalitilghan zeher bilen aldapketti…Sabit dewmollamni qurbanliq qilip, allahning lenitige qalghan bolghiymiduq!?

Xitaylar bugünki nadan uyghurlarnimu hijret qilinglar, washington we moskiwada tehwid bayriqini lepilditinglar, dep ustiliq bilen komlap ketti…

Anisini, xotunini we qiz qérindishining nomusinimu qoghdiyallighudek eqli, bilimi we küchi bolmighan bu mezlumlar ewlatliri jahat qilimiz, dep wetenni xitaygha ongiche tashlap berdi.

Dunyada buningdinmu chong exmaqliq we sarangliq bar, dése kichik balimu ishenmeydu.Ajayip chong külkilik ishlar bu. Hey aldanghanlar anilirimiz we qiz qerindashlirimizning nomusini, qozini börening aldigha atqandek xitaygha amanet qilghandek ish qildinglar. Millet yimigen mantining pulini hessilep tölewatidu. Buning jawabini yaratquchi igemge qandaq bérersiler?!

Xittay xuddi qutrighan rohiy kesellerdek xelqimizning üstige yüklendi. Qéni, éytinglar emdi qandaq qilimiz?!Siler hemmini bilidighandek qildinglar, emma hich nersini bilmeytinglar.Bilmey turup özini bilidighandek hés qilish bir türlük kolliktip pissixologiylik késellik idi…

Gep qilsaq anglimay gumanliq ademlerge egeshtinglar, tüzülüsh aldida turghan milliy istiqbalimizni, arimizdin chiqqan munapiqlar öz qoli bilen jehennemge atti! Silerni aldighanlar bizge dostluq közi bilen qarap kelgen gherip dunyasinimu bizge düshmen qildi.

Millitimizni xata yolgha bashlighanlar musulmanlar bilen türüklerni bizdin nomus qilidighan yerge keltürdi.Islamiy meselilerni hür dunyadiki musulmanlar, türüklerning kelichigini hür dunyadiki türükler özliri bir terep qilalayti. Biz ishghal astidiki bir mezlum xeliq bolghachqa ularning ichkiy we tashqiy ishlirigha arlashmisaq téximu menaliq bolatti. Hazir uyghurlar chépilmighan ish qalmidi.Bu ishlarning aldirmay hésabi bolidu.

Türüklerning hemmisi emdi bizge aldirap ilgirkidekla toluq hisdashliq we yardem qilmaydu. Qérindashlar, dunya nime üchün xitayning uyghurlargha yürgüziwatqan dehshetlik zulumigha inkas qayturmaydu, démenglar! Dunya bu ishni bilip turup xitaylar bilen birlikte heriket qiliwatidu. Chünki xitaygha sétilghanlar bizni eziz dinimiz islam arqiliq azdurup ketti.

Arimizdin chiqqan xayinlar xitay yaritip bergen qulayliqlardin paydilinip, weten ichi we siritida hemkarliship xelqimizni xitayning istiratigiysige asasen dunya düshmenlirining lagirigha bashlap kirdi.Bu xuddi düshmen génirali “musulman” Li shifuning quran tutup qesem qilip, Tömür Xelipeni aldighandekla birish idi. Shu seweptin xitay Uyghurlarni basturushni xelqaragha qanunluq qilip körsütiwatidu!

Xelqara jemiyet Uyghurlar qurghan bire yérim teshkilatni emes, belki bir pütün xelqimizni allaburun resmiy shekilde xeterlik dep qaralghan taliban we dayishqa oxshash xelqara téroristlarning sépige ittiriwetti.

Eshu mengisini qurut yepketken mangqurtlar bichare biguna xelqimizni bedilini yüz yildamu tölep bolghili bolmaydighan ghayet zor ziyan we meghlubiyetke uchratti!

Allahim bu xeliq we bu mezlum millet özengge amanet! Biz bexitsizlerni toghra bir qurtulush yolgha bashlighaysen!

 

03.05.2017

Milletchilik We Wetenperwerlik Heqqide Qisqiche Chüshenche


 Autori: Küresh Atahan

IMG_8600
Milletchilik we wetenperwerlik insanning tughma tebiyitidin kelgen.Herqandaq bir dewlet, melum bir hökmaran milletning hür iradisi teripidin qurulghan. Herqandaq bir dewlet, bir dewlette bolushqa tégishlik adalettin mehrum bolghan bolsa, shühbesizki hakimiyet üstidiki milletning milletchilik we wetenperwerlik iddiyside mesele körülgenlikidin bolidu.

Beziler Milletchilikni wetenperwerliktin ayrip qaraydu, bu xata. Hükmaran milletlerning kéngeymichilikini, téximu toghrisi tajawuzchiliq herkitini milletchilik dep xata chüshendürüshke bolmighinidek, mustemlike astidiki xeliqlerning milliy qarshiliq körsütüsh herkitinimu heqqaniyetke qarshi katégoriyesige kirgüzüshke bolmaydu. Emeliyette küchlük milletlerning kéngeymichiliki milletchilk emes dewlet térori bolghanidek, milliy zulum astidiki xeliqlerning meyli qaysi shekilde bolmisun élip barghan azatliq herketliri heqqaniy küresh bolup,  eriqchiliq yaki birtereplime halda hergiz téror hésaplanmaydu.
Milletchilik insanliqning dunyada ortaq étirap qilinghan xususiyetliridin biri bolghachqa, dunyada milliy dewletler barliqqa kelgen.Milletchilik/Dewletchilik herqandaq bir milletning özige tewe bolghan jughrapiyiwiy rayonda, özi adetlengen til-yéziqtin paydilinip, etnik, siyasiy, iqtisadiy, diniy, medeniy we kultural alahiyidiliklirini saqlap qélish hemde tereqqiy qildurush zörüriyitidin bar bolghan bolidu.
Arimizdiki bezi kishiler bezide dinni bezide eksiyetchi peylasoplarning éyitqanlirini bazargha sélip, milletchilikni qandaqtur binormal nezeriyeler bilen xunukleshtürüp chüshendürüp,bizge tuydurmay milliy éngimizdiki milletchilik/dewletchilik iddiysini zeherlewatidu.Ular xitayning kengeymichilik herkitini milletchilik dep burmilap, xelqimizge milletchilikni xuddi wabadek qorqunchluq shekilde körsütüshke orunmaqta. Bizningche Xitayning tajawuzchiliqi miletchilik emes, kengeymichiliktur.  Uyghur xelqining weten qutquzush herkiti heqqaniy heriket bolup keskinlik bilen téror emes eksiche milletchiliktur.
Milletchilik shekillenmey turup wetenperwerliktin söz achqili bolmaydu…ikkisi bir-biri bilen sewep netijilik munaswetke ige…Biri yene birini teqezza qilidu…Tarixta herqandaq bir siyasiy millet qanche ming yillardin béri belgülük jughrapiylik rayonda yashap, oxshimighan dewletlerini qurup, xeliqarada muhim rollarni oynap kelgen.Siyasiy Millet ming yillap yashighan bir rayon dewlet yaki ishghal astidiki dewlet-weten- bolup, millet bu jughrapiyede apiride bolghan maddiy we meniwiy jewherlerning organik birikmisidin ayrilip bir tereplime halda özini qoghdiyalmaydu.Bu jehettin alghanda dewlet yaki milletni rayon, erq, itiqat, kultur, medeniyet qatarliqlardin ayrip qarighili bolmaydu.
Milletchilik sobiyektipliqqa mayil wetenperwerlik, wetenperwerlik obyektipliqqa mayil milletchiliktur…Xitayning S.turkistan/Uyghuristan tajawuzi milletchilikmu emes, wetenperwerlikmu emes eksinche pashizimdur…Pashizimning etnik, kultural we siysiy hedipide milletchilik we wetenperwerlik degen uqum inkar qilinghan bolidu.Eger tajawuzchilar din, eriq we medeniyet heqqide biljirlighan bolsa, otturgha chiqqini süyistimaldin bashqa nerse emes…
Xitaylarning Uyghur we ishghal astidiki bashqa xeliqlerge qaratqan assimilatsiye siyasitini xitay milletchiliki dep chüshünidighanlar bar…emeliyette bu Xitay milliy kimlikinining geligha sürtülgen ötkür pichaq bolup, esli tragediye bu yerdin kélip chiqidu.Uyghurlardek Obyekit qilinghuchimu,Xitaylardek obyekit qilghuchimu halak bolidu…Dunyada hazirqi zaman Fashizimi we Impériyalizimining birqanche örniki bar…biri Imperiyal sistemgha ayit bolghan Yaponiye modeli, ikkinchisi fashizim sistemisigha ayit bolghan eski sowitler ittipaqi modeli undin bashqa Xitay ultra kapitalizimi …Biri milliy kimlikni itirap qilghachqa küchlinidu…ikkinchisi we üchünchisi milliy kimlikni inkar qilighachqa yoqilidu…
Pelsepe nuqtisidin qarisaq xitayning mustemlike rayonlargha qaratqan siyasiti uning dunyagha xoja bolush shirin chüshini buzup tashlaydighan birinchi amil…Mustemlike arqiliq hökmaranliq qilish alla burun ebjiqi chiqip ketken aqmas mata, zorlap satadur…Xitaymu bizdin küchlük hésaplanghini bilen dunyada arqida qalghan qalaq bir millet bolghachqa Yaponiye, Germaniye we Fransiyening yolini tutalmaywatidu…Xitaylar eger Xitay dewliti Sherqiy Türkistan mustemlikisidin waz kechse, téximu küchiyidighanliqini oylap xiyalighimu keltürmeywatidu…Tarixta Asiyada qurulghan küchlük dewletlerning qaysisi uyghurlar bilen ittipaq tüzmigen?!Xitaylar buni chüshinemdu?!Chüshense nimishqa millitimiz bilen düshmenlishidu…Bu düshmenlik xitaylar teripidin körüklendikche, xitay dewliti ajizlap Uyghur milletchiliki küchlinidu…! Bu halette yeni igilik hoquqimizni qayturup almay turup, xitayning bizni dost sanighinidin düshmen sanighini téximu ewzel…
Xitayning Uyghuristanliqlargha qarita düshmenliki bizning milliy inqilap qoshunimizni berpa qilishimizning pütmes buliqi we milletchilik iddiymizge asas salidighan tunji mektep…wetinimiz Sherqitürkistan/Uyghuristanda tajawuzchilar bilen millitimiz ottursidiki ziddiyet alla burun xitay hökümiti hel qilalmaydighan basquchqa kirip boldi. Düshmen bolsa millitimiizning istixiyilik shekilde élip bériwatqan qarshiliq körsütüsh herketlirini, hür dunyadiki siyasiy herkitimizni melum derijide konturul qilghandek özi sizghan siziqqa chüshürelmey qattiq sarasimge chüshüp qaldi… Bu hadisini chüshenmigenler xitaygha aq bayraq kötürüp chiqishiwatidu, milletchi qiyapitige kiriwélip xitay bilen muresseleshmekchi boliwatidu…Ular alla-towa kötürüp, “xitaylar küchüyüp ketti, tuxumni tashqa urghanning paydisi yoq”, “xitaylar yashlirimizni bek qiriwetti, siyasiy qilmay medeniyet bilen meshghul bolayli”, “Tilimizni qoghdap qalsaq kéyin bir gep bolidu”, “Hazir weten bek yaxshi bolup ketti, bu yerde néme ish qilisiler”, “Bizning dewlitimiz we bayriqimiz bolup baqmighan”, “Biz xitay, xitaydin kelduq”, Uyghuristan yaki Sherqiy Türkistan emes Xinjiang, xitay emes xenzu, xitay dewliti emes zhunggo”, “Bir millet qet kötürimen deydiken awal ilim-pende qeddini tiklishi kerek”…déyiship düshmenning nénigha qaymaq sürtiwatidu.Ular saqal-burutni qoyushup, doppa bilen etlesni kiyiwelip, hür dunyada yashap turup, nomus qilmay siyasiy teshkilatlirimizni yétim qaldurushqa orunmaqta.
Ular siysiy herket qilmisa xitay itnik we kultural qirghinni toxtutidighandek, milliy kimlikimizni qoghdaydighandek tetenpete xiyallarda bolmaqta…Ular wetini we dewliti yoq milletning milliy kimlikini qoghdap qalalmaydighanliqini, ilim-pende hem qed kötürelmey üzik-késil halak bolidighanliqini bilmemdikine?!Ular siyasiy teqdirimizge köngül bölmestin herqanche milletchi we wetenperwer qiyapetke kiriwélip men uyghur dep warqirisimu, bizning nezirimde xitaydin better we xeterliktur!
Dunyada melum menidin éyitqanda üch türlük millet bar: biri itnik millet/Dewlet, ikkinchisi siyasiy millet/Dewlet, üchünchisi iqtisadiy millet/Dewlet…Uyghur bilen Xitaylar bu üchning ichide siyasiy milletke, Amerika, Japon we Germanlar iqtisadiy milletke, Tibet we mungghullar itnik milletke kiridu…Itnik milletler bilen siyasiy milletlerning arisidiki munasiwet bilen siyasiy milletler bilen siyasiy milletlerning arisidiki munasiwet, siysiy milettler bilen iqtisadiy milletlerning arisidiki her türlük munasiwetler oxshimighan rayon we milletlerde wetenperwerlik we milletchilik uqumida roshen perqlerni keltürüp chiqarghan…

Gheripning milletchilik uqumini Uyghuristangha, Xitaylarning wetenperwerlik uqumini Uyghuristan xelqige qarisigha tedbiqlashqa bolmaydu…itnik, siysiy, iqtisadiy milletlerning milliy inqilawimizgha bolghan wastiliq we biwaste munasiwetlirini chongqurlap tetqiq qilmay turup, herqandaq import qilinghan idiologiye bilen weten/milletning azatliqi üchün élip bériliwatqan siyasiy küreshlerimiz ghelbe qilalmaydu…!
Milletsiz weten, wetensiz millet bolmighinidek, wetensiz dewletmu bolmaydu…Milletchilik/Dewletchilik bilen wetenperwerlik biri yene birini aldinqi shert qilghan sobyektip barliq bolup, hergizmu biri-birini chetke qaqmaydu hem ayrilalmaydu. Uyghurlarning milliy herkiti-wetenperwerlik-heqqaniy herket bolup, u ishghal astidiki dewletni yeni tehdit astidiki milletni qutuldurushni yüksek ghaye qilghan milletchiliktur!

23.03.2015  Gérmaniye

23. March 2015 at 15:26

İskitlerin Genetik Yapısı ve Günümüz Halklarıyla Karşılaştırılması


İpek-yolu-Haritası

Bu yazıda, İskitlerle ilgili gelen son araştırma verilerinden yararlanarak, İskitlerin Otozomal genetik yapısını günümüzdeki bazı halklarla karşılaştıracağız.

Bu yazımıza temel teşkil eden  ‘’Ancestry and demography and descendants of Iron Age nomads of the Eurasian Steppe’’ başlığıyla yayımlanan ve ayrıntılarını ‘’Unterländer, M. et al. Ancestry and demography and descendants of Iron Age nomads of the Eurasian Steppe. Nat. Commun. 8, 14615 doi: 10.1038/ncomms14615 (2017).http://www.nature.com/articles/ncomms14615’’  bağlantısında bulabileceğiniz çalışmadır.

Yazımızda inceleyeceğimiz  Doğu İskitlerinden biri Aldy-Bel Kurganından (Arzhan2) olup, M.Ö. 6-7’nci yüzyıllara tarihlendirilmektedir. Diğeri ise Pazırık Kurganından (Berel11) olup, M.Ö. 3-4’ncü yüzyıllara tarihlendirilmektedir.

Aldy-Bel Örneği

Aldy-Bel Kurganından (Arzhan2) elde edilen İskit örneği M.Ö. 6-7’nci yüzyıllara tarihlendirilmektedir. Bu İskit örneğinin otozomal yapısı incelendiğinde, otozomal yapısının en çok Başkurtlara sonra da İdil Tatarlarına benzediği görülmektedir. Batılıların İskitlerin İrani olduğuna dair tezlerinin aksine Aldy-Bel örneği günümüz İrani kavimlerinden hiçbirine otozomal yapısıyla benzememektedir. Ayrıca bu örneğin elde edildiği Aldy-Bel Kültürüyle bağdaştırılan Arzhan 2 Kurganı gerek mezar biçimi olarak  gerek içinden çıkarılan materyaller açısından Pazırık buluntularına benzemektedir. Bu benzerlikler kimi Avrupalı araştırmacılar tarafından İskit adı verilen insanların farklı bölgelerde, farklı zamanlarda yaşamış fakat ortak kültüre sahip çeşitli boylardan oluşan bir topluluk olduğu şeklinde yorumlanmıştır. İskitlerin kurganlarından elde edilen materyallere, kültürel buluntulara, genetik bulgular da eklenince Doğu İskitlerinin Ön-Türklerden bir topluluk olduğu ihtimali oldukça güçlenmiş gözükmektedir.

Bunun dışında Aldy-Bel Kurganından(Arzhan2) çok sayıda mtDNA ve bir Y-DNA sonucu elde edilmiştir.Y-DNA sonucu ,araştırma makalesinde R1a-S441 olarak verilmiştir.Ama sonrasında bazı araştırmacılar bağlantıda verilen genetik dizilimleri inceleyerek daha ayrıntılı bir incelemede bulunmuş,makalede verilen SNP’nin alt dalını R1a-S441(Z645)>Z93>Z94>Z2125>YP1456 olarak belirlemişlerdir.Bu alt dal günümüzde Kırgızlarda ve Altaylılarda tespit edilmiştir. Ayrıca bu iskeletin mtDNA haplogrubunun da ‘A’ olduğu belirlenmiştir.

Şekil 4’te görüldüğü gibi İskitlerde çok sayıda mtDNA haplogrubu tespit edilmiştir.İleride paylaşacağımız bir yazıda bu mtDNA haplogrupları ile ilgili daha ayrıntılı bilgi vereceğiz.

Aldy-Bel örneğini günümüz halklarıyla, Gedmatch MDLP K23b hesaplayıcısını kullanarak karşılaştıralım. Karşılaştırmada özellikle Türk Dilleri ve Moğolca, İrani Diller, Kafkasya Dilleri, Ural dilleri ve Slav dilleri konuşan halkları kullanacağız. Bunun sebebi, geçmişte ve günümüzde araştırmacıların İskitlerin konuştuğu dili, bu dil aileleri ve onları konuşan kavimlerle bağdaştırmasıdır.

Yukarıdaki grafiği incelersek Aldy-Bel örneği otozomal yapı bakımından Başkurtlara oldukça yakındır.Başkurtlardan sonra ise Tatarlara,Çuvaşlara ve Udmurtlara benzemektedir. İranilerden en çok benzediği ise Tacikistan Tacikleridir.Fakat Tacikistan Tacikleri diğer Taciklere nazaran Orta Asya Türkmenlerine ve Özbeklere benzemektedir.Tarihi olarakta bu bölge Türklerden oldukça etkilenmiştir.Ayrıca Tacikistan Taciklerinin ve Orta Asya’daki diğer halkların mongoloid özelliklerinin artmasında Moğol istilalarının büyük payı vardır.Sizlerinde grafikte görebileceğiniz gibi Aldy-Bel İskit örneğinin İranlılarla pek benzerliği yoktur.Bunun dışında Aldy-Bel İskit örneğinin Kafkasyalılar,Slavlar ve Moğollarla da pek benzerliğinin olmadığını söyleyebiliriz.Görüldüğü gibi Aldy-Bel İskit örneği özellikle günümüz halklarından Türk Dil Ailesinin Kıpçak  grubunun Kıpçak-Bulgar kolundan olan Başkurtlara ve sonrasında da Tatarlara benzemektedir.Ayrıca aradan geçen yaklaşık 2700 yıla rağmen yakın coğrafyalarda benzer genetik yapıda Türk halklarının yaşaması bazı Batı kaynaklı iddiaların aksine Türklerin bu coğrafyaların yerlisi olduğunu göstermektedir.

Pazırık Örneği

Pazırık Kurganından(Berel11) elde edilen İskit örneği M.Ö. 3-4’üncü yüzyıllara tarihlendirilmektedir. Bu İskit örneğinin otozomal yapısı incelendiğinde en çok Şorlara, Hakaslara, Sibirya Tatarlarına ve Altay Türklerine benzediği görülmektedir. Bu da aynı şekilde Batılıların, İskitlerin İrani olduğu, Pazırık Kurganlarının Hint-Avrupa mirası olduğu, Türklerin bu bölgelere daha sonradan doğudan geldiği gibi dayanaksız iddialarının geçersiz olduğunu kanıtlıyor. Pazırık Kurganından elde edilen arkeolojik buluntulara genetik veriler eklenince Pazırık Kurganının Ön-Türklere mensup kişilerce inşa edildiği ihtimali oldukça güçlenmiştir.

Aynı şekilde bu çalışmada Pazırık Kurganlarından çok sayıda mtDNA ve bir Y-DNA örneği elde edilmiştir.Otozomal örneğinin elde edildiği Berel11’in Y-DNA’sı R1a-Z93’ün alt dallarından ve mtDNA’sı C4a1 olarak tespit edilmiştir.İleride paylaşacağımız yazımızda Pazırık Kurganlarında tespit edilen mtDNA ve Y-DNA  haplogruplarına dair daha ayrıntılı bilgiler vereceğiz.

Pazırık örneğini MDLP K23b hesaplayıcısından yararlanarak günümüz halklarıyla karşılaştıralım.Karşılaştırmada Aldy-Bel örneğinde olduğu gibi Türk Dilleri, Moğolca, İrani Diller, Kafkas Dilleri, Ural dilleri ve Slav dilleri konuşan halkları kullanacağız.

Yukarıdaki Pazırık İskit örneği otozomal yapı bakımından Hakaslara,Sibirya Tatarlarına,Kazaklara ve Altay dağları civarında yaşayan Türklere oldukça benzemektedir.Yine yukarıdaki grafikte görüldüğü gibi Pazırık İskit örneğinin otozomal yapısı Moğollara,İranlılara,Slavlara,Kafkasyalılara ve Ural halklarına benzememektedir.Pazırık kurganlarından elde edilen İskit örneklerinde mongoloid oranlarının diğer kurganlardaki İskit örneklerine nazaran fazla olması ve tarih olarakta daha geç döneme denk gelmesi buradaki İskitlerin doğudan gelen bir göçe maruz kaldığının veya Doğu Asya’ya yapılan seferlerde bu bölgelerdeki halklarla evlilikler gerçekleştirdiğinin göstergesi olabilir.M.Ö. 3-4 yüzyıllara tarihlendirilen bu İskit örneğinin genetik yapısının yaklaşık 2400 yıl sonra aynı coğrafyada yaşayan Türk halklarına benzemesi,bazı Batı kaynaklı iddiaların aksine Türklerin bu coğrafyalara Milattan Sonra geldiği ve bu bölgedeki halkları Türkleştirdiği gibi dayanaksız iddiaları çürütmektedir.

Değerlendirme

Genetik verilerin yanına İskit Kurganlardan elde edilen materyaller ve kültürel veriler, Yunanlıların, Asurluların ,Perslerin ve diğer medeniyetlerin kaynaklarında İskitler hakkında yazılanlar, günümüz Türk destanlarıyla İskitlerin yaşadıklarının uyuşması (Alper Tunga ve Efrasiyab v.b.) ayrıca çeşitli kaynaklardan öğrenilen İskit dilinden kelimeler ve isimler eklendiğinde İskitlerin bir Ön-Türk kavmi olduğunu rahatlıkla söyleyebiliriz. Yalnız burada yanlış anlaşılmaması gereken İskitlerin mongoloidlik oranlarının onların Türklerle bağını tek başına belirlemediğidir. Yukarıda bahsettiğimiz tüm durumların ele alınması sonucu Türklerle olan bağını söyleyebiliriz. Kaldı ki İskitlerin mongoloidlik oranları da farklılık  göstermektedir. Çünkü birbirlerine benzer yapılarda olan ve aynı veya benzer kültürlü halkların inşa ettiği belirlenen Batı Avrasya’dan Doğu Avrasya’ya uzanan bu İskit Kurganlarından çıkarılan İskit örneklerinin kimi %10 hatta daha da düşük, kimi %25,%30,%50 ve %60 civarlarında  mongoloid orana sahiptirler. Bu yönden de günümüz Türk haklarına benzemektedirler. Çünkü günümüz Türk halklarında da mongoloid oran Doğuya gittikçe artmakta ve %70 üzerine kadar çıkmakta ve batıya doğru gittikçe azalmakta ve Gagavuzlar gibi kimi Türki halklarda %2 civarına kadar düşmektedir. Ayrıca yazımızda ele aldığımız Aldy-Bel ve Pazırık İskit örnekleri de farklı mongoloid oranlara sahiptir. Bu çeşitliliğin sebebi ise savaşçı göçebe halkların  gittikleri yerlerde yerel halk ile evlilikler gerçekleştirmesi ve yerel halklarla kaynaşmasıdır. Bizim görüşümüze göre Türklerde mongoloid oranın artması Doğu Asya’dan gelen göçlerle, Türk halklarının bunlarla kaynaşması ve Doğu Asya’ya yaptığı seferlerde  o bölgelerdeki insanlarla evlilik gerçekleştirmiş olmalarından kaynaklanmaktadır. Bu yüzden İskitlerdeki sadece mongoloid veya herhangi bir diğer komponente bakarak Türklüklerine karar vermekte tek başına doğru olmaz. Yalnız yukarıda bahsettiğimiz gibi diğer tüm veriler, coğrafya v.b. etkenlerle birlikte genetik de işin içine girince İskitlerin Ön-Türk kavmi olduğu kanıtlanmış  gibi gözüküyor.

Yazar: E.D.

KAYNAKLAR:

1-Unterländer, M. et al. Ancestry and demography and descendants of Iron Age nomads of the Eurasian Steppe. Nat. Commun. 8, 14615 doi: 10.1038/ncomms14615 (2017). (http://www.nature.com/articles/ncomms14615)

2-https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3006427/

3-https://www.researchgate.net/figure/49726331_fig4_Numbers-along-links-refer-to-substitutions-scored-relative-to-rCRS-51-Transversions

4-https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC384943/

5-https://www.csen.org/archaoeology_pokrovka/e.excav.report.html

6-https://books.google.com.tr/books?id=6GGF1DrFMTcC&pg=PA337&lpg=PA337&dq=Pokrovka+cemetery&source=bl&ots=dmEit4O3zO&sig=rvFgNoqwQLwxTKRdNIsQeqDevAk&hl=tr&sa=X&ved=0ahUKEwiL96OdrvvSAhWCIpoKHbeoCTkQ6AEIMTAH#v=onepage&q=Pokrovka%20cemetery&f=false

7-http://s155239215.onlinehome.us/turkic/66Sarmatians/BurgerPokovkaSarmatian_mtDNA_En.htm

8-http://www.shsu.edu/~his_ncp/Scythians.html

9-http://s155239215.onlinehome.us/turkic/27_Scythians/ScythianWordListSourcesEn.htm

10-https://www.metmuseum.org/pubs/bulletins/1/pdf/3269235.pdf.bannered.pdf

11-http://dergiler.ankara.edu.tr/dergiler/18/32/230.pdf

12-Herodot Tarihi(Historiari)

13-https://depts.washington.edu/silkroad/museums/shm/shmpazyryk.html

14-https://books.google.com.tr/books?id=O8rtduaxnf8C&redir_esc=y

15-http://s155239215.onlinehome.us/turkic/27_Scythians/EthnicRootsEn.htm

 

http://www.haplogruplar.com/iskitlerin-genetik-yapisi-ve-gunumuz-halklariyla-karsilastirilmasi/

Qumul Déhqanlar Inqilawi we Qehriman Salih Dorgha


 

Autori: Ablimit abdulla

 

11009217_1629328940621901_2905367629454316603_n

1931-yili etiyazda qomul déhqanlirining zulumgha qarshi keng-kölemlik qozghilingi qomuldiki 12 taghning biri shopuldin bashlan’ghanliqi, qozghilangni bashlighan kishi shopulning shu waqittiki dorghisi sali memetniyaz[1] ikenliki oqurmenlerge melum.
«qomul nahiyesi tezkirisi», «qomul wilayiti tezkirisi» qatarliq qamus xaraktérlik eserlerde we bashqa metbu’atlarda: «sali dorghining qizini mejburiy xotunluqqa almaqchi bolghan qarawulxana emeldari jang goxu (张国琥) shopulda sali dorgha bashchiliqidiki qozghilangchilar teripidin öltürülgen», «jang goxu qéchip ketken» dégendek oxshimighan melumatlar bérilgechke, bu toghrisida qomul wilayetlik ottura xelq sot mehkisining piénsiyonéri xoja sali aka bilen ikkimiz «qomul shehrining tarix matériyalliri»ning 10-qismida «1931-yilidiki qomul déhqanlar qozghilingining biwaste sewebchisi jang goxuning teqdiri heqqide tekshürüsh» namliq maqale élan qildurup, jang goxuning shopulda sali dorgha bashliqidiki qozghilangchilar teripidin öltürülgenlikini delilligeniduq. Biraq 1931-yili etiyazda shopul qozghilingi partlash harpisida sali dorgha qozghilang kötürüsh üchün qarawulxana emeldari jang goxugha yalghandin qizini bermekchi bolup, toy murasi ötküzüp bergenmu-yoq? Jang goxuni kim öltürgen? Dégen ikki mesile hel bolmay keynige qaldurulghanidi.

 

10455119_1629328983955230_4927367758849941830_n
«qomul nahiyesi tezkirisi»ning 692-bétide jang goxuni «… Ayalche yasiniwalghan yigit qochaqliwalghan…», «qomul shehirining tarix matérilliri» (1-qisim) ning 32-bétide «…qiz hujrisida aldin chirayliq qiz siyaqida yasinip olturghan imin isimlik yigit jang goxu hojrigha kirishi bilen pursetni ghenimet bilip uni quchaqlap öltüridu…»; «qomul géziti»ning 1993-yili 12-ayning 21-künidiki sanida «…bu chaghda men alliqachan yushurun’ghan bolup, öyde méning izimgha küchlük bir yigit niqablinip jang lyenjangni kütüp olturdi. Bu chaghda qarawulxana emeldari xushalliqidin qin-qinigha patmay öyge kirgende, yalghan kélin uning bélidin tutup yerge bésiwalidu. Yoshurun’ghan kishiler otturigha chiqidu. Mest bolghan eskerler özini qoghdashqimu ülgürrelmey tutulup, shu küni hemmisi öltürülidu…»; «ürümchi tarix matériyalliri»ning 68-bétide «… Kechqurun jang goxu hojrisigha bashlinidu. Jang goxu hojrigha kirishi bilenla qizche yasiniwalghan yigit (imin isma’il) ning üstige özini atidu. Imin jang goxuni quchaqlap alghan péti jayidila ujuqturidu…» dep melumat yérilgen. Undaqta jang goxuni öltürgen «erkek», «imin isimlik yigit», «küchlük bir yigit», «kélin siyaqida yasiniwalghan er», «qizche yasiniwalghan yigit (imin isma’il)» dégenler kim? Bu kishi del jang goxu mejburiy xutunluqqa almaqchi bolghan sali dorghining qizi aysixan sali[2] ning kéyinki künlerdiki ömürlük halal jüpti shah niyaz shérip[3] tin ibaret.
Men uzundin buyan mushu mesile üstide izdinip kéliwatqanidim. 2000-yili 9-ayning 16-küni (düshenbe) qomul wilayetlik til-yéziq, qedimki eserler ishxanisining mudiri zöhre talip manga téléfun bérip: «ablimit aka, yéqinda ürümchidiki seydulla seypullayof[4] tin téléfun keldi, u ‹1931-yili etiyazdiki shopul qozghilingi partlashtin ilgiri sali dorgha qozghilang kötürüsh üchün qarawulxana emeldari jang goxugha yalghandin qizini bérishke maqul bolup, toy murasimi ötküzüp bergenmu? Mushu meselini éniqlap baqqan bolsingizlar› dégen teklipni berdi. Bügün waqitliri bolsa birlikte shopulgha chiqip kelgen bolsaq» dédi.
Shu küni «qomul géziti» ning terjimani hawaxan éli (hazir qomulda pénsiyede), muherriri isaq peyzulla (zöhre talipning yoldishi) qatarliqlar mashiniliq xotuntamgha bérip, shu yerde olturushluq maysixan sali[5], shopulda olturushluq göherxan sali[6] we uning yoldishi ibrahim kösö[7]ler bilen söhbetleshtuq. Maysixan ana jang goxu bashliq barliq ofitsér–eskerlerning neq meydanda öltürgenliki toghriliq melumat berdi. Biraq shopulgha barghinimizda göherxan sali bilen ibrahim kösö «shopulda qozghilang bolghanda bizning yéshimiz kichik bolghachqa waqittiki ishlardin xewirimiz yoq iken» dep sir bermidi. Biz bu ishni shu waqitta tashwéliqtin bizge hemrah bolup shupulgha barghan tashwéliq yéziliq partkomning mu’awin sékirtari, yéza bashliqi yüsüp himitke weqening jeryanini yenimu ichkirilep tekshürüp éniqlap béqishni hawale qilip qaytip kelgen iduq. Kéyin yüsüp himit manga: ibrahim kösö we göherxanlar bilen söhbetleshkenlikini, ular 1949-yilidin kéyin élip bérilghan bir qanche qétimliq siyasiy heriketlerde bek qorqup ketkechke rast gep qilishqa pétinalmighanliqini, emeliyette merhum abduréhim ötkürning tarixi romani ‹oyghan’ghan zémin› (1-qisim) diki bayanlarning hemmisi toghra ikenlikini éytti.
Emdi biz merhum alim, yazghuchi, sha’ir abduréhim ötkür ependining shinjang xelq neshriyati 1988-yili 10-ayda neshr qilghan «oyghan’ghan zémin» namliq tarixiy romani ((1-qsim) ning 183 ~ 187-betliridiki töwendiki bayanlargha qarap baqayli:
Bu künlerde shopulluqlar arisida ghelite gep-sözler boluwatatti. Beziler: «nechche waqittin meydisige mushtlap, yoghan gep qilghan sali dorghining emdi sudin chiqqan müshükke oxshiship qalghinini qarimamdighan, muzayning yügürüshi samanliqqiche dégen shu boldi-de» dése; Yene beziler: «adem ölmes, közi toymas dep, mal dunya dégenning méhri shundaq yaman iken, bolmisa sali dorghining bu dunyada némisi kem» deytti. Beziler sali dorghigha hésdashliq qilip: «uningghimu ugal boldi, jang jisa dégen muttehem qizingni bersengmu bérisen, bermisengmu bérisen dep chérikliri bilen diweylep turuwalsa, u qandaq qilsun? Qizi bar ademning küni tes» dése, beziler: «shumu gep boldimu, mana sanga qiz dep, u mel’unning qarnini yériwétip, bolghuluqni körgen bolsa, jang jisadek chirkinler hushini tapqan bolatti. U chaghda dorghamning qebrisidimu güller ünüp chiqqan bolatti» deytti. Sali dorghining öyidikiler, jümlidin sopi mergen bilen menglik niyazlar bolsa, goya héch ish bolmighandek, toy teyyarliqi bilen meshghul idi.
Biraq ete toy dégen kéchisidin bashlap, sali dorghining yéqinliri bilen menglik niyazgha oxshash yigitler uyan-buyan chépiship, barghan yerliridiki kishiler bilen pichirliship sözlishidighan bolup qaldi. Tang étishi bilen teng mal soyush, qazan ésish, chay qaynitish, yulghun téwilgha notiliridin zix teyyarlash, gürüch yuyush, sewze toghrash qatarliq ishlar qizip ketti. Etrap yurtlargha bérip, sodisini tügitip kelgen «qara chéchek» hoylining burjikide kigiz-borilar bilen tosup yasalghan waqitliq ashxanida töt-besh ayalni ishqa sélip, xilmu-xil seylerni teyyarlashqa kiriship ketti. Ömride bundaq seylerni yéyish turmaq puriqinimu purap baqmighan bu tagh ayallirining beziliri «qara chéchek» ning hüniridin heyran bolup hangwéqip qalatti. Shundaq chaghlarda «qara chéchek» pishane terlirini sürtüp «hey ayla, sen uxlap qaldimu? Chapsan bolsun» dep warqiraytti.
Kün qayghuche jama’etning aldi-keyni uzap boldi. En’eniwi adetke xilap halda, bu toygha xotun-qizlardin köp kishi éytilmighanliqi üchün, sali dorgha kelgen-ketken jama’etke «aldirap qalduq, xuda xalisa, ete-ögün ayla qizimizgha bashqidin toy qilip bérimen» dep özre éytti.

11149404_1629328957288566_993096605264122965_n
Künpétishqa yéqin, jang jisa yigirme ikki atliq chériki bilen qiz köchürüshke keldi. U bügün alahide yasinip kelgenidi. Amérikan ötüki bilen qolidiki appaq peliyi, parqirap turghan bel tasmisi tapancha qépi közge alahide tashlinip turatti. Öz reqibini yéngip, uning qolidin qimmetlik oljini tartiwalghan kishining chirayida qandaq memnuniyet ipadisi körülse, uning yadangghu chirayidimu shundaq bir xil körenglik ekis étip turatti. U bir qolini égiz kötürüp, chériklerge xitaben: «puxadin chiqquche oynap-külüp, yayriwélinglar, asmanning üsti bügün bizning!» dep ünlük warqiridi. Chérikler miltiqlirini tam tüwi we bulunglargha tirep qoyup, xatirjem chaza qurup olturushti.
Ziyapet qizip ketti. Méhmanxana bilen hoylining péshaywanlirida «gawshing, gawshing» awazliri yangrap, dap-ghijek bilen éytiliwatqan qomul muqamlirini üzüp-üzüp qoyatti. Her bir yéngi sey, yéngi kawap tartilghanda, epchilgine kiyiniwalghan tagh yigitliri chériklerning piyalilirini sharapqa toldurup turatti. Chériklerning ara-arisigha kirip olturghan taghliqlar chériklerni hedep sharapqa teklip qilip, özlirimu az-paz ichishetti. Qarangghu chüshkenséri hoylining bir qanche yéride lawildap turghan gülxan otliri chériklerning haraq-sharaptin qizarghan yüzlirini téximu qizil qilip körsitetti. Daplar qattiq-qattiq urulup, meshrep bashlinish bilen qiz-yigitler ussulgha chüshüp, pütün hoyla ajayip janlinip ketti. Bezi chériklermu égiz-pes dessep, otturigha chüshti. Ularning arisida héliqi uyghur chérikmu bar idi.
Shu arida jang jisa méhmanxanidin deldengship chiqqan péti «qiz qéni men bilen ussulgha chüshsun» dep warqiridi. Chala mest chérikler olturupla égiz-pes chawak chélip uning bu gipini qollap warqirashti. Bestlik kelgen ikki ayal jang jisaning yénigha kélip«biz taghliqlarning qa’idiside sultan yigit özi kirmise, qiz hojridin chiqmaydu» dégen gepni tongji arqiliq uninggha uqturdi we «yürsile, özilirini qizning yénigha biz bashlap kireyli» dep uni qoltuqidin élip qizning hujrisigha bashlidi. Jang jisa sham yorutulghan yasidaq hujrining bir chétidiki yaghach katta chirayliq kiyinip, nepis hal shayi romalgha pürkinip olturghan qizni körüsh bilen özini yoqatqan halda «ah perishtem, qéni yürüng» dep uning qolini tutqan haman, héliqi ikki ayal ishikni «taq» qilip yépiwetti. «qizning» küchlük qoli bilen urulghan xenjer jang jisaning yürikige qadaldi. Hoyla we méhmanxanida xizmet qilip yürgen ademler chériklerge yopurulup, hayt-huyt dégüche ishini tügetti. Menglik niyaz béshidiki hal shayi romal bilen yasalghan chéchini chörüwétip jang jisaning qan’gha milen’gen jesitini öydin sörep chiqiti.
− yalghan chéchingni séliwalsang aynisa qizdinmu qélishmaydighan qiz bolghudeksen,− dep chaqchaq qildi uning tengtushliridin biri.
− tola gep qilma, bolmisa, mawuni körüwatamsen,− dep qolidiki qanliq xenjerni uninggha tenglep küldi menglik niyaz.
Sali dorgha chériklerning jesetlirini yighishturush ishini bir qisim kishilerge tapshurup qoyup, teyyar at we miltiqlargha ige bolghan bir top yigitlerni qasim palwan bilen birlikkte bashlap chériklerning gazarmisi terepke qarap mangdi. Ular gazarmigha yéqinlishay dégende, dap-sunaylar bilen «hay-hay öleng» éytip mesh’el yandurdi. Buni körgen gazarmidiki chérikler «qiz köchürüp kéliwatqanlar» dep oylashti-de, derwazini yoghan échip, ularni qarshi élishqa aldigha chiqti. Biraq tuyuqsiz yaqqan oq yamghuri ichide, közni yumup achqiche, pütün gazarma taghliqlarning qoligha ötti. Gazarmining arqa témidin chüshüp qéchip ketken ikki chérikni démigende, shopuldiki qiriq nechche chérikning hemmisi qirilip tügidi. Ularning qoralliri bilen gazarmidiki oq-dora, at-ularghlarning hemmisi taghliqlarning oljisi bolup qaldi.

 

11077403_1629328947288567_8741836346027303496_n
1931-yildiki qomul déhqanlar qozghilingi ene shundaq bashlandi. Bu yéngi kalindar hésabida tötinchi ayning on ikkinchi küni idi…
Romanning 238-bétide yene töwendikidek melumat bérilgen:
− … Toqsun pugen qoynidin xenjirini asta chiqirip, xojiniyaz hajining béqinigha tiqmaqchi bolghanda, holuqup kétip, jeynikini menglik niyazgha tekküzüwetti. Menglik niyaz köz qirida uninggha bir qarash bilen ahwalni bayqap «kap» qilip uning qoligha ésildi. Qattiq tartishish bashlinip, közni yumup achqiche bolghan ariliqta xenjerning uchi menglik niyazning sol kökrek qepisige qadaldi. Menglik niyaz «way-y munapiq!» dep warqirap tashlidi. Bezgektek titrep ketken toqsun pugen xenjerni sughuruwélishqa ülgürmey, xuddi ghaljir qawandek udul kelgenni urup, soqup talagha qachti. Sepler buzulup, meschittikiler patparaqchiliqta qaldi. Xojiniyaz haji kökrikige xenjer sanjilghan menglik balini derhal quchiqigha alghan bolsimu, héchnimini chüshinelmey tamdek qétip qalghanidi. Kimdur biri «qachti-qachti, qatil qachti» dep warqiridi. Sali dorgha «tut, qatilni tut» dep qattiq ün saldi. Bashlar we ottura yashliqlardin bir top kishi talagha yügürdi. Qérilar chiragh tutup, menglik balining béshigha olashti. Sopi mergen «way jénim balam» dep özini baligha tashlidiyu, shu haman hoshidin kétip qaldi. Menglik bala hajining quchiqida yétip, «haji… Ata…özle…saqmu? U munapiq özleni…» dédi-de, jimip qaldi. Uning chirayliq qoy közliri turusqa qarighan péti qétip qalghanidi…
2013-yili 1-ayning 8-küni men qomul sheherlik adem küchi bayliqi we ijtima’iy sughurta idarisining kadiri sadir abdulla bilen shopul qozghilingi toghriliq söhbetleshkinimde, u méni töwendikidek yéngi üchür bilen teminlidi: «bu yil men 50 yashqa kirdim, men sali dorghining ewrisi bolimen. Men bir qiétim shopulgha barghinimda seden sali[8] kichik bowamdin 1931-yilidiki shopul qozghilingining sewebi we jeryanini sorighanidim. U birdem oylan’ghandin kéyin, bu ishlarning yüz berginige 60 yildin ashti. Eyni waqitta men töt yashta bolghachqa bu ishlarning tepsilatini bilmeyttim. Kéyin anam niyazxan[9], acham aysixan we küyö akam shah niyaz shériplar bizge qozghilangning jeryanini sözlep bergen. Qozghilang partlashning aldida aysixan acham bilen shah niyaz akamning toyini qilishqa pütüshüp, ularning kichik chéyini ichküzüp bolghaniken. Aridin uzun ötmey, ilgiri metbu’atlarda bayan qilin’ghandek, shopulgha yéqin yerde turushluq qarawulxanining bashliqi jang goxu (jang lyenjang depmu atilidu) dégen mutehem hökümet ishi bilen öyimizge kélip achamni körüp közi qizirip, dadamgha ‹manga qizingni xotunluqqa bérisen› dep telep qoyghandin kéyin, dadam jang goxuning telipini ret qilghaniken. Biraq u yolsizliq qilip yene telep qoyuptu. Dadam uning telipini qayta-qayta ret qilghan bolsimu, u jahilliq qilip bolmighandin kéyin, dadam yurt chongliri bilen meslihetliship, puxta teyyarliq qilip, jang goxuning telipige yalghandin moqul bolup, bu ishni köp ademge bildürmey, cheklik adem qatnashqan ‹toy› murasimi ötküzüptu. ‹toy›gha erler köp, ayallar az qatnashqaniken. Toygha qatnashqanliki kishilerning hemmisining wezipisi bar bolup, meslihet bilen hojrida achamning ornida shah niyaz akam ayalche yasinip jang goxuning kélishini saqlap olturuptu. Matériyallarda bayan qilin’ghandek jang goxu eskerlirini bashlap öyimizge kélip, aldi bilen tamaq yep méhman bolup, arqidin haraqni bolushiche ichip, xoshalliqida qin-qinigha patmay hojrigha kirip shah niyaz akamning qolini tutushigha, yoghan bestlik kelgen shah niyaz akam qoynidiki xenjerni chiqirip ‹mana sanga béridighan qiz› dep xenjerni bar küchi bilen jang goxuning yürükige urghan iken. Jang goxu ‹wayjan› déyishkimu ülgürelmey jehennemge seper qiliptu.
Merhum abduréhim ötkür ependining «oyghan’ghan zémin» (1-qisim) romanidiki weqilikler aysixan acham, shah niyaz akamlarning bayanliri bilen asasen oxshash. Chünki ötkür ependi shopulgha chiqqan yillar (1970-yillarning axiri we 1980-yillarning bashliri) da aysixan acham, hapiz[10] akam, leylixan[11] acham, göherxan acham we ibrahim kösö akamlardin bashqa yene shopul qozghilingigha qatnashqan we ashu weqeliklerni öz közi bilen körgen kishilerdin xéli köpliri hayat idi. Shunga ötkür ependining tarixi romani eyni waqittiki hayat shahitlar teminligen tunji matériyallargha asasen yézilghan. Ötkür ependi qérindashlarning telipi boyiche, romanda dadam bilen anamning öz ismini eynen tilgha alghan bolsimu, achamning ismini ‹ayinsa›, shah niyaz küyö akamning ismini ‹menglik niyaz› dep özgertip, uni tuqsun pugen kökrikige xenjer urup öltürüwetken dep özgertip yazghan. Emeliyette shah niyaz akam 1981-yili shopulda öz ejili bilen wapat boldi. Shah niyaz akam we qérindashlarning jang goxuni öltürgenlikini sir tutushi, ular kéyinki künlerde özlirining béshigha kütülmigen bala-qazalarning kélishidin ensirep, heqiqiy weqeni bir ömür sir tutqan. Eger jang goxuni shah niyaz akam öltürgenliki sir tutulmay shu yillardila ashkarilan’ghan bolsa, ‹medeniyet zor inqilabi›yüz bergen apetlik yillarda shah niyaz akam we qérindashlarning yaman künlirge qélishimiz turghan gep» dep sözini ayaqlashturdi.
Hazir jem’iyette «jang goxu qéchip ketken» dégüchiler, bolupmu shopulluqlar ichide jang goxu qéchip kétip, kéyin sali dorghini shexsen özi soraq qilip: «sali sen axir méning qolomgha chüshüp qélishingni oylap baqtingmu?» dep sali dorghining térisini tetür soyup öltürüwetken» dégendek gep-sözlerni qilishmaqta. 2014-yili 4-ayning 6-küni (yekshenbe) qomul wilayetlik ottura xelq sot mehkimisining pénsi’unéri joja sali, wilayetlik til-yéziq, qedimiy eserler ishjanisining kadiri mujubul raxman, ürümchi tömüryol idarissi qomul parawuz ustikisining xizmetchi tahir shakirlar bilen bille töge qotunidiki shopul iqtisadiy tereqqiyat rayonida olturushluq 96 yashliq asip memetniyazni ziyaret qilip barghinimizda, shu yerde olturushluq kishilermu yuqiriqidek gep-sözlerni qilishti.
Aptonom rayonluq kino shirkitining dem élishqa chiqqan kadiri shérip xushtar ependi yazghan junggo xelq siyasiy meslihet kéngishi ürümchi sheherlik tarixi matériyallar komitéti tüzgen «ürümchi tarix matériyalliri» (1990-yili 6-ay neshri) ning 7-qismigha bésilghan «xojiniyaz hajimning hayati pa’aliyetliri» namliq maqalisi yeni kitabning 84 ~ 88-betliride töwendikidek melumat bérilgen:
«… Xojiniyaz hajim qolgha élinishi bilen uning mal-mülki péchetlinidu, xojiniyaz hajimning atalmish «jinayetliri» élan qilinidu. Hetta uning oghli seydulla namida yézilghan maqalide «u méning dadam emes, u xa’in, yapon jahan’girlikining qoyruqi» dégen sözler bésilidu…
Biz bilen uzun yil emgek terbiyeside bille bolghan, shéng shisey dewride saqchi bashqarmsining terjimani we katipi bolup ishligen shi yüenpu (shibe) ning xojiniyaz hajimning qolgha élinishi, soraq jeryani we mexpiy sotning höküm chiqirish ehwali qatarliq ishlar toghrisida sözlep bergen we mexpiy sot heqqide yazghan eslimiside xojiniyaz hajim qatarliq 108 ademning boghup öltürülgenliki bayan qilin’ghan. Bularning arisida qomul déhqanlar qozghilingining bashlamchiliridin sali dorgha, gosul, baqi niyaz haji qatarliqlar bolghan».
Yuqiriqi melumatlardin biz sali dorghining xojiniyaz hajilar bilen bir qatarda öltürülgenliki melum. Shah niyaz shéripning xenjer bilen jang goxuni jehennemge yolgha salghanliqimu éniq tursa, jang goxu qandaq qilip ürümchide sali dorghini soraq qilsun? Emeliyette, 1937-yili 10-ayda sali dorgha aqsu wilayetlik saqchi idarisining bashliqi isma’il teripidin qolgha élinip, deslep aqsu, kéyin ürümchi türmisige qamilip, simiyonof, yaqup we hashim haji qatarliq jallatlar teripidin soraq qilinip, xojiniyaz hajilar bilen bir qatarda öltürülgen. Heqiqiy ehwal shundaq bolghaniken, shah niyaz shérip jehennemge yolgha salghan jang goxu sali dorghini soraq qilip öltürgen déyilgen gep-sözlerning yéterlik asasiy yoq.

Izahlar:
[1] bezi matériyallarda «sali bosuq» depmu atalghan, 1984-yili aysixan qomul wilayitidin shopulgha xizmet tekshürüp chiqqan fen chéngchüy qatarliq kadirlargha dadisining ismini «sali memetniyaz» dep éytip bergen. Buni yenimu inchike tekshürüshke toghra kélidu.
[2] aysixan sali (sali dorghining chong qizi), 1985-yili 4-ayning 5-küni (jüme) 76 yéshida qomul shehirining tashwéliq yézisi shopul kentide wapat bolghan.
[3] shah niyaz shérip (aysixan salining yoldishi), 1981-yili 7-ayning 8-küni (charshenbe) 76 yéshida shopul kentide wapat bolghan.
[4] seydulla seypullayof, 2002-yili 9-ayning 4-küni (charshenbe) 85 yéshida ürmchide wapat bolghan.
[5] maysixan sali (sali dorghining 2-qizi), 2006-yili 5-ayning 10-küni (charshenbe) 95 yéshida qomul shehrining tashwéliq yézisi xotuntam kentide wapat bolghan.
[6] göherxan sali (sali dorghining 4-qizi), 2004-yili 1-ayning 4-küni (yekshenbe) 78 yéshida shopul kentide wapat bolghan.
[7] ibrahim kösö (göherxan salining yoldishi), 2006-yili 12-ayning 25-küni (düshenbe) 92 yéshida shopul kentide wapat bolghan.
[8] seden sali (sali dorghining kichik oghli), 1999-yili 2-ayning 3-küni (charshenbe) 72 yéshida shopul kentide wapat bolghan.
[9] hapiz sali (sali dorghining chong oghli), 1998-yili 8-ayda 86 yéshida shopul kentide wapat bolghan.
[10] leylixan sali (sali dorghining 3-qizi), 1997-yili 8-ayda 77 yéshida shopul kentide wapat bolghan.
[11] niyazxan (sali dorghining ayali), 1963-yili 73 yéshida shopul kentide wapat bolghan.

 

http://bbs.bagdax.cn/forum.php…

Kolléktip Hipnoz, Sublimatsiyon we Hipnozning Roli Heqqide !


18556084_1964227926936123_4709621983838161991_n

Autori:Korash Atahan

Kolliktip hipnoz, sublimatsiyon we hipnozning roli heqqide !

Hipnoz eslide bir türlük yekke pisixik dawalashta qollunilidighan sünniy uxlutushtur. Sublimatsiyon bolsa hipnoz qilishta kam bolsa bolmaydighan bir türlük téxnikiwiy hadise bolup, objekttiki sheyining ichige uni yükseltidighan yaki itibarsizlashturidighan mezmunni yerleshtürüsh démektur.Bu ikkisi eslinde awropada eng deslepte her türlük késelliklerni, bolupmu tughma yaki kéyin peyda bolghan rohiy késellerni dawalashta keng qollunilghan.
Subliminal söz-heriket, oy-pikir, ishare we belgüler hipnozda sublimatsiyelik muhim rol oynaydu. Hipnozning türliri nahayiti köp.Hipnoz künimizde subliminalliq wastiler arqiliq ishlengen chong we kichik tiptiki pisixikliq dawalash, sotsiyal we politikal inshahatlarning hemmiside bardur. Bu ilimni keship qilghan we dunyache shöhret qazanghan dangliq pisikiyaristlardin Segmun Firoyed, Gustaf Jung we Gérhard Adler…qatarliqlar bar!
Deslepte hipnoz qilishta ishlitilgen subliminal sheyi we hadisiler keýin herbiy hazirliq, shipiyonajliq, kéngeymichilik we soda sahesidiki mexpiy urushlargha qeder tedbiqlandi.Hipnoz shexis we etnik topluqlar untup ketken emma herbireylenning yaki kolléktipning yoshurun ang qatlimida xuddi kül astida saqlinip kelgen choghdek xatirilerni oyghitidu. Pisixologlar hipnoz jeryanida her türlük qedimiy simiwoll we motiflarning sayiside insanning rohi alimini ghidiqlap, shexis yaki bir kolliktipni eqil we tejribe siritidiki hés qilip yétish asan bolmaydighan ajayip bir rohiy dunyagha bashlaydu.
Hipnoz shexis yaki milletni qisqa we uzaq muddetlik yaki qerellik tekrarlinip turidighan sirliq tiranzaksiyongha zorlaydighan pisixikiwiy meditsinaliq jeryan bolup, bu xil méditationning saheside bezi kishiler yaki xeliqler saghlam we jessurlashsa, bezi shexis we xeliqler topi éghir rohiy késellik derijisige yetken ümitsizlik we chüshkünlükke giriptar bolidu.Sublimatsiyon qollinimi künimizde tereqqiy qilghan milletler teripidin xuddi hipnozgha oxshashla yaxshi we yaman ishlar üchün keng türde ishlitilmekte we kilinikiliq dawalashqa qoshup paydilinilmaqta.
Pisixologlar her türlük ihtiyajlar sewebidin sublimatik motiflardin paydilinip, yoshurun angning sirliq shifirlerini buzup tashlap, shexisni yaki kolléktipni özi tewe bolmighan hissiy we annormal dunyada jismaniy yaki rohiy heriket qilduridu. Pisixologlar ulapla yene öz ghayisige asasen obyekitni hipnoz jeryanigha muptila qildu, shu asasta özining heriket pilanigha yol achidu.
Pisixologlar ilgiri bu xil usul arqiliq her türlük pisixik we rohiy késellerni dawalighan we jinayi ishlarni pash qilip, insanlarning ijtimayi, siyasiy we iqtisadiy menpeetlirini qoghdighan bolsa, bugün ilgirkige tamamen oxshimaydighan shekilde milletler we dinlar ottursidiki sürkülüshlerde aldimizgha chiqmaqta.
Hipnoz qilishtiki sublimatik usullarda sünniy uxlutush arqiliq pisixik dawalash téxnikisi emdi yer shari xaraktérliq siyasiy, eskiriy we iqtisadiy küch sinishishlarda keng kölemde qollunilmaqta. Bu eslide pelesepe we siyaset sahesidiki atom bomba bolup, uni hazir qarangghuluqtiki yaman küchler bir qisim milletlerni meniwiy tereptin uxlutush, kingeymichilik qilish we bayliqlarni bulang-talang qilish üchün bes-beste sinaq qilmaqta we qollanmaqta!
Bezide etrapimizdikiler turupla özgürep ketidu, nime bolghanliqini bir türlük angqiralmaymiz we bilelmeyla kétimiz. Bu janliqlarning jümlidin insanlarning tebiyet we ijtimahiyettin kélidighan her türlük sublimatik tesirler astida sirliq uyqugha ketish bolup, bu halette shexisler we milletler angliq türde öz aldigha pikir qilalmaydu. Kisip eytishqa boludiki kolliktip hipnozdiki sublimatik amillarning ichkiy we tashqiy tereptin bolidighan ghidiqlashlarning sewebidin insanlar omumiy yüzlük özini untup we özidin yatliship ketiwatidu. Ewlatlirimizni bizdin, erlerni xotunlardin, xotunlarni erlerdin hetta milletlerni özidin bulap kétiwatqan küch, bugünki hipnoz we subliminal hadisatlardin tughuliwatidu. Bu hadiseler xuddi qarabaladek yamrap kéliwatqan turuqluq, kishiler xuddi bizge oxshash asman örülüp chüshiwatsa astida perwasiz halette xatirjem manta yewatidu!
Kino, telveziye tiyatiri, Radio, Televezor, gezit, jornal, dinni arqa körünüsh qilghan sapasiz wehez-nesehetler, didarkatip (Facebook)tiki her xil chéchilangghu iddiyler, Didarposta (Facebook Messenger)ki kichik erzimes uchurlar, Ündidar, Watsepp…qatarliqlardiki uchur almashturushlarning jemiyet tereqqiyatigha nisbiten pozitif tesiri bolghanidin bashqa nigatif tesiri téximu yaman bolmaqta…Moderin téxniklarning yer sharigha yamrishi yumshaq élimlarda keskin tereqqiyatlarni keltürüp chiqardi. Dewir yéngilandi, baylar bilen namratlar, bilimlikler bilen bilimsizler, saghlamlar bilen késeller arisida ghayet zor uchurumlar barliqqa keldi. Dada balini, bala anani, millet ejdadini, xeliq ewladini diqqet qilmisa yüttürüp qoyidighan xeterlik zaman ichige kirip kelduq!
Tinichliq teswirlengen filimlarda hipnoz we sublimatsiyelik téxnika ishlitilip, urush gewdilendürüldi. Bexit we muhabbet teswirlengen kitaplarda apet we nepretni ishare qilishti. Meshhur shexisler teswirliride düshmenlerning chirayini ekis etturushti yaki melum bir sistimini yiqitidighan renglerni alahiyde tallap ishlitishti. Milliy we diniy qediriyetler ekis etken motiflarning ichige milletni we dinni inkar qilidighan we kemsitidighan mexpiy belgülerni yoshurun yerleshtürüsh qatarliq usullarni qollandi.
Meselen: Xitayda ishlengen jaynamazlarning rukugha baridighan yérige tongguzning resimini chandurmay yoshurup qoyush, balilarning qonchaq filimlirige bashtin axirghiche sekishwal mezmunlardiki meynet terkiplerni yoshurun qisturush we jaylashturush….qatarliqlar!
Hipnoz ilimining tereqqiyati ilim dunyasigha qattiq küchlük tesir körsetti. Pelesepe, antérpologiye, pisixologiye, astirologiye , sotsiologiye, matimatika we biologiye qatarliq ilimlar yip-yéngi bir basquchqa kirip keldi. Adem ewladi özining sewebidin qéchip qutulalmaydighan xeterlik teqdirge duch keldi. Ilgirki hipnoz we sublimatsiyede sünniy uxlutush arqiliq meshghulat élip barghan bolsa hazir maaripni we teshwiqatni monopol qilish we pilanlash arqisida, insanlarni sünniy uxlatmay turupmu, oyghaq halettiki chüsh dunyasigha bashlap kireleydighan usullar keship qilinmaqta. Bolupmu hazir qoyuliwatqan birqisim qonchaq filimler we neshir qiliniwatan bezen balilargha ayit kitaplarda exlaqtin söz achqili bolmaydu. Télivizor we kinoxanilarda ishenmeslik, düshmenlik, weyran qilish we yoqutiwitish teshebbus qilinmaqta.Balilirimizla emes adettiki ademlirimizmu ganggirapla qaldi, nime qilishini bilmey, pisixikisi ghelite bolup kétiwatidu.Inaq aililer buzulup, balilar yétim boliwatidu.Bularning hemmisi pilanliq yolgha qoyulghan kolliktip hipnoz we subliminal hujumlardin boliwatidu. Bezi dewletlerde we bezi puldar aililerde balilar pilanliq türde telivezor we exlet kitaplardin uzaq tutiliwatidu.Bizning özimizning we perzentlirimizning meniwiy ehtiyajini tolduridighan bashqa küchlük we zamaniwiy bayliqimiz bolmighachqa, ot ichige öz ayaqlirimiz bilen kirip kétiwatimiz!
Hazirqi zaman okkultik ilimlarda ademler mexpiy shekilde türlerge ayriwétilgen bolup, bezi insan toplirining qimmiti yene bezi haywan türlirige mensup qilip qoyuldi.Adem ataning jennettiki almini yep tashlishi, niyotonning shéxidin tökülgen alma arqiliq yerning tartishküchi qanuniyitini keship qilishi we alma kompeyutér sistemisining keship qilinishi, hipnoz we subliminal hadisatlirining téximu yamrap kétishining insanlar tarixidiki yiltizidur!
Bugünki künde mikrosoft we alma kompéyutérliri sewebidin insanlar duch kéliwatqan ayding we qarangghu menbelerdin kéliwatqan her türlük pisixik jenglerde, izchil qolluniliwatqan hipnozik ilimlarning tesirini bayqash we waqtida tedbir qollunush bekla tes mesele bolup qaldi. Bu ishta ata-analar bashlamchiliq bilen özini qoghdap, balalargha ijabiy örnek yaritip berishi, mektepler derijidin tashqiri chichenlik bilen ewlatlarni her türlük yaman hojumlardin angliq halda muhapizet qilishi lazim!
Ademlerni hazirqi zaman uchur-alaqe wastilliri pisixologiye tereptin saqaymas, saqaysimu asaretidin asan qutulghili bolmaydighan kesellerge giriptar qildi. Herqandaq késelningmu bir dorisi barliqni unutmasliqimiz lazim!
Pisikiyarist Segmund Froyed pisixologiydiki riyalliqni türlerge ayrip, deslepki ang, ang we yoshurun anggha bölgenidi.. Segmund Froyed yene janliqlarning mewjutliqini bir türlük uzaqqa sozulghan uxlashqa oxshutup, ademlerning hayati, uxlimay körgen bir chüshtur, dégenidi.
Segmund Froyedning bu nezeriysi insanlarning eqil-parasitini insanlar üchün bir jehennemge baridighan yolgha aylanduriwetti. Insanlar shu nezeriyedin yolgha chiqip hipnoz we sublimatik simiwollardin janliq we nezeriyiwi paydilinip, oxshimighan shekildiki bilimlerning wastisi bilen uyquning her xil türlirni keship qildi we insanlarni xuddi yirtquch haywanlarni qepez ichige benit qilghandekla rehimsizlik bilen qarangghu bir zindangha tashliweti.
Ilim-pen yeni medeniyet tereqqiy qilghanche hayatliq mümkinatliri chölliship, muhabbet nepretke, rabbim insanlargha ata qilghan bu jennet makan her terepni nale peryat qaplighan jehennemge aylinip ketti. Atom bombiliri, ximiylik qurallar, biologiylik qurallar, adem qiynaydighan üsküniler we qan purap turidighan türmilerning kim teripidin kimler üchün keship qilinghanliqi medeniyet dep qaraldi.
Dunyada omumiy yüzlük pisixik bozuqchiliq yamrap ketti. Pisixik bozuqchiliq shu derijige yettiki, hazir dunyada kim saghlam, kim kesel asanliqche bilgilimu bolmaydu. Küchlükler ajizlarni jümlidin bizge oxshaydighan mezlum xeliqlerni pilanliq koldurlitiwatidu. Emperiyal küchler rayonlar ara menpeetlirini garanti astigha élish üchün dinlarni süyistimal qilip, bilip turup 21-esirde ottura esir borinini chiqiriwetti. Milliy enenillirimiz, islamiy itiqadimiz we tarixi uzun shanliq medeniyitimizni ilim-pen yéngiliqliri arqiliq béyitish we uning roli arqiliq sirittin kélidighan tehditlerge ünümlük taqabil turush arqiliq ewlatlarni qutquzush hemmidin muhim bolghan wezipilerning biridur.
Nurghun milletlerning jümlidin xitay millitining hazirqi kolliktip pisixik halitidimu binormal hadisiler küchiyiwatidu. Xitay millitining hüriyet tarixi uyghurlarning mustemlike tarixidinmu qisqa turuqluq, qulluqta ming yillap yashighan bu milletning uyghurlargha dehshetlik zulum selishi, xitaylarning kolliktip pisixik késellikining shühbesiz alamitidur. Xitaylarning uyghur qatarliq mustemlike milletlerning üstidin élip bériwatqan érqiy we kultural qirghinchiliqi, kolléktip hipnoz hujumigha uchrighan bir xeliqning yene bir mezlum xeliqqe bashlighan pisixik hujumidin qanap chiqqan bolup, bu hadise qarangghu dunyadiki sirliq küchlerning hipnoz hujumigha uchrighan bir xeliqning bashqilardin öch élish üchün özini kemsitish we özini xorlash xaraktérini alghan achchiq tiragédiyesidur. Mana mushundaq bir qatar pisixologiylik urushlar netijiside xitay millitining kelichigimu xuddi tarixta özini-özi halak qilghan xeliqlerningkige oxshashla qaranghu we bekla xeterlik bir basquchqa allaburun kirip boldi!
Hipnozdin ibaret bu xil pisixik kontrol qilish artuqche sir bolmay qalghan bir dewirde yashawatimiz. Belki birawlar bashqa bir mexsette biz uyghurlarni herxil goruppilargha ayrip, her bir goruppining üstidinmu bilindürmey bu xil hipnoz yeni pisixik narkoz usulni qolliniwatqan bolishi mumkin. Bugünki meniwiyitimizdiki chéchilangghuluq, milliy pisixikimizdiki buzulush, birlik we barawerlikimizdiki chuwalchaqliqlarning yamrap kétishi düshmen küchlerning bizge qarshi tüzgen projekitliridin yiltiz tartip chiqqan bolishi mumkin!
Hazir bezi kishiler toghra dep ishinip qélip, alla burun yughushturiwalghili bolmaydighan xata yollargha kirip ketip boldi….Bu yaman hadisilerni tügütüp meniwiy saghlamliqni ongshashqa eqliy, ilmiy we meniwiy küch ketidu! Eslide heqiqet bir qilip yaritilghan, bexitsiz bir xeliqning arisida eger hemme adem heqiqet we ölchemlirini öz aldigha ayrim békitiwalghan bolsa, hemmeylen öziningkinila toghra dese, bu halda ehwal bekla xeterlik hésaplinidu!
Oyghunush kerek! Mana eshu yalghan uyqudin oyghunushnila heqiqi oyghunush deymiz! Biz uyghurlar eslide yéngiliq söyer, tereqqiy perwer, meripetperwer ilghar bir xeliqning kéyinki ewlatliri iduq. Kiyin ikki esir bolupmu xitay mustemlikiside ötken 70 yil, xelqimizni 21-yüz yildamu ottura esir qarangghuliqigha ittiriwatidu.
Biz oyghunishqa muhtaj! Biz nahayiti köp Qutluq Shewqi, Abduhaliq Uyghuri we Memtili ependilerge muhtaj boliwatimiz…Hazir bizde bilermenler xéli jiq, emma bilimliklerde milliy meselilerde programmiliq we pilanliq izdinish az, ilmiy tereptin millitimizge heqiqi paydiliq shekilde teshkilatlinish yoq, yetim-aqsaqallar köp emma özini ajayip chaghlighanlarning ichide chare-tedbirlikler az boliwatidu!
Kastiyum-burulka keyip, galistuk taqash, bir ikki diploma élip, maashi yaxshiraq bir yerde ishlesh emes, xelqimizni siyasiy, iqtisadiy we sotsiyal qiyinchiliqlardin qandaq qutquzushni ghaye qilish lazim. Millitimizning shunche köp munewer perzentliri chetellerde we wetinimizde yüksek telim-terbiye kördi. Millet jiddiy meselige duch kelgende, qiyinchiliqqa yoluqqanda nime üchün ularning sayisinimu tapqili bolmaydighanliqi, ziyalilar sinipining keng-kölemde sirliq küchler teripidin hipnozgha tebiy tutulghanliqidin boliwatqan bolishi mumkin.
Ziyalilar millitimizning béshigha kün chüshken bugünkidek yaman künlerde millitimizning köksidiki qalqan, béshidiki sayiwen we qolidiki özini qoghdash qurali bolishi lazim. Ziyalilarni oyghutush, ular arqiliq millitimizni közge körünidighan we közge körünmeydighan her türlük yaman hujumlargha qarshi segekleshtürüsh her bir terbiye körgen wijdanliq weten ewladining milliy buruchidur!
Hazirqi ehwalimiz bekla yaman, dewliti bar milletlerning ghemini hökümiti qiliwatidu.Bizge oxshaydighan mustemlike astidiki milletning ghémini qilishqa rabbimdin bashqa bir küch yoq boliwatidu. Biz bir tereptin xelqara düshmen küchlerning zerbisige uchrisaq, yene bir tereptin xitaylarning wehshiyane bésimigha duch kelduq. Tirishmisaq, izdenmisek we barliq seplerde teng küresh qilmisaq kéyin pushayman téximu chong bolidu. Millet Allahning özige amanet….Bir ulugh suda éqip kétiwatimiz…dolqunlar bizni qeyerge tashlaydu, bilgili bolmaydu!
Zamaniwiy penniy maariptin aqilane paydilinishtin bashqa herqandaq nerse yersharini qaplighan meniwiy kirzistin bizni qutulduralmaydu! Zamaniwiy maaripni yolgha qoyushta medeniyet we ilim-pen sahesidiki milliy enenillirimizdin tereqqiy qildurulghan hipnozdin we milliy simiwollardin önümlük paydilinip, yaman süpetlik hipnozning xeterlik tesirining aldini élishqa bolidu! Künimizde hipnozdin ünümlik paydilish peqet kesel dawalashla bolup qalmastin eksiche urush qilmay turup ghelbe qazinish bolup hésaplinidu!

19.05.2017 Germaniye

ÜNLÜ TÜRKOLOG Prof.ERCİLASUN : UYGUR TÜRKLERİNİN ANA DİLLERİ İLE EĞİTİM HAKKI VERİLMEDEN YAPILAN KUTADGUBİLİK ÇALIŞMALARI SADECE BİR GÖZ BOYAMA OLUR!


turkiye-qutatqubilig-elan.jpg

Uygur Haber ve Araştırma Merkezi (UYHAM)
Bugünkü Doğu Türkistan topraklarının da içinde bulunduğu  ve  Kaşgar merkezli  Karahanlı Türk devletinin Saray Başdanışmanı ünlü düşünür ve hukukçu Yusuf Has Hacip’ın 11.yüzyılda yazdığı Kutadgubilik adlı felsefevi eserin tarih içindeki araştırmalarını konu alan “Kutadgubilik’i Araştırtırımaları Tarihi” adlı kıtabın tanıtım toplantısı Ankara’da yapıldı.
Başbakanlık,Yurtdışı Türkler ve Akraba Toplulukları Başkanlığı, Kırkkale Üniversitesi ve Urumçi Maliye-İktisat Üniversitesi’nın ortaklaşa düzenlediği Kutadgubilik Araştırımaları Tarihi Sempozyumu Urumçi Maliye – İktisat Üniversitesi öğretim görevlisi Dr. Gülnisa Cemal ile Kırkkale Üniversitesi öğretim üyesi Prof.Cemal Kafkasyalı ortaklaşa organizesinde gerçekleştirildi.
Toplantı’ya konu olan Kutadgubilik araştırmaları tarihi kitabı, bir iş planı çerçevesinde hazırlanmış olup,kitapta Kutadgubilik hakkında Türkiye,Türkistan Cumhuriyetleri,ABD.AB.ülkeleri,Çin ve dünyanın diğer ülkelerinde yürütülen çalışmalar yer alıyor.Bu çalışmalara ait istatistiki bilgiler ile çeşitli  tahliller yer alıyor.Kitap Türkçe,İngilizce ve Çince olarak hazırlanmıştır.
Sempozyum’a Yurt Dışı Türkler ve Akraba Toplulukları Başkanı Kudret Bülbül,Kırkkale Üniversitesi Rektörü Prof.Dr.Ekrem Yıldız,TBMM.Türkiye Çin Dostluk Gurubu Başkanı AK partı Milletvekili Ravza Kavakçı  Kan,Prof.Dr.Reşat Genç, Azerbaycanlı Türkolog Prof.Dr. Kamil Veli Nerimanoğlu,Japon Türkolog  Prnof.Dr.Suziki Tadaşi Dr.Peter Zeami ile ile Çinli  Prof.Dr.Hu Fencou de katılarak birer konuşma yaptılar.


TBMM.Türkiye – Çin Dostluk Gurubu başkanı Ravza Kavakçı yaptığı açıklama’da şunları şöyledi ; “ Türk-İslam kültür ve medeniyetinin çok önemli eserlerinden biri olan Kutdgubilik’a ait ait böyle çalışmaların Türkiye – Çin ilişkilerinin gelişmesine çok büyük katkı sağlayacaktır.”dedi.

Kutadgubilik Araştırmaları tarihi kitabının tanıtım toplantısının ilki 11 Mayıs’ta Ankara’da ve 12 Mayıs 2016’de ise,Kırakkale Üniversitesi’nde gercekleştirildi.

Özgür Asya radyosuna bu toplantı’yı değrendiren Hacettepe Ün.Tarih bölümü öğretim üyesi Doç.Dr.Erkin Ekrem şöyle konuştu , “ Çin kendi politikaları için yararlı olabilecek bu tür her çalışmayı büyük bir iştahla hemen yapar. Kutadgubilik çalışmaları Çin’de 20 yıldır yapılmaktadır.Ancak bu çalışmaların Türkiye-Çin ilişkilerinin  gelişmesine hiçbir yararı olmamıştır.Ayrıca Çin yönetimi bu eserleri Çin ulusunun meydana getirdiği  eserleri olduğunu iddia ederek sahiplenmek istemektedir. Bu tür çalışmalar daha çok yapılabilirse Uygur Türklerinin kültür ve medeniyetinini tanınmasına yararlı olacağını düşünüyorum.”şeklinde konuştu.


Ünlü Türkolog Prof.Ercilasun : UYGUR TÜRKLERİNİN ÖZ DİLİNİ ÖĞRENME HAKKI VERİLMEDEN YAPILAN ”KUTADGUBİLİK’İ ARAŞTIRMA ÇALIŞMALARI ANORMAL VE SADECE BİR GÖZ BOYAMA OLARAK KALIR.
Hacettepe Üniversitesi emekli öğretim üyesi ve Türk Dil Kurumu eski başkanı,Türkiye’nin ve dünya’nın önde gelen Türkoloğlarından biri olarak kabul gören  Prof.Dr.Ahmet Bican Ercilasun bu toplantı’yı Özgür Asya Radyosuna değerlendiririken şunları ifade etti. “Bu ölmez, silinmez ve yok edilemez Divanu Lugati Türk ve Kutadgubilik  başta Türk tarihi  ,kültür ve medeniyeti’nin önemli eserlerin varisleri ve sahipleri olan Uygur Türklerine kendi ana dilleri olan Uygur Türkçesi ile eğitim ve öğretim hakkı verilmeden yapılan bu tür çalışmalar göstermelik çalışmalar   olarak kalacak ve bu çalışmalar bir göz boyamadan ibaret olacaktır.  Ayrıca, bugün Doğu Türkistan’da yaşayan Uygur Türklerinin temel insani hak-hukuku,en başta kendi öz ana dilleri olan Uygur Türkçesi ile eğitim ve öğretim yapmaları hakkı verilmemesi,iki ülke arasındaki ilişkilerin gelişmesine hiçbir katkı sağlamayacağı açıktır.Eğer Çin devleti Türklerin tarihini bu ve benzeri tarihi miraslarını araştırırsa bunu makul bir şekilde karşılıyoruz. Türkiye- Çin karşılıklı ilişkilerinde ve kültürel münasebetlerde bu tarihi abidelerin mirasçıları ve sahipleri olan Uygur Türklerini köprü olarak görmek istiyorlarsa  temel insanı ve yasal hakları ile bu hakların en başta gelenlerinden en önemlisi olan kendi ana dilleri ile eğitim öğretim hakkınını verilmemesi ilişkilerin gelişmesinin önündeki en büyük engel olduğunu düşünüyorum.Uygur Türklerinin kendi ana dilleri olan Uygur Türkçesi ile eğitim öğretim yapma hakkı verilmeden yapılan bu tür çalışmalar ve toplantılar sadece bir  göstermelik çalışma  ve göz boyamadan ibaret olarak kalacaktır. ” dedi.
Türkiye Uygurların Haklarının verilmesi konusunda Çin’e Baskı Yapmalı
Ünlü Türkolog Prof.Ercilasun,Türkiye’nin  ikili ve karşılıklı ilişkilerde Uygur Türkü Kardeşlerimizin bu   temel insanı haklarının verilmesi konusunda Çin’e baskı yapması  gerektiği belirterek değerlendirmesini şöyle sürdürdü ; “ T.C.Yetkililerimiz Çin yönetimine şu hususu açıkça söylemeli ,siz madem DLT.ve KB.ve benzeri eserlerin varisleri ve sahipleri olarak Uygur Türklerini görüyor ve kabul ediyor ve söylüyorsunuz, Uygur Türklerinin kendi ana dilleri olan Uygur Türkçesi ile eğitim ve öğretim yapma haklarını niçin vermiyorsunuz ? Bu haklarını veriniz,demelidir. “şeklinde konuştu.

 

http://www.uyghurnet.org/33267-2/

 

10 THINGS YOU SHOULD NEVER PUT ON YOUR FACE!


list-10

 

(NUMBER 9 WILL COMPLETELY DISAPPOINT YOU)

Unfortunately, the Internet is loaded with many different DIY remedies, tips and methods – including skin care tips. Well, we’re not saying that they’re bad for you! We’re just saying that you should be very careful, because some of them can do more harm than good! Yes, some of these homemade skin remedies can do more damage to your skin – than improve its health. As we said, there are many different homemade skin care tips, homemade creams and other DIY skin care products on the internet today! But, you should be very careful and avoid using this 10 homemade remedies and ingredients!
1)Hairspray
You’ve probably noticed that many different home remedies for skin care include hairspray! Why – because the hairspray will help you dry out the acne and help you with other skin problems. Yes, hairspray will dry out your skin and acne, but it will also clog your pores and lead to irritation of the skin.

2)Body Lotion
Body lotion is called body lotion for a good reason – it is specially designed for your body, not your face. The skin on your body is much thicker and more resistant. And, you should know that the body lotions usually contain more aroma and less ingredients that are intended to moisturize.

3)Toothpaste
Many people around the world apply toothpaste on their face – usually to dry out the acne. Yes, this will help you with your acne problems, but, unfortunately, it will also irritate the skin and can cause serious skin problems, such as chemical burns or scars.

4)Vaseline
Many people around the world use Vaseline to moisturize their dry or chapped skin. You can also use this ingredient to treat bites from bugs or cuts, but, you should be very careful, because this ingredient is not the best solution for your face. When you apply Vaseline for the first time, you usually get that feeling like it’s to moisturizing and softening your skin, but it actually leads to more pimples and dry condition.
5)Hot water
We all love a hot and steamy shower. But, you should be very careful, because too much hot water will soften the natural oils and remove the protective barrier that keeps moisture from escaping. This will cause more dryness.
6)Hydrogen Peroxide
Many people around the world use this powerful ingredient to prevent infection of minor cuts and burns, but – you should know that hydrogen peroxide isn’t a good choice for treating acne. Many experts around the world also say that hydrogen peroxide can cause inflammation and allergic reactions.

7)Sugar
Many different DIY skin care products contain sugar, right? This is another idea that seems like it will work, but it actually does more harm than good. As we mentioned before, your facial skin is not as elastic as the skin on your body. This ingredient may be good for your body or your feet, but it can damage your skin on the face.

8)Alcohol
Alcohol can be beneficial for many different things, but not for your face. The alcohol may be used to sterilize the wound and prevent infection. When you apply alcohol on your face, you can feel the freshness, but it can actually dissolve the DNA of your skin cells, resulting in dead skin cells.

9)Baking soda
We all know that baking soda has a rough texture and consistency, which is the main reason why many people think that this is the best ingredient for skin peeling. The experts say that maintaining the natural pH balance is vital to have a healthy skin. So, if you use baking soda to restore this balance, it will damage your skin and prevent it being able to retain moisture.

10)Lemon
You should know that the lemon can disrupt your pH balance from your face, which means that you should avoid using any of these items on site. As we said you should avoid these 10 ingredients, because they can do more harm than good! We really hope you find this article helpful and don’t forget to share it with your friends and family. Thank You and take care!

 

http://www.naturalmedicinebox.net/10-things-you-should-never-put-on-your-face-number-9-will-completely-disappoint-you/

 

Karahindiba çayı kanser hücrelerini yok ediyor!


Löwenzähne-sind-auch-schädig-für-die-Ernte
Bulgar devlet televizyonu kanserin ilacı bulundu diye yayın yaptı, AB ülkeleri ayağa kalktı. İşte o haber ve tercümesi.
Karahindiba çayı kanser hücrelerini yok ediyor: Kemoterapiden 100 kat daha etkili inanılmaz bitki. Karahindiba çayı, kanser hücrelerini etkileyerek 48 saat içerisinde çözülmelerini sağlar ve yeni sağlıklı hücrelerin hastalık kapmalarını engeller.
Çoğunlukla ihmal edilen bu bitki, birçok tıbbi özelliklere sahip ve yapmanız gereken tek şey, bu bitkiyi trafikten uzak, temiz yamaçlardan toplamak. Büyükannelerimiz, tıbbi özelliklerinin farkında olarak, karahindiba çiçeklerinden şuruplar yaptılar; ancak bilmedikleri nokta, karahindiba kökünün kanser hastalarına yardımcı olabileceğiydi.
Bilim adamları, bu bitkinin kökünün kemoterapiden daha iyi olduğunu keşfettiler; çünkü kemoterapinin aksine, karahindiba yalnızca kanserli hücreleri öldürüyor.
Bunun yanı sıra, diüretik özellikleri de var; öd salgılanmasını uyarıyor, karaciğeri temizliyor, alerji konusunda yardımcı oluyor ve kolesterolü düşürüyor. Ve yapısında B6 vitamini, tiamin, riboflavin, C vitamini, demir, kalsiyum, potasyum, folik asit ve magnezyum gibi çok önemli vitaminler ve mineraller bulunduruyor.
Kanada Windsor Üniversitesi Kimya ve Biyokimya Bölümü bir araştırma yürüttü; sonuçlar, kanser hastaları için yeni bir umut teşkil ediyor. Karahindiba kökünün, vücuttaki sağlıklı hücrelere zarar vermeden kanserli hücreleri etkili bir şekilde öldürdüğü keşfedildi.
Araştırmaya göre, karahindiba çayı kanserli hücreleri etkiliyor ve vücuttaki herhangi bir sağlıklı hücreyi etkilemeden kanserli hücrelerin 48 saat içerisinde çözülmelerini sağlıyor. Elde edilen sonuçlar, karahindiba kökü ile yapılacak devamlı tedavinin hastalardaki kanserli hücrelerin çoğunu yok edebileceğini gösterdi. Ekip, bu beklenmedik sonuçlar sayesinde, bu mucizevî bitki üzerindeki araştırmalarını devam ettirmek için ek destek aldı.
72 yaşındaki John di Carlo, sağlık mücadelesi kapsamında yoğun ve agresif kemoterapi tedavisi gördü ve üç yılın sonunda, son günlerini sevdikleri ile geçirmesi için evine gönderildi.
Doktorların hastalığı için fonksiyonel çözümler bulmada fazla alternatifleri olmadığını bilen di Carlo, son çare olarak karahindiba çayı içmeyi denedi. Ve yalnızca 4 ay sonra, hastalığında gerileme yaşandığı görüldü.
İŞTE SIR
Résultat de recherche d'images pour "Cancer drug, Dandelion:"

Karaciğer ve böreğin en iyi dostu ve yol kenarından bile rahatlıkla toplayabileceğiniz “karahindiba” doğal bir şifa deposu…
Karahindiba Nisan ve Mayıs aylarında yetişen, çok yıllık sarı çiçekli otsu bir bitkidir. Çiçekleri sarı, yaprakları yeşil olsa da bitkiye “karahindiba” denilmiştir.
Mısır ve Kıpçak Türkleri’nin “katagan”, Çağatay Türkleri’nin “saçratku” olarak bildikleri bu bitki günümüze “karahindiba” olarak gelmiştir. Hindiba, Arapça kökenli bir kelimedir. Tedâvisi için kullanıldığı göz hastalığı trahomdan kaynaklandığı ileri sürülür.Anadolu’da acıgıcı, acıgünek, güneyik, çıtlık, cırtlık ve arslandişi olarak bilinse de en yaygın olarak kullanılan adı “radika”dır.
KARAHİNDİBA’NIN KULLANIM ALANLARI
Bitki uzmanları kara hindibâyı çoğu kez aşağıdaki durumların tedâvisinde kullanılır:
* 2. tip şeker hastalığı
* Egzama
* Mide-bağırsak hastalıkları
* Romatoid artrit
* Karaciğer hastalığı
* Mide ekşimesi
KARAHİNDİBA’NIN FAYDALARI
Bitkinin tıbbi etkileri ve bunlardan yararlanma yöntemleri şöylece sıralanabilir…
Karahindiba sindirim sistemini düzenler: Karahindibanın en mühim etkisi sindirim sistemini düzenlemektir. Çay şeklinde hazırlanan bitki sindirim sistemini düzenleyerek iştahın açılmasında yarar sağlar.
Çayın tüketimi ile vücuda alınan besinlerin sindirilmesinde rol oynayan bakteriler ikaz edilerek harekete geçer. Bu sayede sindirim daha kolay gerçekleşir. Bitki çayı ayrıca gaz, kabızlık gibi sorunlara karşı da yarar sağlar.
Karahindiba’nın temizlik üzerindeki etkisi: Karahindiba çayı idrar söktürücü ve müshil etkisi yaratan bitkisel bir çaydır. Bu özelliği ile vücudun temizlenmesini sağlar. Gıda yolu ile vücuda alınan suyun vücut tarafından kolaylıkla emilimine katkıda bulunarak toksinlerin, tuz fazlalığının ve zararlı maddelerin, karaciğer, mide ve idrar yollarında birikmesini önler. Bu sayede karaciğer ile alâkalı gelişecek hastalıkların oluşma olasılığını azaltır. Ayrıca idrar yollarında oluşabilecek enfeksiyonlara karşı da yararlı bir bitkidir.
Karahindiba kalbi güçlendiriyor: Karahindiba kökü kalp kaslarının kuvvetlenmesine yardımcı olur. Vücutta birikebilecek fazla tuzu dışarı atan bir özelliği olduğu için kalp sağlığını korumak için etkili bir bitkidir. Kan şekeri düzeyini dengede tutar ve şeker hastalığı ataklarının hafiflemesine yardımcı olarak, kolesterol seviyesini dengeler.
Karahindiba doğal cilt bakımı ürünüdür: Karahindiba doğal bir cilt bakım ürünüdür. Ciltte oluşabilecek egzama, sedef, sivilce gibi problemlerde karahindiba bitkisinden yararlanılabilir. Karahindiba bu tür cilt sorunlarına yol açabilecek toksinlerin vücuttan atılmasını sağlar. Ciltte oluşabilecek enfeksiyonlara karşı karahindiba, soğutularak içilmelidir.
Karahindiba’nın antioksidan özelliği: 2003 yılında yapılan bir araştırmayla, bilim adamları, karahindiba çiçeği özünün serbest radikallerle(DNA’ya hasar verdiği bilinen kimyasal yan ürünler) savaşabildiğini buldular.
Karahindiba kanserden koruyor: Tamamlanan bir ön araştırmaya göre karahindiba, kansere karşı umut vaat edici bir etken olarak kullanılabilir. 2008 yılında göğüs ve prostat kanseri hücreleri üzerinde yapılan bir araştırmada araştırmacılar, karahindiba yaprağı özünün göğüs kanseri hücrelerinin gelişimini yavaşlattığını ve prostat kanseri hücrelerinin yayılımını durdurduğunu buldu. Ancak ne karahindiba çiçeği ne de karahindiba kökü özlerinin bahsedilen kanser hücreleri üzerinde bir etkisi görüldü.
KARAHİNDİBA’NIN DİĞER FAYDALARI
* Depresyon, stres ve yorgunluğa karşı iyi gelir. Sinirleri yatıştırarak vücudun rahatlamasını ağlar.
* Romatoid artrit hastalığının tedâvisinde kullanılabilir.
* Vücuda enerji ve güç katar.
* Sarılık ve dalak ile alâkalı hastalıklara karşı iyi gelir.
* Gut hastalığına karşı yarar sağlar.
* Diyabet hastaları için yararlıdır.
* Vücutta su tutulumunu azaltarak zayıflamaya yardımcı olur.
* Siğil ve enfeksiyon tedâvilerinde kullanılabilir.
* Kan dolaşımının daha aktif bir şekilde gerçekleşmesine yardımcı olur.
KARAHİNDİBA ÇAYI NASIL HAZIRLANIR?
Karahindiba çayı için karahindiba bitkisinin kurutulmuş yaprakları kullanılır. Şayet çay taze hindiba yaprakları ile hazırlanacaksa aşağıda verilen ölçünün iki katı kullanılmalıdır.
* 6 çorba kaşığı kara hindibâ kökü (kurutulmuş)
* 6 çorba kaşığı kara hindibâ yaprağı (kurutulmuş)
* 4 su bardağı su
Hazırlanışı: 4 su bardağı su ve kara hindibâ kökü uygun bir kabın içine alınarak 20 dakika kadar kaynatılır. Kaynayan su kara hindibâ yaprakları üzerine dökülerek ağzı kapatılır ve 15 dakika kadar demlenir. Hazırlanan çay tazeliğini yitirmeden hemen içilmelidir.
Tarif-2
* 1 su bardağı kavrulmuş karahindiba
* Karanfil, tarçın
* Rezene tohumu
* Zencefil kökü
* 1 tutam karabiber
Hazırlanışı: Kavrulmuş karahindiba hariç eşit ölçülerde bütün baharatlar uygun bir tavaya alınarak 20 dakika kadar kavrulur. Kavrulan baharatlara karahindiba eklenerek 1 dakika kadar daha kavrularak ocaktan alınır. Hazırlanan kürden 1 su bardağı kaynar suya 1 yemek kaşığı alınarak karıştırılır ve 10 dakika demlenerek içilir. Tadı acı olabileceğinde bal ile tatlandırılarak tüketilebilir.
KARAHİNDİBA CİLT BAKIMI İÇİN NASIL KULLANILIR?
Karahindiba yaprakları kaynatılmış suya ilave edilerek 10 dakika kadar demlenir. Demlenme süresi tamamlandıktan sonra ciltte oluşan problemlere karşı bir pamuk yardımı ile sürülür.
KARAHİNDİBA İLE İLGİLİ İKAZLAR VE TEDBİRLER
Karahindiba genellikle güvenilir bir bitki olarak düşünülür. Ancak bazı insanlarda midede ekşime ve diğer mide sorunları ile ishal gibi yan etkiler görülebilir.
Karahindiba, kanaryaotu, krizantem, kadife çiçeği, papatya, sarı papatya, civan perçemi veya iyot allerjisi olanlar bu bitkiyi kullanmaktan kaçınmalıdır. Safra kesesi iltihaplı ya da enfekte olmuş olanlar veya safra kanalları tıkalı olanlar da karahindibanın tıbbi gayeyle kullanımından kaçınmalıdır.
KARAHİNDİBA NASIL KULLANILMALIDIR?
Karahindiba % 5e varan yüksek oranıyla en iyi doğal potasyum kaynaklarından biridir. A ve C vitamini ve nikotinik asit ile türlü mineraller yönünden de zengindir. Bu sebeple yaprakları salatalara katılıp yenir. Kökü de, yaşken doğranıp salatalara katılır. Kurutulan kökü birçok ülkede öğütülüp acı hindiba kahvesi ve çay olarak içilir.

Did You Know that You Are Able to Get Rid of Your Moles, Warts, Blackheads, Skin Tags and Age Spots In a Completely Natural Way


The human skin is extremely sensitive and this is the main reason why a number of people experience skin-related issues.

Hormonal imbalance and lifestyle changes are considered as major contributors to skin problems. Some of the most common skin problems include skin tags, clogged pores, skin breakouts and moles

Many people turn to using skin and beauty care products in order to solve these issues and bring back the natural glow of the skin.

Unfortunately, most of these products contain many harmful chemicals that can only worsen your condition. So, the best thing is to always opt for natural remedies.

For that purpose, we present you the best natural remedies that can help to improve the condition of your skin.

Check them out and return the natural glow of your skin!

1. Moles

Moles can affect all people regardless of their age. They are a cluster of skin pigmentation cells, known as melanocytes. Genetics and excessive sun exposure are the main causes of moles

Natural Remedies for Moles

  • Garlic

Garlic or garlic extract is considered as the most effective natural ingredient for moles. Put a masking tape or petroleum jelly around the mole then apply garlic or garlic extract.

Secure it with a bandage and let it stand for 4 hours. In order to obtain the best results, make sure to repeat this procedure every day.

  • Castor Oil and Baking Soda

Mix castor oil and baking soda in order to prepare a paste. Apply the paste onto the mole and secure it with a bandage. Let it stand overnight.

In the morning, you should remove the bandage and rinse with water. Repeat this procedure every night.

  • Apple Cider Vinegar

Soak a cotton ball in apple cider vinegar and apply it on the affected area. Secure it with a bandage and let it stand for 8 hours. You will be amazed by the results!

2. Warts

The warts are described as small bumps on the skin or mucous membranes and are usually a result of HPV (human papilloma virus).

Natural Remedies for Warts

  • Bananas

Rub the wart with a banana peel before going to bed. Repeat this procedure for 2 weeks or until the wart disappears.

  • Pure Raw Honey

Rub some honey onto the wart and secure it with a bandage.

  • Garlic

By using garlic juice regularly, you will be able to eliminate your wart in only 2 weeks. Rub the crashed garlic onto the wart then secure it with a bandage. Repeat this procedure twice a day.

  • Apple Cider Vinegar

Soak a cotton ball in apple cider vinegar and apply it on the affected area. Secure it with a bandage and let it stand overnight. You should repeat the same procedure in the morning. The results will amaze you!

3. Skin Tags

Skin tags usually appear on the neck, eyelids, underarms, and upper chest. They are manifested by growths that stick from the skin surface and are caused by rubbing of the skin.

Natural Remedies for Skin Tags

  • Apple Cider Vinegar

Soak a cotton ball in apple cider vinegar and apply in on the skin tag. Leave it to stand as long as you want. In a few days, the skin tags will disappear. It will get darken then it will fall off.

  • Tea Tree Oil

Mix some water and add a few drops of tea tree oil. Soak a cotton ball in it and apply it on the skin tag. Make sure to secure it with a bandage. Repeat this procedure 2-3 times a day for 1 month.

  • Baking Soda and Castor Oil

Mix some baking soda and castor oil. Apply the mixture onto the skin tag and secure it with a bandage. Repeat this procedure 2-3 times a day.

3. Dark Spots

Dark spots appear on the hands, forearms, and on the face. They are also called age spots and are described as discolored patches. Excessive sun exposure and aging liver are considered as the major causes of dark spots.

Natural Remedies for Dark Spots

  • Lemon

Soak a cotton ball in lemon juice and apply it on the dark spot. Repeat this procedure twice a day.

  • Aloe Vera

Apply some fresh aloe gel on your dark spot and leave it to stand 30 minutes.

  • Onion

Apply an onion juice on the affected area and let it stand for 10-15 minutes. Repeat this procedure until the dark spots completely disappear.

  • Horseradish

Mix horseradish and vinegar and apply the mixture on the affected area. Repeat this procedure until you notice that the dark spots completely disappear.

  • Vitamin C Serum

Vitamin C serum is organic and chemical-free and is considered as the best option for your skin health. It is abundant with vitamin C and you will be able to get rid of your dark spots in no time. This will also repair your damage skin.

4. Clogged Pores

People who have clogged pores have bumpy and neglected skin. The accumulation of oil on the skin is the main cause of clogged pores. You need to remove them as soon as possible to return the natural glow of your skin.

Natural Remedies for Clogged Pores

  • Sugar Scrub

Mix sugar and lemon juice and rub the paste on the affected area with an organic cloth by making circular movements. Then, rinse the past and wash your face with warm water.

  • Steaming

It is very important to wash your face well. Put your face over a pot with boiled water and make sure to cover your head with a towel. Expose your face to the steam as much as possible. You should do this for 10-15 minutes.

Then, wash your face again with warm water. You can apply some vinegar on your face in order to eliminate extra debris.

Source: www.weeklyhealthylife.com

 

 

http://www.healthandhealthyliving.com/know-able-get-rid-moles-warts-blackheads-skin-tags-age-spots-completely-natural-way/

Uyghurlarning Achchiq Tiragédiyesi: Bir Esirlik Tuyuq Yol!


Autori: Küresh Atahan

Qapaq emes barang, aqil emes sarang pul boldi!

-Uyghur hikmetliri

11146493_1170277166331207_5047736173963749465_n

Dunyada hichqandaq bir bizge oxshaydighan milletning siyasiy teqdiri biz uyghurlarningkidek téragediyilik hem échinishliq bolghan emes! Keyinki 500 yildin béri özimizmu bilmey xelqarada düshmenlik bolup qalduq. Uyghur Seyidiye dewlitining, Qeshqeriye dewlitining, chong-kichik xojilar hakimiyetlirining we axirqi ikki jumhuriyitimizning yiqilishida tasgqiy küchlerning yeni derijidin tashqiri dewletler hesaplanghan Büyük biritaniye émperiyisi, Osmaniye émperiyesi, charrussiye émperiyisi we Manju émperiyisi qatarliqlarning barmaq izi bar. Bundaq bolishini perde arqisidki qarangghuluq küchler keltürüp chiqarghan. Hélihem shundaq boliwatidu. Chünki ana wetinimiz Uyghuristan xuddi yene bir Afghanistandekla dunyadiki derijidin tashqiri siyasiy qutuplar menpeet talishish yolida öz-ara küch sinishidighan shiddetlik jeng meydangha aylanghan.

Ruslarning we Engilizlarning menpeet toqunushliri ichide qoldin-qolgha ötüp oynalduq, exmeq qilinduq we aldanduq.Hésabini sormiduq, qassapqa pul bérip, nawaygha qarawatimiz! Bu resimde biz emes, ular yazghan achchiq tragediyening bash qehrimanliri öz-ara chandurmay xojayinliri taqighan maska bilen olturidu. Bular bir Uyghur millitidin bolghini bilen, tomurlirida bir ataning qéni éqiwatqini bilen, yoshurun düshmen küchler teripidin bir-birining xeterlik küshendisige aylandurulup qoyulghan reqipleridi.
Ah! Méning hamaqet millitim, échinishliq yéri bugünmu sizning hich özgermestin, pétingizni buzmay mana mushundaq olturushingizdur. Bu milletning wabalini qandaqmu tartip bolarsiz, qiyamette allahqa we ejdatlargha, naheq qirilip ketiwatqanlargha qandaqmu yüz kélersiz?!!!
Qarang bulargha, bugünkilerni bularning ornigha olturghuzup béqing! Ishekmu jenida puti kirip ketken köwrüktin ikkinchi qétim ötmeydu….! Kichchikkine wijdaningiz qalghan bolsa digenlirimni perwasizliq qilmay yaxshi bir oylap béqing!
Soldin Onggha: 1)Mesut Sabiri ependi (Milletning hüriyet ümidni Xitay dewlitige baghlighan we Xitaygha aldanghan az sandiki puldar baylarning wekili),

2)Ahmetjan Qasimi ependi (Milletning hüriyet ümidni milliy dewletke baghlighan, xelqara munasiwetlerge emeliyetke uyghun aldin körerlik bilen muamile qilghan izilgen xeliqlerning wekili),

3)Isa Yüsüp ependi ( Milletning hüriyet ümidni xelqara pashizimining asyadiki qol chomaqchisi Gomendangchi xitaylargha baghlighan, baylarni qutrutup ruslarning tesiri astidiki milliy jumhuriyetke qarshi turidighan tunggan we xitay melitaristlar bilen ish birlikide bolghan gomendangchi xitaylarning parlament ezasi.

Isa Yüsüp ependi kéyin muhajirette heqiqetke qayitip, xelqara kommenizimgha qarshi heriket NATO sépide turup, gheripning tesiri astidiki milliy dawani qurup chiqqan we uning aldinqi sépide Teywen bilen birliksep tüzüp kommenist xitaylargha qarshi küresh qilghan weten ewladi ),

Isa Yüsüp Ependi muhajirettiki miliy dawayimizning hulini sélip, yolini sizip chiqti.

4)Abdukerim Abasof ependi(Milletning hüriyet ümidni Xitay kommunistlirigha baghlighan, Rus we gherip tesiridn özini uzaq tutqan, xitaydinmu xeterlik Xitay jasusi)…

Kishiler diqqet qilmayduki, Türkiyede ikkinchi jumhuriyitimiz hergiz tilgha elinmaydu. U jumhuriyetke qarshi turghanlar qehriman, dahi we tengritagh bürküti, altay qaritali dep medihiylinidu….

Hazir milliy dawa Isa Yüsüp Aliptekin ependiler achqan yolda kétiwatidu. Emma bu yol Amerika qatarliq xelqara emperiyal küchlerning bizning azatliqimizni nezerde tutup emes, ruslarning küchlünüp kétishining aldini élish üchün yolgha qoyghan uzaq musapilik projekti bolghachqa bizge hichqandaq payda bermidi. Biz hüriyet yoli dewatqan bu yölünüsh Amerika qatarqliq dewletlerning Türkiyening qoli arqiliq sizip chiqqqan bir tuyuq yolidi.Gherip biz arqiliq Xitay we Ruslar bilen bolghan siyasiy, iqtisadiy we eskiriy meselilirini hel qiliwaldi. Biz bir esirge yeqin bu yolda koldurlutulup, emdi elqayidichiler we dayishchilarning qoshunigha ittiriwetilduq!

Bu tragediylik aqiwetni bizdin sir tutuwatqanlar del bugünki dawa sepidiki milliy dawa arqiliq jan beqiwatqanlardur!

Milliy herkitimizning bugünki sépimu, mushu töt kishining mangghan toghra yaki natoghra yollari üstige inshah qilinghan bolup, ghelbe yaki meghlubiyetlirimizning yiltizi bolup qaldi.

Bu yerde tilgha élinghanlar xelqimiz 20-esirde yétishtürüp chiqqan ezimetlerdur. Ular öz aldigha bir tarix yézip ketti. Emma bizchu?! hemmidin échinishliqi hazirqi ehwalimizning eshu chaghdikidinmu better yaman bolishi. Bular tariximizdiki tashqiy küchlerning küchlük tesiri astida qalghan siyasetchi we inqilapchilerdur. Bu siyasetchi we inqilapchilerning ichide Tömür Helife, Sabit Damullam, Hoja Niyaz Hajim we Mahmut Sijangdek niyiti dorust emma kalte pehem we süprge ziyankesh milliy qehrimanlar yoq.Hemmisi her bir qedimni inchike hésaplighan we tesirige uchrighan küchke sadiq bolghan.

Memet Emin Hezret janaplirining yéri bashqa, u xotan inqilawidin bashlap ölgiche xataliq sadir qilmighan bolsimu, düshmenning yoshurun halettiki jismaniy, pissixik we pikiriy muhasiriside qélip, xuddi sugha gheriq bolup ketken ademdek, siyaset asminidin saqighan yultuz!Memtimin Bughra Janapliri milliy dewletchilik iddiymizning pikiriy atisi, ölgen bolsimu hergiz küchidin qalmighan milliy inqilawimizning meniwiy dahisi!

Ismi yoqarda tilgha élinghan tarixiy shexisler heqiqiten küchlük ademler iken, ular tutqan yéridin az bolsimu bir nersini xuddi bürküttek yulup aptu. Bugün nime ish qilduq, qilaliduq, qiliwatimiz?!

Biz ilgirkilerning yolini uning toghra buning xata dep qarasigha höküm chiqarmastin, tejirbe sawaqlarni yaxshi yekünlep, ilgirkilerning ijabiy iddiysige tenqidiy warisliq qilishimiz kerekti, qilalmiduq, ulardinmu küchlinishimiz kerekti küchlinelmiduq. Qettiylik bilen késip eytish kerekki ehwalimiz nahayiti échinishliq! Ilgirkilerchilikmu bir ish qilalmiduq, milliy dawa yetim aqsaqalliq, sewiyesizlik we menmenchilikning ichide bitap halette jan talashmaqta!

Allah ularning weten-millet yolida qilghan gunahliri bolsa kechürgey, weten-millet yolida qilghan yaxshi ishliri bolsa mukapatini bergey!

Bular bugüngiche qirilip ketken milyonlighan kishining yaki bugüngiche hayat qalghan milyonlighan kishining aqiwitige sewepchi bolghan tarixiy shexislerdur!

Hazir bizning teqdirimiz xitaylar bilen hemkarlishiwatqan teximu xeterlik düshmenlerning qoligha chüshüp ketti…Herqanche qilsaqmu, hetta beshimizni tashqa uriwalsaqmu bu yoldin waz kechmey turup, yengi yol tapalmaymiz.

He! Islamni menbe qilghan azatliq yoli…Siz zaten shu yolda…Kéyinki yigirme yil shundaq ötüp ketti…Siz bilmiginingiz bilen shu yolda ölümge ketiwatisiz…Dunya Uyghur Qurultiyi… u…bu deysiz…ularning hemmisi bir tashqiy körünüsh….bashqilar yat dese yatidighan, qop dese qopidighan….qilip yasap chiqilduq! Milliy inqilap, insan heqliri dawasigha, igilik hoquqi diniy erkinlik dawasigha, milliy mawjutluq qoghdash, milliy barawerlikni qoghdash derijisige chüshüriwétildi!

Biz bir pütün millet bolush süpitimiz bilen dostni toghra tallayli, pikirni toghra tallayli, yolni toghra tallayli…dorust, semimiy we wapakar bolayli…Yollar andin özligidin échilidu!

Shuni dep qoyay.Ejdatlirimiz Rus meselisini toghra bir terep qilalmighan, bizmu shundaq qiliwatimiz.Tarixiy xataliqimiz bu. Biz meyli yaxshi yaki meyli yaman künge qalayli, xitayni we gheriptiki bizge qarshi küchlerni emes, ruslarni tallighan bolsaq, milliy teqdirimiz bugünkidek échinishliq bolmayti…

Ruslar bizning tam xoshnimiz. Eger pütün dunya birliship bizge erkinlik üchün élip bériwatqan küreshlirimizni qollighan teqdirdimu ruslar bu ishqa tetür qarisa, derhal qamchimiz sugha chilishidu.

Ruslar bu ishni alla burun oylap qoyghan we biz ularning dostluqigha semimiyet bildürmigechke, inqilabimizni xata we tuyuq yolgha bashlap qoyghan. Bilishimiz kérekki pütün dunyada bizge düshmen bolushta rustek xeterlik bir millet weyene bizge qiyametlik dost bolushta rustek yene bir eng ishenchlik millet yoq.

Milletler arisidiki dostluq menpeetler üstige qurulghachqa, xatalarni tüzütüp, munasiwetni tamamen yéngidin qurushqa bolidu. Hemmidin muhimi ruslar bizning tam xoshnimiz, ular bizning musteqilliqimizni yaki aliy derijilik heq-hoquqlirimizni xalisa, xitay arqigha chékinishke yaki zor imkanlar bilen yol qoyushqa mejbur bolidu.

Biz bilmigen wetinimizning egilik hoquqi we millitimizning dewlet tewelikige ayit nurghun mexpiy höjjet we toxtamlar Ruslar bilen xitaylarning arxipxanisida saqlanmaqta. Ruslar bu toxtamlarni xitay bilen bizge uxturmay bizge wakaliten tüzgen.

Asasiy xelqara arxiplarda biz xitay puqrasi, Uyghuristan xitay téritoriysi körüniwatqini bilen téxiche ilgirki qazaq, qirghiz we Üzbek…ellirige oxshashla ruslarning mülüki hésaplinimiz! Xelqara we dewletler ara toxtamlarning mudditi 100 yil iken. Teqdirimizge ayit eshu toxtamlarning bezillirining waqti alla burun ötüp ketken bolsa, bezilirining ötüp kétey, dep qaldi.

Xitaylar bilinmigendek qilghini bilen ruslarning eng chong düshmini. Xitay dewliti Engilizlarning himayisi astidiki qaranchuq bir dewlet! Ruslarning milliy xaraktéri bizge xitayningkidek natonush we xeterlik emes! Hazirqi ehwalda éngilizlar, musulman erep yaki qandash türükler bizge hergiz wayigha yetküzüp yardem qilalmaydighandekla qilidu. Ular hazir xitaylar bilen perde arqisidiki bir janggalning börilliri bolup qaldi.

Biz milliy dawani ruslar arqiliq ghelbige érishtürüsh ishini pilanlashni, ruslar bilen esirlep birlikte yashighan ottura asiya Uyghurliri we rusiyediki uyghurlargha bérishimiz we ulargha xelqara ölchemlerge uyghun shekilde hemkarlishishimiz kérek! Bizning ruslar bilen hemkarlishishimizning tejribe sawaqliri köp. Tarixiy dostluqqa ige ikki xeliqmiz. Ruslar bilen birlishishning jughrapiylik, tarixiy, siyasiy, iqtisadiy we eskiriy tereptin imkanliri küchlük.

Gheriptiki hichqandaq bir dewlet Uyghuristan meselisini hel qilishta ruslardek istirategiylik qimmetke ige emes! Shundaq qilidighan bolsaq bugünki qalaymiqan xelqara weziyette uzaqqa qalmay kam degendimu qazaqistanchilik bir dewlitimiz bolup qalidu.

Helimu kech emes, emdi yéter, közümizni échishimiz,milliy mewjutluqimiz, hüriyitimiz we istiqbalimiz heqqide yéngi pilan tüzüshümiz lazim.
15-May 2015 Gérmaniye

Millitimizning Medeniyet Künliri-Xeliqara Doppa Bayrimi Qutluq Bolghay!


Uyghurning Gültaji

                       Perishtige oxshaysen doppa kiygen uyghurum,

                       Doppa kiygen yigit ya qizgha köygen uyghurum!

                       Xislet bar we hikmet bar ata miras doppangda,

                      Ejdadlarning yolida uyghurni söygen uyghurum!

                            Uyghuristan Kültür Merkizi

05.05.2017 Gérmaniye

Türkistan Quyashi


-Piri Türkistan Ahmet Yesewiy Hezretliri Heqqide Hékaye

Autori: Korash Atahan

Hoja Ahmet Yesewiy

Adettikidekla qaynaq bir bazar küni idi. Kütülmigende hemme nersining körünishi, renggi we harariti birdinla özgürep kétti. Kün olturushup, jahan qizilliqqa patti.Qushlar churuqliship etrapta ensiz uchishatti.
Bu ming yildinmu uzun bir kéche idi ishte. Xorazlar chillawatatti, yiraqtin, tolimu yiraqtin, köz we awaz yetküsiz yerdin tang aldirimay süzülüp kéliwatatti.
Sheher siritigha jaylashqan namrat bir xilwet külbening penjirisi jin chiraqning yoruqida ghuwa pildirlap turatti.
Bir ayal kéchidin béri achchiq tolghaq yewatatti. Öy ichini ensizlik we qorqunch qapliwalghan idi. Tunji ezen awazini saqlap turghandekla ananing közi yoridi.
Chonglar baligha anisining teliwige asasen bowisining ismini qoydi.
Derexlerning sayisi xuddi saet istirilkisidekla oqtek ayliniwatatti.
Qushlar bezide qonup, bezide uchup kétiwatatti.Deryalar bezide tonglap bezide oynap éqiwatatti.
Aqsu diyarigha tewe Sayram dégen sheherde memurchliq höküm süretti.Bay töriler eyish-ishret we keypi-sapagha bérilip ketkenidi.
Ana güdek Ahmetni egeshtürüp sheherge kirdi.
-Ana qaytip kéteyli…,- dédi, güdek bala iltija telepuzida.
Bazardikiler Ahmetning közige hergiz sighmighan idi. Begler we töreler yep-ichish, keypi-sapa qilish we köngül échishqa birilip ketkenidi.Kochilarda méyiplar we diwanilar süridek top-top yürishetti. Muhtajlarning közige qarash we sozulghan qollirini hawada leylitip qoyup ötüp kétish jasaret telep qilatti.
-Oghlum aldirma, qarap baqqin, sen yaqturidighan bir nerse uchrap qalsa ejep emes,-dédi ana.
-Belki…-dédi oghal.
Ana oghligha yarighudek bir nerse tapalmidi.
Derexlerning sayisi xuddi saet istirilkisidekla oqtek ayliniwatatti.
Qushlar bezide qonup, bezide uchup kétiwatatti.Deryalar bezide tonglap bezide oynap éqiwatatti.
Ahmet sawaqdashlirining ichide aldinqi qatardiki taliplarning biri bolup, oqutquchilliridin murekkep suallarni sorap, ularni qiyin ehwalgha chüshürüp qoyatti. Ahmet roh bilen maddini, hayat bilen ölümni, muhabbet bilen nepretni, güzellik bilen rezillikni bir pütün, dep qarayti. Uningche kichik nersiler chong nersilerning, chong nersiler kichik nersilerning terkiwimish.
Künlerning ötüshi bilen Ahmetning digenliri, ilim igiliri arisida ghulghula peyda qildi. Shuning bilen u, islamgha qarshi bidietchilik qildi, dep eyiplinip, ilim tehsil qiliwatqan yéridin sörep chiqilip, ishekke tetür mindürülüp, sayram sheheride el-yurtning aldida sazayi qilindi. Sazayi qilinghandin kéyin derri bilen urulup yérim jan qilinip medirisidin qoghlandi.
Qazikalanning déyishiche Ahmet” Men mendurmen, men uning, u mening ichimdedur!”-, dep kazzapliq qilip taliplarni dingha we sultangha qarshi qutrutuptimish.
Xeter sayram asminida tirnaqliridin qan tamdurup uchiwatqan qara qushtek egip yüretti.
Ahmetning anisi Künkelxatun eshundaq künlerning biride:
-Oghlum ehwal bek yamandek qilidu, asta özimizni daldigha alayli!-dédi jiddiy teleppuzda.
-Ana qorqmang, alemlerning perwerdigaridin bisoraq qil tewrimeydu.Pishanimizge yézillghanni körimiz,-dédi Ahmet.
– Oghlum hemmila yer allaning tesserupidadur.Kindikimizning qéni tökülgen yurttin chachrap chiqip ketsekmu yenila wetenning quchiqigha chüshimiz…kéteyli,-dédi.
-Bu halette nege kétimiz ana, bowillirimizning we dadamning qebrisini tashlap,-dédi meyüs halda Ahmet.
-Oghlum, ularning qilghanlirini kördüng, béshimizgha téximu yaman bir pishkellik kelmeydu dégili bolmaydu. Ular sanga gunaning chongini artti, asta jénimizni élip bu yurttin chiqip kéteyli, men bir ewlat achchiqini tétalmaymen, ular bizni amanimizda qoymaydighandek qilidu, tagh arqisidaki taghang Arislanbegning yénigha kéteyli balam!,-dédi ana.
Ana bala ikkeylen bir küni chashka waqti bilen, hichkishige tuydurmay öy-makanlirini tashlap yurttin chiqip ketti.Chachliri öskileng, chirayi sulghun, közliri xiyalchan bir yigit dadisidin yashla tul qalghan ajiz anisini yöleshtürüp at-ulaqsiz halda tiriship, tirmiship tagh yolida piyade kétiwatatti…
Ular yolda chiriklerning diqqitini tartmasliq üchün meqsetlik halda at-ulaq yürelmeydighan mexpiy tagh yolini tallighanidi.Birqanche kün yol yürgendin kéyin, teklimakan qumluqidin uriwatqan tinchiq hawa bara-bara arqida qélip, muzart choqisidin uriwatqan soghaq shamal kishining dolisini qorushqa bashlidi.
Ana-bala ikkeylen heptilerche yol yürüp qarliq taghlardin tinch-aman ötüp, Ahmetning taghisi Arislanbeg istiqamet qiliwatqan Türkistan sheherige yétip keldi.
-Xush kepsiler yenggem,-dep hal ehwal sorashti ular.
Ana bilen bala ikkisi béshigha kelgenlerni anglatti.
Ular her éhtimalgha qarshi pichirlapraq sözlishetti.Shu yillarda hemmela yerni sultanning paylaqchilliri qaplap ketkenidi.Kochilar Qeshqer, Hoten, Aqsu, Qumul we Turfan teleppuzida sözleydighan xan leshkerliri bilen tolup ketkenidi.Diqqet qilmisa ularning béshigha téximu chong bir palaketni kelmeydu, dégili bolmayti.
– Ahmetni men himayemge élip terbiyeleymen. Emma bashqilarning diqqitini tartmasliq üchün, kimlikinglarni mexpiy tutunglar,-dédi, Arislanbeg.
Birqanche kündin kéyin Arislanbeg ana-bala ikkeylenni barliq ghelwe-ghogha hem ghelyanlardin yiraq Yesib digen kichik yurtning etrapidiki xilwet bir mehelige ekilip yerleshtürdi.Kent sheherdin xelila uzaq bolup, kishilerning aldirap diqqitini tartmayti.
Begler we töreler bu yerdimu Aqsu we Kuchardikige oxshashla yep-ichish, keypi-sapa qilish we köngül échishqa birilip ketkenidi.Kochilarda méyiplar we diwanilar xuddi mal sürisidek top-top yürishetti. Muhtajlarning közige qarash we sozulghan qollirini hawada leylitip qoyup ötüp kétish jasaret telep qilatti.
Bir bazar künliki ular sheherge kirdi.Ahmet anisini sheherge kemdin kem ekkiretti.Buninggha anisining pewquladde ehtiyatchanliqi sewepchi idi. Eger birawgha Ahmetke artilghandek gunah yüklinip qalsa aile boyinche tash yamghurigha tutulup, qetliam qilinmaydu, dégili bolmayti.
-Balam qayitip kéteyli…,-dédi, yashanghan ana iltja teleppuzida.
-Ana aldirima, belkim sen yaqturidighan bir nerse uchrap qalsa ejep emes-dédi oghal.
-Belki, yürüküm bir shumluqni tuyup turiwatidu, yaqa yurtta diqqet qilghan tüzük…,-dédi ana meyüs. Bu yerning nem hawasi Ahmetning anisini saqsiz qilip qoyghanidi. Bel-put aghriqi uning yurt séghinishigha qoshulup ailige aramchiliq bermeyti.
Ahmet shunche izdepmu anisigha yarighudek yaxshiraq bir nerse tapalmidi.
Derexlerning sayisi xuddi saet istirilkisigha oxshash oqtek ayliniwatatti.Qushlar uninggha bezide qonup, bezide uchup kétiwatatti.Deryalar bezide tonglap bezide oynap éqiwatatti.
Ahmet anisini pana tartip uning külbisini aylinip, xuddi qara yer bilen kök asmangha mixliwétilgendekla Türkistan shehridin uzaqlishalmay yashidi.Ahmetning künliri bashta Arislanbeg qatarliq zamanisining yétishken zatliridin ilim ügünish, kéyin dangliq Ahmet Yesewiy dégen nam bilen xanliq mederiside oqutquchiliq qilish we ilim tehsil qilish bilen meshghul boldi.
Ahmet Yesewi bir ömür özining Aqsu diyarining Sayram dégen sheheride bir yerlik Uyghur emeldar ailiside tughulghanliqini sir tutti!Ahmet Yesewi digen isim bilen kichik waqtidin bashlanghan din we teriqetke ayit roh bilen maddini, hayat bilen ölümni, muhabbet bilen nepretni, güzellik bilen rezillikni tetqiq qilip, ulardin bir pütün teriqetchilik nizamini turghuzup chiqti. Uningche kichik nersiler chong nersilerning, chong nersiler kichik nersilerning jeryanimish.Alemlerning bashlinishi we axirlishishi yoqmish.Biz Alemning, alem bizning ichimizde dewir qilip turidiken.
Derexlerning sayisi xuddi saet istirilkisigha oxshash oqtek ayliniwatatti.Qushlar uninggha bezide qonup, bezide uchup kétiwatatti.Deryalar bezide tonglap bezide oynap éqiwatatti.
Künler we zamanlarning ötüshi bilen Ahmetning digenliri, zamanisining ilim we pen dunyasida xuddi qarangghuluqta chaqqan chaqmaqtek bes-munazire peyda qildi. Shuningdin kéyin Ahmet Yesewiychilik, islam asminidiki bir nur süpitide resmiy sülük derijiside étirap qilindi.Kishiler dunyaning hemmila yéridin uningdin ilim izlep kéletti we yesewiychilikni dunyaning hemme yérige özi bilen birlikte élip kétetti.
Ahmet Yesewiy hezretliri anisi Künkelxatun we ustazi Arislanbegdin keyin qalghandin bashlap, özining ichkiy alimige seper qildi.Tebiyetning bu perishan parchisi zamanlarning ötüshi bilen sürlük bir bowaygha aylinip qaldi.Ademlerdin bezide uzaq , ademlerge bezide yéqin yashayti. Ahmet yesewiy köyümchan taghisi Arislanbeg oylighandek rastinla Türkistan quyashigha aylinip qalghanidi. Ahmet yesewiy gholghundin uzaqlashsa etrapni qarangghuluq basqandek bolatti. Ahmet Yesewiy gholghungha qayitsa etrap xuddi kündüzdek yorup, hayat hozur we muhabbetke chümülgendek bolatti.
Ahmet Yesewiy xuddi iptidayi ormandiki bir ilahiy qéri derexqila oxshayti. Ahmet Yesewiy bezide tebiyettikilerge, bezide tebiyet Ahmet Yesewiydikilerge oxshap qaldi. Ahmet yesewiy hezretlirini alemlerning sahibqirani öz rexmiti we hidayiti bilen yuyup parlatti we uning qayitish sepiride Piritürkistan, dégen samawiy tajni uninggha keng qursaqliq bilen nail ettiler. Ahmet Yesewiyning kündüz asminidiki quyashtin, kéche asminidiki yultuzlardin bashqa hemrayi yoqtekla idi. Kishiler bezide uni pütünley isidin chiqirip qoyup dégüdek yashayti. Ahmet Yesewiy bundaq chaghlarda taghisi Arislanbeg, anisi Künkelxatun we özining güdekligi bilen uzundin-uzungha sirdishatti.
Derexlerning sayisi xuddi saet istirilkisigha oxshash oqtek ayliniwatatti.Qushlar uninggha bezide qonup, bezide uchup kétiwatatti.Deryalar bezide tonglap bezide oynap éqiwatatti.
Xisletlik yilanlardek yögüshüp turghan uzundin-uzun aq arilighan qongur renglik chach-saqalliri yelpünüp turghan, harghin we yadangghu bir boway hasisini tayinip, türkistan sheherining awat restiside yene yekke-yigane halda peyda bolup qaldi. Bu yashanghan kishi Piritürkistan Ahmet Yesewiy hezretliriidi. Ahmet Yesewiy hezretliri xuddi ademizatsiz chölde kétiwatqandekla Türkistan sheherining awat kochisida jahandin bixewer yashawatqan top-top alamanlarning, at-ishek we qoy kalilarning arisidin ötüp kétiwatatti.
Begler we töreler bu yerdimu yep-ichish, keypi-sapa qilish we köngül échishqa birilip ketkenidi.Kochilarda méyiplar, pahishe xotunlar, nishikesh qimarwazlar, kiraliq qatillar, oghrilar, sopilar, yanchuqchilar we tilemchiler xuddi mal sürisidek top-top bolup yürishetti. Muhtajlarning közige qarash we sozulghan qollirini hawada leylitip qoyup ötüp kétish jasaret telep qilatti…Awat kochidin ötüp kétiwatqan bu aqsaqal kishinimu awam-rehiyet bir tilemchi yaki bir terki dunya ewliya bolsa kérek,-dep oylap qélishqanidi. Awam rehiyet ichide uning yiraqlarda piri Türkistan, dep nami chiqqan Ahmet yesewiy hezretliri ikenlikini bilgenlermu, bilmigenlermu baridi. Ahmet Yesewiyning kim ikenlikini bilgenlermu bu dunyawiy shöhret qazanghan kishige xuddi “Tögining mazar bilen nime ishi” dégendek unchiwala qiliship ketmeyti.Hayatliq xuddi narkoz qiliwétilgendekla éghir uyqu qaynimida ölüktek hichnimidin xewersiz yatatti.
Ahmet Yesewiy hezretliri ibadet, shriet, meripet, hidayet we heqiqet merdiwenlirini éship, aripliq derijisige yetti hem birdinla yoq bolup ketti. Ahmet Yesewiy hezretliri gholghundin heqiqi menisi bilen ghayip boldi, uni emdi yénida tursimu hichkishi körelmeyti. Ahmet Yesewiy qarighu bolup qalghandek uning közige hem bu sheherde hich nerse körünmeyti. Ahmet Yesewiy xuddi gas bolup qalghandek, uning quliqigha bu sheherge ayit hem hich nerse anglanmayti. Ahmet Yesewiyning tili xuddi gacha bolup qalghandekla bu perwasiz sheherge hich bir zuwan sürgisi kelmeyti. Ahmet Yesewiy tughulghan yurtini séghinghan idi. Ahmet Yesewiyning qachqunluqtiki kimliksiz, yurtsiz we makansiz hayati, pederning yürek baghrini xun qiliwetkenidi.Ahmet Yesewiy axirqi qararini berdi.
-Qayitip kéteyli,-dédi boway kimlergidur qarap. Ahmet Yesewiyning anisi bir yash balining qolini tutup, uning yénidala turatti. Ahmet Yesewiyning köz aldida teklimakan qumluqining tonurdek tepti urup turghan Aqsu wadisi, tengritagh baghrida anisining quchiqidek sozulup yatqan Bay we Sayram bostanliqliri birdinla janlinishqa bashlidi.
Türkistan shehrimu Qeshqer, Hoten, Tashkent, Semerqent, Buxara, Qumul, Turfan, Aqsu, Hirat, Tebriz, Kuchar, ili, Ürümchi, Almaliq, Dushenbe, Ashhabat, Baku we tarbaghatay qatarliq xaqaniye teserupidiki barliq chong sheherlerge oxshap qalghanidi. Begler we töreler bu yerdimu yep-ichish, keypi-sapa qilish we köngül échishqa birilip ketkenidi.Kochilarda méyiplar, pahishieler we diwanilar xuddi mal sürisidek top-top yürishetti. Muhtajlarning közige qarash we sozulghan qollirini hawada leylitip qoyup ötüp kétish jasaret telep qilatti…
-Qayitip ketsek kéteyli…!-déyishti ular tushmu-tushtin.
Ana taleysiz bowaqining qolidin tutup, saqalliq oghligha egiship topiliq yol bilen sheherdin chiqip, udul Aqsu terepke qarap uzap ketti…
Derexlerning sayisi xuddi saet istirilkisigha oxshash oqtek ayliniwatatti.Qushlar uninggha bezide qonup, bezide uchup kétiwatatti. Deryalar bezide tonglap bezide oynap éqiwatatti.
Ahmet Yesewiy yer yüzidin qanche métir chongqur kolap yasalghan qarangghu we zey purap turidighan külbiside, öz yurti heqqidiki shirin xiyallar qaynimigha chümülüp, menggülük uyqigha ketkenidi.
Ahmet Yesewiy hezretliri anisi rehmetlik öz quli bilen Hotenning yipek rextidin tikip bergen qizil renglik, yolluq bir nimkesh uzun chekmen chapan kiyiwalghanidi. Bowayning yüzidin muradigha yetkenlikini ipadeleydighan xasiyetlik bir nur yéghip turatti. Peder hezretning yerge chéchilip yatqan mürisidin sanggilap turghan öskileng chach-saqalliri tuchtek aqirip ketken bolup, ana tupraqni söyüp uchiwatqan selkin shamalda yelpüniwatqandekla körünetti.
Chöldeki yilandek xatirjem sozulup yatqan Ahmet Yesewiy hezretlirining jansiz ténining bu yer bilen hichqandaq munasiwiti yoqtekla körünetti. Ahmet Yesiwiyning chekchiyip turghan közliri küp-kök zumrettek qétip qalghan, qolliri oruqluqtin tarshidek qurup, jansiz putliri sapaldek yérilip ketken idi.
Hey hayati boyi awamdin uzaqlashturulghan ezizler! Siler ashiqinglar bilen kélip, iztirap chölidin meshuqunglar bilen xushal-xuram qayitisilerr.Hey hayati boyi xuddi mal sürisidek toplushup yashashni terjih etkenler! Siler shuni unutmanglarki, gholghundikiler quruq qol kélidu, yep-ichip, keypi-sapa qilip we köngül achqandin kéyin yene quruq qol qayitip kétishidu!
29.04.2017 Gérmaniye