Uyghur Jemiyitidiki Din, Medenyet we Étiqat Meseliliri


Yazarmen: Kurasch Umar Atahan

1. Dunyadiki Dinlar we Jemiyet Tereqqiyati Heqqide

Hazir dunyada yüzligen dinlar bar bolsimu, asasliqi Budda dini, Yahudi dini, Hiristiyan dini we Islam dini qatarliq tört asasliq din bar. Uyghurlarning tarixi tereqqiyati intayin uzun bolup, oxshimighan dewirlerde yoqarqi dinlarning hemmisige étiqat qilghan we bu dinlarning pelesepesini janliq özleshtürüp, dunyada tengdishi we xili az tépilidighan mol, mezmunluq we renggareng Uyghur medeniyitini yaratqan. Uyghurlar ming yildin béri gerche islam dinigha étiqat qilip kéliwatqan bolsimu, milliy medeniyitidin Shaman, Tengrichilik, Maniy étiqadidin bashlap biz yoqarda sanighan Buddizim, Yehudizim, Xiristiyanizim we Islamizimliq eqidisining pelesepisinng iznalirini tapqili bolidu. Bu xil alahiydilik tereqqiy qilghan sheherleshken xeliqlerde az körülidighan alamet bolup, Uyghurlarning hayati küchini urghutup, ichkiy yüzlinishchan, békinme we qalaq emes, tashqiy yüzlinishchan, tereqqiperwer we ilghar tiptiki bir medeniyetning shekillinishige türtke bolghan.

Dinlar qarangghuluq dewridiki eng deslepte insaniyetning balilarche tepekkuridin köklep chiqip, waqitning ötüshi bilen eqil, bilim we tejiribe arqiliq özining xas pirinsipi asasida tediriji béyip, oxshimighan dewirdiki insanlarni rohiy we meniwiyet jehettin ozuqluqlandurup, jemiyet tereqqiyati üchün xizmet qillip kelgen. Tarixi we arxélogiyelik tetqiqatlar ispatlidiki hazirqi zamandiki asasliq dinlarning hemmisining eslide yiltizi bir bolup, oxshimighan jughrapiye, medeniyet we iptidayi étiqatlarning tesiride gerche pelesepe jehettin bir-birge asasiy jehettin oxshisimu, yene bezi tereplerdin öz-ara inkar qilidighan, étiqat qilish shekli oxshimaydighan bugünki halitige kelgen.

Insaniyet jemiyiti téxi anche tereqqiy qilmighan eshu qarangghuluq yillarda dinning insaniyet üchün meniwiy jehettin qanchilik derijide muhim bolghanlighini teripleshke heqiqiten til ajizliq qilidu.Tarixtin béri din medeniyet bilen, medeniyet din bilen öz-ara kiriship ketkenliktin, shexistin ailigiche, ailidin jemetkiche, jemettin milletkiche bolghan bir pütün jemiyet din we diniy étiqat bilen alahiyde bir xil munasiwette bolup keldi.Din medeniyetning shekillinishi, medeeniyet bolsa dinning takamullishishigha tesir körsetti. Qedimqi jemiyettin künimizgiche din biz insanlar üchün arzu, ümit, sebir, ilham, medeet bolupla qalmay yene mektep, pelesepe, exlaq we yol bolup keldi!

Insanlarning bolupmu Milletlerning oxshimighan qittelerde öz aldigha bésip ötken tereqqiyat jeryani shekillendürgen özige xas bolghan rayon xaraktérliq medeniyetler eshu dinlarni merkez qilghan halda tediriji shekillendi we takammullashti. Yersharidiki renggareng ériq we milletlerning peyda bolishida, insaniyetning baliliq dewride shekillen´gen eshu bir-biridin periqlik dinlarining öz-ara ijabiy roli we tesiri inatyin chong boldi. Kichik dinlar asasida peyda bolghan meheliwiy medeniyetler öz-ara singiship, tarixi tereqqiyat jeryanida arqa körünishi chong dinlargha chétilidighan medeniyetlerge qoshulup, periqliq qebililerning bugünkidek milletlerge, milletlerning érqiy we kultural jehettin güllinip, bugünkidek yersharilshqan ortaq tereplirining shekillinishige türtke boldi.

Hazirqi dunyada yüzligen din bolsimu, ularning ichide yer shari xaraktérliq 4 din bar bolup bularni kélip chiqish tarixi asasida sanisaq, Budda dini, Musewiy dini, Xiristiyan dini we Islam dini qatarliqlar bar.

Budda dini: Budda dini dunyadiki chong xelqaraliq dinlarning biridur. Ilmiy tetqiqatlargha qarighanda Budda dini miladidin burunqi 6- esirning axiri we 5- esirning bashlirida shimali Hindistanda yashaydighan Saklar- Uygurlarning qedimqi ejdadi hésaplinidu- ning dewlitide peyda bolghan bir din bolup, peyghembiri Siddharta Guatama Sakyamunidur. Siddharta Guatama Sakyamuni elide Sak dewlitining shahzadisi bolup, weliehdiliktin yeni texttin waz kéchip teqwaliq yolini tutqan. Peyghember bolghandin kéyin bashqilar teripidin Buddah yeni Oyghaq adem, Heqiqetning Pishwaasi, dep nam alghan. Budda dini Siddharta Guatama Sakyamuni Buddaning köpünche hayatliq we ölüm, baqi we paniy dunya, Xuda we Adem, Dozaq we Jennet, Melek we Sheytan, yaxshiliq we yamanliq, kiche we kündüz, qelib we ang heqqidiki bir yürüsh telimatliri asasida shekillen´gen din bolup, bu dinning tüp ghayisi bashqa dinlar bilen asasen oxshash bolsimu, hayatliq pelesepisi, teshkillinishi we ibadet shekli jehettin bashqa üch chong dindin alahiyde periqlinidu.

Budda dinining hayatliq pelesepisi özgüche bolup, mutleq tughum we mutleq ölüm mawjut emestur. Bizning ömür diginimiz tughum bilen bashlinip, ölüm bilen axirlashmaydu. Dunya bir pütün bolup, mawjutluq xuddi kiche bilen kündüzdek, Qish bilen yazdek, bahar bilen küzdek almiship we tekrarlinip turidu. Qarangghuluq bilen yoruqluqning kürishi mengü dawamlishidu. Yaxshi ish qilghanlar yorughluqqa irishidu, yaxshilar bilen birge yaxshiliqqa; Yaman ish qilghanlar qarangghuluqqa mehkum bolidu, yamanlar bilen yamanliqqa qarap sürilidu!-,dep qaraydu.

Medeniy maarip we Edebiyat-sennet deslepte emdila peyda bolghan dinlarning tarqilishi üchün asas salghan bolsa, keyin Dinlar Ilim-pen anche tereqqiy qilmighan qedimki jemiyette medeniy-maarip we edebiyat-sennetning hamiysi we herketlendürgüch küchi bolup qaldi.

Medeniy-Maarip, Bilim-Téxnologiye we Edebiyat-Sennet qatarliqlar dindarlar we diniy jemiyetlerni bashquridighan shu dewirdiki yoquri tebiqe kishilliri we aqsöngeklerining biwaste kontrollighida idi. Eshu dewirlerde Insaniyet jemiyiti diniy kitaplarni, diniy alimlarni, diniy jamaetlerni we diniy mekteplerni merkez qilip, bir-birige parallil haldiki öz-ara riqabet we küresh ichide birlikte teng mawjut bolup turidighan alhiyde bir  sistima shekillendürgen idi. Bu hökmaran siniplarning monopollighi astidiki sistima jemiyet ezalirining öz tebiqisige uyghun shekildiki ilmiy sewiyesi we meniwiyitining kélishishi, ayiliwiy adetler we munasiwetlerning shekillinishi, örpi-adetlerni ölchem qilip jemetlerning teshkillinishi, awal qebile andin kéyin millet we dewletlerning qurulishigha qeder aktip teysir körsetti.

Dunyadiki nurghun milletlerning tarixta qandaq yashighanlighi, qandaq dinlargha étiqat qilghanlighi we qandaq medeniyetlerni yaratqanlighi heqqide özige xas yazma, arxologiyelik yaki aghzaki melumatlar kam bolghachqa yaki tamamen digüdek yoq bolghachqa, yoqarda tilgha élin´ghan milletlerning tarixi, medenyiti we dini étiqadigha resmiy ayit bolghan pikirlerni qilghili bolmaydu.

Kishini xushal qilidighini Uyghur tarixi oxshimighan shekilllerde yeni yazma yadikarliqlar, medeniyet yadikarliqliri, asare etiqiler, örpi-adetlirimiz, edebiyat sennitimiz, muzika miraslirimiz arachiliqi bilen bugünki dewrimizgiche xéli etrapliq yétip kelgen milletlerning biri bolup, Dunya tarixchiliri, Anterpologliri, Arxélogliri, Tilshunasliri, Sotsologliri, Türkologliri, Uyghurshunasliri  we Téologliri Uyghur xelqi we medeniyiti heqqide bes-beste qelem tewritip sanap tügetkili bolmaydighan derijide ilmiy izlinishlerni élip bérip muhteshem netijilerni qolgha keltürdi.

Uyghurlar heqqide Türkologiyeni merkez qilip élip bérilghan, hetta kölimi yershari xaraktérliq kingeygen herxil tetqiqatlardin melum bolishiche ejdatlirimizning bir millet bolup uyushush üchün eng az digende 10,000 yilliq tarixiy kechmishni -Bolupmu Asiya-Awropa xeliqliri heqqidiki yazma yadikarliqlarda her xil shekilde tilgha élin´ghan axirqi ikki ming yilliq jeryanni- bashtin kechürgenligi heqqide xéli etrapliq we kishini qanaetlendürerlik derijide melumatlar bar!

2.Uyghurlar we Uyghurlarning Diniy Étiqadi Heqqide

Uyghurlar Ottura Asiyadiki asasliq Awropa érqigha, qismen Asiya érqigha mensup bolghan, olturaqlishish we sheherlishish qedimi birqeder tiz, edebiyat-senniti, qol-hünerwenchiligi, Déhqanchiliq we charwichiliq ishliri tereqqiy qilghan bir xeliqtur. Ejdatlirimiz büyük türkistanda qurghan Asiya Hun Émparaturliqi, Köktürük Émparaturliqi, Uyghur Émparaturliqi, Qarahanilar Hanidnliqi, Uyghur Édiqut Dewliti, Temüriler dewliti, Uyghur Seyidiye Xanli qatarliqlar we qurulishida Uyghurlar muhim rol oynighan dewletlerdin Awropa Hun Émparatorluqi, Hazar Dewliti, Seljuqilar Xanidanliqi, Mongghul émparaturliqi, Osmanniye Sultanliqi qatarliqlarni köz aldimizgha keltürsekla Uyghurlarning étnik alahiydiliki, dewletchilik tarixi we medeniy höyatini közaldimizgha keltüreleymiz.

Uyghurlarlarni we Uyghur medeniyitini  Türkiy xeliqlerlerning we medenyitining yiltizi dep teripleshkimu bolidu. Uyghuristanda Uyghurlardin bashqa yene Uyghurlargha qandash we qérindash kilidighan Üzbeg, Qazaq, Qirghiz, Tajik, Mongghul qatarliq Uyghurlarning din we medenyet jehettin izchil tesirige uchrighan, uyghur tilida ana tilidek yézip we sözlisheleydighan oxshimighan xeliqler yashaydu. Gheriplik we Sheriqtiki Tarixchilar, Arxeloglar, Türkiloglar, Anterpologlar, Tilshunaslar we Uyghurshunaslar Uyghurlar we Uyghurlarning kélip chiqishi, Turmush adetliri we Medeniyet tereqqiyati toghrisida toxtulup, Uyghurlar Asasliqi merkizi Asiyadiki qedimqi Ariyan tipidiki qebililer we xeliqlerdin teshkil tapqan we shekillen´gen sheriqtiki aqtenlik millettur, dep qaridi.

Alimlar yene Uyghur millitining kélip chiqishi heqqide bugünki ilim-penning barliq ewzelligidin paydilinip turup, maraponche köp qirliq métodlarda izdinish we tetqiqat élip bérip, Uyghur millitining onming yillardin béri hazirqi Uyghuristanni asas qilghan halda, Awropa-Asiya quruqlughining herqaysi jaylirida paaliyet élip barghan bir aktip xeliqlighini lighini ispatlap chiqti! Awarlar, Hunlar, Hazarlar, Türükler we Mongghullarning Asiya, Afriqa, Awropa we Amerika qatarliqlargha qilghan yürüshliri we köchüshliri qatarliqlarning Uyghurlar bilen alaqisi bolmighanliri asasen yoqtur!

Xelqaradiki Uyghurshunaslarning Uyghurlarning étnik kélip chiqishi, medeniyiti we siyasiy hayati heqqideki tarixiy, arxélogiyelik we genokologiyelik ilmiy tetqiqat netijiliridin qarighanda, emgekchen ejdatlirimizning eng az bolghandimu 5 ming yillardin béri Turan dep atalghan keng jughrapiyede chong we merkizi sheherlerlerge tarqilip yashap kelgenliki melum bolmaqta.

Uyghurlar yene Tarixta Abriyan-Sak-Saka-Hun-Tochar-Köktürk-Uyghur dep atalghan qedimiy xeliqlerni oq yiltizi qilip, özi bilen birge we xoshna yashap kelgen Asiya tipidiki bezi kichik xeliqlerni özige yughurup shekillinip bugünki halgha kelgen, sheriqtiki yigane gherip millitidur. 

Uyghurlar asasliqi Ariyan xeliqlirige mensup bolghan aq tenlik Awropa ériqdiki Ariyan-Sektay-Sak qebililer ittipaqi asasida Onuyghur we Toqquz Oghuz digen namda birliship, tarixta nurghun dewletlerni qurghan.Uyghurlarning biwaste ejdatliri tarixning oxshimighan dewirliride Shimalda Altay Taghliri hawzisidiki Andronow- Minosénik, Urhun, Yéngisay we Sélinga wadisida  we Tengritaghlirining shimalidiki Perghane Wadisi, Issiqköl, we Yettesu Rayonida, Zhungghar Oymanliqidiki Beshbaliq rayoni, Tengritaghning jenubidiki Teklimakan oymanlighidiki Tarim Deryasi, Könchi deryasi, Yorungqash Deryasi hawzisida, Qeshqer Tüzlengligidiki Tümen Deryasi, Qaydu Deryasi we Chaqmaq Deryasi, Tengritaghning Sherqidiki yeni Seydam Oymanlighidiki Kengsu Wadisi, Turpan-Qomul-Toqsun wadisi qatarliq keng we payansiz  ketken jughrapiyede topliship olturaqliship qanche ming yillardin béri sheher hayatida yashap kelgen bir qedimiy medeniyetlik xeliqtur!

Alimlar, tetqiqatchilar we kespiy xadimlarning tilgha élishiche Uyghurlar Awropa-Asiya quruqlughidiki eng bashta yerlishik hayatqa köchüp, sheherlishish dewrini bashtin kechürgen, öz aldigha til-yéziqi We resmiy edebiyati bolghan, teshkillinishke we teshkilleshke mahir, köp xil din we til yéziq qollanghan, özini we xoshnilirini we dunyani tonup yetken Beglik, Dewlet we Xaqanliq derijisidiki hakimiyetlerni öz medeniyitige tayinip, öz aldigha idare qilalaydighan we bashqa milletlerning hakimiyet ishliridamu aktip rol alghan we az tépilidighan bir  medeniyetlik bir millet ikenligi hichqandaq izahatni we shek-shühbeni telep qilmaydighan derijide melumdur! 

Sherqiy Asiyaliqlar jümlidin Xitaylar gherbidiki keng ketken Turan tupraqlirigha uzan´ghan yipek yoli, dep atalghan quruqluq yoli arqiliq, Yersharining hemme yérini medeniyet jehettin xuddi sirliq bir altun zenjirdek bir-birige baghlap turghan Uyghurlarning wastiside dunyadiki dangliq medeniyetlerni shundaqla Budda dini, Xiristiyan dini, Maniy Dini we Islam Dini qatarliqlar bilen deslepki qedemde tonushup chiqti!

Tarixning eng qarangghuluq dewirleride Uyghurlarning ejdatlirining zadi yene qandaq dinlargha étiqat qilghanlighini biz hazirche toluq bilmeymiz. Shunisi Éniqki Tarixi we Arxélogiyelik melumatlardin qarighanda Uyghur xelqi qanche ming yilliq medenyet tereqqiyati jeryanida xuddi dunyadiki bashqa milletlerdek köp xil dinlargha étiqat qilip kelgen. Uyghurlar Tengritaghning Shimali, Jenubi we Sherqide yashap kelgen, Asiyadiki qedimqi medeniyetlik milletlerning biri bolup, din Uyghurlarning medeniyet tereqqiyatidamu körünerlik ijabiy rol oynap keldi. Ishenchlik menbelerdin qarighanda Uyghurlarning qedimqi dewirdiki ata-bowiliridin hésaplanidighan Sumérlar, Sakalar, Tocharlar, Hunlar, Köktürkler we Uyghurlarlarning tarixning oxshimighan dewirliride bezidde bir we bezide birqanche din´gha tengla waqqitta étiqat qilghachqa, bu hadiseler öz nöwitide milliy medeniyitimizde békinme halettiki emes, bashqa medeniyetler bilen uyum ichide tereqqiy qilidighan alahiyde özgüchilik shekillendürgen.

Etrapimizdiki biz Türkiy xeliqlerge yéqindin we uzaqtin munasiwetlik bolghan xeliqlerning yashighan jughrapiyesi, dini étiqadi we medeniyiti qatarliqlar diniy eqidimizning we milliy medeniyitimizning peyda bolishi we tereqqiy qilishi we barghanche mukemmelliship bugünkidek haletke kélishige oxshimighan derijide sewepchi bolghan.

Uyghurlarning tarixta étiqat qilghan dinlari we yéziqlirining Üch qite xeliqliri hésapla´ghan hindilar, misirliqlar, iranliqlar, shimaldiki atliq milletler, Yunanliqlar we ottura sheriqliqler bilen zich alaqisi bardur. Ejdatlirimiz tarixta soda sétiq, sayahet, herbiy yürüsh we ilim tehsil qilish sewepliridin dunyadiki oxshi,ighan xeliqler bilen yéqin kélish-bérish alaqisi ornatqan bolup, bezi nersilerni chet-ellerdin ügünüp, bezi nersilerni dunyagha tarqitip, insaniyet medeniyitining güllinishi üchün shanliq töhpilerni qoshqan.

Uyghurlar qanche ming yilliq tereqqiyat jeryenida Sansikrit yéziqi, Qarushta yéziqi, Türkirunik yéziqi, Süriyani yéziqi, Erep yéziqi, Latin yéziqi, Xitay yéziqi we Islawiyan yéziqi qatarliq 10 din artuq yéziqlarni qollunup kelgen. Biz yoqurda tilgha alghan yéziqlarning yene din we medeniyet arqa körünüshiri bar bolup, millitimiz qedimqi  Sumérlar, Hindilar, Misirliqlar, Yunanliqlar, Ibraylar, Xitaylar we Iranliqlar bilen parallil shekilde özimizge ayit bolghan Tutimizim, Tengrichilik, Shamanizimdin bashqa yene tarixning oxshimighan dewirliride Hinduizim, Buddizim, Musewiylik, Xiristiyanliq, Maniyxayizim we Islamizim qatarliq dinlarghamu étiqat qilghan. Uyghurlar Hun, Hazar, Awar, Türük we Mongghullarning herbi yürüshliri jeryanda medeniyet, sapa we étiqat jehettin dunya milletliri bilen bir pütün haletke kelgen xeliqqe aylinip, bashqa medeniyetlerge anche oxshap ketmeydighan ilghar bir medeniyet tipini shekillendürgen.

Milliy dewetler téxi toluq shekillenmigen qedimqi jemiyette oxshash jughrapiyediki xeliqler- Oxshimighan ériqtiki xeliqler we öz-ara qandash xeliqlerning daxil bolishi bilen- Ortaq kélidighan qandashliqqa ige sulale, xanidan we küchlük jemetlerning bayriqi astida birliship, bu halet axirlashqiche bolghan dewirde oxshash bolghan medeniyet we oxshash bolghan étiqat chembirikini shekillendürgen.               Meselen: Hun dewri medeniyti, Quyashqa choqunushni asas qilghan; Köktürük dewri medeniyiti, Köktengri dinigha choqunushni asas qilghan; Uyghur Dewri Medeniyiti, Buddizim we Manixaiyizimgha choqunushni asas qilghan; Qaraxaniylar dewri medeniyiti, Islam dinigha choqunushni asas qilghan; Monggul dewri medeniyiti Shaman, Hiristiyan we Nistoriyan dinlirini asas qilghan bolup, bu dinlar Uyghur jemiyitige jiddiy tesir körsütüp, Uyghur medeniyitini ötkünchi xaraktérdiki békinme we buruqturmichiliqtin qurtuldurup, meniwiyitimizning dunyawiylishishigha türtkilik rol oynighan.

Tarixta Bugünki Uyghurlarning ejdatliri idare qilip kelgen yipek yoli, peqet yipek almashturushla emes belki köpraq medeniyet almashturush rolini oynighan alemshomul bir yoldur. Uyghurlar uzaq ötmüshtin yéngi déngiz yolliri échilghuche bolghan tarixiy dewirlerde Yeni Asasliqi Hun, Köktürük, Uyghur we Mongghul dewirliride izchil halda bu yolning eng aktip paaliyet qilghuchilirining rolini öz qolida tutqan bir millet bolghachqa, özining meripetperwergi, tereqqiyperwerligi we insanperwerligi bilen Uyghuristanda sintizlen´gen sheriq we gherip medeniyiti arqiliq bir tereptin özini medediyet jehettin küchlendürse yene bir tereptin Uyghur medeniyitining dunyagha tarqilishigha we tonulishigha aktip töhpe qoshqanidi.

Uyghurlarning kultural téritoriyesini asas qilghan yipek yolining hökmaranliq hoquqi tarixiy Mongghul istilasigha qeder hetta Monghul istilasidin kéyinki 100 yillardimu Uyghur xelqining qolida bolghanlighi üchün, Asiya, Awropa we Afriqani baghlap turghan bu yol Uyghurlarning ilim-pen, iqtisad we edebiyat-sennette yüksilish üchünla paydiliq bolup qalmay, belki pütkül ottura asiya xeliqliri üchünmu til bilen teripligüsiz derijide her türlük menpeetlerni élip keldi.

Uyghur Ilide Güllen´gen iqtisad keng ketken Turan tupraqlirini gherip bilen sheriqning medeniyet almashturush merkizige alandurdi. Sekkiz dewlet armiyesi xitaylarni öz ichige alghan Menching Émparaturlighining sheriqtiki derwazillirini zembirek oqliri bilen parchaqlap tashlap, Xitaylarning Pekindiki dangliq Yüenmingyüen baghchisigha bésip kirip ot qoyiwetken´ge qeder Asiyada Uyghur medeniyiti güllen´gen medeniyet qatarida rol élip kelgenidi. Hindistan, Misir, Babilon, Yunan we Awropa medeniyetliri Uyghurlar arqiliq-Uyghur medeniyet eglikide tasqilip, Asiyagha yarisha sintizlen´gendin kéyin bozqir milletliri we dunyadin bixewer quduqtiki paqidek dunya mushu, dep yashawatqan, Manzhu istilasi we qul qilishigha uchrap, ewlatmu-ewlat bikinme halette yashawatqan Xua-Shiyalargha yeni hazirqi Xitaylargha yétip bardi. Meselen Budda medeniyiti, Xiristiyan medeniyiti we Islam medeniyiti we Awropaning19-esirde moda bolghan sekuler medeniyiti qatarliqlar eng awal biz Uyghurlar aqrqiliq Xitaylargha tarqaldi.

3-Tarixta Uyghurlar Étiqat Qilghan Dinlar

Hazirqi zaman Uyghur medeniyitini chüshünish we Uyghurlarning kélichigi heqqie mulahize qilish üchün tarixta Uyghurlar bilen biwaste munasiwtlik bolghan dinlar heqqide qisqa toxtulup ötsek xata qilghan bolmaymiz!

Uyghurlar Tarixiy asare etiqeler, arxélogiyelik bayqashlar, örpi-adetler, qayide-yosunlar we yazma yadikarliqlardin melum bolishiche tarixning oxshimighan dewirliride oxshimighan dinlargha étiqat qilip, Axiri Qaraxanilar Hanidanliqi dewrige kelgende resmi halda Islamlishishqa bashlighan. Islam dinini alahiyde tonushturmisaqmu Uyghurlar asasen digüdek bilgechke, töwende tarixta Uyghurlarning ejdatliri étiqat qilghan birqisim muhim dinlarni qisqiche tonushturup ötümiz.

Uyghurlar étiqat qilghan din we eqidilerdin  Tengrichilik dini, Shaman dini, Maniy dini , Budda dini, Yehudi dini, Xiristiyan dini, axirida Islam dini qatarliqalrni misal keltürüshke bolidu.

1.Tengrichilik dini: Tengrichlik yene bir ismi Shamanizim Uyghurlarning qedimqi ejdatliri étiqat qilghan tek tengrilik bir din bolup, yiltizi qedimqi animizimliq étiqatlardin Uyghur Tutimizimgha bérip chétilidu. Gérman Enziklopédiyeside „Tengrismus ist ein Sammelbegriff für eine alte Religion der Turkvölker  und  Mongolen in Zentralasien, die aus dem noch älteren altaischen Schamanismus hervorgegangen ist.“ Yeni Tengrichilik Altaylarda peyda bolghan deslepki shamannismus ediologiyesidin shekillengen, Turan tupraqliridiki Türükiy we Mongghul nesillik xeliqler ishinidighan tarqaq shekildiki qedimiy diniy chüshenchilerning ortaq namidur,-dep qeyit qilinghan.

Tengrichilik dinining xudasi alemlerning yigane ependisi köktengridur. Kök tengri tektur, shiriki we hemrasi yoqtur. Bugün oxshimighan menbelerde Shamanizim dep tilgha éliniwatqan toxtimay tetqiq qiliniwatqan bu dinning ilmy atilishi Tengrizim yeni Tengrichilik bolup, bu dinni köktengiri dini, yaki Shamanzim dep atash ilmiy jehettin xatadur. Köktengri we Shaman atalghulirining gerche Tengrizim/Tengrichilik bilen alaqisi bolsimu, her ikkilisi Tengrichilik/Tengrizim digen atalghuni toluq ipadilep bérelmeydu. Sewep Köktengri Tengrisimchi dinning xudasini, Shaman bolsa Tengrizimchi dinning mollalirini körsütidu. Qedimki Tengrizimchilik dinigha ayit eng deslepki uchurlar Köktürük Émparaturluqi we Uyghur émparaturlughi dewrige ayit yazma yadikarliqlarda we Zhongguo menbeliride tilgha élinghan. Pütkül Awro-Asiya quruqluqigha tarqalghan Türük tilida yézilghan tash abidilerning tarixi mölcherdikidinmu uzun bolup, Urhun tash abidilirining tarixi nisbeten yéngidur. Alimlar Tengrizimchilik dini, Köktengri we Shamanlargha munasiwetlik tetqiqatlarni eng bashta Uyrhun abidilirini tetqiq qilishtin bashlidi. Tarixi xatiriler, Arxiologiyelik boluntilar we Aghzaki wesiqilerdin melum bolishiche ejdatlirimiz Köktengrini alemlerning yigane yaratquchisi, dep qarap omumiyyüzlük halda Tengrizimchilik dinigha étiqat qilghan. Ejdatlirimiz étiqat qilghan Tengrizimchilik dinigha ayit kitabetlerde “ Üstte mavi gök altta yağız yer yaratıldığında, ikisinin arasında insan oğulları yaratılmış. İnsan oğullarının üzerine atalarım dedelerim … oturmuş.“-dep qeyit qilin´ghan. Türük medeniyitide hökümdarlar atisini tengrining oghli, özini warisi, xeliqni özining esiri dep qaraydighan rituel bar. Bilgekahan tashkitabetide „Tanrı gibi tanrıdan olmuş Türk Bilge Kağan“;- dep qeyit qilin´ghan. Bizmu xuddi köpchilik dinshunaslargha oxshashla barliq dinlarning yiltizi bir, dep qaraymiz. Tengrizimchilik dinining bugüngiche dawamlishiship kéliwatqan bashqa dinlar bilen köp jehettin ortaqlighi bardur.

 Samawi dinlarde bolghan intayin jiq diniy nezeriye, dindiki tek tengrilik chüshenchisı we dinning hiyerarshisi/menbesi heqqideki qarashlar Tengrizimchilik dinidimu mawjuttur. Tengrizimchilik diniy étiqadidin köre Xudaning ismi Kök tengri, Diniy Liderning ismi bash Shaman, Shamandur. Sheytannıng atı Erlikxandur. Jennetning ismi uchmak yaki akölkedur; Jehennemning ismi bolsa Tamudur. Köktengri we ewlatliri erishte, Adem er janiwarlar Perishte, mukaddes ruhlar, Jin taifesi makanlashqan yer Sub bolup, yerning astidiki qarangghu dunyalardadur. Malayike we Melekler bolsa derya we déngiz kenarlarıdin we yüksek taghlardin yer almaqtadur. Tanrızimchilik dinidiki tüp pirinsiplarning biri tabiyetke téwinish we yürektin baghlinishtur. Uyghurlarning medeniyet tarixigha nezer salsaq nurghunlighan tebiyetke téwinishke we tebiyet hadisilirige köngüldin baghlinishqa alaqidar hadisilerni körümiz. Hazirqi zaman Uyghurlarida kök asmanni, kainat jisimlirini, Tupraqning üsti we üstidiki sheyi we hadisilerni, Tupraq astini we astidiki sheyi we hadisilerni bolupmu Tagh-dalilarni, Derya-déngizlarni, Ékinzar-ormanlar we Chöl-jezirelerni ulughlash tengrizimchilik dinidiki parlaq pirinsiplargha uyghun halda saqlanmaqta!

Meselen: Uyghurlar Uyghuristanni üchke ayrip turghan taghtizmisini Tengritaghliri, dep ataydu. Bu tagh we bu isiming yiltizi Tengrizimchilik dinigha bérip tutishidu. Uyghurlar Bash kiyimi kiymey yol yürüshni tebiyetke qilinghan hürmetsizlik dep qaraydu, Aydingda daldilanmastin söyüshüshni, qiz-yigitler yultuzlar astida chéchini tarashni, qipyalingach halitini yultuzlagha körsetishni, yüzini yuymastin quyashqa qarashni intayin éghir alidu!

Tarixi xatirilerde Uyghurlarning tebiyet hadisiliri we jel-janiwarlar bilen meniwiy jehettin ich-ichige yughurulup yashighanlighi we bu qanche ming yilliq enenining izchil dawamlishiwatqanlighi melum bolmaqta. Bala tughulghanda tebiyettin chiqqan her türlük sheyiler bilen balini qutsash, öyichi, olturaqjay we mazarlarni gül-chichek we del-derexler bilen bizesh qatarliqlarmu tengrizimchilik éttiqadidin kélip medenyitimizning hulini békitken amillardur.

Uyghurlarning yaritilish heqqidiki epsaniliride ejdatlirimizning Nurdin törelgen anadin, ilahiy kökbüre bilen baghlan´ghan hürqizlardin, Samawi derextin tughulghan perishtesüpet erkeklerdin, Kündinmu qudretlik, Aydinmu nurluq Qiral we Qiralchilerdin peyda bolghanlighi qeyit qilinghan. Uyghurlarning yaritilish heqqidiki epsane-riwayetlerde yene Erkek we Chishi hökümdarlargha temsil qilin´ghan Qoshbashliq Kök/Dewlet qushi yeni Samawiy Bürküt, Kök Yayliliq Erkek/Chishi Samawiy Arislan, Kök Yayliliq Erkek/Chishi Samawiy Büre qatarlilar bar.

2. Mani Dini: Uyghuristan tarixta intayin köp diniy inanchlar we siyasiy étiqatlargha sehne bolghan bir jughrapiyening ismidur. Bundaq bolishini Uyghur millitining étnik kélip chiqishi, milliy xaraktéri we tarixiy sergüzeshtiliri belgüligen. Köktürük émparaturlighi aghdurulghandin kéyin, dewlet Bu yenela Émparaturluqning esli qurghuchiliri bolghan Uyghur Xanidanlirining qoligha ötti. Uyghur émparaturlughi qurulghanda Köktürüklerning bayriqi asitda yashighan Tengrizimchiler, Musewiyler, Xiristiyanlar, Buddistlar, Zerdüshtler, Lamachilar, Hinduizimchilar, Dauchilar we Musulmanlar qatarliq dinlargha ayrim-ayrim étiqat qilidighan yüzligen millet yashayti. Ahalisi bundaq herxil dinlargha étiqat qilidighan, medeniyet arqa körünishi bir-birige yat we uzaq bolghan bundaq bir dewletni idare qilish hökümdarlar üchün asan emes idi. Qisqa muddette yüzligen yerlik hakimiyetler birlikke kélip qurulghan Köktürük/ Uyghur Émperiyesidek bir pütün Jughrapiyeni Uyghur xanidanliri tarixtin béri étiqat qilip kelgen Tengrizimchilik dini arqiliq idare qilish tes bolghachqa, dewletni Köktürük émparatorlughi dewridikidek tömür mush we qilich bilen idare qilishqa toghra kiletti! Dewletni bashqurushta téximu ilghar we zamaniwiy usullargha tayinip, urush we qan tökülüshining aldini élish barliq milletlerning ortaq bolghan yürek sadasigha aylan´ghanidi. 

Uyghur émparatorliridin tengriquti  Moyonchur Qaraxan 745-759 yillarda özige qaram memliket tupraqliri hésaplan´ghan Tang Sulalisigha qarshi partilighan isyanlarni basturush yürüshige asasen ittipaqdash dewletlerdin Udun we Édiqut dewlitining eskirini seperwer qilghanidi. Ottura tüzlengliktiki topilangni basturmisa Uyghur émparatorliughining Tang dewliti bilen bolghan soda, déplomatiye we siyasiy munasiwetliridin chong chataq chiqip, dewletning menpeeti éghir ziyangha Uchrayti. Bu urush gerche Ottura tüzlenglikte yüz bergen bolsimu, istiratigiye jehettin Uyghur Émparatorlughining nopuzini saqlap qélish üchün, Uyghur xanidanlirining teshebbusi, Xenzu hökümdarlirining boyun igishi bilen partilighaidi.

Bu yürüshke Émperiyening aliy derijilik qomandanliri, qaram dewletlerning aqsöngeklirimu qatnashqanidi. Bu yürüshke qatnashqan émparatorluqning yoquri derijilik dewlet erkanliri yürüsh we urush jeryanida Hoten, Küsen we Turpandin soda-sétiq we din tarqitish üchün ayrim kelgen shundaqla topilangni basturush üchün birlikte kelgen eskiri birliklerdiki Mani rahipliri bilen uchrashti we Ular bilen bolghan qanqérindashliq we dostluq sayiside keng dayirilik we mol mezmunluq pikir almashturushlardin kéyin mani dinini qobul qiliship Uyghur Émparatorlughining Merkiziy bashbaliqi bolghan Qarabalsaghungha qayitti.

Bu tarixiy zerüriyet sewebidin tarixi 762-yiligha kelgende Mani dini Uyghur Tengriquti Bögü Kaghan teripidin Karabalghasun’da resmiy halda émperiyal din salahiyitide élan qilindi. Eshu dewirlerde hazirqi Azerbeyjan Tupraqlirimu Uyghur Émparatorliqigha qarayti. Manihaizim dinining peyghembiri  Mézopotamyada, Jenubi Azerbeyjanliq yeni künimizdiki Shimaliy İranlıq bir ailening oghli süpitide M.k 216- yilida dunyagha kélgen. Mani dini Mani atliq bu kishi teripidin yoruqluqqa chiqirilghan bolup, Mani dinining telimatliri „Sabuxiragan“digen eserde wehiy yoli bilen xatirlinip, yene Mani teripidin yézilghan „Ikki Yiltiz Üch Zaman“ digen eserde sherhiylen´gen . Maniy dinining qurghuchisi bolghan peyghembirining ismi bilen, bu Din  Manihaizim dini dep atalghan. Manihaizim dini Padisha Shapur-I dewride, uning qollishi bilen Iranda qisqa muddet tarqilish pursitige ige bolghan. Manihaizim dini dunyagha tarqilishining deslepki yıllarında yeni Padishah Shapur ölüp, Padishah Behram-I zamanigha kelgende bashqa dinlargha oxshashla yerlik hakimiyet teripidin bediet ilanqilin´ghan we Peyghember Mani M. k. 277- yılıgha kelgende hökümet we diniy jemiyetler teripidin ölüm bilen jazalandurulghan. Manihaizim dinining qurghuchisi Mani tughulup 500 yildin kéyin Mani dini Uyghur Émparatorlighi téritoriyeside küchüyip, resmi dewlet dini halitige kelgen.

Tetqiqat netijiliridin qarighanda Mani dini Tengrizimchilik, Musewiylik, Hiristiyanlıq, Zerdüshtlik, Hinduyizimchiliq we Budizimchiliqning alahiyidiliklirini özige yughurup kelgen bir din bolup, bu dingha étiqat qilish eyni dewirde milletler ara hemkarliq, medeniyetler ara diyalog, yerlik hakimiyetler ara ittipaqliqni ilgiri sürüp, dunyada urush we qan tökülüshke xatime bérilip, tinchliq, güllinish we bayashatliq höküm sürgen bir dewir barliqqa kelgen.

Manihaizim dini pütkül émparatorluq téritoriyeside yéngiche tereqiyatlarning barliqqa kilishige ijabiy jehettin türtkilik rol oynidi. Manihaizim dinining asasliri Uyghurlarning kilassik eserlerining pikir menbesi bolup, hazirghiche kündilik hayatimizda Manihaizim dininingalametlirini körgili bolidu. Manihaizim dini Büyük Uyghur Kaghanlıghı’nıng parchilinip kétishidin awal dewlet dini bolush salahiyitini qoghdap qalghan. Qaghanliq ichkiy ziddiyetler, tebiyi apetler we béqindi milletlerning isyani sewebidin tarqilip ketkendin kéyin yene maejutlighini qoghdap kelgen. Uyghur Émperiyesi parchilinip Édiz qebilisi hökümaranlighidiki Kenngsu Uyghur Dewliti, Yaghma qebilisi hökümaranlighidiki Qarahanilar Uyghur dewliti, Qayilar hökümaranlighidiki Édiqut Uyghur Dewliti dewrige kelgende aqsöngekler arisida izchil nopuzini dawam qilip, Uyghur Chaghatay dewliti dewrige kelgende ornini islam dinigha boshutup bérip, Uyghur tarixi sahnesidin ghayip bolghan.

Meselen: Uyghur medeniyitining gholluq asasliridin bolghan Iriq Pütük, Altinyariq, Chistani Iligbeg, Ikki Tékinning Hikayisi, Oghuzname, Chashtani Élig Beg we Qutatqubilig qatarliq kilassik yazma eserlerde Eqil-parasetlik Uyghur millitining yer sharidiki nopuzluq sanilidighan köp dinlarning alahiydilikini öz ichige alghan Manihaizimliq eqidisiningmu parlaq alametlirini köreleymiz!

3. Buddah Dini: Buddah dini dunyadiki chong dinlarning biri bolup, peqet bir dinla emes, belki insanlarnng bir türlük yasham terzi yeni pelesepiwi sistemidur. Budda dinini tetqiq qilidighan pen buddizim dep atilidu. Buddah dini miladidin burunqi VI. esirde yashighan Asket shahzadisi Siddharta Guatama Burhan teripidin bir türlük teriqet sheklide otturgha qoyulghan, diniy we pelesepiwiy asasai küchlük bolghan bir qedimi étiqat sistemisidur.

German Lexikonida xatirilinishiche Siddharta Guatama Burhan Sakyamuni miladidin burunqi 563-Yilida hazirqi Nipalning Lumbini digen sheheride tughulup, Miladidin burunqi 483-yilida Hindistanning Qushnigar digen yéride wapat bolghan. Sidharta uning ismi, Guatama uning Familisi we Burhan uning ilmiy ünwanidur! Burhan digen sözning menisi ustaz, muellim we dahidur, dep qeyit qilin´ghan.

Siddharta Guatama Burhan Buddahni bügünki Uyghurlarning qedimki ejdadlirining biri, dep qaralghan Asket/Saklarning Sakyamunisi yeni weliehdi shahzadisi bolup, shu dewirdiki ilghar mekteplerde Tarix, Pelesepe, Din we Teriqetke ayit sahalerde etrapliq terbiye körgen.

Siddharta Guatama Sakyamuni shahzadiliktin ibaret rahet-paraghet yolidin waz kichip rabning adaliti üchün müshkülat we erziyet yolini tallidi. Xanidanliqni terik étip jemiyette yamrap ketken her türlük illetler ichide ingirawatqan insanlarni, bu rezalettdin qutquzush üchün igiz tagh we ormanliqlar arisidiki gharlarda yashap istiqamet qilip, özining meniwiyet jehettin piship-yitilishi sebir bilen kütti!

Siddharta Guatama Sakyamuni yash waqtida körgen etrapliq bilimlirige asasen ibaditini toxtimay dawamlashturup özige xas bir uslupta shekillen´gen Okkult, Izotirik we Ispiretual bilim we özide tughma bar bolghan meniwiy aydingliqni birleshtürp we balaghetke yetküzüp, öz dewrigiche otturgha chiqqan barliq Pelesepe, Din, Teriqet we Edebiyat qatarliqlarni, Tengridin kelgen ilahiy ilham bilen yughurup, yip-yéngi bir dinning asasi Bolghusi meshhur Buddazim telimatini otturgha qoyghan.

Wikipedianing Germanche neshridiki dunya dinlarr tarixigha ayit Buddha digen isim Sidharta Guatama Sakyamunining pexri sheripi ikenligini sherhilep, menisining bir dinning yaratquchisi we aliy rohaniy ustad ikenligi qeyit qilin´ghan. Bu eserde yene Buddaha heqqide toxtulup, Buddha özidin tebiyi qaynap chiqiwatqan pakiz we mukemmel bolghan rohiy qudretke érishidu we shexsiyet jehettin közlen´gen küch yönülishke qarap üzliksiz heriket halitide kéngiyidu. Buddaha meniwiyetke barghanche yükseldüriwatqan transaksiyon/rohiy köchüshning aqiwitide adettikige peqetla oxshimiaydighan mukemmellik derijisidiki Weisheit/Eqil/Prajna yeni üzülmes we istekke boysunmas His/Mitgefühl/Karuna sayiside hayati alemning yüksek zihniyitige hawadek éqip, toxtimay örleydu. Budda insanlarni ademiylik qiyapitide tughulush we ölüsh axirlashqan Samsara arqiliq Nirvanagha yeni jennet baghchilirigha bashlaydu. Nirvanagha yitish qatmuqat Buddhalarning küzettimi astida ademlerning yaxshiliq we yamanliq, sawapliq we gunah xatirisige binaen tekrar tekrar rohtin jesetke, jesettin rohqa, qiliqtin xaraktérgha, xaraktérdin qiliqqa, shekildin shekilge ötüsh jeryani arqiliq ishqa ashidu!Yaxhshiliq qilghanlarning aqiwiti güzellik bilen mukapatlandurilidu, yamanliq qilghanlarning aqiwiti rezillik bilen jazalandurilidu,-Diyilgen.

Zhonguoluq alimlarning tüzgen we 1991-yili 2-ayda Jilin xeliq neshiryati terepidin Xénsuche neshir qilin´ghan „Dunyadiki 3 chong din“ Digen kitapta tonushturilishiche Budda dini dunya tarixida muhim rol oynighan gholluq eqidilerning biri bolup, yiltizi ushbu dindinmu qanche ming yil awalqi dewirlerge ayit bolghan tarqaq we chéchilanghu halettiki pelesepe, eqide we étiqatlargha bérip chétilidiken.

 Siddharta Guatama Sakyamuni Budda dini teripidin qedimqi eqidiler, teriqetler we pelesepeler asasida kélishtürülgen bu dindin köre hayatning asasi we ipadilinishi uzaqqa sozulghan iztiraptur. Iztirap yalghuz bizge, biz köreligen teripi bilen emes belki, biz körünmigen teripi bilenmu baghlinishliqtur. Bizni qayghurtqizidighanlar ichide shatlanduridighan hadisiler, shatlanduridighanlar arisida yene qayghurtqizidighanlar amillar mawjut deep qaraydu.

Bu digenlik hayat qarangghuluq bilen yoruqluqning, yoruqluq bilen qarangghuluqning bir pütün gewdisidur! Menggülük ölüm we Tughum deydighan birnerse yoq, bular bir biri bilen titreshim yeni Rezonanis halitide öz qanuniyiti boyinche almiship turidu. Tughumdin ölüm, ölümdin tughum; Shatliqtin meyüslük, meyüsliktin shatliq peyda bolup turidu. Madda, Roh we Eqil birliship, bir hayatta tejelli étidu; Bu üchi qérip, melum bir objektip hayat axirlashqanda Madda, Roh we Eqil yene bashqa bir hayatta zayir bolidu. Mana bu hayatning karma pirinsipidur. Karma hayat menggülüktur, digenliktur.  Karma Mawjudatlar maddidin, rohtin we eqildin tüzülgen bolup, hemmisi öz qanuniyiti we pirnsipi asasasida özidin bir derije üstün bolghan madda, roh we eqilge egiship heriket qilidu. Bu heriket eng üstün sewiyeni yaratqanda hayatliqta iztirap yoqulup janliqlar men´gülük hozurgha irishidu. Mana bu budda dindiki gholluq pelesepedur.

Budda dini peyda bolghandin tartip, Bu din Asket/Saklarning kéyinki ewlatliri bolghan qedimki olturaq hayatqa köchken we sheherleshken Uyghurlarning  hayatigha izchil tesir körsütüp kelgen. Tengritaghning Shimali, Jenubi we Sherqide, bolupmu Tarım we Perghane wadisida yashaydighan Uyghurlar arisıda Miladidin burunqi 650-550 lerdin bashlap oxshimighan derijide ikki ming yildin artuq höküm sürgen.

Uyghur Qarahanilar Xanidanliqi qurulup, Islamiyet Türkistan´gha singip kirgendin kéyin Qaraxanilar térritoriyesi, Kengsu Uyghur dewliti, Édiqut Uyghur dewlitidiki Buddist, Musewiy, Hiristiyan, Mani we Tengrichilik qatarliq köp xil dinlargha étiqat qilidighan Uyghur ailisi asta-asta Islamliship 17-Esirge kelgende yeni Uyghur Yarkent Sultanlighi dewrige kelgende, özlirining qanche ming yilliq parlaq medeniyitini awal qoghdap qalghan shert astida asasen digüdek Islamlashti!

4- Hristiyan Dini: Kitabimizda assliqi Xiristiyan dinni we kechmishini zadiche bir arach qilip, din we dini étiqatni tenqidiy nezer bilen güzütip chiqtuq. Dinlargha tenqidiy nezer bilen qarash arqiliq diniy, penniy we kultural jehettin insanlargha pelesepe we dinshunasliq jehettin yéngiche ilham ata qilish bolup, meqset dinlarni inkar qilish yaki qara qoyuq inkar qilish esla emestur. Meqset dindarlarning bugünki alahiydiliklirige qarap asasliqi din´gha emes, dini étiqatchilargha qarap dinnning kechmishi, bugüni we ertisi heqqde tenqidi pikirimizni bayan qilish arqiliq, insanlarning kélichekke baridighan yollirini aydinglitishtur.

Toghra bu kitapta Xiristiyan dinini misal keltürüp turup, Pelesepiwiy meydanda turup qanuniyetlerni körsütüshtur.Bu arqiliq Musewiylik, Xiristiyanliq we Musulmanliqtiki 21-esirdin kéyin yamrap ketken Evangélizim yenni sobjektip matériyalizimchiliqning hazirqi zaman kishillirining diniy qarishigha qandaq tesir körsetkenligini ilmiy sherhiyleshtur.  Dunyadiki dinlarnng yiltizi asasen digüdek bir xil bolup, periqlerning chongqur jehettin güzetkende anche chong emesligini, Insanlarning peyghemberler we diniy alimlarning tesiride öydin öyge chiqqandek dindin din´gha köchkenligini, emma bu ishning achchiq tolghaq arqiliq emelge ashqanlighini ima qilishtur. Islam dinining eng yash dinning biri bolup, uninggha tarixtiki diniy tejiribilerni tedbiqlighan halda étiqat qilishning aqilanlik bolidighanlighini körsütüp  bérish bu eserning yene bir hedeplirining biridur.

Arxilogiyelik melumatlardin qarighanda Uyghurlarning tarixtiki birqisim qebilelirining oxshimighan dewirlerde Xiristiyan dinining periqliq mezheplirige étiqat qilghanlighi, bu dinning ayrim alametlirining Uyghurlar Islam dinigha kirgendin kéyinmu ayrim teriqetler sheklide dawam qilghanlighi qeyit qilin´ghan.

Künimizde Uyghurlar musulman bir millet hésaplansimu yenela din´gha étiqat qilidighanlar we qilmaydighanlar bar. Dingha étiqat qilish qilmasliq, bu yaki u din´gha étiqat qilishmu oxshashla shexisning erkinligidur. Bilishimizche hazir Uyghurlarning arisidamu nahayiti az nisbette Xiristiyan dinigha étiqat qilidighanlarmu bardur!

Künümizde Chuvashlar, Moldowiyedeki Gagawuzlar we Yunanistan’daki Karamanlılar Xiristiyan dınigha étiqat qilidu. Uningdin bashqa Qazaqistan, Qirghizistan, Iraq we Süriyediki Türkiy xeliqler we Sibiriyede yashaydighan Yaqutlar qatarliq türkiy xeliqler arisıdamu bazı kichik Xiristiyan dinigha ishinidighan kichik goruppalar bardur.

5. Musewilik: Musewilik gérmanchida Judentum dep atilidu. Biz uyghurchida Yahudizim, dep alsaq toghra bolidu. Bundaq bolishi Musewilikning yeni Yahudizimning yalghuz dinla emes, bir xil yashash shekli weyaki pelesepe bolghanlighidadur. Yahudizimning xuddi sheriqtiki Buddizimgha oxsashla Yashash terzi we Pelesepewiy alahiydiliki bashqa dinlardiki din üstünki qewette bolushtin ibaret alahiydilikke anche oxshimaydu. Yahudizim peqetla bir milletke xas bolghan yashash nizami, pelesepe, qayide yosun we örpi-adetlerni öz ichige alidu. Xiristiyanliq we Islamizimgha oxsash chüshensimu, chüshenmisimu ishinish emes, bilip bolup andin ishinishni teshebbus qilidu!  Yahudizim örpi-adet, qayide yosun, pelesepe we pen-téxnikidin bashqa musewiliktin ibaret dinni bildüridu. Yahudizim diginimiz Yahudi tarixi, Yahudi Edebiyati, Yahudi Pelesepisi, Yahudi Volklori, Yahudi Örpi-adetliri, Yahudi Qayide-yosunliri we Yahudi dini yeni Musewilikni öz ichige alidighan murekkep medeniyettur! Musewiylik bir qedimi din bolup, Yahudi tarixi, Yahudi Edebiyati, Yahudi Pelesepisi, Yahudi Volklori, Yahudi Örpi-adetliri, Yahudi Qayide-yosunlirini özige yoghuriwetken tarixi eng uzun bolghan Abramitishe samawiy dinlarning biridur!

Musewiylik tarixi 3 ming yildin ashidighan bir din bolup, Xiristiyanliq we Islam bilen köp jehettin oxshushup kétidu. Bular gerche oxshimighan dinlar bolsimu bir xudagha ishinidu, kitapliri, peyghemberliri we diniy chüshenchiliride ayrim nuqtilarning oxshimaslighini nezerge almighanda, eslide huli yeni asasi bir, yiltizi tutashtur!

Yahudilarning tarixi intayin mutrekkep we qarangghu bolup, bu millet 2000 yilliq sersan-sergerdanliq hayatini bashtin kechürüp, 1945-yiligha kelgende qedimqi wede qilin´ghan tupraqlarda bolghan Bashbaliqi Yerusalim bolghan Israiliye dewlitini qurup chiqqan. Tarixi jehettin qarighanda Yahudilar Étnik, Kultural we Dini perqlirige qarap Ashkenazishem, Mizrachishem we Separdishem dep Üch goruppigha ayrilidighan bolup, Buning ichide Ashkinazishemlerning yiltizi Uyghurlarning ejdadilirining biri hésaplinidighan Hazarlargha bérip chétilidiken.

Qanche qétim chaqrilghan Yahudi qurultiyida élip bérilghan muzakirililer asasida Yahudizim yeni Musewilik birlikke keltürüsh sherti bilen islahat élip bérip, Musewiylikni Islahatchilar, Konsiriwatiplar we Ortodokislar digen bir yerge kélip olturalaydighan, Oxsash Sinagogda ibadet qilalaydighan derijige élip kélgen.  

(Historisch wird: zwischen aschkenasischemmizrachischem und sephardischem Judentum unterschieden. Seit dem Durchbruch der jüdischen Aufklärung gibt es zusätzlich religiöse Unterteilungen in Reformjudentumkonservatives und orthodoxes Judentum mit verschiedenen Strömungen.

Yahudizimning muqeddes kitabi Tora (Tewrat) bolup bu eser Mosaning besh parche kitaptin terkip tapqan. Bularning asasliqliri Ibray Bibeli yeni Tanach, bashqa biri Rabinler Xatirisi yenu Tora digen kitaptur.

Grundlage des Judentums ist die Tora (hier deutsch „Gesetz“),[5] das sind die fünf Bücher Mose, die den für das Judentum wichtigsten Teil der hebräischen Bibel (Tanach) bilden, sowie die, die Tora erläuternden rabbinischen Schriften, welche traditionellerweise als „mündliche Tora“ bezeichnet werden.

Hazir pütün dunyada 20 milyondin artuq Yehudi bar bolup, bular asasliqi Israiliye we Amerikada yashaydu. Awropa we Asyadiki dewletlergimu qismen tarqilip olturaqlashqan bolup, tarixi, medeniyeti, örpi-adeti we qayide-yosunliri bilen yughurulup ketken Musewilik dinigha étiqat qilip yashaydu.

Im Jahr 2010 lebten weltweit etwa 13,5 bis 15 Millionen Juden, die meisten in Israel und in den Vereinigten Staaten von Amerika. 10 bis 15 Prozent von ihnen werden der jüdischen Orthodoxie zugerechnet.

20 Milyon Yahudi millitining aran 10%tin 15%tigiche bolghan ahale Musewiylikning bashqa medeniyet we dinlar bilen yéqinlishalaydighan Musewilerning Ortodokis mezhipide yashaydu. Qalghanliri yeni texminen 85%ti bolsa Islahatchilar yeni Lébirallar we Kinsérwatiplardin ibaret bolup, bukar bir-birini milletchilik nuqtisidin himaye qilip, dini bir-birini jiddi ret qilip yashaydu!

Örpi-adetler, qayide-yosunlar, ming öy tam sizmiliri, kilassik edebiyatimizdiki ayrim teswirler, sayahet xatireliri, asare-etiqe we arxilogiyelik tépilmilardin Uyghur/Üzbekler arisidimu Yahudizim jümlidin musewilikning tarixtin béri saqlinip kéliwatqanlighi melum bolmaqta.

Melum bolishiche tarixta Türki xeliqler Musewiylik dinigha étiqat qilghan bolup, menbelerdin köre miladi 650-yili qurulup, 985-yilighiche höküm sürgen Hazarlar Émparatorlughida Musewiylik keng tarqalghan bolup, bugünki bezi Yahudi goruppaliri shularning warrisliridur. Hazar émperiyesining ahalidsi dewlet yiqilghandin kéyin asta-asta islamliship ketken bolup, künimizde pütün dünyadaki nopusi 1500 kishi dep qariliwatqan Karaimlar Musewidur.

Uyghurlar gerche orta Asiyadiki ming yildin béri Islam dinigha étiqat qilip kéliwatqan xelqining biri bolsimu, milliy medeniyitide yoqarqi dinlarning pelesepe we étiqadining rushen alahiydilikliri saqlanmaqta.

Bu digenlik Uyghurlar dunyawiy medeniy muhitqa toyun´ghan hazirqi zaman milletlirige tewe bir xeliq bolup, mustemlike astida yashap, milliy medeniyitini 21-esirge mas kélidighan derijide zamaniwiy shekilde tereqqiy qilduralmay kelgenligini hésapqa almighanda dunyadiki az sandiki xelqarawiy meselilerde tebiyi halda öz-ara hemkarlishalaydighan ilghar milletlerning  qatarigha kiridu. Xitaylar bolsa tarixtiki medeniyet jehettin özliri aktip qarar bérielmeydighan békinmichiligi tüpeylidin téxiche medeniyet jehette dunyawiylashqan bir sistéma ichide yashaydighan ilghar milletlerning qatargha kirelmeydu.Shundaq turuqluq pelesepe jehettin dunyawiylashqan Uyghur medeniyitini, özlirimu allaburun irghitip tashliwetken Xitay medeniyitige assimilatsiye qiliwétish üchün wetinimizde érqiyqirghinchiliq élip bériwatidu.

23.01.2023 Gérmaniye

Qar Yaghdi


Yazarmen:Kurasch Umar Atahan

☆☆☆><☆☆☆

1

Qar yaghdi,

Qar bilen qaplandi Muhabbetler….

Qar bilen qapland Nepretler…

Qar bilen qaplandi Sawapliq ishlar…

Qar Bilen qaplandi Éghir gunahlar….

2

Qar yaghdi,

Qar bilen qaplandi,

Köngüldiki yollar, dalalar…

Qar yaghdi

Qar bilen qaplandi,

Arzular alimide taghlar, ormanlar…

Köngüller qargha, Qarlar izgha toldi,

Goya qar keltürdi bashqa bir bahar!

3

Qar yaghdi,

Appaq perishtiler toldi heryan’gha,

Qishning soghiqi neshterdek Emma,

Jang-jang üshük shidetlik urular jan’gha…

Etrap timtas,

Etrap sürlük,

Etrap séhirlik,

Qutraydu Teleti Set möshük éyiqlar,

Xuddi jinlar paylap yétip kéchiche Sümürüp Ketti Tebiyettin Renglerni,

Meyüslik dergahida Gheripsindi Tatliq Armanlar…!

4

Qar Yaghdi,

Qar yaghdi Sachlirimgha,

Qar yaghdi Kirpiklirimge, Qashlirimgha…

Qar yaghdi yürek-baghrimgha…

Xuddi Qargha Aylan’ghan,

Qaraqushtek….

Közliri Choghdek Yénip Turghan,

Uchimen yigane,

Qanatlirim, Quyruqlirim….

Tumshuqlirim, Tirnaqlirim…

Échirqaydu Qanliq Qisaslargha!!!

5

Qar Yaghdi,

Sachlitimgha, Qashlirimgha, Kirpiklirimge, Saqallirimgha…!

Tumshuqum we Tirnaqlirim Qan Renggide Boyalghan,

Uchimen,

Shiwirghanlarda-

Teqdirning Qar Qaplighan Dawanlirida!

6

Qar Yaghdi,

Tiyanshan Taghlirigha…

Muz Tutti Köz Yéshidin Uyghurning,

Qeddi Pükülmes Xantengri Choqqalirigha…!

Qar Yaghdi Tozidi Aililer Qar Boranlirida,

Qar yaghdi,

Soruldi Ana-Babalar Zulum Zindanlirida,

Qar Yaghdi,

Qar Yaghdi Balilarning Bext Gülzarigha,

Qar Yaghdi,

Qar Yaghdi Örpi-Adet, We Yene Qayide-Yosunlargha!

Qar Yaghdi,

Tongguzlar Qutridi Üshügen Baghlarda,

Köz Yéshi, Dat-Peryat

Zulum we Zorluqlar Destidin,

Ingraydu, Erkin Nepes Alalmay,

Bir méning xelqim patmighandek Kengri jahan’gha.

7

Qar yaghdi,

Qar yaghdi arzu-Armanlargha…

Qar yaghdi shadliq saraylirigha…

Kétiwatimen,

Ming Ölüp Mingbir Tirilip,

Gholghun Ichide Bir özem tenha!

Kétiwatimen

Baqqanche ketkenlerning izigha,

Baqqanche kelgenlerning izigha…

Baqqanche arqamdiki tik dawanlargha,

Kétiwatimen…

Birla özem,

Yekke yigane dawanlarda

Birla özem qaldurghan yoruq izigha!

8

Qar yaghdi,

Qar yaghdi Hayatliq bostanlirigha,

Qar yaghdi Mamatliq bozqirlirigha.

Baqtim Onggha, Tökülgen yapraqlargha,

Baqtim Solgha, Üshügen gül-chicheklerge!

Baqtim Arqamgha, Qurighan Ormanlargha,

Baqtim Aldimgha….Uchsiz, Payansiz chighir yollargha….!

Qar Yaghdi Hayatliqqa,

Qar Yaghdi Issiq Uwalargha…!

Nitey bu heyranliqni,

Közlerni kör qilghan,

Qarangghuda Chaqqan chaqmaqlargha,

Nitey bu heyranliqni,

Qulaqlarni pang qilghan güldürmamagha…!

Nitey bu heyranliqni,

Whshettin tillarni tutuldurghan,

Ejdirhadek Tolghunup Aqqan Qara boranlargha!!!

9

Qar yaghdi Tash Qelelerde,

Qar bilen qaplandi Tashqa oyulghan butxaneler!

Qar yaghdi,

Qar bilen qaplandi Dawut Yultuzi Parlighan Sirliq Sinagoglar!

Qar yaghdi,

Qar bilen qaplandi yultuzluq asmangha taqashqan chérkawlar!

Qar yaghdi,

Qar bilen qaplandi Iman Nuri Parlighan Hilalliq Meschitler…!

Qar yaghdi,

Qar Astida Yatar Sheherler,

Qar Astida Yatar Qeleler,

Qar Astida Yatar Texitler,

Qar Astida Yatar Qilichlar, Tajlar!

Qar yaghdi,

Qar bilen qaplandi pikirler…

Qar bilen qaplandi pirinsiplar…

Qar bilen qaplandi qanunlar…

Qar Üstide Bighem Oynar Nadan Balalar!

10

Qar yaghdi,

Qar qaplidi Ormanlarni,

Üshidi Hayatliq Chichekliri, Suldi kökürüp turghan Armanlar!

Xantengri yash töküdu Mingbir közdin,

Tengritagh Ghezeptin Munglunup Yighlar,

Qar Astida Ingiraydu Heq we Adalet,

Kül bolup soruldi ulugh arzular….

Bir Uyghur patmidi goya duyagha!

Erkinlik yighlaydu mezlum Haligha…

Bir Millet yiqildi perwasizlar aldida,

Uyghurlargha hem özige sherepsizlik qildi Insanlar!

21.01.2023 Germaniye

Ah, Mening Xelqim!


Yazarmen:Kurasch Umar Atahan

☆☆☆><☆☆☆

Sen Hayatliqning Tunji Nepisi, Tashning Ichidinmu Chiqisen,

Sen Xuddi Ölümsiz Yultuzlardek,

Milyon Yillar Yashiding, Ghalip Kilisen Hemmidin Yene Milyon Yillap Yashaysen!

Sen Qaraning Ichide Birinchi Boyuttasen,

Sen Qizilning Ichide Ikkinchi Boyuttasen,

Sen Sériqning Ichide Üchünchi Boyuttasen,

Sen Aqning Ichide Üchünchi Boyuttasen,

Sen Kökning Ichide Törtinchi Boyuttasen,

Sen Perishtiler Ichide Beshinchi Boyuttasen,

Sen Sen Yüksektesen,

Sen Eng Yüksektiki Altinchi Boyuttasen,

Sen Ghalipsen, Hemmidin Yükseksen, Hemmidin Üstünsen!

Seni Körgenler Toluq Körelmeydu,

Körmigenler Hem Menggü Körelmeydu!

Sen Kichining, Otning we Altunning Ichide Menggü Yashnaysen!!!

Sen Hemmidin Yüksekte Uchisen,

Sen Hichkimdin Qorqup Qalmaysen!

Sen Bulutlardek Kökke Yarashqan, Ölümning Qiyasida Ghaliplarning Qatarida Meghrur Turisen,

Sén Kökning Qehride Uchsangmu Düshmen Könglige Qorqu Salisen,

Sen Quyashtin Örnek Alghan Hararetliksen, Hayatliqqa Nurlar Chachisen!

Seni Uchqurliqingdinla Emes, Göshxorliqingdinmu Söyimen Hey Qushlar Serdari,

Seni Meghrurliqingdinla Emes Jessurliqingdinmu Söyimen Hey Quyash Parchisi!

Seni Hararitingdinla Emes,

Heywitingdinmu Söyimen Hey Qelbim Sewdasi,

Seni Güzellikingdinla Emes Meghrurliqindinmu Söyimen Hey Hürlük Jarchisi!

Sen Söyüshke, Pexirlinishke, Qurban Berishke Heqliqsen!

Sen Ziminning Üstide,

Sen Kökning Qehride,

Sen Qeliblerde,

Boy Sozup Kök Qehrige Menggü Meghrur Turisen!

☆☆☆><☆☆☆

Séni Jénimdinmu Eziz Körümen,

Hey Menggülük Hayat Sewdasi,

Séning Üchün Zörür Bolsa, Hey Jessur Millitim, Ölümgimu Udul Kitimen, Bu Qelbimning Sadasi!

Sen Yasha Biz Öleyli, Sen Yasha Sanga Qarap Qara Tupraqtimu Biz Küleyli!

19.01.2023 Germaniye

Tepekkur Cheshmiliridin Altun Tamchilar!-VI



-Ishingni Söy, Söyüsh Üchün Ishle!
-Germaniye Peylasopi Segmund Freude

Yazarmen: Kurasch Umar Atahan




Parlaq Kelichek Bolsa Istiqbal Heqqide Güzel Chüshlerni Körüdighan Ulughwar Ghayilik Insanlargha Baghliqtur!
-Eleanor Roozwelt
☆☆☆<>☆☆☆
Tereqqiyat Koniliq we Xurapat Bilen Bihude Ziddiyetliship Yürüshning Ornigha Yéngiliq Yaritish Üchün Pidakarliq Bilen Küresh Qilishtur!
-Yunan Peylasopi Sokrates
☆☆☆<>☆☆☆
Bilim Élish Üchün Hichqandaq Bir Tirishchanliq Körsetmigen Adem Bilimge Ige Bolimen Dep Oylisa Bolmaydu! Nawada Eqil we Bilim Bar Turup, Yaxshi Ishlar Üchün Bilimini Ishletmigen Adem, Bilimning Parlaq Nuridin Qettiy Behrimen Bolalmaydu!
Bilim Bir Milletni Qulluqtin Shek-Shühbesiz Hürlükke Chiqiridu!
-Qedimqi Misirliq Epsaniwiy Ustaz Touth
☆☆☆<>☆☆☆
Bilim Bilmeydighanlar Üchün Hichnimedin Direk Bermeydu! Emma Bilim Ügenmigenlerning Aqiwiti Intayin Échinishliq Bolidu! Adem Qanche Bilimsiz, Dogma we Jayil Bolghanche, Shunche Ghapilliqqa Pétip Kétidu! Bu Xuddi Tögelerning Mazar Bilen Nime Kari, Digendekla Bir Ish! Maymunlar Kütüpxanidamu Beeyni Ormanliqtikidekla Yashaydu! Telim-Terbiye Körgenler Bilen Körmigenler Oxshash Bolmaydu; Bilimlikler Hür, Bilimsizler Mehkumluqta Yashaydu! Mustemlike Astidiki Bozek Milletlerning Bugünki Teqdiri Shek-Shühbesizki Qalaqliq, Xurapatliq we Nadanliqning Axirqi Netijisidur!
K.U.A
☆☆☆<>☆☆☆
Ilgiri Qalaqliq, Xurapatliq we Nadanliq Jemiyet Ezaliri Özlirimu Uqmay Iqtiyarsiz Rewishte Qilidighan Shexshsiy Illettin Ibaret Bolup, Uningdin Kishiler Ölgüdek Nomus Qilishatti! Bu Illetlerni Maarip we Ilim-Pen Yoli Bilen Özgertkili Bolatti! Hazir Bolsa Qalaqliq, Xurapatliq we Nadanliq Kastum-Burulka Kiyidighan, Galastuk Taqap , Kompeyuter Ishlitip, Özini Pilanliq, Programmiliq we Teshkillik Hetta Quralliq Qoghdaydighan Bolup Ketti!
Bir Milletning taliyi qachsa Bexit Yultuzi saqip kétidiken! Ölmekning üstige tepmek Digendek ish boldi!
Uyghurlar 21-esirde turup, ne qismetki ottura esirge chékinip ketti!
Bu ishlarni Xitay bir qolluq aldin pilanlidi.
Uyghurlarni Maldek heydep jahalet Dengizigha Ittiriwetti.
„Türki Tillar diwani“da “ Bir belasi bolmisa quyruq yatamdu Tashta“ digen maqal-temsil bar.
15 yil ilgiri kalichini qoltuqlap ishikmu ishik tilemchidek yürgenlerge Èli Ba Ba ning „xezinisi“ uchrap qaldi.
Millitimizni mushu halgha keltürüsh üchün düshmen jiq pul xejlidi.
Bu janbaqtilar pul tapimiz, dep (Yüzligen besishqa tigishlik Eserler pul yoq, topigha kömülüp yatidu.) Namaz oqushning qayidisi digen Oxshash mezmundiki kitaptin 50 Xilni neshir qildi we udul memliketke qeder tosalghusiz tarqatti.
Bu Radikal dinchiliqqa ayit Kitaplarni oqup, emel qilmighanlarni arigha almidi, chetke qaqti.
Yunan Peylasopi Aristoteles „Qelibni terbiyelimey turup, eqilni terbiyeligili bolmaydu; Wijdani Bolmisa Bilimlik Bolghanning Paydasi Yoq!,-Digeniken. Toghra Mizan Bolmay Turup Insan Bolmas, Insan Bolmay Turup Iman Bolmas!
Ghelite yeri bu buruxtum hawagha Xensolarmu bashta hehu diyishidighan weziyet yaratti, Axirida yemchük etrapigha olashqan beliqlarni yoghan torni tashlap biraqla jaza lagerlirigha soliwetti.
Solunup ketkenler 5-6 milyon bolup, ölhenler hazirghiche 2-3 milyon etrapidadur.
Bu Dunyada hichkim yaqturmaydighan ashqun dinchilar 1000 Yilliq musulman Milletni „musulman“ qilimiz, dep „Islamda aile,“ „Ayallarda Islam Exlaqi“ digendek kitaplardin her birining oxshimighan 100 dek nusxisini neshir qildi.
Al-farabi, Yüsüp Xas Hajip, Ahmet Yesiwiy, Jalaliddin Rumi qatarliq Öz millitimizdin chiqqan büyük allamelerning eserlirini neshir qilish yerige, Jamalidin Afghani, Qasim Qerdawi we Bin Ladinning eserlirini köplep basti.
Millitimizni Tereqqiyat we Ilim-Penge ündeydighan Abduqadir Dewmulla, Qutluq Shewqi, Abduhaliq Uyghuri we Memtili ependilerni basurup qoyup, 18-19 Esirlerde dunyaning aldinqi qataridiki, Hetta Xitaylardinmu ilghar Uyghuristan Xelqini hazir Afghanlardinmu qalaq, dunya yirginidighan bir milletke aylandurup qoydi.
Uyghurlarni hazir 21-esirdeki millet Dise kim ishinidu? Ming Epsus Uyghurlar 21-esirde turup ottura esir jahalitide yashaydighan bir qalaq milletke aylinip qaldi.
K.U.A
☆☆☆<>☆☆☆
Hoquq Qara Küch we Mal-Bisatqa Choqunmaydighanlargha Ayittur!
-Yunan Peylasopi Aplaton
☆☆☆<>☆☆☆
Ademler Aldirap Heqiqetke Hergiz Hergiz Ishenmeydu! Chünki Bir-Qatar Yalghan we Yawadaqlar Ichide Yashashqa Adetlinip Kétishken Bolup, Ularning Heqiqetke Ishenmeslikining Yenebir Eng Asasliq Sewebi Insanlar Gheriq Bolghan Gheplet Uyqusining Shirinlikidur!
-German Peylasopi Fridirich Nietsche
☆☆☆<>☆☆☆
Insan Tebiyitidiki Basturiwitilgen His-Tuyghular Hergiz Ölmeydu; Yaman Yéri Pursiti Kelgen Haman Rezil Yollar Arqiliq Ashikare Bolidu!!!
-Germaniye Peylasopi Segmund Freude
☆☆☆<>☆☆☆
Hayatni Manga Xuda Berdi; Men Buni Bashqalarning Mening Heqqimde Qandaq Oylishidin Qettiynezer Kichikligimdin Bashlap Weten we Millet Üchün Serip Qiliwatimen.
K.U.A
☆☆☆<>☆☆☆
Telim-Terbiye Körmigen Qaraqursaq Nadanlarning Ne Aq we Ne Qaradin Anche Xewiri Yoq Turup, Bash Chökürüp Ishlewatqan Ish Béshidikiler Heqqidiki Orunsiz Tenqitliri Dayim Intayin Shiddetlik Bolup Keldi!
-German Peylasopi Ludwig Feuerbach
☆☆☆<>☆☆☆
Bir Ademnining Qimmiti Özi Berpa Qilghan Küchke Tayinip Nime Ishlarni Qilghanlighi we Qandaq Netijilerni Qolgha Keltürgenliligi Bilen Ölchünidu!
-Yunan Peylasopi Aplaton
☆☆☆<>☆☆☆
Tereqqi Qilghan Küchlük Milletler Qandaq Oylawatidu!
„Tebiyetning Eng Qarangghu we Chongqurluqtiki Sirlirini Achmaq Insanlar Üchün Esla Mumkin Emestur! Bizning Bezi Sheyi we Hadisiler Heqqidiki Xulaselirimiz, Shu Mesele Heqqideki Eng Axirqi Qilalaydighanlirimizdin Bisharet Bermekte!“- Digeniken German Alimi Maks Flank
K.U.A
☆☆☆<>☆☆☆
Insan Méngisi Ügünish Sewebidin Hergizmu Charchap Ketmeydu!
-Leonardo Davinchi
“Learning never exhausts the mind.”
— Leonardo da Vinci
☆☆☆<>☆☆☆
Nadanliq, Xurapatliq we Qalaqliq Barliq Belayi-Apetlerning Anisidur!
-Yunan Peylasopi Aplaton
☆☆☆<>☆☆☆
Jazalanmaydighan Ish Bolsala, Melum Chektin Éship Ketmey Yashashning Özila Bir Bexittur!
-Qedimqi Roma Peylasopi Markus Aureliyus
☆☆☆<>☆☆☆
Bexitke Eng Basit Yollar Arqiliq Yetkili Bolidu; Bu Emeliyette Zadiche Séning Qandaq Oylushinggha Baghliq Bir Ishtur!
-Qedimqi Roma Peylasopi Markus Aureliyus
☆☆☆<>☆☆☆
Rohimizdiki Azap, Teshwish we Iztiraplar Boysundurulghusiz, Axirlashmaydighan we Yoqalmaydighan Bir Hadise Emestur; Shunga Bizge Rohiy Jehettin Nigatif Tesir Biridighan Barliq Pissixologiyelik Hadisilerni Tesewwurimizda Bekla Ashurup Mobalighe Qiliwétishmizning Hichqandaq Paydisi Yoqtur!!!
-Qedimqi Roma Peylasopi Markus Aureliyus
☆☆☆<>☆☆☆
Bir Ishning Aq we Qarilighini Bilmiseng Xiyalingda Yoq, Qapaqbashlarche Xanleylungha Towlap Yashawirisen, Emeliyette Bir Ishni Bilip Qalghandinmu Qorqunchluq Bir Ish Yoq!
-Mariye Kiyuri
☆☆☆<>☆☆☆
He Ademlerdin Nepretlinishmu? Yaq Eslide Ademlerdin Emes, Illetlerdin Intayin Seskinimen we Qattiq Nepretlinimen! Shunga Eng Bexitlik Chaghlirim Rezil we Meniwiy Jehetin Hergizmu Saghlam Hésaplanmaydighan Kishilerdin Uzaq Turup Yashiyalighan Waqitlirimdur!
-German Peylasopi Charles Bukovisky
☆☆☆<>☆☆☆
Aq-Qarini Anche Periq Qilalmaydighan Qara Bodunning Millet Ming Teste Yitishtürgen Yaxshi Ademlerge Yolsizliq Qilip, Töletküzgen Éghir Bedellerning Netijisi Nadanliq Patqiqigha Pétip Ketken Awamni Rezil, Zalim we Düshmen Küchlerning Tömür Tirnaqlar Bilen Bashqurishigha Yaqisidin Tutup Sörep Baridu!
-Yunan Peylasopi Aplaton
☆☆☆<>☆☆☆
Heqiqet Terepte Turghanliq we Heqiqet Üchün Yashighanliq Sewebidin Özrixaliq Éytishning Hichqandaq Asasi Yoq! Sen Özengning Toghriliqigha Ishen’gen Bolsang, Sükütte Turushing Hajetsizdur! Hetta Bu Heqiqet Terepte Özeng Yalghuz Tenha Qalghan Teqdirdimu, Yolungni Dawam Qil, Chünki Xudayim Herzaman Sentereptedur!
-Hindistan Dewlet Atisi Maxstma Gendihi
☆☆☆<>☆☆☆
Bar Imkanlirining Hemmini Toluq Ishqa Sélip, Rezillik, Aldamchiliq we Yalghanchiliqqa Qarshi Küresh Qilish Jemiyet Ezalirining Ortaq Wezipisidur!
-Thomas Paine
☆☆☆<>☆☆☆
Oylap Baqsam Kishilerning Öz-Özini Özi Yashawatqan Zaman’gha Layiqlashturup Terbiyelishi we Özgertip Bérishi Birawning Teshebbusi Bilenla Emes, Belki Yene Nurghunlighan Ünümlik Shert-Sharayit we Imkanlargha Alaqidar Seweplerge Baghliq Ish Bolup, Undaq Asanla Emelge Ashmaydiken. Kichik Sewepler We Pursetlerning Jemiyetke Élip Kélidighan Özgürüshliridin Tereqqiyating Dimisimu Asan Wujutqa Chiqmaydighanlighini Körüwalghili Bolidu!
-Amerika Alimi Benjamin Franklin
☆☆☆<>☆☆☆
Man Ölmidi, Öltürüldi; Man Bashqalarning Gunahliri Üchün Qurbanliq Bolush Üchün Könderildim-; Digenidi! Bashqalar Gunah Qilishta Uchchigha Chiqti We Man Ular Teripidin Öltürüldi! Qebih Qatillar Manning Qebre Téshigha „Man Özining Gunahliri Sewebidin Öltürüldi!“ Dep Yézip Qoydi! Nietsche „Man Öldi,“- Digenidi; Qatillar Nietschini Mesxire Qilip, Nietsche Ölgende, Nietschening Qebre Téshigha „Man Ölmidi, Nietsche Öldi,-Dep Yézip Qoydi! Shundaq Qilip Dayim Qatillar Goya Teqwa, Teqwalar Bolsa Gunahkarlargha Aylandi!
K.U.A
☆☆☆<>☆☆☆
Büyüklik Üstünlikning Alamitidur! Üstünlik Eqil, Ghurur, Wijdan, Jasaret, Semimiyet, Mertlik we Pidakarliq Digenliktur! Riqabetke Tolghan Bu Alemde Küchlükler Üstünliki Üchün Awal Qeyserlik Bilen Qarar Qilghan Bolidu; Küchlüklik Heqqidiki Irsi Amillar Janliqlargha Ejdatlardin Miras Qalghan Bolup, Ewlatlar Bolsa Peqet Ilgirkilerge Üzüldürmey Warisliq Qilghuchilardur! Tebiyetning Uchsiz we Payansiz Dunyasida Insan Eqli Peqet Yetmeydighan Talaylighan Peqet Özgermeydighan Sirliq Pirinsiplar Bar! Tebiyet Hadiseliri Milyon Yillar Qandaq Bolghan Bolsa, Milyon Yillar Kéyin Hem Shundaq Bolidu! Janliqlarning Bedinide Bir Irade, Iradiside Bir Beden Bar! Hemme Ish Bashtila Shundaq Bir-Birige Baghlinishliq Yaritilghan! Qarghalarning Chöjisi Qargha, Qarchughalarning Chöjisi Yenila Qarchugha Bolidu! Toxalar Herqanche Topliship, Tentene Bilen Uchushqan Teqdirdemu Arilliridin Toruldek Yalghuz, Igiz we Tiz Uchalaydighan Türler Hergizmu Törelmeydu!
K.U.A
☆☆☆<>☆☆☆
Hayat Heqiqetni Izlesh Jeryanidur! Sen Heqiqetni Hazirghiche Chirayliq Yollar Bilen Tapalmighan Bolsang Emdi Boshwer; Heqiqet Özi Xalighan Bir Waqit we Xalighan Bir Shekilde Ilgiri-Axiri Bolup Séni Choqum Tapidu!
K.U.A
☆☆☆<>☆☆☆
Hürmetlik Ekrem Imin ependi sizni tebrikleymen.
Barghanche sennetke téximu yeqinliship ketiwatisiz.
Eserlerning temisini Uyghur tragediyesini ipadileshke qaritip yaxshi qildingiz.
Emdi resmi Ijadiyet qilishqa bashlidingiz!
Heqiqi sennetkarning esiride Öz xelqining yürigi soqup turidu!
Bu bir chong Ilgirlesh we burulush boldi. Mana bu bir sennetkargha yarashqan yoldur!
Eserde sennetkarning his tuyghusi arqiliq dewir rohini ipadilesh sennetning tüp pirinsiplirining biridur!
Teximu köp utuq tileymen.
K.U.A
☆☆☆<>☆☆☆
Nurghun Kishiler Dunyaning Neqeder Güzelligini, Her Bir Parche Kichik Mawjudattimu Kishini Jelip Qilidighan Alahiyde Tereplerning Barlighini Anche Bilmeydu.Xalighan Bir Ösümlük, Yerde Yatqan Bir Parche Tash, Bir Derex Yaki Bir Yopurmaqta Dunyaning Til Bilen Teripligüsiz Güzelliki Yoshurunup Yatidu!
-Rainer Maria Rilke
☆☆☆<>☆☆☆
Waqit Ömür Dimektur! Kimki Eger Erzmigen Ishlar Üchün Özining Bir Saet Waqtini Zaya Qilishqa Jasaret Körsüteligen Bolsa, Bu Halda Hayatning Qedri-Qimmitini Bilmeydu, Deydighan Xulasige Kelsek Bolidu!
-Charles Darwin
☆☆☆<>☆☆☆
Biz Insanlar Qanche 10 Ming Yillardin Béri Rezillikke Qarshi Küresh Qiliwatimiz! Biz Nadanliq, Xurapatliq we Aldamchiliqqa Qarshi Uzaqqa Sozulghan Hayat Mamatliq Urush Qiliwatqanlighimiz Üchün Özimizni Bilim we Heqiqet Bilen Toluq Qurallandurushimiz Lazim!
-Gavin Nassimento
☆☆☆<>☆☆☆
Barliq Rehimsizlikler Ajizliqtin Xuddi Zeherdek Buzhuldap Chiqidu!
– Qedimqi Roma Peylasopi Seneka
☆☆☆<>☆☆☆
Insanlarning Rohi Qérighan Halette Tughulidu, Yashighanche Yashirip Baridu; Wujut Yash Halette Tughulup Barghanche Qérip Baridu! Mana Bu Insanlar Dunyasining Asan Körgili Bolmaydighan Eng Chong Tiragediyesidur!
-Oskar Wilde
☆☆☆<>☆☆☆
Musulmanlarda Kitap Bar, Emma Asasen Digüdek Insap Yoq! Quran Bar Emma Resmiy Iman Yoq! Uyghuristan Xelqining Wabali Qiyamette Bugün Özini Musulman Dewalghan Bu Mexluqlargha Bekla Éghir Bolidu, Inshaallah!!! Musulman Dise Kim Ishinidu, Tili Bashqa we Dilimu Bashqa Bu Haramtamaqlar, Gherip Dunyasi Aldida Özlirini Özliri Rasa Reswa Qildi!
K.U.A
☆☆☆<>☆☆☆
Kona Kitaplarni Oqu, Medeniyetlerni Kimlerning Qurghanlighi Bilen Oxshashla, Kimler Teripidin Zawalliqqa Yüzlendürülgenligini Bilishmu Muhimdur!
Anonyme
☆☆☆<>☆☆☆
Dunyani Aydinglitidighan Bir Ziyali Bolushtin Awal Öz Rohiy Dunyasingdiki Qarangghuluqtin Özengni Azat Qil! Ya Herwaqit Körün’gendek Bolghin, Yaki Niyitingdikidek Yashighin!
-Mawlane Jalaliddin Rumi
☆☆☆<>☆☆☆
Bir Kesipni Yéngidin Ügünip, Shu Kesiptin Deploma Qazan’ghanlar Shu Kesip Heqqide Ilgirlep Sawat Chiqarghanlar Bolup, Bular Adette Bu Kesipni Bilimen, Dep Oylaydu! Emeliyette Tonuydu. Adette Tonush Bilen Bilish Arisida Chong Periq Bar Bolup, Bilish Üchün Bir Ömür Waqit Kitidu. Bu Kesipte Melum Utuq Qazan’ghan Alimlar Bolsa, Bu Kesip Heqqidde Hazirghiche Bilidighanlirimdin Bilmeydighanlirim Téximu Köp, Deydu! Bu Kesipte Eng Yoquri Derijide Bilim Igelligenler Bolsa, Özimu Uqmastin Bu Kesipning Téshigha Chiqip Kétidu! Bilimning Qeyerdin Bashlan’ghanlighi Bir Sir, Qeyerde Axirlishidighanlighimu Yene Bir Sirdur! Xulase Kalam: Kitap Oqup Bilimlik Bolghili Bolidu, Emma Ewliyaliq Derijisige Ulashqili Bolmaydu! Kitap we Mektep Ziyali, Alim Bolush we Ewliyaliq Derijisige Yétishning Peqet Wastisidur!!!
K.U.A
☆☆☆<>☆☆☆
Ishingni Söy, Söyüsh Üchün Ishle!
-Germaniye Peylasopi Segmund Freude
☆☆☆<>☆☆☆
Insan Muskulini Éghir Ishlar Chéniqturghandek, Éqilnimu Éghir Künler Chéniqturidu!
-Thomas A.Edison
☆☆☆<>☆☆☆
Biz Uyghurlar Dayim Wetinimizni Qanunsiz Igiliwalghan Zhongguo Tajawuzchilarigha Qarshi Milliy Musteqilliq Kürishige Atlan’ghanda, Jengk Meydanida Biz Kütken Düshmen Emes, Millitimizdiki Nadanliq, Qalaqliq we Xurapatliq Düshmendinmu Better Yollar Bilen Qarshimizgha Chiqidu! Bizning Ejellik Ajizliqimiz Pikir Jehettin Dunyaning Arqisida Qalghanliqimizdur! Qalaqliq, Nadanliq we Xurapatliq Herqandaq Bir Milletning Birinchi Nomurluq Düshminidur!
„Kallisi Giranat Tashtinnu Qattiq, Özini we Özgülerni Tonumaydighan Bir Adem Sépi Özidin Ebgah Bir Ademdur! Ming Yil Awalqi Péti Turghan Bir Qalaq Milletmu Shu!,-Digeniken Thomas Voltaire. Tereqqiy Tapmighan Milletler Özini Özi Halak Qilidu!Biz Uyghurlar 21-Yüz Yildimu Hala Kana Kalla Bilen Ottura Esir Zihniyitide Yashawatqan Bir Qalaq Milletturmiz! Herwaqit Pütün Küchimiz Öz Ichimizdiki Meniwiy Illetlirimizge Qarshi Küreshte Xurap Tügeydu; Shuning Bilen Düshmen Bizni Körmey Turup Ghelbe Qilidu, Biz Tajawuzchiliqqa Qarshi Jengklerni Bashlimay Turup Dayim Meghlup Bolimiz! Xulasekalam: Biz Uyghurlarning Eng Qebih Düshminimiz Özimizning Xurapi, Qalaq we Nadanliqimizdadur! Biz Bir Pütün Millet Süpitide Meniwiy Jehettin Isalahat Élip Bérip, Özimizni Özimiz Bugünki Dunyawi Sewiyege Layiq Islahat Qilmisaq, Millitimiz Patqan Bu Halak Qilghuchi Qaranghu Patqaqliqtin Meng’gü Qurtulalmaymiz!
K.U.A
01.01.2022 Germaniye
☆☆☆<>☆☆☆
Hayat Intayin Qisqa. Deydighinimizning Méghizi Shunche Adiy, Ish Qilghanda Toghra, Dorust we Lilla Bol; Chünki Her Bir Qilgan Ishning Muheqqeq Sürüshtisi Bolidu! Shunga Bu Ölchemni Erte Yaki Örgün Emes, Haman Hazirdin Bashlap Ijira Qilghin!
-Markus Awreliyus
☆☆☆<>☆☆☆
Bu Dunyada Éghir Sinaqlardin Ötken Qedinas Dostlardinmu Artuq Qimmetlik Bir Bayliq Esla Yoqtur!
-Yunan Peylasopi Sokrates
☆☆☆<>☆☆☆
Herqandaq Bir Keshpiyatni, Keship Qilinip Bolghandin Kéyin Birqarap, Asanla Chüshüniwalghili Bolidu! Ishning Qiyin Teripi Keship Qilmaqtur!
-Meshhur Italiyan Alimi Galilio Galiliy
☆☆☆<>☆☆☆
Ulugh Ghelbeler Tokkide Asmandin Chüshüp Qalghini Yoq; Tamamen Eksinche Muwepeqiyetler Her Dayim Jiddiy Niyet, Semimi Tirishchanliq, Aqilane Höküm we Estayidil Ijra Qilishtindur!
-Yunan Peylasopi Arstoteles
☆☆☆<>☆☆☆
Ademlerni Heqeqettinmu Bekraq Ghururlandurma!
-Yunan Peylasopi Aplaton
☆☆☆<>☆☆☆
Bir Milletning Tetür Qismitini Özgertmek Meqsidide Bugün Ertemiz Üchün Qilmaqchi Bolghanliringni, Ejdatlirimiz Yashighan Tarixtin Qalghan Achchiq Sawaqlargha Qarap Pilanlaysen we Andin Qarar Chiqirisen!
-Ulugh Alim Baruch Spinoza
☆☆☆<>☆☆☆
Uyghurlarning Meniwiyet Asminidiki 10 Yoruq Yultuz! Sakyamuni, Al-Farabi, Jalaliddin Rumi, Ibin-Sina, Ahmet Yeswiy, Yusuf Has Hajip, Alshir Newayi, Abduqadir Dewmulla, Abduhaliq Uyghuri, Memtili Ependi!
K.U.A
☆☆☆<>☆☆☆
Dunyani Aydinglitidighan Bir Ziyali Bolushtin Awal Öz Rohiy Dunyasingdiki Qarangghuluqtin Özengni Azat Qil! Ya Herwaqit Körün’gendek Bolghin, Yaki Könglüngdikidek Yashighin!
-Mawlane Jalaliddin Rumi
☆☆☆<>☆☆☆
Kishiler Adette Meniwiy we Maddiy Bayliqlirini Özlirining Janlirining Bahasigha Bolsimu Qoghdaydu, Emma Hawayi Hewes we Keypi Sapagha Bolishiche Israp Qilishiduyu, Muhim we Ehmiyetlik Ishlargha Kelgende Intayin Pixsiqliship Kétishidu!
– Qedimqi Rim Peylasopi Seneka
☆☆☆<>☆☆☆
Insaniyetning Barliq Éghir Tiragédiyeliri Arimizdiki Esheddiy Éghir Rohiy Kiseller we Hawayi-Hewes Sewdalirining Ishench we Qizghinlighining, Eqilliq we Danalarning Gumanxor we Qorqunchaqliqidindur!
-Büyük Bertaniye Peylasopi Bertrand Rüssel
☆☆☆<>☆☆☆
Kishiler Özi Bilip Turup Qilmighan Yaxshi Ishlar Sewebidin Otturgha Chiqqan Xatalarning Jawapkaridur!
-Volteire
☆☆☆<>☆☆☆
Hayat Yolini Talliwélish Hoquqi Özide Bar Bolghanlighi Üchün Bashqilarning Közige Kiriwélishni Anche Yaqturup Ketmeymen! Bekraq Köngül Bölidighinim Yenila Özüm, Chünki Qandaq Adem Bolushum Özem Üchün Téximu Muhimdur Elbette!
-Michel De Montaigne
☆☆☆<>☆☆☆
Shir Yürek Ezemetler Bir Qétim, Emma Qorqunchaq Janawarlar Ejili Kelgüche Bolghan Araliqta Ming Qétim Ölüdu!
– Roma Hökümdari Julius Cäser
☆☆☆<>☆☆☆
Bu Awropaliq Insanlargha Aperin! Qisqighine 500 Yil Ichide Medeniyetning Yüksek Pellisini Yaratti! Meniwiyet Jehettiki Ulugh Yüksilish Bolmay Turup Yoqurigha Kötürülgen Beden Xuddi Éghir Yükke Oxshaydu! Ademning Qaniti Dunya Qarishi, Güzellik Tuyghusi we Pikiridedur! Millitimiz 21-Esirde Turupmu Jahahalet Qarangghuliqi Ichide Yashawatidu! Uyghurlar 1000 Yil Awalmu Hazirqidek Qalaq Bir Millet Emesidi!
K.U.A
☆☆☆<>☆☆☆
Biz Uyghurlar Dayim Wetinimizni Qanunsiz Igiliwalghan Zhongguo Tajawuzchilarigha Qarshi Milliy Musteqilliq Kürishige Atlan’ghanda, Jengk Meydanida Biz Kütken Düshmen Emes, Millitimizdiki Nadanliq, Qalaqliq we Xurapatliq Düshmendinmu Better Yollar Bilen Qarshimizgha Chiqidu! Bizning Ejellik Ajizliqimiz Pikir Jehettin Dunyaning Arqisida Qalghanliqimizdur!Herwaqit Pütün Küchimiz Öz Ichimizdiki Meniwiy Illetlirimizge Qarshi Küreshte Xurap Tügeydu; Shuning Bilen Düshmen Bizni Körmey Turup Ghelbe Qilidu, Biz Tajawuzchiliqqa Qarshi Jengklerni Bashlimay Turup Dayim Meghlup Bolimiz! Xulasekalam: Biz Uyghurlarning Eng Qebih Düshminimiz Özimizning Xurapi, Qalaq we Nadanliqimizdadur! Biz Bir Pütün Millet Süpitide Meniwiy Jehettin Isalahat Élip Bérip, Özimizni Özimiz Bugünki Dunyawi Sewiyege Layiqlashturmisaq, Millitimiz Patqan Bu Halak Qilghuchi Qaranghu Patqaqliqtin Meng’gü Qurtulalmaymiz!
K.U.A
01.01.2022 Germaniye
☆☆☆<>☆☆☆
Bir Millet Süpitide Hür, Barawer we Azat Yashashni Xalisaq Aile we Jemiyetimizni Aktival Bir Mektepke Aylandurishimiz; Eng Muhimi Ewlatlirimizni Kitap Oqushqa Adetlendürishimiz Lazim!
Milliy Istiqbalimiz Üchün Zadi Shexsiy Yaki Koliktip Halda Nime Ish Qilishimizdin Qettiynezer Qittiy Kitap Oqushimiz Lazlm! Kitap Oqush Bizni Erkinlikke, Barawerlikke we Bexitke Érishtüridu! Millitimizni Qandaq Aqiwetlerning Kütüp Turishidin Qettiynezer Büyük Ejdatlirimiz Ewlatmu-Ewlat Dawamlashturup Kéliwatqan Eng Aliy Ghayimizge Qarap Toxtimay Ilgirleymiz! Axirghiche Rezillikke Qarshi Tizpükmestin Ewlatmu-Ewlat Küresh Qilish Bizning Hayatliq Pelesepimizdur!
Kitap Oqumaydighan Bir Weten Susiz Bayawan’gha, Bilimsiz we Qalaq Bir Millet Xuddi Qurighan Ormanghila Oxshaydu! Mektepke Barmighan, Kitap Oqumaydighan, Zamaniwiy Bilim Almighan Adem Ösümlükke, Ösümlük Ademler Ölüklerge Oxshaydu! Ishlirimiz Ongshalsun, Ewlatlirimiz Hür Yashisun, Disek Her Ailide Kütüpxane Qurushimiz, Hemme Adem Kitap Oqup Bilim Toplashimiz, Bilimdin Idiye Ishlepchiqirishimiz, Idiye Arqiliq Milliy Medeniyet we Milliy Saadetmenlik Berpa Qilishimiz Hemde Medeniyet Arqiliq Shanliq Tarix Yaritishimiz Lazim!
K.U.A
03.01.2023 Germaniye
☆☆☆<>☆☆☆
Talay Qétim Toghrini Éyittuq Bilmeske Saldi; Körsettuq Körmeske Saldi; Sözliduq Anglimasqa Saldi! Düshmen Rohini Boghuchlap, Jasaritini Sunduriwetken Maxluqlar Özliri Su Ichken Bulaqni Öz Qolliri Bilen Körqildi, Özige Özi Qildi!
Bu Axmaqlar Düshmenning Diginidek Ish Qildi, Topliship Kalisidin Ketti; Toplushup Milletke Ihanet Qildi, Toplushup Wetenge Xayinliq Qildi!
Shundaq, Bular Özini Chaghlimidi, Kallasidin Ketti; Yaqa Bolmaq Barken, Birliship Turup Itek Bolmaqni, Öz Ixtiyari Bilen Sechti! Heq-Naheqni Periq Ételmey Qaldi Bu Ghapillar!
Way Isit, Isit, Isit, Bu Beghrezlerge Qarighan Közlerge; Way Isit, Isit, Isit Bu Axmaqlargha Sözlen’gen Sözlerge;
Düshmen Bilen Yüzleshmey Turup, Dostlar Düshmen Boldi, Düshmenge Bal Berdi, Dostqa Zeher Boldi; Xelqimizge Uwal Boldi, Qanche Ming Yilliq Bir Ulugh Milletning Güldek Istiqbali Kömürdek Qaraydi, Shan-Sheripi Yer Bilen Yeksan Boldi, Kélichigi Qarangghuluq Ichide Qaldi!!!
K.U.A
☆☆☆<>☆☆☆
Salam Hürmetlik Eziz Qérindashlar,
Yaxshimusizler!?
Xudadin Siz Eiz Qétindashlerge Tinchliq-Amanliq Tileymiz!
Allah Hemmimizni Weten-Millet Heqqidiki Kiche-Kündüz Arzu Qiliwatqan Eng Aliy Meqset Muradimizgha Yetküzsun, Ilahim!
Gérman Peylasopi Arthur Schopenhauer
“ Hayat bir Tiragédiyedur.“ Digenidi. Toghra Hayat Tiragédiyelik Bolghini Üchün Téximu Meniliktur!
Biz Peqet Bu Tiragediye Yeni Dirammida Rolla Alimiz, Xalas!
Biz Meyli Yaxshi we Meyli Yaman Rol Alayli, Alqishlan’ghudek
Derijide Kélishtürüp Élish Üchün Küresh Qilishimiz Lazim.
Yaman Künler Bizni Chéniqtursa, Yaxshi Künler Bizni Hozurlanduridu!
Shunga Shexis we Millet Süpitide Pishanimizge Pütülgen Her Türlük Hayattin Rawurus Zoqlinishni Bilishimiz Lazim!
Ümütwarliq Insanning Qanitidur, Chüshlünlik Ademning Düshminidur!!!
Hayatqa Ishench, Ümüt We Qizghinliq Bilen Baqayli!!! Sizlerge Xudadin Senimi Niyitiniz Bilen Insanni Heyran Qaldurarliq Derijideki Ulugh Muwepeqiyet we Ghelbelerni Tileymiz!
K.U.A
☆☆☆<>☆☆☆
Bunchiwala Yalghan we Saxtapezlik Bilen Tolup Kétken, Kishige Xuddi Özini Niqaplap Oynaydighan Karniwal Bayrimini Eskitidighan Bir Jemiyette Yashap Qalghanlighimdin Nomus Qilimen! Men Bolsam Barliq Yalghan-Yawadaqlarni Yéngip, Özemni Niqabliwalmay Anadin Tughma Halitim Bilen Qandaq Oylisam Shundaq Yashidim!
-Gernan Mawjudiyetchilik Edebiyatining Pishwasi Fransiz Kafka
☆☆☆<>☆☆☆
Tarixtin Béri Öz-Ara Düshmen Milletlerning Ottursida Nurghun Ishlar Yüz Berdi!
Biri Yoqutiwitish; Bu Qirip Tashlash Yaki Toluq Özgertiwitishni Bildüridu! Biri Qul Qiliwitish; Bu Shu Milletning Erkinlikni Pütünley Tartiwélishini Bildüridu! Biri Iradisini Sunduriwétish; Qarshiliq Körsütish Rohini Yoqutiwitishni Körsütidu! Biri Assimilatsiye Qiliwitish; Bu Etnik Alahiydiliki, Til-Yéziqi we Örpi-Adetlirini Özige Oxshutiwélish Digenliktur!
Shundaq.
Xitaylar qul qiliwetildi, Xitaylarning iradisi sunduriwétildi!
Xitaylar Gheripliklerning derijisi eng üstün quligha aylanduriwitildi!
Xitaylar Gheripliklerning qollishi we yardimi astida, kelgüside gheripke awarichiliq tughdurush mumkinchilikliri bolghan xeliqlerni muhasirige almaqta!
Uyghurlarning teqdiri bolsa Éthnik Qirghin we Assimilatsiyedin ibaret ikki yol arqiliq bir terep qilinmaqchi boliwatidu!
Millitimiz bu zulmetlik qarangghu dunyadin érqini, medeniyitini we dinini qurtuldurup qalidighan, hichkimge ziyan yetküzmeydighan bir orta yol tapalmisa, aqiwet intayin échinishliq bolidu!
Millitimiz toghra yol tapalmisa Uyghurlarni ikki ish kütüp turidu! Biri Qirilip yoqap kétish, Yene biri Xitaylargha tediriji singip kétish!
K.U.A
05.01.2023 Germaniye

Tepekkur Cheshmiliridin Altun Tamchilar!-V


-Düshmenlik Qilishqa Bolidu, Emma Insan Qélipidin Chiqishqa Bolmaydu!
K.U.A

Yazarmen: Kurasch Umar Atahan

☆☆☆<>☆☆☆
Dunyani Aydinglitidighan Bir Ziyali Bolushtin Awal Öz Rohiy Dunyasingdiki Qarangghuluqtin Özengni Azat Qil! Ya Könglüngdikidek Bol, Yaki Körün’gendek Yasha!
-Mawlane Jalaliddin Rumi
☆☆☆<>☆☆☆
Bilgenlirimizni Awamgha Toluq Ügütelmigen Teqdirdimu, Ularning Toghra Tepekkurini Oyghutiwitishimiz Lazim!
-Italiye Peylasopi Galileo Galilei
☆☆☆<>☆☆☆
Hich Ishta Öz Aldigha Qarar Chiqiralmaydighan, Kallisida Eqilning Sunuqi Yoq Top-Top Axmaqlarning Alqish Sadaliri Ichide Manga Qarshi Oyun Qurmaqchi Bolghanlargha Qandaq Taqabil Turushqa Mustehkem Teyyarliq Qilip Qoydum!
-Johannes Kepler
☆☆☆<>☆☆☆
Yaratquchi Rab Eng Üstün Zihindur, Yene Uningdin Töwen Bir Süre Üstün Zihinler Bardur, Yaratilghanlar Oxshimighan Derijidiki Zihinlerdin Chéchilghan Qutsal Nurdur! Dunya Tebiyetning Ulugh Qanuniy Boyiche Bir-Birige Sewep we Netijilik Baghlan’ghan Halda Üzlüksiz Rezonanis Yeni Ilahiy Titreshim Halitide Mawjut Bolup Turidu! Cheksiz Alem Ilgiri Shundaqti, Bugün Shundaq Boliwatidu Wehem Shundaqla Kilichektimu Hem Shundaq Bolushni Dawamlashturidu. Meyli Zihinler Yaki Yaritilghanlar Bolsun Yoquridikiliri Töwendikilrining, Töwendikiliri Yoquridikilirining Del Özidur! Iradening Yéri Yoqurida, Jeryanning Yeri Töwendedur! Yoquri we Töwen Ayrim Emes Bashtin Axiri Ayrilmas Birpütündur!
Kabalion Telimatliridin Köre
Bilim Zihinler we Zihindin Balqighan Penonimlerni Tetqiq Qilip, Xuddi Xisletlik Bir Qutatar Kebi Alemge Bexit Yamghuridek Yaghdurmaq Üchün Bardur! Bilim Élish Perizdur, Ügetmeslik Gunah, Ishletmeslik Jinayettur! Bilimdin Behrimen Bolush Hoquqi Biz Bileligen we Bilelmigenler Üchün Alemshomuldur! Herqandaq Rohi we Maddi Mawjudatlarning Ortaq Heqqidur! Bu Qanuniyetke Hürmet Qilmighan Tebiyetning Tüp Qanuniyetlirige Qarshi we Zit Ish Qilghanlighi Yaki Tesir Peyda Qilghanlighi Üchün Zehmet we Iztirap Ichide Achchiq Chektürilidu we Ilgiri Yaki Axiri Éghir Jazagha Mehkum Qilinidu!
K.U.A
☆☆☆<>☆☆☆
Rabbing Buyrighandekla Yaxshi Adem Bol, Ziyan Tartsangmu Yaxshiliq we Güzelliktin Esla Waz Kechme! Hayatini Yamanliq we Rezillik Üstige Inshah Etkenler Gerche Waqitliq Payda-Menpet Alghandek Qilsimu, Emeliyette Ziyan Tartquchilardur, Hayatini Yaxshiliq we Güzellik Üstige Inshah Etkenler Waqitliq Ziyan Tartqandek Qilsimu Emeliyette Menggülük Payda Alghuchilardur!
Yamanliq we Rezillikning Meghlup Bolup, Yaxshiliq we Güzellikning Haman Bir Küni Üstün Qilinidighanlighi Tebiyetning Eng Üstide Turghan Büyük Qanuniyitidur!
„Yaxshi Niyet Bolsila Hésap Emes, Yaxshi Yollar Üchün Xizmet Qildurush Hemmidin Muhimdur!“ Digeniken Dangliq Alim Rene Descartes.Sen Rasttinla Yaxshi Adem Bolsang, Iching Téshinggha, Téshing Ichingge Oxshighan Bolatti Elbette! Niyiting Tüzelmey Turup Ishliring Tüzelmeydu! Bir Dorust Insanning we Milletning Rolini Élish Asan, Emma Bir Dorust Insandek Yashimaq Tes! Özengni we Kalte Eqillerni Aldiyalaysen, Emme Tebiyetning Hemmini Bilip Turidighan Üstün Eqlini Zinhar Aldiyalmaysen! Tebiyetning Bir Yüksek Qanuniyiti Bar, Niyiti Yamanlarni Jazalap, Niyiti Yaxshilarni Mukapatlaydighan! Chirayning Güzel Yaki Chirkinlikidin Qelbning Pakiz Yaki Meynetlikini Biliwalghili Bolidu! Ishlirim Yaxshi Bolsun, Deydighanlar Toghra, Dorust we Semimi Bolmaq Mejburiyitidedur! Bir Shexis Yaki Millet Süpitide Ishliringlar Terske Kétiwatqan Bolsa, Muheqqeqki Bu Silerning Chong Gunahlarning Ichide Ikenliginglarning Alamitidur; Undaqta Bir Pütün Millet Süpitide Niyetni Dorust Tutup, Toxtimay Ehmiyetlik we Sawapliq Ishlarni Qilinglar!!!
K.U.A
☆☆☆<>☆☆☆
Bilish Yiterlik Emes, Niyet Qilish Muhimdur! Niyet Qilishla Yiterlik Emes, Tutush Qilish Hemmidin Muhimdur!!!
-German Yazghuchisi Wolfgang Von Goethe
☆☆☆<>☆☆☆
Hayatingda Qilmaqchi Bolghan Hemme Ishlarni Qilalaysen, Emma Eng Muhimi Yaxshi Adem Bolushtur!
-Schams Tabrizi
☆☆☆<>☆☆☆
Dewrimizdiki Eng Chong Problem Heqiqi Akademik Insanlarning Ürkügekligi we Diploma Kötüriwalghan Emma Qolidin Ish Kelmeydighan Qaraqursaq Nadanlarning Adettiki Ademlerchilekmu Özini Chaghliyalmasliqidur!!!
-Charles Bukowiski
☆☆☆<>☆☆☆
Hemmimiz Ölüp Kétimiz, Bu Barliqimiz Üchün Achchiq Aqiwetlerge Mehkum Bir Sirkustur! Bu Yalghuz Béshimizgha Wujutqa Chiqiridighan Muhabetke Sewep Bolishi Lazimti. Emma Hergizmu Kütkinimizge Anche Oxshap Ketmaydu. Bu Teqdirning Pishanimizge Yazghan Biwapa Ahanetliridur! Ushshaq Ishlar Xuddi Térror Balasidek Bizni Izip Ötüp Béshimizgha Pütmes Tügümes Bela Bolidu!
-German Peylasopi Charles Bukowiski
☆☆☆<>☆☆☆
Exlaq Serwettin Téximu Qimmetliktur! Ghurur, Wijdan we Dorustluq Exlaqning Tüwrügidur! Perzentlerge Exlaqni Tonutush, Özleshtürüsh we Yashitish Ata-Analarning Mejburiyitidur!
Aile, Jemiyet we Mektep Terbiyesing Asasliq Meqsetlirining Biri Exlaqi Telim-Terbiyedur!!!
K.U.A
☆☆☆<>☆☆☆
Xuda Ademlerni Yaratqanda, Insanlargha Ilim-Pen Yolini Tonutqanidi! Rabbimiz Awal Herkimge Ularning Özige Layiq Eqil, Bilim we Tejiribe Bérdi! Eqil, Bilim we Tejiribige Tayinip Beziler Yüz, Beziler Hoquq we Beziler Bayliq Tapidighan Boldi! Beziliri Bolsa Eqil, Bilim we Tejiribe Sayibi Bolghandin Kéyin Xuda Teripidin Bir Qisim Xas Ilimlar Bilen Alahiyde Mukapatlandurildi!
Xas Ilim Yeni Ilmi Lodun Xalighan Kishilerge Bérimmeydu, Xas Ilim Bilen Mukapatlan’ghanlar Pani we Baqiy Dunyaning Otturisida Makan Tutqanlighi Üchün Adette Ademler Asan Körelmeydighan Nersilerni Köridu, Asan Oyliyalmaydighan Nersilerni Oylaydu, Asan Bilelmeydighan Nersilerni Bilidu, Asan Sözliyelmeydighan Nersilerni Sözleydu, Asan Qilalmaydighan Ishlarni Qilidu!
Qedimqi Uyghurlarda Bu Ilimning Heqiqi Ustilliri Barikenduq! Uyghurlarda Hazir Herqaysi Sahelerde Alim Bolghanlar Köp Emma Ewliyaliq Maqamigha Ulashqanlar Asasen Yoq Bolghachqa Ghayip Nersiler Heqqide Höküm Chiqirishta Paydisi Anche Yoq Bolghan Usul-Charelerge Tayiniwatimiz!
Hazir Bolsa Jahan Özgürep, Insanlarning Mutleq Köp Qismi Burnining Uchininu Körelmeydighan Bolup Ketti! Emma Amerika, Israiliye, Russiye, Engiliye We Fransiye Qatarliq Dewletler Zahiri Bilimlergila Emes, Lodun Dep Atalghan Okkult we Isotirik Yeni Ghayip Ilimlarghamu Tayinip, Dunyani Bir Qolluq Idare Qiliwatidu! Gherip Dunyasi Komunistlar we Musulmanlarning Bu Ilimdin Paydilinip Heriket Qilishini Xalimaydu!
Eqil Közi Alahiyde Sharayitta Özligidin Échilishimu Mümkin; Emma Dini Teriqet we Pelesepe Arqiliqmu Échilishi Mumkin! Eqil Közining Yeni Üchünchi Közning Échilishi Tekshisiz Bolidu; Eng Yoquri Sewiyedikisi Bilen Chong Ishlarni Pilanlashqa Qatnishish Lazim!
Eqil Közisiz Awamning Alim, Ölima we Mutexesis Digenlirining Bir-Biri Bilen Qilishqan Adettikiche Warang-Churungliri Yoqurigha Hergiz Kötürilelmeydu! Yoqurigha Kötürülüsh Üchün Eqil Közi Ochuq Bolghan Ademler Saylighan Emes, Rabbimiz Tallighan Bir Shexsiyet Kirek Bir Milletle! Ademler Üchün Eqil, Bilim we Tejiribe Intayin Muhim, Bu Bir Eqelliy Sawat! Bu Üchi Bilen Eplep-Seplep Bir Ishlarni Qilip Ketgili Bolidu! Eqil, Bilim we Tejiribe Choqum Bolsun, Bular Adettiki Ishlar Üchün Yéterlik Bolghini Bilen Chong Ishlarni Qilish Üchün Azliq Qilidu! Chong Ishlarni Pilanlash, Qilish we Utuq Qazinishta Eqil Közi Yeni Üchünchi Köz Kirek Bolidu! Üchünchi Köz Üstün Eqil, Üstün Bilim we Üstün Eqidege Tayinip Tepekkur Qilidu.Eqil Közi Ichkiy we Tashqi Heqiqetlerge Qarap Pikir Qilidu! Eqil Közi Melum Bir Meselilerge Duch Kelgende Adettikidin Tashqiri Bolghan Heqiqetlerning, Bilim We Tejiribilerning Biwaste Tesiride Özining Rolini, Öz Aldigha Insan Eqli, Bilimi we Tejiribisige Tayanmastin Musteqil Jariy Qilidu! Üchünchi Köz Bolmay Turup Herqanche Qilipmu Bir Milletke Yol Körsetkili we Yitekligili Bolmaydu! Üchünchi Köz Jiddiy Peyitlerde Eqil, Bilim we Tejiribini Ret Qilip, Öz Aldigha Güzitidu, Tepekkur Qilidu we Ish Qilidu!!!
Hey Adem, Özengni Aware Qilma, Manga Qara, Digenlirimni Angla! Tughulup Qalghining Üchün Upaq-Püpek Nersilerge Baghlinip Yashisangla Bolmaydu! Eqling Bolsa Qarashni, Anglashni, Sözleshni we Heriketni Toxtitatting! Toghra, Qarashni, Anglashni, Sözleshni we Heriketlinishni Toxtitip, Üstün Eqil Bilen Barghanche Chongqurlap, Yoquri Sewiyede, Téximu Etrapliq Tepekkur Qilghin!
Nawada Eqil Közüng Échilmighan Bolsa, Eqling, Biliming we Tejiribeng Séni Xuddi Düshmendin Better Nabut Qilidu; Qarimaydighan Tereplerge Qaraysen, Anglimisimu Bolidighan Nersilerni Anglaysen, Dimesimu Bolidighan Nersilerni Deysen we Qilmisimu Bolidighan Hetta Qilishqa Qettiy Bolmaydighan Ishlarni Qilisen, Hayating Tuyuq Yollarda Nabut Bolidu! Awal Eqilge, Bilimge we Tejiribige Axirida Üstün Eqilge Tayinip Oyla, Qara, Tepekkur Qil we Heriket Qil!!!
K.U.A
☆☆☆<>☆☆☆
Chüshen, Méni Özeng Söygen Usulgha Bash Urup Ügen we Chüshen; Niyitingdikidek Chüshünish Üchün Yiterinche Zorlandingghu Deymen. Közliringge Ishinelmigüdek Derijide Özgüriwatqanlighimni Tuyiwatisen, Özgürüshler Arisidiki Periqlerni Körüp, Nime Diyishni we Nime Qilishni Rastinla Bilelmey Qéliwatisen, Disem Dimisem. Bu Ishta Meqsetke Yetishni Xalisang Özengni Ixtiyaringgha Qoyup Ber De, Manga Köngül Mayillighing Bilen Egesh; Manga Séning Közüng Bilen Emes, Belki Méning Közüm Bilen, Mening Özemge-Özem Sep Salghan Shekilde Nezer Tashla, Kör Andin Shebnemge Aylinip Yoqluqqa Qoshulup Kétiwatqanlighimni Chüshen!!!
-Hezreti Mewlana Jalaliddin Rumi
☆☆☆<>☆☆☆
Ittipaqsizliq Yaman Apet, Düshmenni Emes Dostlarni Weyran Qilidighan! ZhongGuoluqlar Uyghuristan Dewlitini Qanunsiz Yollar Bilen Mustemlike Qiliwalghini Yetmigendek, Millitimizni Pilanliq, Sistimiliq Halda Érqiqirghin Qiliwatidu! Biz Milliy Zulumgha Qarshi Küreshte Bir-Birimizge Hemtawaq Bolushning Ornigha Öz-Ara Tereplerge Ayrilip Urush Qiliwatimiz!Biz Hazirqi Halitimiz Tajawuzchi ZhongGuoluqlarning Aldigha Altun Texside Polo Qoyghan’gha Bekla Oxshaydu!
K.U.A
☆☆☆<>☆☆☆
Büyük Weten Gül-Chichekler Sayiside Külümsireydu!!!
-Ghalip Waldo Emirson
☆☆☆<>☆☆☆
Bu Awropaliq Insanlargha Aperin! Qisqighine 500 Yil Ichide Medeniyetning Yüksek Pellisini Yaratti! Meniwiyet Jehettiki Ulugh Yüksilish Bolmay Turup Yoqurigha Kötürülgen Beden Xuddi Éghir Yükke Oxshaydu! Ademning Qaniti Dunya Qarishi, Güzellik Tuyghusi we Pikiridedur! Millitimiz Awropada Turupmu Jahahalet Ichide Yashawatidu! Uyghurlar 1000 Yil Awalmu Hazirqidek Qalaq Bir Millet Emesidi!
K.U.A
☆☆☆<>☆☆☆
Bir-biridin Süpetsiz 10 Eser Yazghiche, Süpetlik Eserdin Birni Terjime Qilghan Ela!
K.U.A
☆☆☆<>☆☆☆
Birla Qétim Ilim-Pen Nurida Aydinglashqan Qelib, Ikkinchi Qétim Qarangghuluqqa Esir Bolmaydu!
-Thomas Peine
☆☆☆<>☆☆☆
Aqil Ijdimaiyetni Inkar Qilidighan Qilmishlar Asasliq Xaraktérigha Aylan’ghan Bu Dunyada Serxillar Derijidin Tashqiri Sülhikesh Bolup Ketti!
-Nikola Tesla
☆☆☆<>☆☆☆
Ichi Bilen Téshi Ottursida Öz-Ara Ortaqliq Bolghan Insanlar Hergiz Ne Özige Ne Bashqilargha Xapaliq Tépip Bermeydu!
-Yunan Peylasopi Epikurus
☆☆☆<>☆☆☆
Ademlerge Eqilliq Körünishke Tirishma! Paydisi Yoq! Döt Qiyapetke Kiriwélip, Aqilanilik Bilen Yasha! Bolmisa Özengni Bek Ipritiwitisen! Ademlerge Özengni Chüshendürgenche Hayat Peshtaqliridin Sirilip Chüshüshke Bashlaysen, Téximu Köp Yoq Yerge UprapKétisen!
Upritiwetsengghu Meyli, Belki Bihude Ölüp Kitisen!
K.U.A
☆☆☆<>☆☆☆
Rast Geptin Birni Qilay, Izzet-Hürmiting Bolmighan Yerni Terik Etkin!
K.U.A
☆☆☆<>☆☆☆
Hayat Yolini Talliwélish Hoquqi Özide Bar Blghanlighi Üchün Bashqilarning Közige Kiriwélishni Anche Yaqturup Ketmeymen! Bekraq Köngül Bölidighinim Yenila Özüm, Chünki Qandaq Adem Bolushum Özem Üchün Téximu Muhimdur Elbette!
-Michel De Montaigne
☆☆☆<>☆☆☆
Tebiyetning Esli Pirinsip, Qanun we nizamlirini Insanlargha Aydinglashturup Bergen Hermetik Pelesepediki Bayanlardin Köre Bilimning Zihinsel Küchi Riyalliqqa Tedbiqlashqa Toghra Kelgende Andin Hayati Küchini Namayan Qilidu! Bilimni Laptin Kapqa Aylandurush Tebiyetning Eng Asasliq Qanuniyet we Pirinsipligha Uyghun Heriket Anglamida Kilidu! Bu Pirinsipqa Uyghun Heriket Qilinmighan Herqandaq Bilim Resmi Bilim Hésaplanmaydu, Bundaq Bilimge Tayan’ghan Herqandaq Orunush Zamanning Ötüshi Bilen Axiri Meghlup Bolidu! Ishlitilmigen Bilim Taghdek Yoghan Bir Hichnersidur! Bilim Ishlitilgendin Kéyin Andin Hayati Küchke Ige Bolidu! Mana Bu Her Nersining Sewep we Netijilik Halda Bar Bolishining Birdinbir Aldinqi Sirada Kélidighan Nedenidur!!!
K.U.A
☆☆☆<>☆☆☆
Bezi Ademler Qizziqqan, Heriketchan, Aldirangghu, Zerbidar, Isyankar we Telepchan; Yene Bezi Ademler Derijidin Tashqiri Soghaqqan, Éghir, Salmaq, Sebrichan we Sessiz Kélidu! Bu Xaraktérlar Hergizmu Özligidin Emes, Adem Bedinide Ezeldin Bar Bolghan Anadin Tughma Maddalarning Esli Xususiyitidindur!!!
Ademler Oxshimighan Hayatliq Shertliri, Medeniyet, Örpiadet we Étiqatlar Sewebidin Her Tereplime Özini Melum Derijidiki Ölchemge Chüshürüp Yashiyalighini Bilen, Özning Yoshurun Èngi Teripidin Békitilgen Kishlik Xaraktérini Asasen Özgertelmeydu! Hazirqi Zaman Ademliridi Soghoqqan, Éghirbésiq, Salmaq, Sebrichan we Toxtashliq Bolush Telep Qilinidu! Ademlerning Tughma Xaraktéri Tomuridiki Qan Bilen Alaqidar Bolup, Omumen Ejdatliridin Aile Ezalirigha Irsiy Amil Süpitide Qalghan Bolup, Qismen Alahiyde Bolghan Ehwallarni Hésapqa Almighanda Ewlatlarghamu Shu Péti Miras Qalidu!
K.U.A
☆☆☆<>☆☆☆
Sorudum: Közümge Nime Boldi?
Eyittiki: Heq Yolda Mangghanlargha Hemra Bolsun!
Sorudum: Qandaqsige Sewdalandim?
Eyittiki: Küyek Otida Sewdalanding!
Sorudum: Yürükimge Nime Boldi?
Eyittiki: Digine Manga, Ichide Nime Baridi?
Éyittimki: Teshwish, Iztirap we Azap!
Dediki: Bu Üch Dosttin Ayrilma!
Mushaqqet we Sebirde Saadet Nuri Haman Parlaydu!
☆☆☆☆
-Mewlane Jalaliddin Rumi Hezretliri
☆☆☆<>☆☆☆
Dostlargha Xayanet Qildingmu Boldi, Tügishkining Shudur, Artuq Özeng Üchün Özeng Bir Achchiq Xatirige Aylinip Qalisen!
-Aezof
☆☆☆<>☆☆☆
Erishning Sayibi Hemmini Bilidu, Özengni we Bashqilarni Aldima!Eger Biraw Özini Aldisa, Aldashlirigha Özimu we Bashqilar Chümpütüp Qalsa, Etrapi we Etrapidikilerdin Yaxshiliq Köhürülüp Kitidu, Hemde Hemme Adem Utanmastin Bir-Birige Yalghanni Xuddi Rasttekla Bayan Qilidighan, Bir-Birige Qettiy Yaxshiliq we Merhemet, Izzet we Hürmet Körsetmeydighan Bolup Kétidu!
K.U.A
☆☆☆<>☆☆☆
Nadan, Xurapiy we Jayil Insanlar Bilen Munazirige Chüshkendin Hichnime Dimestin Süküt Qilish Ming Ewzeldur!
– Qedimqi Türkiye Peylasopi Phitagores
☆☆☆<>☆☆☆
Bezide Hichnerse Dimeslik, Senki Birnerse Digendin Téximu Menadar Bolidu!
-Emily Dekinson
☆☆☆<>☆☆☆
Peyghemberlerning Hemmisining Bir Alahiydiligi Sebir we Taqet Arqiliq Achchiq we Iztirap Chikishtur! Xuddi Otqa Qarshi Turidighanlar Sudin Esla Qorqmighandekla!
-Mawlana Jalaliddin Rumi
☆☆☆<>☆☆☆
Insan Rohining Tughulghinigha Qanche Uzun Bolghan Teqdirdimu Hala Yash Turidu; Bedenning Tughulghinigha Anche Uzun Bolmighan Bolsimu Baldur Qériydu. Mana Buning Birinchisi Insan Hayatining Bir Kömmidiyesi Bolghan Bolsa, ikkinchisi Epsuslinarliq Bir Tiragédiyedur!
– Oskar Wilde
☆☆☆<>☆☆☆
Siz Hayatingizda Yaman Boldi Digen Hadisiler, Yaxshi Boldi Dep Qarighan Hadisilerge Qarighanda Sizge Téximu Muhim Nersilerni Bexish Étidu!
German Yazghuchisi Charles Bukovisky, „Hayattiki Bexitsizlikler Bizni Téximu Eqilliq Qilipla Qalmay, Biz Chüshünelmey Kelgen we Chüshüniwelishni Arzu Qilghan Nurghun Muemmalarni Helqiliwélishimiz Üchün Yardemchi Bolidu“-,Dep Éyitqan!
Adem Achchiq Sawaqlardin Eqil Tapqanche Küchüyidu, Emma Bexittin Barghanche Uzaqliship Kétidu! Hichnimni Bilmigenler, Bilgenlerge Qarighanda Téximu Bexitlik Insanlardur! Bilimlik we Terbiye Körgen Ademler Öz-Özi Üchünmu, Bashqilar Üchünmu Xushalliq Tileydighan, Téximu Toghrisi Bashqilarning Bexitsizliki Üchün Bashqilardin Bekraq Qayghuridighan Ademlerdur! German Peylasopi Arthur Schopenhauer Hayat Bir Tiragediyening Ta Kendisidur, -Dep Intayin Toghra Eyitqan! Bilimlikler Hayatning Xushalliq Baghchisigha Emes, Xapiliq Baghchisigha Yerleshken Insanlardur! Shundaqlighini Bilip Turup Ademler Xuddi Beziler Bayliq Qoghöashqandek Eqil, Bilim we Tejiribe Qoghlishidu, Chünki Eqilliqlarning Hayati Küresh Ichide Téximu Menilik, Bilimsizlerning Hayati Bolsa Turghunluq Ichide Menisiz Ötidu! Adem Küresh Üchün Yaritilghan, Hayat Küresh Dimektur! Adem Erkinlik Üchün Yaritighan, Erkinlik Küresh Arqiliq Qolgha Kélidu!!!
K.U.A
☆☆☆<>☆☆☆
Düshmenlik Digen Bashqa Gep, Dostluq Digen Yene Bashqa Gep, Urush Digen Téximu Bashqa Gep! Urush Köpünche Ikki Terep Ottursida Yüz Bergen Ziddiyet Sewebidin, Tereplerning Bir-Biridin Achchighini Chiqiriwélishi Üchün Partilaydu! Urush Qiliwatqan Ikki Terep Arisida Soqash Frontidin Bashqa Insanperwerlik We Tinchliq Korridorimu Bolidu! Gunahsiz Awam Shu Bahanide Urushning Ziyankeshligidin Uzaq Turidu; Yardarlar Bolsa Shu Bahanide Dawalinip, Ölükler Qayide-Yosun Boyiche Depin Qilinidu! Shunga Öchmenlik we Qisas Bashqa Nerse, Insanperwerlik we Mertlik Bashqa Nersedur! Insanperwerlik Nepretni Hemkarliqqa, Urushni Tinchliqqa Aylanduridu! Insanliqqa Qarshi Apet Kimning Béshigha Kélishidin Qettinezer Hisdashliq Qilishimiz, Qetti Chawak Chélip Alqishlimasliq, Béshigha Éghir Kün Kelgenler Düshminimiz Bolghan Teqdirdimu, Ular Bilen Jengk Meydanida Urush Qilip, Apet Rayonida Qolimizdin Kélishiche Insaniy Yardem Bérishimiz Lazim! Hazir Zhongguoda Tarqiliwatqan Yoqumluq Kisel Mewsümide Apet Rayonigha Yardem Qilmighan Teqdirdimu, Alqishlap, Chawak Chélip, Xushal Bolmaslighimiz, Bu Apetning Baldurraq Axirlishishi Üchün Tilekdashliq Bildürishimiz Lazimdur!!!
K.U.A
27.12.2022
☆☆☆<>☆☆☆
Amet Bezide Su Terepte, Bezide Ot Tereptedur!-Su Ot Terepke Aqqanche Süzilidu; Adem Su Terepke Aqqanche Tüzilidu! Su Otqa, Ot Sugha Qayitidu! Ot Suning, Su Otning Ichidedur!
K.U.A
☆☆☆<>☆☆☆
Heqiqi Qul Birawlar Teripidin Mejburiy Qul Qilin’ghanlar Emes, Belki Qul Turup Qulluqtin Qurtulush Yolliri Heqqide Izdenmestin, Birawlarning Kélip Özlirige Yardem Qilishini Kütüp Yatqanlardur!!!
-Ezira Pound
☆☆☆<>☆☆☆
Eqil Közi Ikki Közning Qap Otturisida, Eqilliq Qulaq, Herikki Qulaqning Üsti Teripide, Eqilliq Til Tilning Arqa Teripide Éghizning Ichide, Emma Hemmisi Süngekning Ichidedur! Tebiyetning Üstün Zihniyeti Janiwarlarning Phiziksel, Zihinsel we Rohsal Herkitini Bu Körünmes Ezalar Arqiliq Kontrol Qilip Turidu!!!
K.U.A
28.12.2022 Germaniye
☆☆☆<>☆☆☆
Büyük Tebiyette Bir Qanuniyet Bar, Üstidikisi Astidikisi Bilen, Astidikisi Üstidikisi Bilen Orun Almashturup Turidu! Qarangghuluq Eslide Yoruqluqning, Yoruqluq Qarangghuluqning Hemriyidur! Bir Ademdin Yene Bir Adem Yaki Bashqiche Éyitqanda Bir Millettin Yene Bir Millet Sewepsiz Nepretlenmeydu Yaki Muhabetlenmeydu! Bir Adem Yaki Bir Millet Awal Özidin Nepretlen’gende Yaki Muhabetlen’gende Andin Bashqa Bir Adem Yaki Millet Eshu Millettin Nepretlinidu Yaki Muhabetlinidu! Muhabbet we Nepret Bir Nersining Ikki Uchi Bolup, Sheyilerde Tebiyi Yaritilghan Ziddiyetler Jeryanida Bir-Biri Bilen Öz-Ara Doquriship Turidu! Hichkim Hichkim Bilen Sewepsiz Nepretleshmeydu Yaki Muhabetleshmeydu! Muhabetkimu, Nepretkimu Ichkiy Amillar Sewepchi Bolidu! Özidin Nepretlen’genlerdin Bashqilarmu Nepretlinidu, Özini Söygenlerni Bashqilarmu Söyüdu! Dunyagha Nepret Nigativ, Muhabbet Bolsa Pozitip Énirgiye Taritidu! Muhabet Chékige Yetkende Nepretke, Nepret Chékige Yetkende Özlikidin Muhabetke Aylinip Kétidu! Mutleq Nepret we Mutleq Muhabet Digen Bir Nerse Yoq! Dunya Phiziksel, Rohsal we Sipiretuel Zihniyet Pirinsipliri Jehettin Erkek we Chishi Qutuplarning Üzlüksiz Bir-Birini Ghidiqlishi we Öz-Ara Selbiy we Ijabiy Tesiridin Toxtimay Heriketlinip, Özidin Özi Énirgiye Chiqirip, Özini Özi Yéngilap Turidu! Tebiyetning Eng Üstün Zihnidin Peyda Bolghan Alemshomul Pirinsiplardin Qarighanda Issiq Soghaqning, Soghaq Issiqning, Kündüz Qarangghuluqning, Qarangghuluq Yoruqluqning, Yaxshiliq Yamanliqning, Yamanliq Yaxshiliqning Mutleq Halda Ichkirisidedur! Alem Qatmu -Qat Parallil Bolghan Sistima Ichide Öz-Aldigha Nisbiy Musteqil Halda Mawjut Bolup Turidu! Eng Üstidikiler Eng Astidikilerge, Eng Astidikiler, Eng Üstidikilerge Quyup Qoyghandek Oxshaydu! San Oqidiki Tertipler Boýinche Oylighanda Xuddi Minus 40 Bilen Pilus 40 Bir-Birige Oxshap Ketkendek, Merkezning Ikki Teripidiki Pinominlar Öz Tertipliri Boyiche Bir Birige Eng Yéqin we Oxshashtur! Aqliqtin Qara, Qaraliqtin Aq Ishiqsiman Körünish Ayan Bolidu! Ot Qizil Bolghini Bilen Sériq Nur Tarqitidu! Aq Qaraliqning we Qara Aqluqning , Sériq Qizilliq we Qizil Sériqliqning Jüpti Bolup, Tebiyettiki Üstin Yaritilishning Tüp Alametliridindur! Közge Körünidighan we Körünmeydighan Sheyi we Hadisiler Bir Pütün Bolup, Öz Sistimisida Özige Parallil Bolghan Sheyi We Hadisilerning Oxshash Qutupliri Bilen Musteqil Halda Tipiship, Qarshi Qutuptikiliri Bilen Musteqil Halda Tartiship Maddiy, Rohiy we Meniwiy Jehettiki Mawjutluqini Üstün Bolghan Titreshim Yeni Phizikiliq Atalghu Bilen Éyitqan Rezonanus Yoli Arqiliq Menggü Sürdüridu! !
K.U.A
30.12 2022 Germaniye
☆☆☆<>☆☆☆
Ewlatmu Ewlat Gharning Ichidin Talagha Chiqip Baqmighan Ademler Kéchide Téshigha Chiqip Qalsa „Asasen Oxshaydiken,“ Kündüzi Talagha Chiqip Qalsa Hichnimeni Körelmidim“ Dep Xulase Chiqiridu! Ghar Ichide Yashaydighanlar Téshida Yashaydighanlarni Dinsizliqta, Ghar Téshida Yashaydighanlar Ichidikilerni Xurapatliqta Eyipleydu! Gharning Ichidikiler Bextiyar Emme Mehkum Halette, Gharning Téshidikiler Bolsa Erkin we Küresh Ichide Yashaydu!!!
Emma Közliri Birla Qétim Yoruqluqqa Könüp Qalghanlar Alimlar Digendek Hergizmu Yene Gharda Yashashni Xalimaydu!!!
K.U.A
31.12.2022 Germaniye