Döt we Axmaqlarni Özgertishke Esla Orunma, Sen Qanche Tirmashqanche Ular Sendin Ölgüdek Nepretlinidu! Eqilliq Ademlerge Pidakarliq Bilen Ügetkin, Ügetkinki, Séning Ügetkenliring, ULrning Ügen’genliri Üchün Sendin Hemmisi Ömürwayet Memnun Qalidu!!!
-Al-Farabi
☆☆☆><☆☆☆
Dunyada Hemmini Oxshash Tarazida Ölchesh Bir Dötlük, Mutleq Teng Barawerlik Dep Jar Sélish Bolsa Uchchigha Chiqqan Axmaqliqtur!
-Gérman Peylasopi Friederich Nietzsche
☆☆☆><☆☆☆
Bizde Niyiti Yamanning Qazini Töshük, Digen Gep Bar!Shunga Ghelbe Qilmaqchi Bolsaq Niyetni Dayim Ela Tutimiz. Bigizni Awal Özimizge Sanchip Béqip, Aghriq Azabini Bilgendin Kéyin Bashqalargha Sanchish Yaki Sanchimasliqqa Qarar Bérimiz! Tarixtin Béri Bundaq Sözler Milliy Hayatimizning Desturi Bolup Kéliglik. Ejdatlirimiz Nime Digen Aqilane Sözlerni Qilghan. Hemme Ishimiz Ghelbilik Bolsun Deydikenmiz, Uhalda Eng Bashta Her Bir Ishta Bashqilargha, Hetta Doshmenlergimu Niyitimiz Dorust we Xalis Bolishi Lazim! Nepret Nepretni, Muhabbet Muhabbetni Tughudu. Biz Achchiqta Köp Ishlarni Xata Qilduq, Eski Bilen Teng Bolimiz, Dep Özimizmu Tuymay Eski Bolduq, Eski Muamimisige Uchriduq! Biz Uyghurlar Niyet-Iqbalimizni Tüzetmigüche, Xuda Bizning Pishanimizdiki Shorni Éritip, Kenetlen’gen Bu Bexitsiz Teqdirimizni Esla We Eska Tüzeltmeydu!!!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Awal Rohing, Andin Etraping Yoruydu! Awal Ichki Andin Tashqi Alimingde Seper Qilisen! Yollar Awal Pikiringdin Tépilidu, Andin Ayaqliring Astidin! Üstün Iradige Sayip Insanlar Yolgha Chiqtimu, Boldi, Bundaqlar Ghayisige Ulashmighuche Qettiy Toxtap Qalmaydu!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Shehwaniliq Beden We Rohtiki Ajizliqtur; Zina Bolsa Dunyadiki Eng Xeterlik Késelliktur!
-Qedimki Türkiye Peylasopi Pythagoras
☆☆☆><☆☆☆
Bunchiwala Kichikligimge Qarap, Xudumni Bildim we Özemni Soridim; Uqeder Chonglighimgha Qarap Jasaretlendim we Özemni Tonidim!!!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Bizning Hayatimizdiki Nurghun Ishlar Ay Bilen Munasiwetliktur!Biz Ademler Xuddi Büre We Möshüklerdek Shunglashqa Toxtimay Aygha Qaraymiz! Bu Sirni Büre we Möshükler Bizdin Obdanraq Bilidu!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Rohiyet Alimingni Tonu, Ichingge Chök, Özengdiki Wadilargha Yürüsh Qil! Özengge Ezili Kile we Menggü Mensup Bolghan Ilahiy Xisletlerni Bayqa, Toghra, Dorust we Rohaniy Menzillerde Seper Qilip Hayatingni Zoqlunup Turup Yasha!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Belki Uyghurlargha Qarshi Ishliniwatqan Érqi Qirghinchiliqning Yiltizi Qeyerlerge We Kimlerge Bérip Chétilidu?!Nime Üchün Türük Dunyasigha Qaritilghan Uzaq Bir Narkoz Bilen Uyghurlarning Pilanliq, Sistemliq we Programmaliq Yoq Qilinishi Insanlardin Sir Tutulidu?! Jawap Tarixi Kitaplarda Op-Ochuq Xatirlen’gen Bolsa, Biz Nimishqa Bilmeymiz?!
Xudaning Ijazitisiz Sanggha Sher We Xeyir Keltüridighan Qil Chaghliq We Taghdek Chong Bir Jaza We Mukapatmu Hichqandaq Bir Bahane We Sewrpsiz Tewrimeydu!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Rohaniyiting Bilen Öylen, Hayating Toyung Bolsun, Maddi Dunyagha Bolghan Intilishlerge Bérilip, Ömrümgni Nabut Qilma…!
-Mawlana Jalaliddin Rumi Hezretliri
☆☆☆><☆☆☆
Ademning Yaritilghanda Bar Bolghan Nurghun Rohiy We Maddiy Nersiliri Yoq Bolup Ketti, Bularning Biri Qaniti, Yene Biri Münggüzi!!!
Eger Keypiyatingiz Yaxshi Bolmay Qéliwatqan Bolsa Her Küni Yürüshke Chiqing; Yürüshke Chiqsingizmu Rohiy Halitingiz Yenela Tüzelmise Uhalda Yaxshi Teyyarliq Qilip Sayahetke Chiqing!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Eger Keypiyatingiz Taza Yaxshi Bolmay Qéliwatqan Bolsa, Ulugh Peylasop Hippokrates Éyitqandek Yürüshke Chiqing; Yürüshke Chiqsingizmu Rohiy Halitingiz Yenika Tüzelmise Uhalda Yaxshi Teyyarliq Qilip, Uzaghraq Bir Sayahetke Chiqing!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Niyet, Yol we Nishan Toghra Bolmisa Hichqandaq Bir Ishning Esla Paydisi Bolmaydu! Yürektin Bérilip Qilin’mighan Ishlar Digendek Netije Bermeydu! Netije Yaritish Zadiche Nam Chiqirishni Meqset Qilghan Bolsa, Undaq Tuoraqta Öske Derexlerning Méwisi Achchiq, Üchkiliri Püchek Chiqidu!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Bizde Niyiti Yamanning Qazini Töshük, Digen Gep Bar! Ejdatlirimiz Nime Digen Aqilane Sözlerni Qilghan. Hemme Ishimiz Ghelbilik Bolsun Deydikenmiz, Uhalda Eng Bashta Her Bir Ishta Niyitimiz Dorust we Xalis Bolishi Lazim! Biz Uyghurlar Niyet-Iqbalimizni Tüzetmigüche, Xuda Bizning Pishanimizdiki Shorni Éritip Teqdirimizni Esla We Esla Özgertmeydu!!!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Niyitingni Yaman Qilma, Xeliq Arisida Nime Térisang Shuni Alisen, Digen Gep Bar! Unutma,
Yaxshi Niyet Dunyadaki Eng Yaxshi Doradur!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Dunyaning Her Türlük Bexitsizlikliridin Peqet Eng Qimmetlik Bolghan Birqanche AltunSözla Qurtuldurup Qalalaydu; Ushbu Söz Méghri-Muhabet, Rexmet we Merhemettin Ibarettur!
-Yunan Peylasopi Sophokles
☆☆☆><☆☆☆
Dunyani Bir Qolumda Tartip, Yene Bir Qolumda Ottirip Turdum! Könglümde Bolghanliri Közümdin Yiraq, Köz Aldimdikiliri Könglümdin Uzaq Bolghachqa Ademlernimu Shundaq Qildim!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Eng Muhim Mexpiyetligimiz Herqandaq Bir Chareni Ishlitip, Waste Tallimay Düshmenning Pikirini Qalaymiqan Qiliwitish; Shundaq Bolghanda Reqiplerimiz Esli Miyitimizning Nimelikini Esla Bilelmeydu!!!
~Xen Peylasopi Sun Tzu
☆☆☆><☆☆☆
Birleshmek, Ittipaqlashmaq we Hemkarlashmaq Dimek Meyli Qeyerdin Qarisang Küchlenmek, Özgürleshmek we Ghalbe Qazanmaq Digenliktur; Parchilanmaq, Öchekeshmek We Kolliktip Bashbashtaqliq Meyli Qeyerdin Qarisang Ajizlashmaq, Mehkum Bolmaq we Meghlup Bolmaq Digenliktur!
K.U.A
05.10.2024 Gérmaniye
☆☆☆><☆☆☆
Kitap Oqumighan Adem Xuddi Maymundek Körünidu; Kitap Oqughan Adem Bolsa Beeyni Perishtidekla Körünidu!
Adem Ikki Nersini Oyun we Xeterni Qoghlushup Yashaydu! Shunga Hayatidin Goya Ejdadi Adem Atadek Chishi Maxluqatlar Esla Kam Bolmaydu!
-German Peylasopi Friederich Nietzsche
☆☆☆><☆☆☆
Sen Duchar Bolghan, Boliwatqan we Bolidighan Köngülsizliklerning Hemmisi Ayrim Bir Ilahiy Uchurlardin Ibarettur! Bulargha Diqqet Qil We Chüshünishke Tirishqin!!!
-Mawlana Jalaliddin Rumi Hezretliri
☆☆☆><☆☆☆
Eger Sélishturushqa Toghra Kelse Japaliq Izlinish We Heqiqet Izlesh Yolida Yüz Qétim Meghlup Bolghanlar, Heqiqet Yolida Taliyi Kélip Yüz Qétim Ghelbe Qilghanlardinmu Qanche Hesse Küchlük Bolidu!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Pelesepe Bolsa Insaniyet Jemiyitidiki Söygü We Muhabbetning Yüksilishining Hemde Adawet we Düshmenlikning Chöküshining Alamitidur!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Hichqandaq Arzu-Istek We Ulughwar Ghayige Ige Bolmighan Bilim Élish We Ilmiy Izdinish Insan Hapizasini Buzidu We Aqiwette Ügen’genlirining Hichbirini Xatiriside Saqliyalmaydu!!!
-Italiyelik Meshhur Alim Leornado Davinchi
☆☆☆><☆☆☆
Hayatingning Qimmitini Bilip Béqish Üchün Hich Ish Qilmastin Sinap Kör we Qandaq Bolidu, Qarap Baqqin; Andin Özengnining Qimmitining Qanchiliklikige we Yashashqa Erziydighan Yaki Erzimeydighanlighinggha Baha Béreleysun! Yashash Zadiche Jan Saqlash Üchün Bolup Qalghan Bolsa, Chiqim Bilen Kirim Teng Chiqti Digenlik Bolidu! Janmu Saqliyalmighanliq Minus Bolup Achiq Toragédiyedur, Saqlap Andin Éshinghanliq Bolsa Pilus Netijini Bildüridu, Elbette Bu Bexit We Xushalliqning Alamitidur!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Dorustmu Yashimaqni Isteysen?! Her Ikki Dunyada Bexitlik Bolushnimu Meqset Qilding?! Isil, Uhalda Kainatning Üstün Iradisige Itaet Qil, Özengde Bar Bolghanlarni Jéningni Tikip Qoyup Bolsimu Qoghda, Qedrige Yet, Qedringge Shukür Qilghin, Bashqalargha Mensup Bolghanlargha Yaman Gherezde Bolush Uyaqta Tursun Esla we Esla Köz Alaytma!!!
-Rim Peylasopi Peylasopi Epiktetus
☆☆☆><☆☆☆
Qedri-Qimmiting Bashqalargha Tughdurghan Qiyinchiliq we Salghan Ziyanliring Bilen Emes, Bashqilargha Qilghan Yardem we Keltürgen Paydiliring Arqiliq Ölchünidu!!!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Tengrining Leniti Bilip Turup Xata Yolda Mangghan Milletlerge Bolidu! Rabbimiz Bir Qewimge Derghezep Bolghanda Bezide Tebiyi Apetler Bilen Yene Bezide Yat Bir Insabi Yoq, Chüprende Milletlerning Qoli Bilen Ularni Dehshetlik Jazalaydu!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Ghalbiyet Bedel Töleshke Jürret Qilghanlargha Mensup Bolidu!
~Xenzu Peylasopi Suntzu
☆☆☆><☆☆☆
Hayatingdiki Aqiwetler Qaysidur Bir Türlük Arzu-Armanliringning Axirqi Netijisidur! Süpetlik Arzu-Armanlar we Murat we Meqsetler Bolsa Dayim Parlaq Kélicheklerning Asasidur!
-Emparatur Peylasop Markus Aurelius
☆☆☆><☆☆☆
Biz Insanlar Peqet Küchkela Emes Belki Eqil, Pem-Paraset, Étiqat, Bilim we Téxnologiyege Tayinip Yashaymiz!!!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Uyghur Dewliti Qurulsa Türükler Özidin we Bashqalardin Kélidighan Barliq Zulumlardin Qurtulidu! Ruslar, Parislar we Xenzular Türüklerni Bozel Qilalmaydu; Hemmidin Muhimi Qazaqlar Qazaqlarning, Qirghizlar Qirghizlarning, Üzbekler Üzbeklerning, Türkmenler Türkmenlerning, Tajiklar Tajiklarning Boyunturiqidin Azat Bolidu; Turan Zhughrapiyesidiki Barche Milletler Hür We Bextiyar Yashaydu!!!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Güzellik Eng Bashta Tebiyetning Möjizeliri Ichide Ayan Bolidu!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Siyasetchiler Ademlerni Ikki Goruppagha Ayrighan! Biri Qural, Yene Biri Düshmen!
Heriket Duch Kélidighan Tosalghular, Insanlarni Tewekkulchiliq Qilishqa Mejburlaydu! Heriket Jeryanidiki Tewekkulchiliqlar Bolsa Yéngi Bayqashlar We Yêngi Yollarning Échilishigha Sewepchi Bolup Qalidu!
-Émparator Peylasop Markus Aurelius
☆☆☆><☆☆☆
Men Zadiche Menla Emes, Belki Men Peqet Özemning Men Bileligen Eng Muhim Parchilirining Eng Muhim Bolghan Bir Parchisidurmen!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Insanlarning Qedri-Qimmiti Bashqalargha Qilghan Yamanliq, Tughdurghan Qiyinchiliq we Salghan Ziyanliri Bilen Emes, Belki Bashqilargha Qilghan Yaxshiliq, Yaratqan Qulayliq we Keltürgen Paydiliri Arqiliq Ölchünidu!!!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Eger Etrapingdiki Ademler Eqilliq Boĺsa, Ular Bilen Her Xil Meseliler Heqqide Artuqche Munaqasha Étiwirishtin WAZ kech; Eger Etrapingdikiler Jayil, Nadan, Döt we Axmaq Bolsa, Ular Bilen Birnersilerni Esla Talash-Tartish Qilma!!!
-Rim Peylasopi Epiktetus
☆☆☆><☆☆☆
Qedimqi Ejdazimizdin Biri Hésaplinidighan Babilonluq Kitaplarda Sümer Dep Yéziliwatqan Medeniyetlik Ashu Xeliqni Yazghanda „Sümer“ Emes „Sumar“ Dep Teleppuz Qilsaq we Yazsaq Eng Toghra Bolidu!!!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Ademler Qizziq We Chüshüniksizdur; Bir Qarapla Ularning Ya Yashashni, Ya Ölüshni Tallap Méngiwatqan Yaki Mangmaywatqanlighini Aldirap Bilgili Bolmaydu!!!
-Rim Peylasopi Epiktetus
☆☆☆><☆☆☆
Hayatning Qimmitini Chüshenmiseng, Büyük Ghayeng Bolmaydu; Hichqandaq Iz Qalduralmaysen, Ömrüngning Xuddi Tozghaqtek Qandaq Tozup Ketkenligini Esla Bilelmeysen! Dunyada Xuddi Dozaqta Yashigandek Yashaysen!!!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Qedimqi Ejdazimizdin Biri Hésaplinidighan Babilonluq Kitaplarda Sümer Dep Yéziliwatqan Medeniyetlik Ashu Xeliqni Yazghanda „Sümer“ Emes „Sumar“ Dep Teleppuz Qilsaq we Yazsaq Eng Toghra Bolidu!!!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Yashlighim Xuddi Gül Küchitidek Sulup we Tozup, Ténim Aldirimay Goya Artush Derexidek Qériwatidu; Pem-Parasitim, Bilimim, Téxnikam we Tejiribem Ashqanche Méni Alemche Shatliqqa Muyesser Qilip Rohim Yashiriwatidu!
Bashqalarni Xushhal Qilimen Dep, Öz Derdide Yürigi Qan Yighlawatsimu Külgen Kishiler Eng Qeyser, Küchlük We Iradelik Ademlerdur!
-France Grillparzer
☆☆☆><☆☆☆
Qehweni Nime Üchün Jiq Ichkenligimni, Achchiq We Nadametni Nime Üchün Köp Chekkenligimni, Hichkim Körmise Xuda Köridu, Hichkim Bilmise Peqet Weten Bilidu!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Eng Qudretlik Dahi Zéhinlar Bir Milletning Hetta Pütkül Insaniyetning Qiziqishi, Arzu-Armanliri We Ghayisini Aldin Békitip Béridu! Awam Bu Nadir Xeritining Kimning Qolida Sizilghanlighini Bilmisimu, Shu Xeritedin Shekillen’gen Sistémigha Chüshüp Yashashqa Mejbur Bolidu!!!
Közge Asan Körünmeydighan Düshmen, Körünidighan Düshmendin Qatmu-Qat Xeterliktur! Hasharatlar We Mikrop We Baktériyeler Dunyasi, Tehlikelik Dunyadur! Peqet Mikroskoptala Körgili Bolidighan, Emma Yilan, Chayan, Büre, Éyiq, Tkmsaq, Tongguz, Shir We Yolwaslardinmu Xeterlik Yirtquch Hasharatlar Bar Haywanalar Dunyasida! Bu Sirliq Hasharatlar Mkllion Janliqlarning Jénigha Zamin Bolidighan Kespi Qatillar Hésaplinidu!!!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Eger Xataliq Ötküzgen Bolsang, Toghralighini Ispatlasha Orunma! Sewebi Addiydur, Xata Ebedil Ebed Xatadur, Uni Toghra Dep Ispatlighili Bolmaydu!
~Zhongguoluq Peylasop Confucius
☆☆☆><☆☆☆
Shunche Qilsam, Chölge Ketken Seldek Bir Köl Bolsimu Tolmidi; Tüjüpilep Uruq Tashlisam, Ümüt Derixi Püchek Uruqtek Ünmidi; Ün’genliri Yantaq Boldi, Eqidemge Isit Didim, Shaxlirigha Birer Talmu Tatliq Méwe Chüshmidi! Hayatim Köyüp Kül Boldi, Ahanet We Asiyliqning Shamallirida Küldek Soruldi! Issit Bu Wijdansiz, Ghurursiz, Exlaqsiz Namertlerge Qarighan Közlirimge; Isit Bu Milliy Munapiq, Milliy Iradining Satquni we Qara Yürek Weten Xayinlirigha Éyitqan Sözlürimge!!!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Gérman Tili Dunyadiki Eng Isil Tillarning Biridur, Emma Arimizda Uning Muhteshem Güzelligidin Toluq Behirlineleydighanlar Yoq Diyerlik Bolup, Biz Özimizning Ixtidarsizlighimizdin, Bu Lisanning Peqet Ondebir Alahiydilikidin Paydilinip, Ana Tilimizni Jiq Xunükleshtürüp Qoyduq!
~Ulugh German Shairi Heinrich Heine
☆☆☆><☆☆☆
Toghra Yolda Méngish Üchün Qedemliringni Toghrulap Méngishqa Mejbur Bolghandek, Toghra Gepni Qilishta, Toghra Sözlerni Tallap Qilishqa Ehmiyet Bérishimiz Lazim! Sewebi Til Bir Parche Gösh Bolghani Bilen, Uning Tighi Qilichning Tighidin Téximu Ötkür Bolup, Qilich Adem Bedinini Qanatsa, Til Mesum Yüreklerni Qanitidu!
-Stoicismchi Eqil Durdanisi
☆☆☆><☆☆☆
Ademler Bezen Bir Ijabiy Ishlarda Itlarningmu Arqisida Qaldi; Yene Bezi Bir Selbiy Ishlarda Bezibir Itlardinmu Ötüp Ketti!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Ademler Arisidiki Qedri-Qimmetni Körüsh Arqiliq Emes, Tuyush Arqiliq Téximu Köp We Éniq His Qilghili Bolidu!!!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Hemmimiz Eslide Döt, Peqet Bilgenlirimizning Arimizda Shekillendürgen Azghine Perqige Qarapla Eqilliq we Eqilsiz, Digen Goruppalargha Ayrilimiz!!! Eqilliqlar Bilen Eqilsizlarni San Oqining Pilus we Minus Qutuplirigha Qarap Tizsaq Kishilerning Derijisini, Öz-Ara Perqige Qarap Yüzlerche Oxshimaydighan Sanlar Arqiliq Ipadiligili Bolidu!!!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Tolun Ay Lehengning Quyrughining Üstde Xuddi Bir Basketball Toptek Körüniwatidu! Chölde Mundaq Bir Menzireni Tögining Ikki Lokkisining Arisida Körgili Bolidu!!!
Zalimlargha Qarshi Küresh, Erkinlik Üchün Élip Bérilidighan Küreshtur! Unversal Kishlik Hoquq We Milliy Hüriyetke Qarshi Turush Tipik Bir Düshmenliktur; Düshmen Herwaqit Düshmendur! Düshmen Adem Emestur!Düshmenni Yoqutush Heqqaniy Küreshtur!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Otni Öchürelmigen Bolsang, Öchürimen Dep Boshtin Boshqa Aware Bolma; Öchürimen Dep, Bikardin Bikargha Waqit We Küchüngni Zaya Qilmaki, Küchüngni Yighip Qurtul Téximu Köp Ziyan Salidighan Bu Apettin, Bashqa Bir Yol, Bashqa Bir Chare Tap!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Awal Özengni Obdan Tonu, Kimlikingni Bilgendin Kéyin Shuninggha Mas Kélidighan Shekilde Yasan, Oltur We Qop!
-Rim Peylasopi Epiktetus
☆☆☆><☆☆☆
Chaqrilmighan Yerge Barma, Cgaqrilghan Yerdin Qalma, Qulaqqa Xush Yaqmighanni Sözlime, Özengge Layiq Bolmighan Yerde Olturma, Büyüklerni Sana, Chonglarni Hürmetle, Kichiklerni Izzetle, Xudungni Bil, Hushung Bilen Bol, Özeng Tewe Bolmighan Jayda Uzaq Turma!!!
☆☆☆><☆☆☆
Bir Derex Yoqki, Dunyada Yiltizi Jehennemge Tutashmay Turup,
Béshi Arishalagha Taqishidighan!!!
-German Peylasopi Karl Gustav Jung
☆☆☆><☆☆☆
Mizikani Kördüm, Piyaninoni Anglidim, Séni Tuydum, Ashighimni Hés Qildim! Nepisim, Rohim, Idrakim Kördi, Anglidi, Tuydi, His Qildi Séni!
Ziyankeshlikke uchrawarqan Ewlatlirimizni, bu tuyuq yoldin qurtulduriwelish lazim!
Ashu Uyghur balilarni Türkiyedek Hür bir dewlette, Ilim-Pen we Dinda Türkler ewlatlirini qandaq yétishtürse shundaq yétishtürüshimiz lazim…
Beziler Türkiye qatarliq dewletlerde Mektep échip bichare we bash-panasiz Uyghur balilarini noqul dindala oqutiwatidu.
Bu ishlarni qiliwatqanlar toghra yoldiki dorust ademler emes…!
Radikal dinchiliq Shexiske, Milletke we Insaniyetke yaxshiliq élip kelmeydu.
Chünki radikal dinchiliq bilen adem yétishtüriwatqanlarning qiliwatqan Ishlari körünushte dini telim terbiyedek qiliwatqini bilen, Bu telim-Terbiye Bu ghunchilargha, Mezlum Millitimizge we Shereplik Dinimizgha Hergizmu yaxshiliq élip kelmeydu!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Razimenlik, Shüküre we Qanaet Bolsa Heqiqi Bexittur;
Heshemet, Hoquq We Mertiwe Bolsa Sünniy We Ötkünchi Qudrettur!
-Ulugh Peylasop Soqrates
☆☆☆><☆☆☆
Bizning Eng Qimmetlik Desturimiz Menggü Yéngilmeslik Emes, Belki Yiqilghan Yerge Chapliship Yatmasliq We Purset Kütüp Orinimizdin Yene Des Turup Kétishtin Ibarettur!!!
-Zhongguoluq Peylasop Confucius
☆☆☆><☆☆☆
Pelesepe, Edebiyat We Sennet Ötüp Ketken, Kétiwatqan we Kéliwatqan Insanlarning Qeliblirini Öz-Ara Mehkem Chétip We Baghlap Turghan Altun Köwrüklerdur!!!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Eger Özimizni Eqilliq Bir Adem Dep Sanisaq, Uhalda Derghezep Bolghanda Sözlesh we Heriket Qilishtin Yéterlik Derijide Uzaq Turushimiz Lazim!!!
Eger Xataliq Ötküzgen Bolsang, Toghralighini Ispatlasha Orunma! Sewebi Addiydur, Xata Ebedil Ebed Xatadur, Uni Tighra Dep Ispatlighili Bolmaydu!
~Zhongguoluq Peylasop Confucius
☆☆☆><☆☆☆
Ghaye, Til, Tepekkur We Pilan Özligidin Peyda Bolmaydu; Eqil, Bilim, Exlaq we Tejiribedin Kélidu!
Milliy Iradimizdiki Eqil, Bilim, Exlaq, Pezilet we Tejiribege Ayit Sheyi We Hadisiler Pelesepe, Din, Edebiyat we Sennettin Kélidu!
Bir Milletning Peylasopliri, Edipliri, We Sennetkarliri, Shu Milletning Yol Körsetküch Belgilliridur! Alimlar, Ölümalar we Jamaet Erbapliri Bolsa Yol Bashlighuchilardur!
Bugün Biz Peylasoplar, Edipler We Sennetkarning Her Türlük Eserlerdin Rohiy, Meniwi we Kultural Kechmishimizni Ügünüp, Alim, Ölima we Jamaet Erbaplirimizning Aktip Maslishishini Ishqa Ashurup, Shu Arqiliq, Kélichekke Baridighan Eng Toghra Yolni Bayqash Milletimizning Eng Üstün Serxil Insanlarining Muqeddes Wezipisidur!!!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Öz Milliti Xewip Astida Qalghanda Qilin´ghan Herqandaq Bir Xataliq Bashqa Chaghdiki Yüz Xataliqqa Tengdur! Weten Zulum Astida Ingrwatqanda Qilin´ghan Bir Qehrimanliq, Normal Yillardiki Qehrimanliqtin Yüz Hesse Qimmetliktur!
-Irlandiye Yazghuchisi James Joyice
☆☆☆><☆☆☆
Hemme Adem Tashqi Körünishingge Qarap Yüzelam Baha Béreleydu; Peqet Sen Bilen Birge Yashash Heqqide Tejiribe We Sawaqlargha Ige Bolghan Az Sandiki Ademlerla Séni Birqeder Etrapliq Chüshüneleydu!
-Uylugh Peylasop Nikolla Machiawelli
☆☆☆><☆☆☆
Chong-Kichigligi Sizge Uyghun, Emma Kiydürüp Yipini Bashqalar Chigip Qoyidighan Kesh Bilen, Menggü Musteqil Halda Yol Mangalmaysiz!
-Dangliq Gérman Peylasopi Karil Gustave Jung
☆☆☆><☆☆☆
Ademler Bolupmu Erler Aldirap Yighlimaydu; Eger Biraw Ademlerning Közidin Yash Chiqarghan Bolsa, Bolupmu Atalarni Yighlatqan Bolsa Shühbesizki Xudaning Lenitige Qalidu!
Herqanche Bolup Ketken Teqdirdimu Büyüklükni Untup Ketkli Bolmaydu!!!
-Mawlane Jalaliddin Rumi Hezretliri
☆☆☆><☆☆☆
Bir Milletning Soldattek Erkekliri Shu Milletning Güllerge Oxshaydighan Xatun We Qizlarining Söyümlük Tikenlirining Wezipisini Ötüshi Lazim!!!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Ademler Maxluqatlaring Bir Türi, Tebiyet we Rohiyet Alemining Ayrilmas Bir Parchisidur!
Haywanlarni Hürmetlimigen Ademning Yürikide Tebiyet Söygüsi we Insan Muhabbetimu Bolmaydu!
Insanlargha Söygü we Muhabbeti Bolmighanlarning Qelbide Iman Bolmaydu!
Söygü, Muhabbet we Imani Bolmighan Ademni Resmi Adem Digili Bolmaydu!
Bu Heqte Gérman Yazghuchisi Hermann Hesse Toxtulup:
„Das ist das Herrliche an jeder Freude, dass sie unverhofft kommt und niemals käuflich ist.“ Digeniken.
Menasi Tebiyet we Haywanatlardin Kélidighan Xushalliq Ajayip Bolup, Oylimighan Chaghda, Kütülmigen Yerde Peyda Bolup, Ademni Teswirligüsiz Xushhal Qilidu, Bundaq Bir Xushalliqni Bashqa Yerdin Sétiwalay Disengmu Tapqili Bolmaydu!
Shundaq, Hermann Hesse Bolsa Gérmaniyedila Emes Belki Pütün Dunyagha Nam Chiqarghan Ulugh Riyalizimchi Yazghuchidur!
>>>☆<<<<
Hermann Karl Hesse, Pseudonym: Emil Sinclair[1] (* 2. Juli 1877 in Calw; † 9. August 1962 in Montagnola, Schweiz; heimatberechtigt in Basel und Bern), war ein deutsch-schweizerischer Schriftsteller, Dichter und Maler. Bekanntheit erlangte er mit Prosawerken wie Siddhartha, Der Steppenwolf, Demian, Das Glasperlenspiel sowie Narziß und Goldmund und mit seinen Gedichten (z. B. Stufen). 1946 wurde ihm der Nobelpreis für Literatur verliehen, 1954 wurde er in den Orden Pour le Mérite für Wissenschaften und Künste aufgenommen. Die meisten seiner Werke haben die Suche eines Menschen nach Authentizität, Selbsterkenntnis und Spiritualität zum Thema.
K.U.A
25.09.2024 Gérmaniye
☆☆☆><☆☆☆
William Faulkner Tughulghan Küning 26. Séntebirge Mubarek Bolsun!
William Faulkner Dunya Edebiyatidiki Modernizim Edebiyatining Ang Éqimi Qoshunidiki Parlaq Yultuzlarning Biridur!
William Faulknerning Dunya Edebiyatigha Qoshqan Töhpisi Mol Bolup,
Eserliride Insan Tebiyitidiki Iztirapliq Heqiqet Izdesh Jeryanlirini Ang Éqimi Uslubida Teswirlep Bergen!
William Faulkner Bashqa Ang Éqimi Edebiyati Ustilirigha Ixshash Insan Tebiyitidiki, Téxkmu Toghrisi Insan Éngidiki His, Idrak, Tuyghu, Sizim, Zéhin We Sezgü Qatarliqlarni, Öz Pétiche, Eslige Sadiq Bolghan Asasta Mahirliq Bilen Teswirlep Özining Bediyi Ijadiyet Meqsidige Yetken.
William Faulkner Eserliride
Insan Hayatining Ghaye we Arzu-Armanlargha Éqish Yülinishini Ang Tereqqiyatigha Qarap, Eynen Teswirlep, James Joice, Virginia Wolf Qatarliq Dunyawi Yazghuchilar Bilen Bir Qatarda Dunya Prozachilighida Alemshomul Nam Chiqarghan Yazghuchilarning Biridur!
William Faulkner Ang Éqimi Edebiyati Qoshunidiki Dahi Yazghuchilar Arisidiki Shexsiyet Bolup, Dunya Edebiyatida Intayin Mohim Orun Tutidu!
William Faulkner Hertzlichen Glückwunsch Zum Deine Heutigen Geburtstag.
William Faulkner: „Muellisep Heqiqetni Izdesh yolidiki Xewip, Bezide Uning Weslige Yetkili Bolmaydighanliqidin Ibarettur,“ Dep Yazidu!
Nobel Mukapati Sayibi William Faulkner Ijasiyiti Özgichilikke Ige Bolup, Uning Eserlini Oqughan Kishi Edebiyat-Sennettiki Heqiqi Riyalizimdin Behirlen’gendek His we Tuyghugha Özligidin Kélip Qalidu!!!
William Faulknerning Bu Sözi Meshhurdur!
„Die Gefahr bei der Suche nach der Wahrheit liegt darin, daß man sie manchmal findet.“
William Faulkner Shu Arqiliq Heqiqetke Intilish Bir Ashiqliq Meselisidur, Mushaqetlirige Qatlan’ghanlar Meshughining Muradigha Yétidu, Dimekchi Bolidu.
William Faulknerning Bu Sözi
Nobel Mukapati Alghuchilar Digen Bölümdiki “ Heqiqetni Izdigüchiler“ Digen Kitapta Yene Nurghun Nobel Mukapati Sayiplirining Heqiqet Heqqidiki Hikmetlik Sözliri Qatqrida Yer Alghaniken.
Menbe Baghlimada Körsütüldi!
Literatur-Nobelpreisträger
In der Ausstellung „Was ist Wahrheit?“ findet ihr mehr Zitate von berühmten Autoren, Dichtern und Denkern zum Thema Wahrheit.
Millet tarixtiki eng éghir künni yashawatidu! Mekkar düshmen dawa qoshunimizdikilerni dawa qoshunidikiler arqiliq tarmar qilip qilip kelgenidi we yene shundaq qiliwatidu.
Yaman yéri Düshmen bir qedem aldigha ilgirlep, biz bir qedem arqigha chékinishke mejbur biliwatimiz!
Eger ornimizdin des turup, Dawa sepni tertipke sélip, milliy heriketni toghra yönülüshke bashliyalisaq Yenila ümüt bar, Eger yene bir, Yene bir qedem chékinsek Sériq Ejdirha bizni yalmap yutiwitidu!
Shu Chaghdiki elpazigha qarap birer Ish qilidighan oxshaydu, dep Oylap qalghan ikenmiz, Emdi nime boldi! Hemme Ish Yalghanken, Bu Düshmenning Chandurmay Oynawatqan Uyghur Millitige qarshi Bir Projekti Ixshaydu!
Allah belasini bersun Senki Weten we Millet üchün bir ish iliwatimenq, dep milletni, pikriy Jehettin qarighu, gas, gacha, tokur we cholaq qiliwitishke orunghan mexluqatlarning!
Bu satqunlarning meqsidi milliy herikettiki uzaq yilliq tirishchanliqlarni yoqqa chiqqarmaqqa orunushin ibarettur!
Biz ilgiri bu milletke köp agahlandurduq, bu nadan Xeliq bizni emes, Meqsetlik Halda Satqunlarni, ikki yüzlimichilerni we milliy munapiqlarni qollidi…
chong jehettin nime qilish heqqide konkret, pishqan we Emeliy bir istiratiguyelik pilan hem projekit yoq!
Hürmet bilen:Kurash Umar Atahan
27.09.2024
☆☆☆><☆☆☆
Bilimni Bilip Esla Tügütüp Bolghili Bolmaydighanmighini Köp Bilmigenler Hergizmu Bilmeydu! Adem Bilgenche Özining Az Bilidighanlighini His Qilidu! Bilmigenler We Chala Bilgenler Özlirini Jiq Bilgendek Oylap Qalidu! Shunga Bilmigenlerning We Az Bilgenning Awazi Bilgenlerning We Bilgendimu Köp Bilgenlerning Awazidin Téximu Yangraq Chiqidu!!!
K.U.A
27.09.2024 Gérmaniye
☆☆☆><☆☆☆
Herqandaq Nerse Ashu Nersining Peqetla Ichki Énirgiyesige Layiq Derijide Yashiyalaydu; Sheyi we Hadisilerning Ömri, Shu Nersining Ichki Énirgiyesige Baghliq Bolidu! Bezi Nersiler Ajizlighanda, Bezi Nersiler Kücheygende Yoqulidu! Adem We Dewletlermu Hem Shundaq! Bu Ish Üchün Yéqinqi Tarixta Qurulup 100 Yil Yashimay Turup Xaniweyran Bolghan Yoguslawiye Ittipaqi We Sowetler Ittipaqini Misalgha Alsaq Yéterliktur! Yoguslawiye Ittipaqi Bilen Sowetler Ittipaqi Ajizliship Emes, Eng Kücheygen Chéghida Yiqildi! Atalmish Zhonghua Renmen Gongheguo/ Sotsiyalistik Zhonghua Milletliri Fedratip Dewlitimu Yiqilip, Bir Milletlik Zhongguo Dewlti, Uyghuristan, Tibet, Mongghulistan, Manzhuriye, Tungganistanlarmu Yéqinda Qurulidu! Bu Dewletlerning Qutulishida Xensular Asasliq Rol Oynaydu! Bu Ish Zhonghua Renmen Gongheguo/ Sotsiyalistik Zhonghua Milletliri Fedratip Dewliti Ajizlashqanda Emes, Küchüyüp, Özining Eng Yüksek Pellisige Yetkende Andin Otturgha Chiqidu! Buninggha Az Digende 10, Köp Digende 30 Yil Waqit Qaldi!!!
K.U.A
27.09.2024 Gérmaniye
☆☆☆><☆☆☆
Muzika…
-Muzikani Kördüm, Piyaninoni Anglidim, Séni Tuydum, Ashighimni Hés Qildim! Nepisim, Rohim, Idrakim Kördi, Anglidi, Tuydi, His Qildi Séni!
-Xatiremdin
Yazarmen: Kurasch Umar Atahan
>>>☆<<<
Öyümde Rawap, Duttar, Ghijek, Sattar, Tembur, Rawap, Dap, Ney, Royal We Gittar Qatarliq Eswaplar Bar;
Bezilirini Chalghili Bolidu; Bezilirini Tizghili.
Bezi Ademler Dayim: Bunlarni Chalamsiz? Dep Soraydu!
Men Hemishe: Yaq-Dep Jawap Bérimen.
Yene Nurghunliri: Kim Chalidu Bunlarni,-Dep Soraydu!
Uning Küp-Kök Közliri Chaqnap Turatti. Uning Chirayidin Shatliq Yéghip Turatti.
Men: Rexmet Didim,-Uning Manga Bergen Hayat Hozuridin Iptixarlinip.
Dimisimu Ajayip Bir Awaz Etrapni Qaplap, Köngüllerni Yéqimliq Tuyghular Bilen Shatlanduriwatatti.
U Rexmet Digen Sözümge Ulapla:
-Aperin, Siz Rastinla Bir-Biridin Isil Muzikalarni Anglaydikensiz,-Dédi.
Uning Nazuk Wujudigha Xoymu Yarashqan Qizil Etles Köynekliri Qardek Apaq Nazuk Bedinini Mulayim Silap Bayraqtek Lepildeyti. Uning Altundek Dolqundsiman Sachliri Bolsa Illiq Quyash Nurida Julalap, Xuddi Shamalda Ussul Oynawatqandek Yinik, Yinik Yelpünetti.
Men Uningdin, U Mendin Ayrilalmas Halette Baghlinip Qalghandek Bir Halet Arimizda Höküm Süriwatatti! Her Ikkimizning Chirayidin, Bexit we Memnuniyet Alametliri Chiqip Turatti.
Biz Bir Birimizge Ich-Ichimizdin Béqiship, Bu Haletning Ming Yil Dawamlishishi Kütüwatqandek Bir Birimizge Yewetküdek Qariship Bihush Bolghandek Turupla Qalduq!
K.U.A
28.09.2024 Gérmaniye
☆☆☆><☆☆☆
Etrapingdiki Hemme Nersining Közi, Burni, Qulighi, Aghzi, Tili Bar! Ichingnimu, Téshingnimu Bilip, Körüp, Purap, Anglap, Sözlep We Inkas Qayturup Turidu! Özengni Özeng Yoshurup Aware Bolma!
K.U.A
29.09.2024 Gérmaniye
☆☆☆><☆☆☆
Eng Nadir Nersiler Eng Addi Nersilerning Arisida Bolup, Ularni Asan Chüshen’gili, Asan Ishletkili, Téximu Muhimi Ulardin Asan Paydilan’ghili Bolidu! Yaman Yéri Bu Heqiqetlerni Asan Bayqighili Bolmaydu!!!
K.U.A
30.09.2024 Gérmaniye
☆☆☆><☆☆☆
Bir Milletning Qaranghuluq Yillardiki Eng Eski Tarixi, Shu Milletning Kiyim-Kéchek, Olturaq Jay, Sheher we Reste Qurulushi, Qol-Hüner, Zibu-Zinnet we Her Xil Taqa, Jabduq we Üsküneliridiki Tamghalarda Saqlan’ghan Bolidu!
K.U.A
30.09.2024 Gérmaniye
☆☆☆><☆☆☆
Melum Jehettin Élip Éyitqanda Biz Adem Ewlatliri Hemmimiz Eslide Intayin Döt Mexluqtlardin Hésaplinimiz! Dötligimizdin Eger Xuda Bizning Mawjutlighimizni Qoghdap Turmighan Bolsa Allaburun Neslimiz Qurup Yoqap Ketken bolariduq!
Dimesimu Bizni Eqilliq we Chichen Körsütüwatqan Nerse Yenila Dötligimiz Bilen Alaqidar Bolghan Xuda Tebiyitimizge Apiride Qilghan Sirliq Insanchil Alahiydiliklirimizdur!
Peqet Irade, Arzu, Ümüt, Jasaret We Küresh Bizni Barghanche Eqilliq Qilip Yétishtürüp Chiqidu! Biz Insanlar Ejdatlirimizning, Ata-Animiz We Dewirdashlirimizning Eqli We Ilmi Jehettiki Ilgirleshliri Asasida Ilgirkilerdin, Zamandashlirimizdin we Ewlatlirimizdin Biraz Periqlinip Turimiz!
Biz Shunga Bilgenlirimizning Arimizda Shekillendürgen Azghine Perqige Qarapla Eqilliq we Eqilsiz, Digen Goruppalargha Ayrilimiz! Eqilliqlar Bilen Eqilsizlarni San Oqining Pilus we Minus Qutuplirigha Qarap Tizsaq Kishilerning Derijisini, Öz-Ara Perqige Qarap Yüzlerche Oxshimaydighan Sanlar Arqiliq Ipadiligili Bolidu!!!
K.U.A
02.10.2024 Gérmaniye
☆☆☆><☆☆☆
Közge Asan Körünmeydighan Düshmen, Körünidighan Düshmendin Qatmu-Qat Xeterliktur! Hasharatlar We Mikrop We Baktériyeler Dunyasi, Tehlikelik Dunyadur! Peqet Mikroskoptala Körgili Bolidighan, Emma Yilan, Chayan, Büre, Éyiq, Timsaq, Tongguz, Shir We Yolwaslardinmu Xeterlik Yirtquch Hasharatlar Bar Haywanalar Dunyasida! Bu Ish Insanlar Jemiyitidemu Bilinmigendek Qilghan Kilen Beeyni Gaywanatlar Dunyasidikidin Anche Qélishmaydu! Ademler Arisida Bu Türlük Apet Élip Kélidighanliri Xata Eqide, Étiqat We Bilimni Jemiyetke Tarqitidighan Mikroplardur! Ularning Tarqatqan Zeherliri Virus Yalitighan Nawatqa Oxshaydu! Bu Insaniyet we Haywanat Dunyasidiki Sirliq Hasharatlar Million Janliqlarning Jénigha Bihude Zamin Bolidighan Kespi Qatillar Hésaplinidu! Jahandiki Yaxshi Nersilermu Bir-Birige, Yaman Nersilermu Bir Birige Oxshaydu! Shunga Yaxshiliqlarning Hamisi, Yamanliqlarning Küshendisi Bolup, Wijdan we Ghurur Bilen Yashash Eng Toghra Yoldur!!!
K.U.A
02.10.2024 Gérmaniye
☆☆☆><☆☆☆
Biz Ademler Mutleq Mawjudat Alimide Nisbi Musteqil Mawjutluq Süpitide Yashaymiz! Bizge Alaqidar Bolghan Biz Köreleydighan we Körelmeydighan Hemme Nerse, Biz Dunyagha Adem Süpitide Kelgendin Tartip Ketküche Bolghan Ariliqta Mana Mushu Ikki Mawjutluq Ichide Oxshash Waqitta Ich-Ichide Bar Bolghan Bolidu!Adem Ölgendin Kéyin, Rohi we Jismi Mutleq Mawjutluqtiki Esli Zatigha Qayitidu!!!
K.U.A
03.10.2024 Gérmaniye
☆☆☆><☆☆☆
Dunya Tinichlighi We Insaniyetning Rayon Xaraktérliq Bixeterlikige Kapaletlik Qilish Üchün Rusiye bilen Zhongguo Yiqitilidu! Iranmu Parchilinidu; Türük Dunyasining Yéngi Ittipaqi Barliqqa Kélidu!
K.U.A
03.10.2024 Gérmaniye
☆☆☆><☆☆☆
Biz Xuddi Bir Uruqqa Oxshaymiz! Ichimizde Nime Bolsa Téshimizgha Shu Ünidu!
Peylasop Meshael Meade: Mahayitimiz Kimligimizni Peyda Qilidu; Kimligimiz Bolsa Transformation/Özgürüsh We Tereqqiyatimizni Teqezza Qilidu,-Digeniken!
Mawjutlighimizning Özi Bir Énirgiyedur, Bugünimiz Tariximizning, Ertimiz Bolsa Bugünimizning Inirtsiyesidin Shekillinidu! Dunyadiki Hemme Ish Sewep we Netijilik Munasiwetke Ige Bolup, Bizning Shexsi We Kolliktip Hayatimizdiki Chong Kichik Ishlarning Hemmisi Hergizmu Bir Tasadipiyliq Emestur!!!
K.U.A
03.10.2024 Gérmaniye
☆☆☆><☆☆☆
Ata-Analar Köchetke, Balalar Ghunchigha, Yash-Ösmürler Bolsa Gülge, Yashan’ghanlar Bolsa Pishqan Uruqqa Oxshaydu! Dimisimu Shundaq, Janliqlarning Hayati, Bolupmu Insanlarning Hayati Köchetlik, Ghunchilik, Güllük we Uruqluq Jeryanlirini Bésip, Xisletlik Bir Nur Chembirikidek Biz Hayat Dep Atawatqan Boshluqta Toxtimay Aylinip Heriket Qilip Turidu!
K.U.A
03.10.2024 Gérmaniye
☆☆☆><☆☆☆
Ilahiy Adalet Tarazisida Hemme Ademning Éghirlighi Esla We Esla Oxshimaydu; Hemde Dunyadiki Jaza We Mukapatlarmu Bir-Birige Peqetla Oxshimaydu! Ademlerge Ziyankeshlik Qilghanlar Ilgiri Axiri Éghir Jazalinidu! Bezi Ademlerge Ziyankeshlik Qilghan Ademler Hayal Ötmestin Tizlikte Arqa-Arqidin Dehshetlik Yollar Bilen Halak Qilinidu! Bezi Rezil Addmlerge Téximu Köp Gunahlarni Ishlishi Üchün Köplep Pursetler Bérilidu! Beziler Bu Dunyada Jazalinidu we Mukapatlinidu; Beziler Bolsa Awu Dunyada Éghirdin Éghirlashturup Jazalinidu we Mukapatlinidu!!!
04.10.2024 Gérmaniye
☆☆☆><☆☆☆
5. BOYUTUN YENİ ÇİFTLERİ
„Gelecek arzulanan değil, hak edilendir.“
Derinlemesine dönüşmüş bir erkek, kendini yeniden icat etmiş bir kadının yanında yürümeyi hak eder.
Kendini iyileştirmiş bir kadın, ruhunun evrimine öncelik vermiş bir erkeğin yanında gelişmeyi hak eder.
Değerini fark etmiş bir erkek, acısını bırakmış bir kadınla yaşamayı hak eder.
Küllerinden yeniden doğan bir kadın, sefaletlerini aşmış bir erkeğin varlığına sahip olmayı hak eder.
Tam gücüne ulaşmış bir kadın, bütünlüğü ve gücüyle ayakta duran bir erkek tarafından görülmeyi hak eder.
Artık insanların fikirlerinden korkmayan bir erkek, hayatı hakkında insanların ne düşüneceğinden ve ne söyleyeceğinden artık korkmayan bir kadınla zamanını paylaşmayı hak eder.
Artık daha azıyla yetinmeyen bir kadın, mükemmel bir erkeğin adanmış aşkında en güzel mücevheri bulmayı hak eder. Cesur ve samimi bir adam, vahşi bir ruha sahip cesur bir kadın tarafından tanınmayı ve hayranlık duyulmayı hak eder.
Özgür ve güçlü bir kadın, iyi, bilinçli ve eksiksiz bir adam tarafından desteklenmeyi hak eder.
Hayatını zorlu bir maceraya dönüştüren bir adam, hayallerinin peşinden giden bir kadın tarafından sevilmeyi hak eder.
En iyisini arzulayan bir kadın, kazanan gibi hisseden bir adam tarafından sevilmeyi hak eder.
Şimdide yaşayan ve zihnine iyi bakan bir adam, meditasyon yapan, şarkı söyleyen ve dans eden bir kadın tarafından kucaklanmayı hak eder.
İlahiyatına bağlı yaşayan bir kadın, yalnızlığın büyük sırlarını ve özgürlüğünün kutsal haklarını bilen bir adam tarafından bakılmayı ve saygı görmeyi hak eder.
☆☆☆><☆☆☆
Uyghur Dewliti Qurulsa Türükler Özidin we Bashqalardin Kélidighan Barliq Zulumlardin Qurtulidu! Ruslar, Parislar we Xenzular Türüklerni Bozel Qilalmaydu; Hemmidin Muhimi Qazaqlar Qazaqlarning, Qirghizlar Qirghizlarning, Üzbekler Üzbeklerning, Türkmenler Türkmenlerning, Tajiklar Tajiklarning Boyunturiqidin Azat Bolidu; Dunyagha Adil Nizam Ornitilidu, Dunyadiki, Jümlidin Turan Zhughrapiyesidiki Barche Milletler Hür We Bextiyar Yashaydu!!!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Insanlarning Tunji Büyük Ustazi Thothdur! Thothning Hayati we Eserliri Misir Xarabiliridin Bayqalghan. Thothning „Yéshil Rengklik Zumret Tabletlar“ Namliq Nadir Esiri Künimizgiche Yétip Kelgen! Hazirqi Dunyadiki Bilimlerning Hemmisining Yiltizi Thothning Bizge Eshu Kitapta Ügetkenlirige Bérip Tutishidu!!!
K.U.A
05.10.2024 Gérmaniye
☆☆☆><☆☆☆☆
Bir Adem Zulum Astida Ölse Ölgen Hésaplanmaydu, Emma Shehit Bolidu, Shehitler Ölmeydu, Menggü Yashaydu! Bir Adem Eger Teslim Bolsa Andin Ölidu, Chünki Adem Teslim Bolghanda Resmi Ölidu!Bir Milletmu Shu; Millet Zulumdin Emes, Teslimiyettin Qirilip Kétidu!!!
K.U.A
05.10.2024 Gérmaniye
☆☆☆><☆☆☆
Pelesepe Bilmigen Millet Din’gha Yürüsh Qildim, Dep Esebiyliship Dindin, Toghragha Yürüsh Qildim, Dep Nepsige Bérilip Toghradin, Heq-Adaletke Yürüsh Qildim, Dep Zalimliqqa Bérilip Heq-Adalettin Uzaqliship Kétidu!!!
K.U.A
05.10.2024 Gérmaniye
☆☆☆><☆☆☆
Kainatning Üstün Iradisi Ishqa Beribir Ashidu; Yorughluq Qarangghuluqtin Ghalip Kélidu; Ilgirkidekla Güzellik Altun Texitlerdin, Rezillik Bolung Puchqaqlardin; Bilim Kömüsh Ishkaplardin, Nadanliq, Jayilliq We Xurapatliq Bolsa Qarangghu Zindanlardin Yer Alidu!
K.U.A
05.10.2024 Gérmaniye
☆☆☆><☆☆☆
Hich Üzülme, Hayatingda Sewepsiz Hich Bir Ish Yüz Bermeydu; Xuda Nime Ish Qilsa Bizge Xeyirlik Bolghan Ishlarni Qilidu! Özengning Dorustlighigha, Yolungning We Ghayengning Toghralighigha Heqiqi Ishenseng,
Béshinggha Kelgen Bexitsizliklerning Zerbisidin, Qolungdin Ketken Ametlerning Üzüntisidin Zinhar Azaplanma! Yaxshiliqlar Sanga Ümüt Béghishlisa, Yamanliqlar Séni Chéniqturidu! Xudagha Ishenseng, Teqdiringge Ten Berseng, Hayatingdiki Meghlubiyet we Ghalbiyetlerning Hemmisining Paydiliq Bolup Qalghanlighini Haman Bir Küni Bilip Qalisen!
K.U.A
05.10.2024G érmaniye
☆☆☆><☆☆☆
Uyghur We Qarluq Kelimisige Ethmologiyelik Bir Nezer
>>>>☆<<<<<
Qarluq Türükliri Deydighan Birsi Yoq, Qarluqlar Uyghurlarning Bir Qebilisidur! Toqquz Oghuz, Qarluq We Basmil Qatqrliq Ulus we Qebililerdin Terkip Tapqan Qedimqi Uyghur Ittipaqi Uyghur, Qazaq We Üzbek Dep Ayrilip Ketti! Tarixtiki Oghuzlar Qarluq Emes, Tarixtiki Qarluqlar Hem Oghuz Emes, Emma Qarluqlar Toqquz Oghuzlar Bashchilighidiki Uyghur Ittipaqigha Kirgen.Bu Seweptin Uyghurlar Qarluqlashmighan, Eksinche Xuddi Tocharlargha Oxshashla Qarluq Qatarliq Nurghun Türkiy Qebililer Hem Uyghurlashqan!
Uyghurlarning Terkiwidiki Qarluqlarmu Keyin Ethnik Jehettin Ethnik Oghuzlargha Qoshulup Tarixtiki Tocgarlardek Oghuzlashqandur, Emma Uyghur we Üzbeglerning Edebiy Tili Oral-Altay Tilliri Sistemisi, Perghane Ailisi We Qarluq Tili Goruppisigha Kiridu! Bu Digenlik Uyghurlar Oghuz Emes, Qarliq Digenlik Emestur. Bu Digenlik Peqed Bugünki Uyghur Edibi Tili Qarluq Tili Asasida Shekillen’gen Til Digenlik Bolidu, Esla Uyghurlar Qarluqlarning Bir Qebilisi, Digen Mena Chiqmaydu! Demisimu Uyghur Digenlik Oghuz, Oghuz Digenlik Uyghur Digenlik Bolidu!
Gherbi Turalar Uyghurlarni Oghuz, Sherqi Turalar Ughuzlarni Uyghur Dep Atighan! Bu Ikkisi Bir Isimning Ikki Xil Teleppuz Qilinishi Bolup, Menisi Türük (Türk Emes) Yeni Birleshlen, Uyushqan, Küchlen’gen Digen Menadadur!
Akam mushtumi türük halette, qollirini hawada ong we solgha, shiltip turup sözlewatatti…
Bu momayning térilliri külgende türülüp kétetti …
Dostlirim yenglirini türüp yoqurigha kötürüp qoyup, özara besliship orma oriwatatti…
Uyghurlarmu Türki emes Türükiy Xeliqler( Birleshken, Köpxil, Uyushqan, Uyghurlashqan)ning (72 Ethnik Goruppa)Yiltizi we Shereplik bir ezasidur!
Xulasilisek: Uyghur Kelimisi Bilen Oghuz Kelimisining Bir Kelimening Ikki Xil Éytilishi Ikenligini Chüshenmey, Yaki Qesten Bilmeske SélipTurup, Bularni Ayrim Isimlardek Chüshendürüshke Orunush We Uyghurlarning Qebilisi Qarluqlarni Mobalighe Qilip Teswirlep, Uyghurlarning Qarluqlarning Qebilisi Ikenligini Dawa Qilip Teswirlep Qoyush Bir Chong Tarixi Sawatsizliq Bolupla Qalmay, Belki Uchchigha Chiqqan Axmaqliq we Bir Qara Yomurdur!!!
Dunyada Her Xil Yollar Bar! Bu Yollarni Bashqalar Achqan! Bezi Yollar Bir Kishlik, Bezi Yollar Yüz Kishlik, Bezi Yollar Ming Kishlik, Bezi Yollar Million Kishliktur! Beziler Ömürwayet Bashqilar Achqan Yollarda Mangidu, Beziler Yolni Bashqalar Üchün Achidu, Beziler Özi Üchünla Bir Yol Échip, Hayati Boyi Shu Yolda Yashaydu! Men Bolsam Yoqarqi Her Üch Yolda Méngiwatimen! Biz Yolni Bashqalar Achqan Yoldin Toniduq; Biz Yolni Bashqalar Üchün Achtuq; Biz Yolni Özimiz Üchün Achtuq! Yolni Tonighanlar Bashqalargha Yol Échip Nangidu; Yol Bashlap Mangghankargha Xas Yollar Échilidu! Yollar Sewep Netijilik Munasiwetke Igidur, Egesh we Egeshtürüshni Ügen, Egeshtür We Özengge Yol Bashla!
Egesh, Egeshtür, Yol Bashla!!!
☆☆☆><☆☆☆
07.10.2024 Gérmaniye
☆☆☆><☆☆☆
Köngül Ézitqudur, Nerge Baqsang Sheytanning Awazi Kélidu! Muhabbiting we Ümüdingni Tengrige Baghla, Könglüngning Arqisigha Kirip Axmaq Bolma! Köngül Sheytanning Ishghaliyiti Astidadur, Sheytan’gha Jengk Élan Qil, Könglüngni Azat Qil, Isit Dep Hesret we Nadamet Ornigha Bexit, Xushhalliq We Saadet Ichide Yasha!!!
„Köngülning Arqisigha Kirgen Adem Xam-Xiyallargha Qul, Arzu we Heweslerge Yem Bolidu!“,-Digeniken Qedimqi Türkiye Peylasopi Pythagoras
Yillardin Béri Uyghur Millitining Tupraqlirini Ishghal Qilghan, Yer Asti we Yer Üsti Bayliqlirini Talan Taraj Qilghan Küch, Emdi Insaniy, Milliy, Exlaqiy we Meniwiy Qediriyetlirige Changgal Salghili Bashlidi! Qebih Düshmenler Bir Tereptin Üstün Iqtisadiy, Siyasiy we Eskiriy Qudretni Ishqa Sélip, Yene Bir Tereptin Diplomatik Urush Arqiliq Menpetperest, Shöhretperest, Kaltepehem, Iradisi Ajiz Bolghan Birqisim Kélip Chiqishi Uyghur Bolghan Yallanma Insanlarning Qoli Arqiliq Uyghurlarning Jamaet Pikirini Kontrol Qilip, Xelqimizni Tuyuq Yollargha Meghul Qilip Qoyup, Milliy Mawjutlighimiz Derixining Pütkül Hüjeyrilirige Xuddi Zeherlik Mikroplardek Yéyilmaqta!!!
K.U.A
07.10.2024 Gérmaniye
☆☆☆><☆☆☆
Niyet, Yol we Nishan Toghra Bolmisa Hichqandaq Bir Ishning Esla Paydisi Bolmaydu! Yürektin Bérilip Qilin’mighan Ishlar Digendek Netije Bermeydu! Netije Yaritish Zadiche Nam Chiqirishni Meqset Qilghan Bolsa, Undaq Tupraqta Ösken Derexlerning Méwisi Achchiq, Üchkiliri Püchek Chiqidu!Shöhretperestlik, Menmenchilik we Shexsiyetchiliktin Qurtulalmighan Bolsang Bir Ish Qilimen Dep Aware Bolma; Bu Üch Iplas Derexning Sayisida Qalghan Gül we Chicheklerning Aqiwiti Sulush, Tozush we Xaniweyran Bolushtur!
-Dunyadiki Eng Isil Ish Bilim Élish, Eng Yirginishlik Ish Nadanliqta Qélishtin Ibarettur!!!
-Yunan Peylasopi Soqrates
Yazarmen Kurasch Umar Atahan
☆☆☆><☆☆☆
Dunyadiki Eng Isil Ish Bilim Élish, Eng Yirginishlik Ish Nadanliqta Qélishtin Ibarettur!!!
-Yunan Peylasopi Soqrates
☆☆☆><☆☆☆
Facebookta Köpünche Ular Méni Emes, Men Ularni Dostluqqa Dewet Qildim; Sewebi Addiy Yéqinlirim Bilen Yaxshi Tamaqni Payliship Birge Yigendek, Ular Bilen Ügen’gen Bilimlerim we Bayqighan Heqiqetlirimni Payliship, Birlikte Behrimen Bolushni Oyludum! Ademerde Maddiy Ozuqluqla Bolup, Rohiy, Meniwiy, Ilmiy Ozuqlinish Bolmisa Ademlerdiki Haywani Tebiyet Küchüyüp Kétidu!!!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Hürmet Söygü we Muhabbetning Boyi Yetmeydu, Dep Teriplen’gen Jaydiki Boshluqni Toldurup Turusun, Dep Yaritilighan!
-Rusiye Yazghuchisi Leo Tolstoy
☆☆☆><☆☆☆
Chong-Kichigligi Sizge Uyghun, Emma Kiydürüp Yipini Bashqalar Chigip Qoyidighan Kesh Bilen, Menggü Musteqil Halda Yol Mangalmaysiz!
-Dangliq Gérman Peylasopi Karil Gustave Jung
☆☆☆><☆☆☆
Meghlubiyetler Eng Zalim Muellimlerge Oxshaydu; Ghalbiyetler Méhriban Analargha Oxshisa, Japaliq Küreshler Bolsa Telepchan Atalargha Oxshaydu!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Ishlimigen Bir Kalla Ötkür Chishliri Bilen Eng Deslepte Özini Éghir Yaralanduridu!
Kitapning Ichide Xilmuxil Bilimler Bardur; Bilimler Énirgiyedur, Jandur we Hayatliqtur! Bilim Eqil, Exlaq we Adallettur! Bilim Erkinlik we Hüriyettur! Bilim Saadetke Uzan’ghan Eng Ulugh Yoldur!
Bilim Yorughluq, Bilimsizlik Bolsa Tipik Bir Mehkumluqtur!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Qehrimanlar Turidu, Soghaq We Igiz Qargha Pürken’gen Taghning Qiyasida,
Yorughluq Qarangghuluq Qoynida Eng Güzel Körünidu! Zulum we Zorawanliq Xuddi Mudhish Qarangghuluqqa Oxshaydu; Insan Zalimlargha Qarshi Erkinlik Üchün Élip Bérilidighan Küresh Meydanlirida Eng Küchlük, Eng Güzel we Eng Heywetlik Körünidu!!!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Tama Güzellik Chéchigini Kül Qilidighan Ateshtur!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Qarghalar Yoqalmaydu, Chünki Qarghalar Jemetimu, Payansiz Asmanda, Quyash Nuri Astida Küchlük we lghar Milletlerdek Organize Halitide Yashaydu!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Tamaxorluq Ademni Körelmes, Ichi Tar we Hesetxor Qiliwitidu!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Pelesepe, Edebiyat, Sennet, Matématika we Logika Bilmigen Ademler Bir Biridin Ebgah Ademlerdur! Pul Tap, Pulungni Yep-Ichish, Keypi-Sapa Qilish we Buzuqchiliq Qilishqa Emes, Pelesepe, Edebiyat, Sennet, Matématika we Logika Ügünüshke Serip Qil!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Tebiyet Dunyasi Rohhiyet Dunyasining Heqiqi Eynigidur! Biz Tebiyet Arqiliq Rohimizni, Rohimiz Arqiliq Tebiyetni Chüshünimiz! Sewebi Bu Ikkisi Oxshash Waqitta Mawjut Bolup Turghan Bir Pütün Barliqning Ikki Yüzidur! Tebiyet Dunyasi Bilen Rohihyet Dunyasi Qoshulup Bizning Parallil Bolghan Hayatliq Alemimizni Shekilendürgen!Tebiyet Dunyasi Bilen Rohihyet Dunyasi Mawjut Bolushta Bir-Birini Shert We Teqezza Qilidu, Biri Burun, Biri Kéyin Emes, Belki Ayrilmas we Bir Pütündur!!!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Muhabbet Yol Bashlisa Köngüller Hozurgha Érishidu!
Seltenet Tört Ayaqliq Texitke Oxshaydu, Eger Bu Ayaqlardin Birsi Qayrilsa Qalghan Üchimu Öre Turalmaydu! Seltenetning Tört Ayaqliri Qaysidur Bilemsiler Hey Xalayiq! Biri, Adalet Bilen Höküm Sürgen Sotchi; Ikki, Zalimlargha Qarshi Mezlumlarni Qoghdaydighan Herbi Qomandan; Üch, Baj We Séliqni Namratliqni Yoqutush Üchün Ishletken Saqchi; Tört, Ilim, Uchur We Alaqeni Yaxshi Niyette Tertipligen Wezirdin Ibarettur!!!
-Mühminlerning Emri, Xelipe Harun Rashid
☆☆☆><☆☆☆
Heqiqi Ibadetning Hichqandaq Bir Cheklimisi Yoqtur! Xuda Herqandaq Shert Astida Yürekte Peyda Bolghan Chong Sadanila Emes, Belki Eng Kichik Awaznimu Waqtida Anglaydu!
-Hezreti Mawalane Jalaliddin Rumi Hezretliri
☆☆☆><☆☆☆
Jéning Chiqip Ketse Ketsun Bashqalarni Aldima, Aldisang Aldinisen! Herqanche Qiyin Künge Qalsangmu Qal, Séni Aldighanlargha Esla Ishenme, Tekrar Aldinisen!!!
-Awropa Eqiliyetliridin
☆☆☆><☆☆☆
Herqandaq Bir Söz Ziddiyetliktur; Hetta Herqandaq Bir Sükütmu Shundaq!!!
-Jian Paul Sartre
☆☆☆><☆☆☆
Yalghuz Kishi Toptikilerge Oxshimaydu; Shunga Hemme Ademni Özidek Oylaydu we Tolimu Epsuslinarliq Bolghini Uchrashqanliki Ademge Salam Qilip Qol Uzutidu!!!
-Gérman Peylasopi Friederich Nietzsche
☆☆☆><☆☆☆
Jan Chiqip Kétidighan Ish Bolsimu Bel Qoyiwetme; Tewrenme, Yolungda Ching Turghin; Mustehkem Turghinki Möjizeler Yüz Bersun, Andin Kör Arqa-Arqadin Tizilip Kélidighan Xeyirlik Aqiwetlerni!
Dunya Beeyni Bir Taghqa Oxshaydu; Qandaq Awaz Chiqarsang Shundaq Ekis Sada Qayturidu!
-Mawlana Jalaliddin Rumi Hezretliri
☆☆☆><☆☆☆
Béshingni Kötermiseng, Yenchilip Tügeysen!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Qandaq Yashisang Boliwéridu; Yaman Yéri Bergen Höküm we Alghan Qararlarning Netijisige Qatlinishing Lazim!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Ilgiri Herqandaq Bir Körün’gen Tagh Yiraq Emes Idi; Mana Emdi Zaman Özgerdi, Ilim-Pen We Téxnologiye Tereqqi Qilip, Körünmigen Taghlarmu Yiraq Emes Bolup Qaldi!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Men Nime Üchün Pelesepe Mendek, Men Pelesepedek Bolup Qaldim,-Deymen?! Buning Sewebi Ayding: Hich Bir Ishni, Pelesepe Bolmay Turup Esla Layighida Qilghili Bolmaydiken,- Digen Yerge Keldim!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Herqandaq Bir Ishni Bashta Eqilge Sighdurup, Tesewwur Qilish Tes; Eger Qilmaqchi Bolghan Melum Bir Ishni, Meyli Chong, Meyli Kichik Ish Bolsun, Tesewwurla Qilalighan Bolsang, Uhalda Bu Ishni, Choqum Wujutqa Chiqarghili Bolidiken Dep Deslepki Qedemde Oylisang Tamamen Yénilmighan Hésaplinisen!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Eqilliq Ademler Etrapidiki Hemme Nersidin Ügünidu, Adettiki Ademler Meghlubiyetliridin Qazan´ghan Tejiribe Sawaqliridin Ügünidu! Döt we Axmaqlar Bolsa Ügünish Üchün Hichqandaq Bir Bahane Yoq, Dep Qaraydu we Ügenmisimu Hemmini Bilidu!
-Yunan Peylasopi Sokrates
☆☆☆><☆☆☆
Pixsiq, Qara Yürek, Tijimel Bayning Öyide Uning Shumluq Yéghip Turidighan Yüzidin Bashqa Tükürgidekmu Yer Yoqtur!
-Qedimqi Türkiye Peylasopi Diyogenes
☆☆☆><☆☆☆
Heqsizliq Aldida Süküt Qilish Heqqaniyetni Zeherge Aylanduriwitidu!!!
-German Peylasopi Friederich Nietzsche
☆☆☆><☆☆☆
Rahet-Paraghetke Bek Bérilip Kétish Ehellik Bir Bexitsizlikning Signalidur!!!
Tünügün Ayaqlar Astimda Yenchilgen Güller we Chimenler, Bugüni Ghéribane Qebremning Üstide Chicheklidi, Ertesi Sarghiyip Saman Bolup, Qar-Muz Bilen Kömüldi!
–Behlül Dana Hezretliri
☆☆☆><☆☆☆
Sheherdiki Hemme Adem Jaza Meydanigha Toplan’ghan Idi. Chong- Kichik, Erkekler We Xotunlar Hemmeylen Öltürülsun, Uni Baldurraq Ésiwitinglar, Jaza Tizraq Ijra Qilinsun, Dep Warqirawatatti!
Ölüm Jazasigha Höküm Qilinip, Dar Yaghichigha Kétiwatqan Adem Behlül Dana Hezretliri Idi. Uning Dangqi Alemge Pur Ketken Ewliya Ikenligini Hemme Adem Biletti!
Höküm Emdila Ijra Qilinay Dugende Xelipe Yarliq Chüshürüp, Uning Jénini Qurtuldurup Qaldi!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Pixsiq, Qara Yürek, Tijimel Bayning Öyide Tükürgidekmu Yer Yoq, Emma Uning Yüzi Bu Ishqa Del Mas Kélidighan Jaydur!!!
-Qedimqi Türkiye Peylasopi Diogenes
☆☆☆><☆☆☆
Adem Köp Yerde Dötlük Höküm Süridu! Sewebi Azsanliqni Teshkil Qilidighan Uzaqni Köreleydighan, Nezer Dayirisi Keng Bolghan Eng Üstidiki Serxil Eqiller Bilen Emes, Köpsanliqni Teshkil Qilidighan, Peqetla Burnining Uchidala Körünüp Turidighan Qursaqnila Köp Oylaydighan Eng Astidiki Eqiller Bilen Höküm Qilishqa Toghra Kélidu!!!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Xuda Yaratqan Özgermeydighan Bir Qanuniyet Bar, Bu Bolsimu Söygü we Muhabbet, Rexmet we Merhemet Üstige Qurulghan Adil we Heqqani Tebiyet Qanuniyitidur! Bu Qanuniyetni Biliwalghan Ademler we Milletler Bexitlik, Bixeter we Hür Milletlerdur!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Esebbi Qizghinliq Bolmay Turup, Herqandaq Bir Ishni Digendek Wayiga Yetküzgili Bolmaydu!!!
-German Peylasopi Georg Wilhelm Friedrich Hegel
☆☆☆><☆☆☆
Serxil Ademlerni Kündülük Hayattiki Iztirap, Mushaqet, Meghlubiyet, Zerbe, Haqaretke, Kamsitilishqa, Ret Qilishqa Uchrash, Chetke Qéqilish, Heset we Körelmeslikke Maruz Qélish Qatarliq Birqatar Yaman Ishlar Yash Cheklimisige Uchratmastin Tawlap Chiqidu we Pishurup Yétilduridu!!!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Zulumgha Bash Égip, Zadiche Emeliyette Qilghan Chakinaliq we Namertliklirimiz Üchünla Emes, Belki Teslimiyet Körsütüp, Qilghan Xam-Xiyal we Sükütlirimiz Üchünmu Rabbimiz Aldida Intayin Éghir Jawapkarliqqa Tartilimiz!!!
-Gérman Peylasopi Arthur Schopenhauers
☆☆☆><☆☆☆
Ademlerni Kündülük Hayattiki Iztirap, Mushaqet, Meghlubiyet, Zerbe, Haqaretke, Kamsitilishqa, Ret Qilishqa Uchrash, Chetke Qéqilish, Heset we Körelmeslikke Maruz Qélish Qatarliq Birqatar Yaman Ishlar Yash Cheklimisige Uchratmastin Tawlap Chiqidu we Pishurup Yétilduridu!!!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Eger Haywanlarda Altundek Yürek Digen Bir Nerse Bar, Dise Heyran Qalmaymen, Emma Ademlerdemu Hem Shundaq Dise Aldirap Ishenmeymen!!!
☆☆☆><☆☆☆
Söygü-Muhabbet Adem Bilen Herqandaq Nersining Arididiki Uchurumda Qed Kötürüp, Heywet Bilen Turghan Altun Köwrüktur!
-Mawlana Jalaliddin Rumi Hezretliri
☆☆☆><☆☆☆
Söygü-Muhabbet Adem Bilen Teng Tughulidu, Teng Yashaydu, Axirisida Ademni Menggülük Hayatqa Ige Qilidu!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Nepret Égoning Qarangghu Teripidedur! Adem Bilen Teng Tughulidu, Teng Yashaydu, Axirisida Teng Ölidu!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Awular Söygü-Muhabbetning, Méhri-Shepqetning We Rehmet We Merhemetning Dunyani Qaplap Kétishidin Ensireydu! Sewebi Undaq Bir Dunyani Ular Kontroll Qilalmaydu!
Ilgirki Iralarda Tashni We Tömürlerni Xuddi Xemirdek Yumshutup Turup, Qurulushqa we Turmush Boyumlirigha Ishlitiptiken; Biz Yashawatqan Bu Dewirde Yashawatqan Insanlarning Ilim-Pen Sewiyesi Téxu Ashu Derijige Yetmidi!!!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Yüz Örüsh Beziler Üchün Bezide Satqunluq, Beziler Üchün Bezide Bir Qehrimanliqtur!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Muhabbet Egoning Yoruq Teripide, Nepret Bolsa Égoning Qarangghu Teripidedur! Aldinqisi We Kéyinkisi Adem Bilen
Teng Tughulidu, Teng Yashaydu, Axirisida Aldinqisi Ölmeslikke, Kéyinkisi Ölümge Kötüridu!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Arimizdiki Ashu Kalte Pehem, Kallisi Anche Ishlimeydighan Axmaqlar Xalighan Bir Bilimning Emes, Özi Ichige Chüshüp Kétip, Qurtulushni Saqlap Turghan Qarangghu Zindandin Nijatliqqa Élip Chiqidighan Alahiyde Bir Türlük Eqil-Paraset, Bilim We Tejiribilerning, Özi We Qewmi Üchün Shexsiy Menpeet, Nam-Shöhret, Yimek-Ichmek we Mal-Dunyadinmu Muhimlighini Bilgen Bolsa Idi, Kiche-Kündüz Bilim we Bilim Igilirining Arqisidin Yügürgen Bolaridi!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Biz Insanlar Peqet Putimizning Uchinila Köreleymiz. Köreligenlirimiz, Bileligenlirimiz We Chüshineligenlirimiz Körelmigen, Bilelmigen We Chüshinelmigenlirimizning Aldida Okyanlardin Peqetla Bir Tamchidur!!!
Özini Sorashni Bilmeyghan Ne Bir Adem, Ne Bir Millet Esla We Esla Hür Yashiyalmaydu!!!
-Yunan Peylasopi Epiktetus
☆☆☆><☆☆☆
Etik, yashan´ghan barliq sheyi we hadisilerge qarshı his etken sonsiz jawapkarliqlirimizning Del Özidur!
-Gérman Peylasop Albert Schweitzer
☆☆☆><☆☆☆
Hemme Ishning Bir Waqti-Saiti Bar; Sebir Qilki Séningmu Kütken Künliring Kelsun!!!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Dunya Qarashlarning Ichideki Eng Qorqunchliqi Bolsa Barliq Dunya Qarashlarni Inkar Qilish Weyene
Eng Xeterlik Bolghini Hichqandaq Dunya Qarashining Bolmaslighidin Ibarettur!!!
-Gérman Peylasopi Alexander Von Humboldt
☆☆☆><☆☆☆
Dunyaning Güzelligini Esla Pul Bilen Sétiwalghili Bolmaydu, Bu Qimmetlik Serwetlerdin Peqet Bayqiyalighanliringiz, Hisqilghanliringiz we Chüshen’genliringizla Behirlinishingizlar Üchün Sizlerge Ötkünchi Halette Tewe Bolghan Bolidu!!!
-Henry Bordeaux
☆☆☆><☆☆☆
Kallingizdiki Yaman Niyetler Sheytandindur; Bu Sheytan Esla Sizning Reqibingiz Yaki Düshmenliringizdin Emes, Toghra Dep Qobul Qiliwalghan Xata Chüshenchiliringizdin Kélidu!!!
-Uyghur Peyghember Guatama Sidharta Sakyamuni Buddha
Seni Tuydum, Seni Kördüm, Seni Anglidim, Séni Oylidim! Seni Tuydum Pikirim Buzuldi. Séni Körüp Uyqum Buzuldi. Seni Anglap Hozurum Buzuldi. Séni Oylap Xatirjemlikim Buzuldi!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Heldens Sterben Einmal in Ihrem Leben! Feiglinge Sterben Mehrmals in Ihrem Leben!
Qehrimanlar Hayatida Birla Qétim, Qorqunchaqlar Bolsa Hayatida Ming Qétim Ölidu!
Qulluq Saye Tashlap Turghan Tinichliqtin, Erkinlik Dewran Sürgen Soqashni Yaxshi Körümen!
-Fransuz Peylasopi Jian Jaques Rousseau
☆☆☆><☆☆☆
Chongqur Tepekkur Qilalmaydighan Ademler Ishlarni Bashlashtin Awal Xudagha Hawale Qilidu; Chongqur Tepekkur Qilalaydighan Ademler Bashqiche Bolup, Ishlarni Ghelbilik Axirlashturghandin Kéyin Andin Xudagha Amanet Qilidu!!!
-Gérman Peylasopi Max Planck
☆☆☆><☆☆☆
Hayatta Eqli-Hushi Jayida Bir Ademni Tapmaq, Tonushmaq, Alaqidar Bolmaq Tes, Taptuqmu, Tonidiqmu, Arlashtuqmu Boldi, Uhalda Hayattiki Nurghun Ghem, Qayghu We Qiyinchiliqlardin Birligüchi Qurtulup Qalimiz!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Biz Nurghun Ishlarni Xata Qilduq; Aldigha Échilidighan Ishiklerni Arqisigha Ittirduq, Arqisigha Échilidighan Ishiklerni Aldigha Tarttuq! Biz Xata Qilduq, Ishiklerni Xata Terepke Ittirip, Xata Terepke Tartqanlighimiz Üchün Birmu Ishik Échilmidi! Shunga Ishlirimiz Rawaj Tapmaywatidu!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Özini Özidin Periqliq Yeni Üstün Bolghan Ademler Bilen Logikigha Uyghun Bolmighan Derijide Sélishturush Tipik Bir Axmaqliq Bolup, Bu Axmaghliq Bar Bolghan Yaxshi Nersilerningmu Yeni Jismaniy We Rohiy Saghlamliq, Shadliq We Bexit-Saadetning Yoq Bolup Kétishige Sewepchi Bolidu!!!
-German Peylasopi Soren Kirkegard
☆☆☆><☆☆☆
Asan Yollar Qiyin We Müshkül Bolghan Menzillerge, Qiyin We Mushaqetlik Yollar Bolsa Bixeter We Bexitlik Menzillerge Élip Baridu!!!
Hayat Söygü-Muhabbetsiz Xuddi Bir Chöl-Jezirege Oxshaydu! Hemme Ademde Öz-Ara Izzet we Hürmet Béghishkaydighan Bu Xil Amillar Bar Bolghachqa Biz Ademlerning Qusqaghine Hayatimiz Mol Mezmunluq we Menaliq Ötüdu!!!
-Gérman Edip Hermann Hesse
☆☆☆><☆☆☆
Intizam, Tertip we Nizam Jemiyetning Üch Altun Tüwrügidur!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Dunya Qarashlarning Ichideki Eng Qorqunchliqi Bolsa Barliq Dunya Qarashlarni Inkar Qilish Weyene
Eng Xeterlik Bolghini Hichqandaq Dunya Qarashining Bolmaslighidin Ibarettur!!!
Ghelbe Qazinishning Achquchisi: Tiz Yürelmigende Qanchelik Asta Ilgirleshke Boliduki, Esla Toxtap Qalmasliq, Teslim Bolmasliq we Bel Qoyiwetmesliktur!
-Zhongguo Alimi Konfuzius
☆☆☆><☆☆☆
Uyghur Xelqining Milliy Mawjutlighi, Kishlik Hoquqi, Insaniy Erkinligi, Milliy Hüriyiti, Parlaq Medeniyiti Xeter Astida Qaldi! Zhongguo Hökümiti Uyghurlar Meseliside Xeliqara Jemiyet Aldida Yüz Qizartquchi Bir Ish Qildi. Uyghur Jemiyiti Insaniyet Medeniyitining Öz Aldigha Tereqqi Qilghan Bir Dunyasi Idi! Eger Dunyadiki Milletler Bir Kichide Özining Milliy Medeniyetini Untup Ketip Qalsa Yiltizi Dunyadiki Herqandaq Milletningkidin Chongqur Bolghan Uyghur Medeniyitini Üleshtürüp Bersimu Yetküdek Halette Idi! Dunyadiki Eng Ilghar Qewim Hésaplinidighan Ariyan Érqimu Ejdadimiz Dep Pexirlinidighan Uyghurlarning Érqi Alahiydeligi, Medeniyiti we Milliy Mawjutlighi Qarap Turup Medeniyetler we Téxnologiyeler Tereqqi Qilghan Mushu Dewirde Yoqulush Girdabida Turmaqta! Bu Tiragédiyelik Halettin Pütün Dunya Xelqi, Bolupmu Xenzu Milliti Nomus Qilishi Lazim!!!
K.U.A
16.09.2024 Gérmaniye
☆☆☆><☆☆☆
Yéngi Bir Erkin Hayatqa Yeni Hüriyetke Échirqighan Bir Kishi Yaki Milletning Erkinlik Üchün Élip Baridighan Heqqaniy Küreshlirini Hichqandaq Bir Rezil Küch Zorluq Wastisi Bilen Turduralmaydu! Bu Küresh Izilgen Qeliblerde Törülüp, Tökülgen Qanlarda Hayatliqqa Érishidu! Weten we Milletning Bixeterligi, Erkinliki We Saaditi Üchün Élip Bérilidighan Küreshler Söygü, Muhabbet we Tinchliq Üchün Élip Bérilidighan, Milletke Hayati Küch Bexish Étidighan Muqeddes Küreshlerdur!!!
K.U.A
16.09.2024 Gérmaniye
☆☆☆><☆☆☆
Nadanliq üch türlüktur:
Biri Hichbir sheyini bilmeslik.
Ikki Kéreklik bolghanni Bilmeslik.
Üch bir süre kéreksiz exlet bilimler bilen kallisini tolduriwélishtur!
-Engilish tarixchisi we yazghuchisi Thomas Füller
>>>☆<<<
Nadanliq, Xurapatliq we Qashshaqliq Eqilning Kéchesidur, Shundaq Bir Kiche Ikenki Aysız We Yultuzsız bir Kéche.
-Zhongguoluq Peylasop Konfucius
>>>☆<<<
Toghra, deydu, nadanliq nime digen güzel ish…
Nadan bolsang ügenney turup hemme nersini bilisen.
Nadan, Qalaq we Qashshaq boldungmu boldi, rahet yashaysen.Nadan, Qalaq we Bilimsiz Bolsang bedel tölesh, jawapkarliqni Üstige Élish, ghem qayghu qilish yoq!
Nadan, Qalaq we Bilimsiz boldungmu hemmeylendin qusur tapisen, özengning digenliri xata bolsimu uni toghra deysen.
Nadan, Qalaq we Bilimsiz boldungmu bilishni xalimaysen, Kitap oqumaysen, Toghra yolda Mangghanlargha egeshmeysen!
Nadan, Qalaq we Bilimsiz Boldungmu boldi,
Séning bashqalardek bir derding, sıqıntıng yoq, chünki sen hemme nersini bilisen.
Shamlar Köyüp Kül Bolup Kétidighanlighini Bilip Turup Köyidu; Yultuzlar Kün Nurida Öchüp Kétidighanlighini Bilip Turup Qarangghuluqta Chaqnaydu! Quyash Yene Patidighanlighi Ochuq Ashikare Turup Yene Erish Alagha Yüksilidu!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Insan Hayatida Heqiqetlerdinmu Shereplik Yene Bashqa Bir Mertiwege Érishkili Bolmaydu!
-Yunan Peylasopi Aplaton
☆☆☆><☆☆☆
Bizni Biz Bilmeydighan, Körelmeydighan, Hisqilalmaydighan We Bashquralmaydighan Sirliq Bir Küch Kiche-Kündüz Qorshap Turidu we Ichki Tashqi Yaxshi We Yaman Küchlerning Her Türlük Paydiliq We Paydisiz Tesirini Tengshep Tutqandin Bashqa Nigatip Énirgiyelerning Her Xil Ziyankeshlikliridin Waqtida Qoghdap Turidu!!!
Hayatta Eqli-Hushi Jayida Bir Ademni Tapmaq, Tonushmaq, Alaqidar Bolmaq Tes, Taptuqmu, Tonidiqmu, Arlashtuqmu Boldi, Uhalda Hayattiki Nurghun Ghem, Qayghu We Qiyinchiliqlardin Birligüchi Qurtulup Qalimiz!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Séning Oyghunushung, Oyghanduq Dep Oylap, DAYIM Gheplet Uyqusida Uxlaydighan, Oyghunushning Menisini Esla Chüshenmeydighan, Rezillikni Yaxshiliq, Yaxshiliqlarni Rezillik, Dep Qaraydighan, Rohiyet We Meniwiyet Jehettin Özgürüshni Xalimaydighan We Etrapidiki Yaxshiliqlar Yarashmaydighan Maxluqlarni Ölgüdek Rahetsiz Qilidu!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Özini Özidin Periqliq Yeni Üstün Bolghan Ademler Bilen Logikigha Uyghun Bolmighan Derijide Sélishturush Tipik Bir Axmaqliq Bolup, Bu Axmaghliq Bar Bolghan Yaxshi Nersilerningmu Yeni Jismaniy We Rohiy Saghlamliq, Shadliq We Bexit-Saadetning Yoq Bolup Kétishige Sewepchi Bolidu!!!
-German Peylasopi Soren Kirkegard
☆☆☆><☆☆☆
Bir Aile Bir Milletning Munbet Étizidur! Aililer Bir Milletning Ghayet Zor Baghchisidur! Baghchidiki Munbet Étizlargha Ün’gen Uruqlardin Wetenning Tagh-Deryaliri, Keng Ketken Wadaliri, Chöl-Jeziriliri Baghu-Bostanliqqa Chümkilidu We Boz Qirliri, Sayliq we Édirliri, Gül-Gülüstanliqqa Pürkinidu!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Birinchi Muellim Birinchi Ana, Ikkinchi Ana Birinchi Mektep, Xisletkar Üchünchi Ana Bolsa Jemiyettur!
Kim Deydu Yersharidin Bashqa Pilanitalarda Hayatliq Yoq, Dep! Allah Shahidimki Her Bir Pilanitada Hayatliq Bardur! Bizge Eng Yéqin Ay Sharidamu Hayatliq Bardur,Emma Bu Ishning Sirini Biz Bilmeymiz, Allah Nimeni Xalisa Shu Bolidu!!!!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Bir Milletning Alimliri, Ülimaliri, Muellimliri, Peylasoplari, Teyosoplari, Yazghuchilari, Shayirlari, Sennetkarlari we Jornalistlari Qelem Tutup Aldinqi Septe Küresh Qiliwatqan Eskerlerge Oxshaydu! Bu Ziyalilar Qural we Bombagha, Qan Töküshke Emes Belki Dini Étiqat, Ghurur, Wijdan, Nomus, Sherep we Jemiyet Exlaqigha Tayinish Arqiliq Insaniyetke Yeni Téximu Konkeritlashturup Éyitqanda Öz Millitige Xizmet Qilidu!!!
K.U.A
17.09.2024 Gérmaniye
☆☆☆><☆☆☆
Ademler Örpi-Adetler, Qayide-Yosun, Qanun-Yasaqlar, Dini-Emrumeruplardin Ayrilghanda Toghra Yoldin Ayrilidu! Toghra Yol Bolmay Turup Herqandaq Bir Chare-Tedbir Bilenmu Meqsetke Yetkili Bolmaydu!!!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Bürkütlerni Qanat Qéqip Uchti Dise Hichkimning Diqqitini Tartalmaydu; Eger Bir Toxu Qanat Qéqip Uchti, Dise Meyli Qanchilik Uchsun Hemme Ademni Özige Intayin Jelib Qilidu!
K.U.A
18.09.2024 Gérmaniye
☆☆☆><☆☆☆
Hey Insanlar, Men Bu Chaqriqni Pütlül Waqitsiz Ailisi, Ata-Anisi, Qan-Qérindashliri We Uruq Tughqanliridin Mehrum Qalghan Bichare Uyghur Perzentlirige Wakaliten Sizlerge Qaritip Qiliwatimen! Hey Insanlar Sizlerde Yürek Yoqmu, Sizlerde Insanliq Yoqmu? Sizlerning Ewlatliringizlar Yoqmu? Bizning Awazimizgha Nimishqa Qulaq Salmaysizler?! Nimishqa Bizning Derdimizge Derman Bolmaysizler, Zalimlar Biz Nime Gunah Qilghanlighimiz Üchün Bu Jazani, Bu Iskenjini, Bu Zulumni Bizge Rawa Körüdu? Biz Uyghur Milliti Perzentliri Körüwatqan Ne Bu Kün, Ne Buhal?! Biz Uyghurlar Nime Gunah Qilduq Bunchewala Soruqchuluqqa Qalghudek?! Bizge Nerdin Kéliwatidu Bu Ziyankeshlik, Bu Zulum, Bu Düshmenlikler?! Qéni Méning Anam, Qéni Méning Dadam! Qéni Méning Qérindashlirim? Qéni Méning Ailem? Bizge Yar-Yölek Bolungizlar! Bizge Azatliq Kérek, Bizge Erkinlik Kérek, Bizgemu Dunyadiki Bashqa Balalargha Oxshashla Insani Hayat Kérek!
Amerikaliq Politikachi Tomas Jefferson: „Özengde Yoq Bir Nersige Érishey Diseng, Ilgiri Qilip Baamighan Japakargha Vhidishing Lazim“,- Digeniken!
Toghra Deydu Bir Adem Yaki Bir Millet Hichkimde Yoq Yaxshi Nersilerge Érishey Dise, Hichkim Mangmighan Japaliq Yollarda Méngishi We Hichkim Tölimigen Éghir Bedellerni Tölimise Esla Bolmaydu!!!
K.U.A
18.09.2024 Gérmaniye
☆☆☆><☆☆☆
Sezdim Emma Izdigenlirimni Sézelmidim! Qaridim Emma Izdigenlirimge Talalmidim! Kördüm Emma Izdigenlirimni Körelmidim! Taptim Emma Izdigenlirimni Tapalmidim! Bildim Emma Istigen Derijide Bilelmidim!
K.U.A
18.08.2024 Gérmaniye
☆☆☆><☆☆☆
Közümni Achsammu Séni Körümen, Közümni Yumsammu Séni Körümen! Güzelligingge Mestu Mestane Men! Neqeder Güzelsen, Neqeder Güzel Bir Köz Bergensen! Endishem, Qorqum we Ensireshlirim Shu: Bu Közlirim Ölsem Tupraqqa Aylansa Séni Yene Mushundaq Körelermenmu, Hey Yaratquchum! Méni Güzelligingdin We Séni Körüp Turushqa Teshna Turghan Bu Güzel Közlerdin Mehrum Etme! Söydüm Séni!!!
K.U.A
18.09.2024 Gérmaniye
☆☆☆><☆☆☆
Hayat Ilahiy Bir Ilhamdin Kélidighan Ilahiy Bir Wezipedur! Shunga Shahmu, Gadaymu Hayat Mushaqetlirige Chidap Yashaydu, Xuddi Bilinmigen Bir Küch Teripidin Mejburlan’ghandekla! Dimisimu Asan Emes, Bezide Adettiki Ademlerdek Yashash Üchünmu Belgülük Derijide Irade, Jasaret we Kuch-Quwet Kétidu! Shunga Her Bir Jan Ömrüni Jan Saqlash Qayghusi Ichide Ötküzidu!!!
Adettiki Ademler heqiqetlerge özlirining izlinishliri, küreshliri we bedelliri hésabigha emes, bu xil qediriyetlerning tejiribidin ötken yaki ötmigenligige, Paydisining bar yoqliqigha, derhal menpeet béridighan yaki bermeydighanlighigha bekraq ehmiyet béridu. Shunga Gustave Le Bon éyitqandek: Awam her zaman özlirige mutleq toghrini sözlewatidu, dep qarighan adem we muessesilerge sudek aqidu!“
Awam eger namini anglimighan bolsa, heqiqetler etrapida sayning téshidek tashlinip yatqan teqdirdimu, Perqige yetmestin, Her küni üstini maldek dessep ming qétim ötüdu! Awamning heqiqetlerni bayqishi üchün yenika Yüz Yilliq, Ikki Yüz yilliq, ich Yüz yilliq maarip kérek bolidu!!!
>>>☆<<<
Gustave Le Bon Geboren: 7. Mai 1841, Nogent-le-Rotrou, Frankreich
Verstorben: 13. Dezember 1931, Marnes-la-Coquette, Frankreich
Beeinflusst von: Charles Darwin, Herbert Spencer, Ernst Haeckel, Hippolyte Taine
Beeinflusste Person: Sigmund Freud, Adolf Hitler, Edward Bernays, Wladimir Iljitsch Lenin · Mehr
Eltern: Annette Josephine Eugenic Tetiot Desmar- linais, Jean Marie Charles Le Bon
Bekannt für: Psychologie der Massen; Massenpsychologie
K.U.A
19.09.2024 Gérmaniye
☆☆☆><☆☆☆
Muzika Su, Ot, Hawa We Tupraqtin Apiride Bolghan Pütkül Mawjudatlarning Bolupmu Insanlar, Haywanlar we Ösümlüklerning Ortaq Tilidur! Muzika Bolsa Toghruluq, Dorustluq, Ghurur, Wijdan, Ar-nomus, Sherep, Söygü, Muhabbet, Izzet we Hürmettin Kélidu! Muzikasiz Hayat Menasiz, Rengsiz we Tatsiz Bir Hayattur! Köngüller Muzika Arqiliq Bir-Biri Bilen Terjimansiz Alaqe Ornitidu we Baghlinidu!
K.U.A
19.09.2024 Gérmaniye
☆☆☆><☆☆☆
Hayatingdiki Hozursizliq, Bexitsizlik we Mushaqetlerdin Pexirlen! Dorustluq, Meritlik, Pidakarliq, Semimiyet, Sebir-Taqet we Qurban Bérish Ademni Upritiwitidu, Emma Ejri-Mukapati Chong Bolup, Bibaha Derijide Méwe Béridu!
Sendiki Muhabbet, Söygü we Merhemet Insanlar Hayati Üchün Eng Paydiliq Dora Bolup, Xalighan Adem Buninggha Aldirap Érishelmeyla Qalmay, Muhtaj Insanlargha Qanaet, Xushalliq we Ümütwarliq Bexish Étidu! Sendiki Tügimes Bulaqtek Söygü, Muhabbet, Izzet, Hürmet we Merhemet Sheksizki Kainatning Üstin Eqli Bilen Bahalighanda Teripligüsiz Derijide Qimmetliktur!!!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Ishen’genler we Ishenmigenlerge Kainatning Janni Teshkil Qilidighan Es, Hush, Zéhin, Oy, Xiyal, Tuyghu We Idraki Teng Texsimlen’gen Bolsimu Ularning Teqdiri Asasen Oxshash Bolmaydu! Ishen’genler Özining Kimligini, Yaratquchisining Kim Ikenligini, Qeyerdiligini, Qeyerge Baridighanlighini Obdan Bilidu, Bu Bir Izgülüktur! Ishenmigenler Özlirining Kimligini, Yaratquchisining Kim Ikenligini, Qeyerdiligini, Qeyerge Baridighanlighini Obdan Bilmeydu, Bu Bir Bexitsizliktur!
Ishen’genler Özlirining Aqiwitini Tesewwur Qilalaydu, Bu Bir Taleydur; Ishenmigenler Özlirining Aqiwitini Tesewwur Qilalmaydu, Bu Bir Azaptur!!!
K.U.A
19.09.2024 Gérmaniye
☆☆☆><☆☆☆
Hemme Nerse Bizge Qarap Güzütüp Turidu! Rabbimiz Hemmini Bilip Turidu; Sewebi Bu Hayat Biz Üchün Bir Intahandur! Bu Intahandin Ötelisek Hayatning Kömüsh Mertiwisige Örleymiz, Ötelmisek Hayatning Qara Yer Derijisige Chöktürilimiz!
K.U.A
20.09.2024 Gérmaniye
☆☆☆><☆☆☆
Bilmey Turup Bilidighandek Tawrinidighan Nadanlargha Qarshi Tenqit Üchün Yalghuz Kishlik Eqil Bilen Köp Herej Tarttim! Eqilliqqa Bir Nersini Anglitish Asan, Peqetla Isharet Kétidu, Nadangha Juwalduguz Kétidu, Awal özengge Sanchilip Andin Beghrezlerge Sanchilidu!
-Johannes Kipler
20.09.2024 Gérmaniye
☆☆☆><☆☆☆
Dunyada Ajayip Bexitsiz Bir Türlük Ademler Bar; Bular Birsi Mejburlimisimu Qarangghu Dunyada Yashaydu! Bundaqlar Körüshni, Anglashni, Sözleshni we Pikir Qilishni Xalimaydu! Mana Mushundaq Seweplerdin Dunyadiki Nurghun Milletler, Namrat, Qalaq, Nadan Yashaydu! Téximu Diqqetni Tartiydighini Namrat, Qalaq we Nadan Milletler Mustemlike Astidiki Milletlerdur! Bundaq Milletler Esir-Esirlep, Ewlatmu Ewlat, Milliy Zulum Astida Yashaydu! Milliy Zulum Astida Adem Nimening Yorughluq, Nimening Qarangghuluq, Nimening Mehkumluq, Nimening Erkinlik Ikenligini Taza Bilelmeydu! Undaqta Hür Dunyagha Chiqip Turughluqmu Yene Eshu Mehkum Dunyani Xam-Xiyal Qilish, Shu Tiptiki Ademlerde Qulluq Rohining Kötürülüp Ketmigenmigini, Qarangghuluq we Yorughluqni Periq Étish Qabiliyitining Ölgenligini Bildüridu! Qulluq Xuddi Hüriyetke Oxshash Bedel Tölesh Arqiliq Emelge Ashmaydu! Bu Xuddi Qepezde Uzaq Yillap Yatqan Mehkum Qushni Qoyup Berse, Uchushqa Xush Yaqmay, „Berseng Yeymen, Ursang Ölimen“, Deydighan Sistimisigha Chöküwalghan Horunluq Tebiyitige Bash Igip, Qepezge Yene Qayitip Kelgendek, Tiragediyelik we Qorqunchluq Bir Ishtur!!!
K.U.A
21.09.2024 Gérmaniye
☆☆☆><☆☆☆
Qapqarangghu Kéchidin Tanglar Atti, Quyash Balqip, Yultuzlar Qachti! Yürekke Patqan Söygü Quchaqqa Hem Patti, Ushbu Yürek Jahan’gha Patmay, Xuddi Tashtek Bashlar Qatti!!!
K.U.A
22.05.2024 Gérmaniye
☆☆☆><☆☆☆
Bir Milletning Érqi Alahiydilikini Qèni, Beden Qurulushi, Iskilitlirining Tüzülishi, Bedendiki Tüklerning Renggi, Tirisining Renggi, Köz, Burun we Bash Söngikining Sheklige Qarap Bilgili Bolatti! Méningche Bolghanda Kultural Eshyaliridiki Motiplar Yeni Her Xil Belgülerning Alahiydilikigemu Qarash Kérek!!!
Uyghur Motiplirida Éndo-Gérman Mitipliri Bilen Ortaqluq Bar, Bolup Bu Téma Tetqiq Qilishni Kütüp Turiwatidu!Bu Digenlirimizge Uyghur Eshyaliridin Bolupmu Keshtichiligidin Birqanche Örnek Bérgili Bolidighan Bolup, Bulardiki Shekiller we Rengler Qedimqi Dewirge Ayit, Dunyaning Herqaysi Jaylirida Tépilghan Piramida Qurulushlirigha Oxshap, Qalidu!Bu Shekiller Künimizde Gérman Arxitekturida we Ughurlarning Kündülük Boyumlirida Köplep Uchraydu! Erep we Amérika Indiyanlirining Hazirqi Kulturidin Bu Shekilni Undaq Yarqin Derijide Uchratqili Bolmaydu!!!
K.U.A
21.09.2024 Gérmaniye
☆☆☆><☆☆☆
Ashu Dapshaqlar Shuqeder Bayki, Baylighining Köpligining Destidin Öyide Tükürgidekmu Bir Jay Yoq, Yiqki Undaq Bir Bosh Yer, Ularning Betbeshire we Qapqara Yüzidin Bashqa! Bular Bolghachqa Yer Yüzide Achliq, Namratliq We Muhtajliq Höküm Süridu!
-Qedimqi Türkiye Peylasopi Diyogenes
>>>☆<<<
Diyogenes Von Simop eine Philosoph.
Geboren: Sinop, Türkei
Verstorben: 323 v. Chr., Korinth, Griechenland
Eltern: Hicesias
Bücher: Sayings and Anecdotes: With Other Popular Moralists, Fragments inédits, Pensées et anecdotes · Mehr
Ära: Philosophenschulen der Antike
Alma Mater: Kynismus
Bedeutende Ideen: Kosmopolitismus.
Die Grundidee der kynischen Philosophie bestand darin, jeglichen Besitz auf das Allernotwendigste zu reduzieren, um Glückseligkeit durch größtmögliche Unabhängigkeit von äußerer Hilfe zu erreichen: „Ich besitze nicht, damit ich nicht besessen werde“.
K.U.A
21.09.2024 Gérmaniye
☆☆☆><☆☆☆
Tughulghandin Tartip Taki Hazirghiche Ademler Arisida Chölde Yashiggandek Yiganiliq We Yalghuzluq Ichide Yashap Keldim! Bugünki Hayarim Bir Yéngiliq Emes! Men Bir Dewirde Birge Yashighan Bu Ademler Xuddi Eqli Kamtük Kichik Balalarghila Oxshaydu; Bolmisa Kichik Balilar Bilen Yashisam Özemni Bexitlik His Qilimen, Kichik Balalarmu Bulardin Yaxshi, Eqillighraq; Emma Bular Bilen Bir Yerge Kelsem, Xuddi Chölge Kélip Qalghandek Zirikish Ichige Patimen, Buruxtum Bolimen, Oy-Xiyalliri, Gep-Sözliri we Olturup Qopushliridin Ölgidek Biaram Bolup, Nepisim Qisilip, Hilila Jénim Chiqip Kétidighandek Intayin Qiynilip Kétimen!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Diyogenes Nezirimde Peyghemberdek Ulugh Peylasop.
Diyogenes Oxshash we Baraber Yashashni, Bayliqlarni Toplap Pokinigha Bésip Yétiwalmasliqni Teshebbus Qilghan! Özi Xuddi Soqaq Itliridek Turmush Kechürüp, Jel-Janiwarlar we Haywanlardek Yashisaqmu Ölüp Qalmaymiz, Yéterki Méhri-Muhabbet, Rexmet We Muhabbetni Terik Etmeyli, Dep Jar Salghan! Ashu Turiqida Diyogenes Von Sinop Padisha, Herbi Qomandan Yaki Millioner Bolsa Bolalaydighan Qabiliyetke Igeidi! Diyogenes Addi Awamni Bir Terepke Qayrip Qoyup, Keypi-Sapa we Heshemetke Qarshi Idi, Daghwazliqqa Bérilip Yashashtin Ölgüdek Nepretlinetti!
Diyogenes Esiride „Ashu Dapshaqlar Shuqeder Bayki, Baylighining Köpligining Destidin Öyide Tükürgidekmu Bir Jay Yoq, Yoqki Undaq Bir Bosh Yer, Ularning Betbeshire we Qapqara Yüzidin Bashqa!-Digen. Diyogenes Yene Bular Bolghachqa Insanlar Xar, Bular Bolghachqa Yer Yüzide Achliq, Namratliq We Muhtajliq Höküm Süridu!“-Digenidi.
Qedimqi Türkiye Peylasopi Diyogenes 2000 Yil Awal Yashighan, Emma Idiyesi Teqdirge Shayan Hala Yashawatidu!!!
Muellisep Diyogenes Arzu Qilghandek Undaq Bir Sistema Hazirghiche Qurulmighan Bolsimu, Bu Iddiye Insanperwerlik, Kishlik Hoquq we Exlaqi qurulushliri tereqqiyatida muhim rol oynap kelmekte!
>>>☆<<<
Diyogenes Von Simop eine Philosoph.
Geboren: Sinop, Türkei
Verstorben: 323 v. Chr., Korinth, Griechenland
Eltern: Hicesias
Bücher: Sayings and Anecdotes: With Other Popular Moralists, Fragments inédits, Pensées et anecdotes · Mehr
Ära: Philosophenschulen der Antike
Alma Mater: Kynismus
Bedeutende Ideen: Kosmopolitismus.
Die Grundidee der kynischen Philosophie bestand darin, jeglichen Besitz auf das Allernotwendigste zu reduzieren, um Glückseligkeit durch größtmögliche Unabhängigkeit von äußerer Hilfe zu erreichen: „Ich besitze nicht, damit ich nicht besessen werde“.Dep Ihtiyajdin Artuq Igiliwalghanlarni Qattiq Qamchilaydu!!!
Gérman Peylasopi Arthur Schopenhauers, „Serwiting Semirip Rohing Oruqlap Ketse, Toplighan Bayliqlarning Qimmiti Bir Tiyindur,“-Digeniken.
Buning Aldini Élish Ejdatlirimiz Qaldurup Ketken Enenilerge Ching Baghlinish, Dini Itiqadimizni Toghra Tereptin Mustekemlesh We Milliy Maaripqa Ehmiyet Berishtin Ibarettur!!!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Tughulghandin Tartip Taki Hazirghiche Ademler Arisida Chölde Yashighandek Yiganiliq We Yalghuzluq Ichide Yashap Keldim! Bugünki Hayatim Bir Yéngiliq Emes! Men Bir Dewirde Birge Yashighan Bu Ademler Xuddi Eqli Kamtük Kichik Balalarghila Oxshaydu; Bolmisa Kichik Balilar Bilen Yashisam Özemni Bexitlik His Qilimen, Kichik Balalarmu Bulardin Yaxshi, Eqillighraq; Emma Bular Bilen Bir Yerge Kelsem, Xuddi Chölge Kélip Qalghandek Zirikish Ichige Patimen, Buruxtum Bolimen, Oy-Xiyalliri, Gep-Sözliri we Olturup Qopushliridin Ölgidek Biaram Bolimen; Bularning Qilip Yürgen Ishliridin Ichim Siqilidu, Nepisim Qisilip, Hilila Jénim Chiqip Kétidighandek Intayin Qiynilip Kétimen!Shunglashqa Ularning Hozuri we Özemning Hozurimni Qoghdash Üchün Yalghuz Yashap, Bilgen Heqiqetlerimni Qelem we Qeghez Arqiliq Ulargha Bildürüsh, Qarangghu Jemiyetni Aydinglashturup, Ularni Oyghutush Üchün Küresh Qilimen!!!
K.U.A
22.09.2024 Gérmaniye
☆☆☆><☆☆☆
Aldinip Qélishni Xalimisang Eng Awal Özengni Özeng Aldima! Aldamchiliq, Rengwazliq, Qizil Közlük Özini Özi Aldash, Özige Özi Ziyan Sélishtur! Ziyan Tartip Qélishni Xalimisang, Özengge Özeng Ziyan Salma! Ichi We Téshingni Hemishe Birdek Tut! Ademiylikning, Milletning we Dinning Arqisigha Müküniwélip Yashash Namertliktur! Nochi Bolsang Chiq Otturgha, Eptingni, Sén, Men we Bashqalar Körsun! Bir Ish Qilsang Yürükingdin Chiqirip, Semimiylik we Pidakarliq Bilen Qil, Estayidil we Jessur Bol, Bashqakar Rastchillighingni Herkitingdin Körsun! Qandaq Oylisang Shundaq Körün, Qandaq Körünseng Shundaq Oyla!!!
K.U.A
23.09.2024 Gérmaniye
☆☆☆><☆☆☆
Ya, Rabbim Reqipler Aldida Méni We Qewmimni Mehjup Eylime, Közemge Nur, Eqlimge Beriket, Tumshuq,Qanat we Penjilirimge Küch-Quwet Ata Qil, Düshmenlirim Köz Alaytalmaydighan Yükseklerde Qil Makanimni! Etrapimni Gül-Chichekler Bilen Bize, Uwamni Mustehkemle, Ewlatlirimni Köpeyt, Rizqimizni Mol We Beriketlik Qilghin! Amin!
K.U.A
23.09.2024 Gérmaniye
☆☆☆><☆☆☆
Hemme Ademning Nochi Bolghisi Bar, Emma Nochiliq Qilghan Bilen Höddisidin Chiqishqa Toghra Kélidu!
Hemme Ademning Eqilliq Bolghisi Bar, Emma Aqilliq Qilghan Bilen Aqillardek Yashashqa Toghra Kélidu!
Hemme Ademning Bay Bolghisi Bar, Emma Yol Tapmay Turup Bay Bolghili Bolmaydu, Bay Boldimu Deyli Baywetchilik Qilghan Bilen Dawamlashturup Méngishqa Toghra Kélidu!
Hemme Ademning Bilimlik Bolghisi Bar, Emma Bileremenlik Qilghan Bilen, Bilimini Ispatlashqa Toghra Kélidu!
Hemme Ademning Yaxshi Adem Bolghusi Bar, Emma Kemter, Semimi We Pidakar Bolmay Turup, Yaxshi Adem Bolghili Bomaydu!
Hemme Ademning Alim Bolghusi Bar, Emma Ügenmey Turup Alim Bolghili Bolmaydu!
Hemme Ademning Bexitlik Bolghusi Bar, Emma Xudayim Buyrumisa Bexitlik Bolghili Bolmaydu!
Hemme Ademning Küchlük Bolghusi Bar, Emma Rohiy, Meniwiy We Maddi Tereptiki Shertlerni Hazirlimay Turup Küchlük Adem Bolghili Bolmaydu!
K.U.A
23.09.2024 Gérmaniye
☆☆☆><☆☆☆
Sheherdiki Hemme Adem Jaza Meydanigha Toplan’ghan Idi. Chong- Kichik, Erkekler We Xotunlar Hemmeylen Bes-Beste
Öltürülsun, Uni Baldurraq Ésiwitinglar, Jaza Tizraq Ijra Qilinsun, Dep Warqirawatatti!
Ölüm Jazasigha Höküm Qilinip, Dar Yaghichigha Kétiwatqan Adem Behlül Dana Hezretliri Idi. Uning Dangqi Alemge Pur Ketken Ewliya Ikenligini Hemme Adem Biletti! Warqirawatqanlarning Arisida Adem Öltürüp Heqiqi Qatilliq Qilghan Jinayetchimu Baridi!
Höküm Emdila Ijra Qilinay Digen Peyitde Xelipe Yarliq Chüshürüp, Uning Jénini Qurtuldurup Qaldi!
Sotchi Behlül Dana Hezretlirining Ornida Qatilni Ölümge Buyridi, Behlül Dana Hezretliri Jinayitini Öz Ixtiyarlighi Bilen Iqrar Qilghan, Gunayini Tonighan, Jazani Étirap Qilghan Qatilning Hayatini Adalettin Soriwaldi! Shundaq Qilip Bir Jan Ölgen Bilen Ikki Jan Qurtulup Qaldi!!!
K.U.A
23.09.2024 Gérmaniye
☆☆☆><☆☆☆
Hayat Kechürmishler Bilen Chüshünilidu, Algha Bésish Arqiliq Tereqqi Qilidu!
-German Peylasopi Soren Kierkegaard
>>>☆<<<
Soren Kierkegaard Geboren: 5. Mai 1813, Kopenhagen, Dänemark
Verstorben: 11. November 1855, Kopenhagen, Dänemark
Beeinflusst von: Georg Wilhelm Friedrich Hegel, Immanuel Kant, Arthur Schopenhauer, Platon, Sokrates · Mehr
Ort der Beerdigung: Assistens Friedhof, Kopenhagen, Dänemark
Geschwister: Peter Kierkegaard
Eltern: Michael Pedersen Kierkegaard, Ane Sørensdatter Lund Kierkegaard
K.U.A
23.09.2024 Gérmaniye
☆☆☆><☆☆☆
Analar Xisletlik Gül Derixige Oxshaydu, Bix Sürüshtin Awal Ghunchilaydu, Shax we Yopurmaq Chiqiridu, Güller Bilen Özini Bizeydu! Analar Xisletlik Gül Derixige Oxshaydu, Ghunchilaydu, Échilidu, Xushpuraq Chachidu, Hawa Tarqitidu, Tozuydu, Tökülidu! Analar Xisletlik Gül Derixige Oxshaydu, Ghunchilaydu, Échilidu, Balgha Aylinidu, Qara Yerge Tökülidu, Yer-Jahanni, Bexitke, Gül We Chichekke Pürküydu, Qeliblerni Bolsa Shahane Güzellikke Tolduridu!
K.U.A
24.09.2024 Gérmaniye
☆☆☆><☆☆☆
Bediningni Tashliwetme, Ige Bol we Kötürüp Tut, Bolmisa Ichki Ezaliring, Gösh We Ustixanliring Bir Birini Kukum Talqan Qiliwitidu! Rohingni Tashliwetme, Meniwi Alemingni Kötürüp Tut, Bolmisa Tuyghung, Zéhning, Idraking, Pikring, Oyliring, Xiyaling We Idiyeng Yirtquch Haywanlardek Bir-Birini Ghajap, Qénini Ichip we Yep, Séni We Etrapingdikilerni Tügütiwitidu!!!
K.U.A
24.09.2024 Gérmaniye
☆☆☆><☆☆☆
Sizlerge, Sizlerge, Zadiche Sizlerge Ich Aghritimen Hey Rohi Saxat Bayqushlar! Sizlerge Bir Tereptin Ich Aghtitip, Yene Bir Tereptin Sizlerdin Nepretlinimen!
Uyat Emesmu, Layiqida Bolmighan Tawirlar Insanni Ademiyliktin Ayrip, Pantaziye Dunyasidiki Komidiyechi Axmaqlar Ailisige Ittiriwitidu!Senki Özingizlargh Bosh Yerge Unchiwa Muhimliq Qalpighini, Zörüriyrtsiz Halda Kiygüziwalmighan Bolsingizlar Idingizlar Özingizlarghamu, Bashqilarghamu Yaxshiliq Qilghan Bolar Idingizlar!Qarighan Kishi Térighan Étizingizlargha Qarap, Hosulning Qanchilik Chiqidighanlighini Bilidu, Andin Töhpekarlar Tonini Keydüridu, Ademletge! Muellisep Bashqalarning Közini, Burnini, Qulighini, Aghzini, Tilini Tosup, Özingizlarning Qarighu, Burunsiz, Gas, Gacha, Tilsiz Bolup Qélishigha Zamin Boldunguzlar! Sizlerge Qarisam Ölükler, Makaninglargha Qarisam Qebristanliq Kélidu Köz Aldimgha! Muhabbet Ademni Tirildüridu, Semimiyet Ademni Yashartidu, Pidakarliq Ademni Küchlendüridu, Dorustluq Ademni Toghra Yolgha Bashlaydu, Düshmenlik Ademni Qurutsa, Dostluq Ademni Köklitidu we Yashnitidu! Neprettin, Achközlüktin, Ichitarliqtin, Hesettin, Shöhretperestliktin, Shexsiyetchiliktin, Aldamchiliqtin, Qara Niyetchiliktin, Menmenchiliktin, Kibirdin, Begherezlerche Qisastin Waz Kéchingizlar! Sizlerge Eng Muhim Körün’genler Rohingizlarni Uxlutup, Uprutup We Izip, Sizlerni Eng Lenettekkür Ademge Aylandurghan Sheytanlardur! Közüngüzlarni, Échingizlar, Erkin Nepes Élingizlar, Heqiqet Awazini Anglingizlar, Toghrani Sözlingizlar; Ki Yaxshiliqqa Qarap Yolgha Chiqingizlar, Özingizlar we Bashqalargha Tewe Bolghan Güzel Hayatliqqa Nadanlarche Buzghunchiliq Qilmingizlar!!!
K.U.A
24.09.2024 Gérmaniye
☆☆☆><☆☆☆
Oyghanmighanlar, Etrapqa Nezer Tashlimighanlar, Hichqandaq Pikir Yürgüzmeydighanlar,
Kitap Oqumaydighanlar, Bilim Almaydighanlar, Ügenmigenler, Bilsimu Perwasizliq Qilghanlar, Hayatini Oyan-Tamasha Üchün Israp Qiliwatqanlar, Waqitning Ömür Ikenligini Bilmeywatqanlar, Ishqa Xush Yaqmaydighan Horunlar, Muhim Bilen Muhim Emesni Periq Qilalmaydighanlar, Uzaqni Körelmeydighan Kalte Pemler, Nezer Dayirisi Tarlar, Iradisizlik Qilidighanlar, Japaliq Küresh Meydanlirida Jasaretlirini Yoqutup Qoyghanlar, Hichqandaq Bir Alijanap Ghayisi Bolmighanlar, Nimening Sherep, Nimening Nomus Ikenligini Bilmeydighanlar, Dost Bilen Düshmenni Ayriyalmaydighanlar, Payda We Ziyanni Xata Hésaplaydighanlar, Weten we Milletning Kütken Yéridin Chiqishni Oylimaydighanlar Ölgen Insanlardur!!!
K.U.A
24.09.2024 Gérmaniye
☆☆☆><☆☆☆
Bilmigen Ademlerge Heqiqetler Özligidin Ayan Bolmaydu; Heqiqetler Heqqide Chongqurlap Pikir Yürgüzmigen Ademler Yüksek Derijidiki Heqiqetlerni Asanliqche Bayqiyalmaydu! Yüksek Heqiqetlerni Bayqiyalmighanlar Bolsa Hayatini Bir Ömür Qarangghuluq we Bexitsizlik Ichide Ötküzüshke Mejbur Bolishidu!!!
K.U.A
24.09.2024 Gérmaniye
☆☆☆><☆☆☆
Pelesepediki Sobjektip Toghraliqqa Yoquri Sewiyede Kapaletlik Qilish, Teqdirge Shayan Bir Tewekkulchiliqtur, Téximu Toghrisi, Pikir Alemidiki Közlerge Körünerlik Derijidiki Bir Tereqqiyattin Ibaretttur!
-Ispaniye Peylasopi Georgy Santanaya
>>>☆<<<
Georgy Santanaya
Geboren: 16. Dezember 1863, Madrid, Spanien
Verstorben: 26. September 1952, Rom, Italien
Eltern: Agustín Ruiz de Santayana, Josefina Borrás
Beeinflusst von: William James, John Dewey, Josiah Royce, Arthur Schopenhauer
Alma Mater: Pragmatism; Naturalismus
Bedeutende Ideen: Lucretian materialism; Skepticism; Natural aristocracy; Realms of Being…
K.U.A
24.09.2024 Gérmaniye
☆☆☆><☆☆☆
Adem Nime Üchün Eqil, Bilim We Tejiribige Eng Tolghanda Qériydu, Késel Bolidu, Küchtin Qalidu we Ölüp Kétidu?! Bu Suallargha Jawap Bérishtin Awal Xeliq Arisidiki Rab Nime Qilsa Toghrasini Qilidu, Digen Gepni Ésimizge Alayli! Shunchiwala Teste Toplan’ghan Eqil, Bilim We Tejiribiler Yer Astigha Kömülüp Yoq Bolup Ketmeydu! Ademning Piship Yétilgen Waqti, Eqilge Tolghan Waqtidur! Ademning Eqilge Tolghan Waqti Ziraet, Méweler we Gül-Chicheklerning Urughlap Pishqan Waqtigha Oxshaydu!Dan we Uruqlarning Pishqanlighi, Tökülidighanlighining, Tökülishi Bolsa Ünidighanlighining Alamitidur! Dan We Uruqlarning Beziliri Tupraqqa Chüshken Haman, Eger Shert-Sharaitlar Pesilge Toghra Kelse Ünidu; Yene Bezliri Xudaning Qudriti Bilen Tökülgen Yerde Yüz Yillap, Ming Yillap we Onming Yillap Saqlinidu!Bughdayni Jennettin Chiqqan, Deydiken. Xatirilerge Qarighanda Missopotamiyede 10 Ming Yilliq Bughday Uruqliri, Bayqalghandin Kéyin Térisa Üngen! Eqil, Bilim we Tejiribemu Xuddi Uruqqa Oxshaydu, Bugün Bayqighanlirimiz Tasadipen Untulup Ketken Teqdirdimu Birqanche Ming Yillardin Kéyin Yene Ünidu! Eqil, Bilim we Tejiribeler Kainatning Üstün Eqli, Üstün Bilimi we Tejiribesidin Kelgen Bolghachqa, Insanning Wujudi Ot, Su, Hawa We Tupraqqa Esli Zatigha Qayitqandin Kéyin Eqil, Bilim we Tejiribemu Özining Esli Zatigha Qayitip Kétidu! Emma Zihin, Tuyghu, Idrak, Sizim, Köngül we Jan Qatarliqlar Bir Pütünlük Uchide Kéyinki Boyutqa Yeni Yéngi Dimension’gha Köchüshke Teyyarliq Halitige Ötüdu!!!
K.U.A
24.09.2024 Gérmaniye
☆☆☆><☆☆☆
Ishning Mahayetini Toluq Chüshenmey Turup, Bu Téma Heqqide Oylash We Tepekkur Qilishqa Orunush Quruq Awarichiliqtin Bashqa Nerse Emestur!
-Irlandiye Yazghuchisi George Bernhard Shaw
>>>☆<<<
George Bernhard Shaw
Geboren: 26. Juli 1856, Dublin, Irland
Verstorben: 2. November 1950, Ayot Saint Lawrence, Vereinigtes Königreich
Ehepartnerin: Charlotte Frances Payne-Townshend Shaw (verh. 1898–1943)
Filme: My Fair Lady, Der Roman eines Blumenmädchens, Caesar und Cleopatra · Mehr
Beeinflusst von: Henrik Ibsen, Charles Dickens, G. K. Chesterton, Friedrich Nietzsche, Josef Stalin, Karl Marx…
K.U.A
25.09.2024
☆☆☆><☆☆☆
Ademler Maxluqatlaring Bir Türi, Tebiyet we Rohiyet Alemining Ayrilmas Bir Parchisidur!
Haywanlarni Hürmetlimigen Ademning Yürikide Tebiyet Söygüsi we Insan Muhabbetimu Bolmaydu!
Insanlargha Söygü we Muhabbeti Bolmighanlarning Qelbide Iman Bolmaydu!
Söygü, Muhabbet we Imani Bolmighan Ademni Resmi Adem Digili Bolmaydu!
Bu Heqte Gérman Yazghuchisi Hermann Hesse Toxtulup:
„Das ist das Herrliche an jeder Freude, dass sie unverhofft kommt und niemals käuflich ist.“ Digeniken.
Menasi Tebiyet we Haywanatlardin Kélidighan Xushalliq Ajayip Bolup, Oylimighan Chaghda, Kütülmigen Yerde Peyda Bolup, Ademni Teswirligüsiz Xushhal Qilidu, Bundaq Bir Xushalliqni Bashqa Yerdin Sétiwalay Disengmu Tapqili Bolmaydu!
Shundaq, Hermann Hesse Bolsa Gérmaniyedila Emes Belki Pütün Dunyagha Nam Chiqarghan Ulugh Riyalizimchi Yazghuchidur!
>>>☆<<<<
Hermann Karl Hesse, Pseudonym: Emil Sinclair[1] (* 2. Juli 1877 in Calw; † 9. August 1962 in Montagnola, Schweiz; heimatberechtigt in Basel und Bern), war ein deutsch-schweizerischer Schriftsteller, Dichter und Maler. Bekanntheit erlangte er mit Prosawerken wie Siddhartha, Der Steppenwolf, Demian, Das Glasperlenspiel sowie Narziß und Goldmund und mit seinen Gedichten (z. B. Stufen). 1946 wurde ihm der Nobelpreis für Literatur verliehen, 1954 wurde er in den Orden Pour le Mérite für Wissenschaften und Künste aufgenommen. Die meisten seiner Werke haben die Suche eines Menschen nach Authentizität, Selbsterkenntnis und Spiritualität zum Thema.
K.U.A
25.09.2024 Gérmaniye
Foto: Sie können sehen die Freundlichen Beziehungen von die Bild Hermann Hesse mit seiner Katze…
☆☆☆><☆☆☆
Adem Qilma, Digenni Téximu Qilip, Qil Digendin Ölgüdek Qachidighan Dawaxor Bir Maxluqtur! Shunga Peyda Bolghandin Taki Hazirghiche Jennettin Qoghlanghini Yetmigendek, Shor Pishanisi Qétinchiliqtin, Yürigi Derttin, Bir Közi Yashtin Qurtulalmay Keldi!Ashu Seweptin Gérman Peylasopi Arthur Schopenhauers: „Bizge Nimening Muhim We Nimening Muhim Enesligini, Nimening Toghra We Nimening Xatalighini Anglatqanlar Kim Bolsa Bolsun Köpünche Hallarda Meghlup Boldi,“- Digeniken!!!
Ana : sen méning kelgüsige sozulghan yolum. Qiz : sen méning chidamliq, solmas iradem. Ana: sen méning wisalim, xushpuraq gülüm, Qiz : si’en méning bergimde chaqnighan shebnem.
Ana : men yansam ger sham bop tününgde, Qiz : men aqimen yash bop téningge. Ana : men chaqnisam quyash bop sende ? Qiz : men parlaymen cholpan bop kökte! Ana : yolliringgha payandaz bolay, Qiz : her söygüngdin küch- medet alay. Ana : qanatliring yétilgen küni, Öz qolumda kökke uchuray… >>>☆<<< Méhrinisa Ismail xanimning bu shé’éri bizge uyghur edebiyatidiki bösüsh xaraktirliq yingiliqni namayen qildi: ana -balining yürek sadalirini birlikte ipadilesh. Bu eserning tatliqlighi we tilining rawanliqi,uningdiki ilgiri sürgen iddiyening uyghurluqqa xasliqi kishining yürigini söyündüridu. Buningdiki yene bir yingiliq shuki, öz perzenti jemiyetning we bashqilarning tesiri bilen emes, özingizning tesiri bilen terbiyelep mu’appiqiyet qazinish, mana bu muhajirette yashawatqan her bir uyghur üchün arzu qilidighan , biraq yetmigi tes bolghan bir mu’elleq. -Uyghur Millitining Dangliq Yazghuchisi Dildar Eziz >>>☆<<< Salam Dildar hede, gépliringiz özingizdek güzel we sap… Ademge meniwi ilham béghishlaydu. Bundaq bahalar ilim we sennetke bedel tölewatqan Aq köngül Ademlerge ümüt, ishench we xushalliq bexish étidu. Bashqalarning artuqchilighini adettiki ademler jasaret bilen étirap qilalmaydu! Sizning niyitingiz dorust, könglingiz derya… Rabbim sizge bashqalargha béshishlighan Xushalliqlarni yar etsun! Rexmet sizge we yaxshi niyetlik ademlerge! K.U.A 16.09.2024 Gérmaniye
-Bilmeydu, Eyipleydu; Bilgen Bolsa Eyiplimeyti! -Uyghur Peyghember Guatama Sidharta Sakyamuni Buddha
Yazarmen Kurasch Umar Atahan ☆☆☆><☆☆☆ Teyyar We Arzu Qilinidighan Bilimlerni Emes, Ügetkenliri Arqiliq Oylanduridighan, Tepekkur Qilduridighan Muellim Bolush Hemmidin Muhimdur!!! -Gérman Peylasopi Immanuel Kant ☆☆☆><☆☆☆ Bilim Bilim Igisige Emes, Belki Kainatning Üstün Eqlige Mensuptur! K.U.A ☆☆☆><☆☆☆ Herqanche Küchlük Bolsangmu Tebiyetke Itaet Etmek Zorunda Qalisen!!! K.U.A ☆☆☆><☆☆☆ Güller We Chéchekler Ademlerni Dostluq we Qérindashliqqa, Söygü We Muhabbetke Tewsiye Qilip Turidu! Yaxshi Ademler Gül We Chicheklerdin, Rezil Ademler Bolsa Xoxa we Tikenlerdin Deris Alidu! K.U.A ☆☆☆><☆☆☆ Sizchu…?! Eger Rastinla Niyet Qilghan Bolsingiz Yatqan Bolsingiz Qopung, Olturghan Bolsingiz Orningizdin Turung, Turghan Bolsingiz Yolgha Chiqing, Sewebi Özlikining Chongqur Wadilirigha Qilin’ghan Seperdinmu Uzun Bir Yolchiliq Yoq Bu Dunyada!!! -Uyghur Alimi Mawlana Jalaliddin Rumi Hezretliri ☆☆☆><☆☆☆ Toghra Pikirler Chöl We Bayawanlardiki Cholpan Yultuzigha, Déngiz Okyanlardiki Nurluq Mayaklargha Oxshaydu!!! K.U.A ☆☆☆><☆☆☆ Haywanatlar we Jel-Janiwarlar Yiqalsa Biz Insanlarmu Yashiyalmaymiz! Tebiyet Halaketke Yüzlense, Yersharidiki Hayatliq Yoqulidu! K.U.A ☆☆☆><☆☆☆ Dunyada Peqet Birla Rab Bar, Bilimge Tayan, Nadanliq We Lenettekkür Sheytanlardin Uzaq Turunglar!!! -Yunan Peylasopi Soqrates ☆☆☆><☆☆☆ Yollar Awal Pikirler Alimide, Andin Mangghili Bolidighan Jaylarda Peyda Bolidu!!! K.U.A ☆☆☆><☆☆☆ Shundaq Bir Ata Bar, Shundaq Bir Ewlatni Apiride Qilidu; Shundaq Bir Ana Bar, Shundaq Bir Perzentni Tughudu; Shundaq Bir Aile Bar, Shundaq Bir Ademni Terbiylep Chiqidu! Shundaq Bir Adem Bar, Bu Adem Turghan Yerge Bir Millet Patidu, Shundaq Bir Adem Bar, Bu Adem Mangghan Yolda Hemme Adem Mangidu; Shundaq Bir Adem Bar , Bu Adem Patqan Yerge Hemme Adem Patidu; Shindaq Bir Adem Bar Nijatliqta Yashaydu; Shundaq Bir Adem Bar, Bu Ademning Nijatliqida Hemme Adem Hür Yashaydu; Shundaq Bir Adem Bar, Bu Adem Yashighan Yerde Bir Pütün Millet Bir Aile Kishilliridek Yashaydu!!! K.U.A ☆☆☆><☆☆☆ Ilgirki Chaghlarda Manga Gül Eng Güzel Körünetti; Kéyinche Gülning Köchetliri Hemmidin Güzel Körünidighan Bolup Ketti; Emdi Qarisam Gülning Shéxida Qushlarning Bachkisidek Marap Turghan, Piship Yétilgen Gül Uruqliri Manggha Téximu Güzel, Téximu Xisletlik, Téximu Jelipqilarliq Körünidighan Bolup Qaldi! Oylisam Ayalim Bir Gülge, Ballirim Gül Köchitige, Newrilirim Bolsa Gülning Uruqigha Bekla Oxshaydiken!!! K.U.A ☆☆☆><☆☆☆ Asanla Derghezep Bolush Küchlüklük We Erkeklikning Alamiti Emestur, Erkeklik Ajizliq We Qorqunchaqliq Hésaplinidighan Asan Ghezeplinidighan Ashu Illettin Téximu Alijanap We Téximu Isil Xisletlerdin Hésapliplinidu! -Émparator Markus Aurelius ☆☆☆><☆☆☆ Chidighangha Chiqarghan, Hayat Müshkül, Pexirlinip Turup Chékimiz Achchighini. Belkim Sen Chongsen, Yaki Kichiksen, Yenila Buradirim Dep Qilinisen Xitap, Meyli Shah Bol, Yaki Bir, Tilemchi Yaki Tiriktap! Diwanichilik, Diwanichiqtur, Tirik Tapliq Tirktap, Shahliq, Shahliqtur, Öngmeydu Esla, Yenila Padishahliq, Asmanda Künnuridek Turidu Parlap!!! -Gérman Shairi Reiner Maria Rilke ☆☆☆><☆☆☆ Dil Dildin Hozur Alidu, Köngül Köngüldin Su Ichidu, Yürek Yüreklerde Aram Tapidu, Qelibler Qeliblerdin Yol Achidu! K.U.A ☆☆☆><☆☆☆ Bir Jemiyette Niyetler We Köngüller Yéqinlashqansiri Küchke We Nepretke Bolghan Éhtiyaj Tügep, Adalet, Hüriyet, Söygü, Hürmet we Muhabbetke Bolghan Éhtiyaj Üstünlikke Érishidu!!! K.U.A ☆☆☆><☆☆☆ Ademler Qarangghuluq we Yorughluqtin Ibaret Ikki Terepte Teng Yashaydu! Yorughluqtiki Terep Adem Yüzining Qarangghuluq Tereptikisini, Qarangghuluqtiki Terep Adem Yüzining Yorughluq Tereptikisini Shekillendüridu! K.U.A ☆☆☆><☆☆☆ Chiray, Mertiwe We Pulni Emes, Belki Uningdin Ming Hesse Muhim Bolghan Mertlik, Dorustluq, Kemterlik We Nazaketni Ölchem Qilip Ötüwatqanlar Terepte Turup Yashanglar! K.U.A ☆☆☆><☆☆☆ Alem Hayatliq Makanidur, Közge Körünidighan We Körünmeydighan Buyutlardin Shekillen’gen. Bu Alem Uchsiz, Cheksiz Bolup, Biz Bilidighan We Bilmeydighan Janliqlar Bu Yerde Bir-Biridin Xewersiz Halette Parallil Yashaydu! K.U.A ☆☆☆><☆☆☆ Jismim, Rohim We Meniwiyitim Öz-Ara Masliship Kainatning Biz Toluq His Qilalmaydighan Periqliq Qatlirida Parallil Halette Yashaydu!!! K.U.A ☆☆☆><☆☆☆ Heqiqet Izdigüchülerning Hayati Japa-Mushaqet We Iztirap Ichide Ötüdu; Yalghanchi, Saxtakar we Qizil Közler Bolsa Ademler Teripidin Bashqa Élip Kötürülüp Méngilidu! -Gérman Aqsöngek Lügenbaron Münchhausen ☆☆☆><☆☆☆ Ademler Zéhni, Eqli we Meniwiy Jehettin Yükselginche Dunyaning We Hayatning Yéngidin-Yéngi Sehipilirini Bayqashqa Bashlaydu! K.U.A ☆☆☆><☆☆☆ Xiyallar Seni Alahiyde Bir Obrazlargha BaghlapTuridu! Bundaq Obrazlarni Bezide Chüshüngde, Bezide Sheher Merkizide, Bezide Ayripilan, Bezide Autobus Yene Bezide Poyizda, Bezide Ayriportta Uchrutup Qalisen, Ularning Sanga Bir Tashlighan Neziri Bezide Ömürlük Harghinlighingni Chiqarsa Yene Bezide Sanga Hayating Boyi Yetküdek Pozitip Énirgiyeni Qaldurup Kétidu! K.U.A ☆☆☆><☆☆☆ Yol Yol Yoq Yerde Méngishni Bashlighandin Kéyin Andin Tediriji Shekillinidu!!! -Mawlana Jalaliddin Rumi Hezretliri ☆☆☆><☆☆☆ Herqanche Qilsangmu Beribir; Qazaningda Nime Bolsa Choylanggha Hem Shuning Del Özi Chiqidu! K.U.A ☆☆☆><☆☆☆ Özidiki Yeni Jismi we Rohidiki Pewqullade Özgüchiliklerni Körmey Yashash Digenlik, Tipik Bir Nomussizliqtur! -Yunan Peylasopi SOKRATES ☆☆☆><☆☆☆ Milletni Tarixni Bilidighanlar Idare Qilidu! -Yunan Peylasopi Aplaton ☆☆☆><☆☆☆ Boldi Qil, Ixtiyarigha Qoyiwet, Rahetle, Bexitlik Yasha! -Guatama Sidharta Sakyamuni Buddha ☆☆☆><☆☆☆ Ademler Ékilogiyelik Tengpungluq Üchün Xuddi Jel-Janiwarlar, Haywanatlar, Ösümlükler We Tagh-Deryalardek Muhim Rol Oynaydu! Bizning Özimizni Qoghdishimiz Tebiyetni Qoghdigganliq, Rabning Iradisige Itaet Qilghanliq Yeni Tipik Bir Ibadet Hésaplinidu!!! K.U.A ☆☆☆><☆☆☆ Yaxshi Adem We Milletlerge Hemme Nerse Yarishidu; Hemme Nerse Yaxshiliq Keltüridu! Emma Beghrez, Niyiti Yaman, Qara Niyet, Qara Yürek Adem We Milletlerge Hichnime Yarashmaydu, Hetta Waqitliq Qazan’ghan Ghelbilirimu Qettiy Xeyir Keltürmeydu!!! K.U.A ☆☆☆><☆☆☆ Heqiqetlerni Rastinla Tépishni Niyet Qilghan Bolsang Addi-Saddiliqlar Ichidin Izde!!! -Ulugh Alim Isaq Newton ☆☆☆><☆☆☆ Oy-Xiyalliringlar Özenglarning, Özenglar Bolsa Silerge Kiche-Kündüz Hemra Bolup Yürgen Oy-Xiyalliringlarning Méwisidur! K.U.A ☆☆☆><☆☆☆ Bashqalarning Diligha Azar Bérip Yashighanda Qilghan Ibadetlerning Poqqa Paydisi Yoqtur! mawlana Jalaliddin Rumi ☆☆☆><☆☆☆ Haywanatlar Jismaniy Jehettin we Rohiy Jehettin Biz Insan Ewlatlirining Bir Parchimizdur! Biz Ademler Haywanlar we Jel-Janiwarlar Bilen Bir-Birimizge Yéqin Bolghan Parallel Bir Dunyada Birlikte Yashaymiz!!! K.U.A ☆☆☆><☆☆☆ Biz Tebiyet Bilen Teng Peyda Bolghan, Yene Tebiyet Bilen Teng Yashaymiz! K.U.A ☆☆☆><☆☆☆ Adem Bir Uruqtur, Derextek Ünimiz, Ösimiz, Chong Bolimiz, Shax Chiqirimiz, Ghunche Baghlaymiz, Chichekleymiz, Méwe Bérimiz! Pishimiz, Tökülimiz we Qurup Kétimiz! Adem Dunyaning, Dunya Ademlerning Bir Parchisidur; Biz Dunyani, Dunya Bizni Shekillendüridu; Adem Bilen Dunya, Dunya Bilen Adem Bir Birini Shert Qilidu we Teqezza Qilidu!!! K.U.A ☆☆☆><☆☆☆ Ademler Ezeldin Bardur, Barliqtin Hem Yoq Bolmaydu! Mawjut Bolup Turush Shekli Xuddi Ösümlüklerdekla Herqaysi Demensiyonlarda Birla Waqitta Dawamlishidu, Biri Bashlansa Yene Biri Axirlishidu! Ademler Bashqa Janliqlar Bilen Oxshash, Oxshashla Bir Waqitta Parallil Halette Birqanche Bir-Birige Oxshimaydighan Ömürni Birlikte Süridu; Biz Bu Ömürlerning Bezilirini Axirlashti Digende Yene Beziliri Bashlinidu! K.U.A ☆☆☆><☆☆☆ Ademler Xuddi Hawa Yaki Tupraqtiki Tamche Tamche Derya We Déngizlarni Shekillendürgen Su Tamchilirigha Oxshaydu; Sani Qanche Köp Bolghanche, Iradisi Bir Bolghanche Xuddi Su Asanliqche Pargha Aylinip Ghayip Bolup Ketmigendek Yaki Singip Ketip Yoq Bolup Ketmigendek Aldirap Yoqap Ketmeydu!!! K.U.A ☆☆☆><☆☆☆ Adem, Aile We Jemiyettin Tashqiri Meselilerni, Bolupmu Ériq, Ulus, Millet We Din Heqqidiki Meselilerni Achchiq, Öchmenlik, Düshmenlik, Öchmenlik We Ghezep-Nepret Bilen Bir Terep Qilghanda Netijisi Haman Meghlubiyettin Ibaret Achchiq Aqiwetler Bilen Axirlishidu! K.U.A ☆☆☆><☆☆☆ Aile Hayatning Teqdiri we Qismetlerning Mizikasigha Birlikte Ussul Oynaydighan, Hemme Adem Özlirining Komédiyelik we Tiragédiyelik Rolini Kélishtürüp Almisa Bolmaydighan Muhteshem Bir Théyathér Sehnisidur!!! K.U.A ☆☆☆><☆☆☆ Awal Özengge Qarap Gep Qil, Özengning Yüzidiki Qarani Körmestin Kelme! Eyiplesh Asan, Emel Qilish Qiyin! Bigizni Awal Özengge Sanchi, Aghrimisa Andin Bashqalargha Sanchighin!!! K.U.A ☆☆☆><☆☆☆ Oy-Xiyalliringlar Özenglarning, Özenglar Bolsa Silerge Hemra Bllup Yürgen Oy-Xiyalliringlarning Méwisidur! K.U.A ☆☆☆><☆☆☆ Janliqlarning, Jümlidin Ademlerning Ötmüshi, Bugüni We Kélichigi Kuantum Teqdirchiligi Nezeriyesi Nuqtisidin DNA Mizda Xatirleglik Bolup, DNA Ni Ang, Zhin, Eqil, Bilim, Téxnologiyege Tayinip Oqughili We Özgertkili Bolidiken! Eger Bizningmu Ashundaq Qilalaydighan Hünirimiz Bar Bolghan Bolsa Kélichigimizni Tereqqi Qilghan Milletlerning Qatarida Wujutqa Chiqarghan Bolattuq!!! K.U.A ☆☆☆><☆☆☆ Hey Alemlerning Yaratquchisi, Manga Bergen, Jan, Hayat, Roh, Ten, Tuyghu, Zéhin, Ang, Idrak, Bilim We Tejiribiler Üchün Rexmet Sanga! Méni Sendin Qorqmaydighan, Sanga Asiyliq Qilghanlardin Qorqmaydighan Qil, Méni Sendin Qorqmaydighan, Sanga Asiyliq Qilghanlar Üstidin Her Taman Küchlük Qilidighan Qudret we Xisletke Ige Qil, Méni We Milletimni Rezil Küchlerning Til Bürüktüriwélip Séliwatqan Erziyetliridin we Her Türlük Ziyankeshlikliridin Qoghdap Qalghin! Méni Özengdin Bashqa Hichnimige Muhtaj Qilma, Könglümni Shad-Xuram Eyle! Sanga Körsütidighan Sadaqetmenlikimni Dayim Qil, Méni Her Zamanqidek Sen Yaxshi Körüdighan Teqwa Insanlardek Yashnat! Méning Séning Büyükligingni Teripleshke Herzaman Eqlim Galliq we Tilim Ajizliq Qilidu, Herzamanqidek Qelbimdin Sanga Baghlinip Turghanni Nesip Erkeysen! K.U.A ☆☆☆><☆☆☆ Orunluq Sebir Bexit, Saadet we Nijatliqning Achquchisidur! -Mawlana Jalaliddin Rumi ☆☆☆><☆☆☆ Zèhnim méni oyghaq tutidu; Tuyghum Aq we Qarini Ayrip béridu. Eqlim Manga Yol Bashlaydu! Ümüdüm Jasaritimni Shekillendüridu; Jasaritim Qorqushtin méni Azat Qilidu! Küreshlirim axirqi menzilimge élip baridu! K.U.A ☆☆☆><☆☆☆ Aile Hayattiki Teqdiri we Qismetlerning Chong We Kichik Mizikalirigha Chidap Turup Birlikte Ussul Oynaydighan, Hemme Adem Özlirining Rolini Kélishtürüp Almisa Qettiy Bolmaydighan Muhteshem Bir Théyathér Sehnisidur!!! K.U.A ☆☆☆><☆☆☆ Ego Insan Tebiyitidiki Muhim Amil Bolup, Wetenperwerlik, Milletperwerlik, Meripetperwerlik, Rezillikke Qarshi Küresh, Heqqaniy Urush, Sanaetlishish, Maaripni Güllendürüsh, Ilim-Pen’ge Yürüsh Qilish, Su, Hawa we Qurughluq Qatnishi, Maliye, Iqtisad, Siyaset, Qanunchiliq, Sot, Edeliye Qatarliqlar, Edebiyat-Sennetni Güllendürüsh, Öylinish, Bala Tépish…..Qatarliqlarining Hemmisi Pozitip Egodur….! Urush, Qural-Yaraq We Zeherlik Chikimlik Tijariti, Ach Közlük, Yawayiliq, Nepsaniyetchilik, Oghurluq, Zina, Satqunluq, Xayinliq, Ahanet, Xiyanet, Bulangchiliq, Qoymichiliq, Nepret, Zulum, Iskenje, Xorlash, Buzuqchiliq, Puhush, Pahashiwazliq, Jazanexorluq, Qatilliqlar… Nigatip Ego Hésaplinidu! Mawlana Jalaliddin Rumi Hezretliri: „Ego=Pozitip Shexsiyetchilik+Nigatip Shexsiyetchilik Bolsa Adem Bilen Xudaning Arisidiki Közge Körünmeydighan Sirliq Bir Perdedur!“-Digeniken. Ego Oxshimaydighan Milletlerning Bir- Birige Jemiyitide Oxshashmaydu! Sewebi Jemiyetning Siyasiy, Kultural we Iqtisadi Tereqqiyati Oxshimighachqa Kishilerning we Milletlerningmu Egosimu Oxshimaydu! Pozitip we Nigatip Egolar Adem Jismi Bilen Adem Sayisige Oxshash Bir Biridin Esla Ayrilmaydu! Yaxshi Süpetlik Egolarning Beziliri Bezide Yaman Süpetlik Egogha, Yaman Süpetlik Égolarning Beziliri Bezide Yaxshi Süpetlik Egogha Aylinip Turidu!!! K.U.A ☆☆☆><☆☆☆ Hayal Ötmey, Ghayeng Üchün Oqtek Shungghup Étilghan Rohing, Meqsetning Qaynimida Talidu Chongqur Wadilargha!!! -Gérman Shairi Johannes Wolfgang von Goethe ☆☆☆><☆☆☆ Ademning Eskilikidin Tebiyet Dunyasining, Jümlidin Ademlerning Birmu Saq Yéri Qalmidi; Realliq Undaqken, Bugün Bundaq Bolmay Qandaq Bolatti; Axiretni Qoyup Turayli, Tüzelmisek Bugündinmu Better Erte Bar Téxi! K.U.A ☆☆☆><☆☆☆ Nezirimde Kochalardiki Tilemchiler Bilen Parlaq Texittiki Padishahlarning Öz-Ara Hich Bir Perqi Yoqtur! Hemme Adem Hürmet we Izzetke Layiqtur; Shunga Men Ademlerge Muamile Qilghanda Hemmisige Oxshash Ölchem Qoyup Muamile Qiliwirimen! -Gérmaniye Alimi Albert Einstein ☆☆☆><☆☆☆ Adem Pilanliq, Programnaliq we Sistimiliq Ish Qilishni Jemiyette Yashash Jeryanida Közge, Qulaqqa we Éghizgha Tayinipla Emes, Yesli Maaripidin Aliy Mektep Maaripighiche Dawamlishidighan Pilanliq, Programnaliq we Sistimiliq Maaripqa Tayinip Ügünüp Chiqidu! K.U.A ☆☆☆><☆☆☆ Milli Qediriyetlirimiz Milliy Mawjutliqimizni Hayati Küchke Ige Qilidighan Eng Halqiliq We Ishenchlik Menbelerdur! K.U.A ☆☆☆><☆☆☆ Kündülük Hayatta Özini Dayim Eng Jiq Bilidigandek His Qilidighanlar, Emeliyette Özini Bilermen His Qildurghan Sheyi We Hadisilerni Bilidighanlargha Qarighanda Eng Az Bilidighanlardur! K.U.A ☆☆☆><☆☆☆ Hayattin Waysima, Bexitlik Bol Yaki Bexitsiz Bol Oxshashla Jismaniy we Meniwiy Tereptin Piship Yétilisen! -Eckhart Tolle ☆☆☆><☆☆☆ Bir Adem Yaxshi Bolsa Yaman Kün’ge Qalmaydu; Bir Millet Yaman Bolsa Esla Yaxshi Kün Körmeydu!!! K.U.A ☆☆☆><☆☆☆ Telim-Terbiyening Bahasining Unche Qimmetke Toxtaydighanlighigha Taqilip Turiwermey, Nadanliq, Jahalet we Xurapatliqning Bedilining Qanchilik Éghir Bolidighanlighinimu Hésaplap Béqinglar! -Yunan Peylasopi Sokrates ☆☆☆><☆☆☆ Mudhish Qarangghuluqni Peqet Söy-Muhabbet Arqiliqla Téximu Parlaq Aydinglatqili Bolidu! Jahalet we Xurapatliqni Bolsa Medeni-Maarip, Ilim-Pen we Téxnologiye Arqiliq!!! K.U.A ☆☆☆><☆☆☆ Yol Awal Pikir Dunyasigha Échilidu; Andin Wadilargha, Déngizlargha We Asman Boshlughigha Kéngiyidu!!! K.U.A ☆☆☆><☆☆☆ Heqiqet Yolini Mektep Arqiliq Emes, Hayatliq Üchün Küresh Qilish Jeryanida Tapqili Bolidu! -Roma Peylasopi Seneka ☆☆☆><☆☆☆ Bilmigenliringni Uchup Baqsang Bilisen, Körmigenliringni Bilip Baqsang Körisen! K.U.A ☆☆☆><☆☆☆ Gül Gül Bolghini Üchünla Emes, Purighi, Güzelligi we Tikini Bolghanlighi Üchün Muhabbetke Simiwol Qilin’ghan!!! K.U.A ☆☆☆><☆☆☆ Biri Mal-Dunya Tileydu, Biri Shöhret; Biri Nan Tileydu, Biri Hürmet! Birining Qursighi Ach, Emma Közi Toq, Dostidur Dayim Shükür Qanaet; Yamanlar Lenetler Ichre Tolghansa, Yaxshilar Her Terepte Körüdu Izzet!!! K.U.A ☆☆☆><☆☆☆ Muhabbet Digining Kütülmigende Qapqan’gha Chüshüp Qalghandek Mehkumluqta Yashaydighan, Bir Nersini Üzüwitip Ketsengmu, Oylimighan Yerdin Yene Bir Nerse Séni Arqigha Tartip Turidighan, Körünmeydighan Altun We Kömüsh Zenjirler Bilen Baghlinip Qalidighan Ajayip Bir Sirliq Nerse Iken!!! K.U.A ☆☆☆><☆☆☆ Men zörür tépilghanda séni tillaymen hey eziz millitim; Tillimisam Ézip Kétisen! Séni Azdurmaymen, Sewebi Men Séni Söyimen!!! Men zörür tépilghanda séni maxtaymen Hey Eziz Millitim! Maxtimisam Ézip Kétisen, Séni Azdurmaymen, Sewebi Men Séni Söyimen! Men zörür tépilghanda séni tillaymen hey eziz millitim; Sewebi Men Séni Sewdalarche Söyimen!!! Men zörür tépilghanda Séni Maxtaymen Hey Eziz Millitim! Sewebi Men Séni Sewdalarche Söyimen! Men Zörür Tépilghanda Séni Maxtaymen; Zörür Tépilghanda Séni Tillaymen, Sewebi Men Séni Sonsuzgha Qeder Jénimdinmu Eziz Körimen!!! K.U.A ☆☆☆><☆☆☆ Adem Ademdin Hamile Qélip, Ademdin Tughulghanlighi Üchün Emes, Özlirini Eqliy, Jismaniy we Meniwiy Jehettin Kélishtürgini Üchün Maxluqatlar Dunyasidin Periqlinip Turidu! Tengri Ademni Haywannardin Üstün Yaratqan, Emma Bezen Ademler Haywanatlarchilikmu Özlirini Eqliy, Jismaniy we Meniwiy Jehettin Tereqqi Tapquzalmaydu! Eqil, Bilim we Tejiribe Jehettin Insanlargha Layiq Özlirini Tereqqiy Qilduralmighan Ademlerning Maymunlardin Perqi Anche Chong Emes Bolup, Ularning Ismini Adem Digendin Köre Ademiy Haywan Disek Toghra Bolidu! Ademler 10-20 Yiliq Telim-Terbiyedin Kéyin, Eqil, Bilim we Tejiribe Jehettin Özlirini Resmi Ademge Aylandiridu! K.U.A ☆☆☆><☆☆☆ Sanlarning Hemmisining Yiltizida Nöl Bardur! Awal Nöldin Bir Tughulghan, Arqidin Birdin Ikki Tughulghan; Andin Üch, Andin Tört, Andin Besh, Andin Alte, Andin Yette, Andin Sekkiz we Andin Toqquz Tughulghan! Nöl Sirliq Xususiyetlerge Ige Bolup, Sanlarning Hemmisi Nöldin Keldi, Nölge Qayitidu!Nöllerning Hemmisi Oxshash Bolup, Asanliqche Menisini Chüshen’gili Bolmaydighan Muqeddes Sandur!!! K.U.A ☆☆☆><☆☆☆ Ich-Ichingdin His Qilalighan Bolsang Etrapqa Aldirimay Nezer Tashla, Möjizilerni Her Tereptin Köreleysen!!! – Guatama Sidharta Sakyamuni Buddha Sakyamuni Buddha ☆☆☆><☆☆☆ Isil Milletler Bir-Birini Yölep Mangidu; Bir-Birini Qoghdap Mangidu; Bir-Birini Eqil, Bilim we Tejiribelirini Yéngilap Baridu; Jemiyitimu Güllep Mangidu! Qalaq Milletler Bir-Birini Putlap Mangidu, Bir-Birini Ghajap Mangidu, Bir-Birini Chishlep Mangidu; Bir-Birini Xuddi Tashtek Chéqip Mangidu; Bir-Birini Chayanlardek Chéqip Mangidu; Jemiyiti Uprap Mangidu, Ghulap Mangidu; Yoqap Mangidu! K.U.A ☆☆☆><☆☆☆ Sheyi we Hadisiler Bizning Nezirimizde Bir-Birige Oxshimaydu, Emma Xudaning Neziride Bir-Birige Oxshaydu! Sheyi we Hadisilerning Oxshimaslighi Ötkünchi, Oxshashlighi menggülüktur! Sheyi we Hadisiler Rohiy, Maddiy, Meniwiy we Ilahiy Jehettin Parallel Halette Mawjut Bolup Turidu! Sheyi we Hadisilerning Chongliri Kichiklirige, Kichikliri Chonglirigha, Ongdikisi Soldikisige, Soldikisi Ongdikisige Quyup Qoyghandek Oxshaydu! Sheyi we Hadisilerning Asasi Tebiyiti we Terkiwi Aldirap Özgermeydu! Alma Derixige Anar Méwisi, Anar Derixighe Alma Néwisi Chüshmeydu! Jahandiki Almilarning Temi Asasiy Jehettin Anargha, Anarlarning Temi Almigha Oxshimaydu! Alimlar Hemme Yerde Alma, Anarlar Hemme Yerde Anardur! Mawjudatlarning Terkiwi Bashta Qandaq Yézilghan Bolsa, Eger Buzghunchiliqqa Uchrimighan Halette Kéyinmu Shundaq Bolidu! Ademler we Milletlermu Shundaq Bolsa Saghlam, Undaq Bolmisa Xeste Bolidu! K.U.A ☆☆☆><☆☆☆ Orunsiz Xiyallargha Taqabil Turushni Bilish Hayati Boyinche Toghra Yolda Méngishning Asasidur!!! K.U.A ☆☆☆><☆☆☆ Hayatqa Yaxshi we Yaman Terepliri Bilen Qoshulup Baghlan! Hayatingdiki Yamanliqlargha Sebir Qil, Sebir Séni Küchlendüridu; Hayatingdiki Yaxshiliqlargha Shükür Qil, Yaxshiliqlar Séni Güzelleshtüridu!!! K.U.A ☆☆☆><☆☆☆ Her Axshimi Tolun Ay Xupiyane Halda Asmandiki Yoruq Yultuzlarni Sanap Olturghan Sewdalarning Mangliyigha Söyüp Chiqidu! -Mawlana Jalaliddin Rumi Hezretliri ☆☆☆><☆☆☆ Düshmenlik Mushaqetliktur; Shunga Köpünche Insanlar Düshmenlishishni Emes Eyipleshishni Talliwalghan! -German Peylasopi Karl von Gustav Jung ☆☆☆><☆☆☆ Alimlarning Qarishiche Rezil Küchler Bir Milletni Yoqutiwitishte Aldi Bilen Tarixini Untulduriwitidu, Tuxumdin Tük Ündürüp, Tarixta Ötken, Zamanimizda Yashawatqan We Tonuliwatqan Meshhur Shexislerni Xelqimizning, Bolupmu Ewlatlirimizning Aldida Abroysizlashturidu; Milliy Irade, Milliy Ghurur we Milliy Rohning Saghlam Ösüp Yétilishige Tosqunluq Qilip, Kélichek Ewlatlarni Nabut Qimiwétish Üchün Qesten Milliy Shan-Sheripimizge Dagh Tekküzidu! Rezil Küchler Millitimizning Yoqulup Kétishi Üchün Bir Projektning Oxshimaydighan Teripide Parallel Shekilde Heriket Qiliwatqankardur! Rezil Küchler Millitimizning Kallisini Qaymuqturup, Milliy Qediriyetlirimizni Xelqimiz Aldida Kamsitip, Özlirining Bizge Paydisiz Bolghan Yaxshi Tereplirini Mobalighe Qilip Propaganda Qilidu we Jamaet Pikirini Qalaymiqanlashturidu! Wetende Uyghur Millitige Qarshi Shiddetlik Érqi Qirghinchiliq Yüz bériwatidu! Milliy Kélichigimizning kapaliti bolghan ewlatlirimiz, ishghal astidiki Uyghuristanda tajawuzchi Xenzularning, Chetelde bolupmu Türkiyede Radikal Dinchilarning qoligha chüshüp ketti… Ziyankeshlikke uchrawarqan Ewlatlirimizni, bu tuyuq yoldin qurtulduriwelish lazim! Ashu Uyghur balilarni Türkiyedek Hür bir dewlette, Ilim-Pen we Dinda Türkler ewlatlirini qandaq yétishtürse shundaq yétishtürüshimiz lazim… Beziler Türkiye qatarliq dewletlerde Mektep échip bichare we bash-panasiz Uyghur balilarini noqul dindala oqutiwatidu. Bu ishlarni qiliwatqanlar toghra yoldiki dorust ademler emes…! Radikal dinchiliq Shexiske, Milletke we Insaniyetke yaxshiliq élip kelmeydu. Chünki radikal dinchiliq bilen adem yétishtüriwatqanlarning qiliwatqan Ishlari körünushte dini telim terbiyedek qiliwatqini bilen, Bu telim-Terbiye Bu ghunchilargha, Mezlum Millitimizge we Shereplik Dinimizgha Hergizmu yaxshiliq élip kelmeydu! K.U.A 31.08.2024 Gérmaniye ☆☆☆><☆☆☆ Heywetlik Shahane Bir Texitte Olturup Özi Qurghan Bir Dewletning Heshemetlik Payitextining Ot Déngizi Ichide Charaslap Köyüwatqan Ashu Minutlarini Öz Közi Bilen Seyir Étish, Heqiqitenmu Tolimu Échinishliq we Éghir Tiragédiyelik Bir Hadisedur!! K.U.A ☆☆☆><☆☆☆ Qanchilik Tiz we Qanchilik Igiz Bolsa Téximu Yaxshi, Yéterki Uch, Asmanning Qehri Séning Bolsun Hey Xudaning Erkisi Hey Asmanning Padishasi Kök Qushi! K.U.A ☆☆☆><☆☆☆ Axbarat we Neshriyat Erkinligi Tartip Élinsa, Heqiqetning Tili Tutulup, Közi Qarighu Bolidu; Aqiwitimiz Qushxanigha Heydep Méngilghan Qoylardinmu Better Bolidu!!! -Sabiq Amerika Presidenti George Washington ☆☆☆><☆☆☆ Biz Xuddi Kichik Baligha Oxshaymiz; Xuddi Kichik Balidekla Eqlimiz, Bilimimiz we Tejiribemiz Kichiktur! Shunga Biz Dayim Kainatning Üstün Eqlige Egiship Méngishqa We Heriket Qilishqa Dayim Muhtajmiz!!! K.U.A ☆☆☆><☆☆☆ Medeniy-Maarip Hayatning Teyyarlighi Emes, Belki Hayatning Ta Kendisidur! -John Dewey ☆☆☆><☆☆☆ Leben ist Eine Einweg Von Kriegsfeld! K.U.A ☆☆☆><☆☆☆ Tillarda Dastan Turan Hökümdari Tomaris Xatun! ☆☆☆><☆☆☆ Dunyaning Xatun Hökümdar Tumarsitin Bashqa Eng Bilin’gen, Eng Qudretlik we Eng Güzel Hökümdar Xatuni Xanish Kleopatra!!! K.U.A ☆☆☆><☆☆☆ Niyetning Yaxshi Bolishi Kupaye Emes, Muhimi Uni Emeliyette Ipadilep Yashashtur! -Ulugh Alim Ghene Deskartes ☆☆☆><☆☆☆ Hich Ish Qilmighan Bir Adem, Hichqandaq Bir Xataliq Ötküzmigen Bir Ademdur! -Rus Alimi Piyotir Kiropotkin ☆☆☆><☆☆☆ Éthnik Tereptin Peqetla Biologiyelik Qandashliqnila Emes, Belki Phlologiyelik, Theologiyelik We Theosophiyelik Érisiyetmu Ejdatlarimizdin Bizge, Bizdin Kelgüsi Ewlatlirimizgha Miras Qalidu! K.U.A ☆☆☆><☆☆☆ Eng Chong Nersiler Eng Kichik Nersilerge, Eng Kichik Nersiler Eng Chong Nersilerge Aylinip Turidu! Mana Bu Tebiyetning Ishlesh Pirinsipidu! Kichik Qaplap Turghan Yerge Chongmu Patidu; Chong Qaplap Turghan Yerni Kichikmu Beeyni Qaplap Turidu! Dunya Bir Tamche Suda Xuddi Quyashning Sholisi Kölde Ayan Bolghandek Körünidu! Maddiy we Rohiy Mawjudatlar Öz-Ara Parallel Mawjut Bolup Turidu, Xususiyet We Xaraktiri Milliyion Yillar Ilgiri Qandaq Bolsa Hazirmu Shundaqtur! Bar Bolghan Nurghun Nersiler Yoq Bolmaydu, Yoq Bolghan Herqandaq Nerse Tuyuqsizla Bar Bolup Qalmaydu!!! K.U.A ☆☆☆><☆☆☆ Yalghuz Bir Ademning Bugün Achqan Bir Kishlik Chighir Yolining, Kèlgüside Bir Milletning Hetta Bir Pütkül Insaniyetning Nijatliqqa Qarap Mangidighan Daghdam Yoli Bolup Qélish Ihtimallighini Hergizmu Chetke Qaqqili Bolmaydu!!! K.U.A ☆☆☆><☆☆☆ Ghelbe Qilish Adem Sanining Az Köpligi Bilen Emes, Erkinlik Yaki Rezillik Üchün Küresh Qiliwatqan Qilmaywatqanliq Bilen Munasiwetliktur! >>>☆<<< Heq-Adalet Üchün Qiliniwatqan Küreshler Ghelbe Qilmay Qalmaydu; Zalimlar Üchün Qiliniwatqan Küreshler Meghlup Bolmay Qalmaydu; Bu Peqet Waqit Meselisidur! K.U.A >>>☆<<< Qoshun Küchlük Bolghanlighi Üchünla Emes, Belki Chare-Tedbirlik Bolghanlighi Üchün Yèngip Chiqidu! K.U.A >>>☆<<< Kimge Qarshi Turuwatqanlighini Bilmeslik Meghlub Bolushning Eng Bashtiki Sewebidur! K.U.A >>>☆<<< Dewirge Egiship Özini Yèngilap Mangalighanlar Herqanche Küchlük Düshmen Üstidin Ghelbe Qilalaydu; Mangalmighanlar Bolsa Meghlup Bolidu! K.U.A >>>☆<<< Rehber Yaxshi Bolsa Az Adem Bilen Köp Ademni, Qomandan Küchlük Bolsa Kichik Qoshun Bilen Chong Qoshunnimu Yéngighili Bolidu! K.U.A >>>☆<<< Düshmenning Küchlük Bolghanlighi, Yéngilishning Muqererligini Bildürmeydu; Küchlük Düshmen Qoshunini Déngizgha Aylandurup, Shiddetlik Dolqunlirida Palaq Urup, Kéme Heydesh Maharitini Yétildürüshimiz Lazim! K.U.A >>>☆<<< Urush Derixi Bashqilarning Ziminini Emes, Könglini Fetih Étish Arqiliq Méwe Béridu! K.U.A >>>☆<<< Eng Ulugh Ghelbe Urush Qilmay Turup Düshmenni Boysundurushtur! -Xenzu Peylasopi SunTzu 03.09.2024 Gérmaniye ☆☆☆><☆☆☆ Nime Térisang Shuni Alisen; Tiken Térighanlar Tiken’ge, Gül Térighanlar Gülge Érishidu! Beziler Gülni Tiken Deydu; Tiken Térip Gül Sanaydu; Beziler Tikenni Gül, Deydu, Gülni Tiken,, Ne Tiken Ne Gül Esla Bilmeydu!!! K.U.A 04.09.2024 Gérmaniye ☆☆☆><☆☆☆ Shundaq Bir Ata Bar, Shundaq Bir Ewlatni Apiride Qilidu; Shundaq Bir Ana Bar, Shundaq Bir Perzentni Tughudu; Shundaq Bir Aile Bar, Shundaq Bir Ademni Terbiylep Chiqidu! Shundaq Bir Adem Bar, Bu Adem Turghan Yerge Bir Millet Patidu; Shundaq Bir Adem Bar, Bu Adem Mangghan Yolda Hemme Adem Mangidu; Shundaq Bir Adem Bar , Bu Adem Patqan Yerge Hemme Adem Patidu; Shindaq Bir Adem Bar Nijatliqta Yashaydu; Shundaq Bir Adem Bar, Bu Ademning Nijatliqida Hemme Adem Hür Yashaydu; Shundaq Bir Adem Bar, Bu Adem Yashighan Yerde Bir Pütün Millet Bir Aile Kishilliridek Ijil-Inaq Yashaydu!!! K.U.A 04.09.2024 Gérmaniye ☆☆☆><☆☆☆ Insaniyet Jemiyiti Tereqqiyati Bilim Élish, Tepekkur Qilish we Riyal Hayatqa Tedbiqlash Tarixidin Ibarettur! K.U.A ☆☆☆><☆☆☆ Adem Eqli we Meniwiyiti Bilim We Idrak Jehettin Derijimu- Derije Yükselginche Dunyaning We Hayatning Ilgiri Bilinmigen Nurghun Yéngidin-Yéngi Sehipilirini Bayqashqa Bashlaydu! K.U.A ☆☆☆><☆☆☆ Adem Bashqa Ademi Haywanlardin Üstün Shuur, Üstün Idrak, Üstün Zéhin, Üstün Eqil, Üstün Bilim we Üstün Irade Arqiliq Periqlinip Turidu!!! K.U.A ☆☆☆><☆☆☆ Bu Otturgha Chüshüwalghan Pirildaqlar, Özlirining Weten We Millet Dep Qiliwatqan Ishlirini, Özliri Oylighandek Derijide Taza Chongqur Chüshenmeydu; Ong Kélip Qalsa Wetenni Ikki Pulgha Satidu; Bir Qacha Qursaq Toyghudek Tamaqni Dep Millitige, Jümlidin Dostlirigha Ahanet Qilishidu! Axshamda Haram Yol Bilen Tapqan Pullirigha Sétiwalghan Yimek-Ichmeklerni Ailisi we Yéqinliri Bilen Malachlitip Yep, Xudagha Shüküri Hilimu Wetinim Barken, Dep Dua Qilishidu; Yétishtin Awal Teqwa Qiyapetke Kiriwélip, Millitimizge Rexmet, Dep Rabbimizge Igilip Sejde Qilidu! Shunga Bu Weten, Bu Milletning Ishliri Asanliqche Rawaj Tapmaydu! „Dublinliqlar“ Digen Kitaptin Ariye -Irlandiyening Milliy Yazghuchisi Jamice Joice ☆☆☆><☆☆☆ Bilim Tereqqiyat, Erkinlik, Qedri-Qimmet We Eqliy Musteqilliq Digenliktur!!! Bilim Yorughluq, Hürmet, Söygü we Muhabbet Digenliktur!!! Bilimge Bolghan Hürmet, Küch-Qudret, Bexit-Saadet, Erkinlik we Hüriyetke Bolghan Hürmettur!!! K.U.A 04.09.2024 Gérmaniye ☆☆☆><☆☆☆ Kitaplar Ademlerning Eqli, Bilimi We Tejiribisige Tayinip Zoruqup Turup Yézilghanlar We Ademlerning Eqil, Bilim we Tejiribesi Melum Sewiyege Yetkende Insanlardin Tashqiri Küchler Teripidin Yazdurulghanlar Dep Ikkige Ayrilidu! Bashtikisi Eqil, Bilim we Tejiribe Ashqanche Exletke Tashlinip Kétidu; Kéyinkisi Bolsa Perishtiler Teripidin Qoghdulunup, Esir Esirlep Hayatta Qalidu!!! K.U.A 04.09.2024 Gérmaniye ☆☆☆><☆☆☆ Telim-Terbiyening Bahasining Unche Qimmetke Toxtaydighanlighigha Taqilip Turiwermey, Nadanliq, Jahalet we Xurapatliqning Bedilining Qanchilik Éghir Bolidighanlighinimu Hésaplap Béqinglar! -Yunan Peylasopi Sokrates 05. 09. 2024 Gérmaniye ☆☆☆><☆☆☆ Yash Ewlatlirimizgha: Hayatta Tengshekni Toghra Tutush Hemmidin Muhimdur! Pidakarliq Qil, Emma Bashqalarning Séni Közge Ilmaslighigha we Xalighanche Süyistimal Qilishigha Ruxset Qilmay Yasha! Bir Ish Qilghanda, Özeng Tallighan Obékitqa Toghra Baha Ber, Birlikte Ish Qilghanda Bashqalargha Ishen, Emma Ularning Séni Qarap Turup, Aldishigha Esla Ruxset Qilmay Yasha! Hayattiki Qolgha Keltürgenliringge Shüküri Qanaet Qilip, Özengni Tutuwélip Yashashning Usulini Biliwal, Emma Özengni, Bilim, Exlaq we Iqtisadi… Tereplerdin Teng Tereqqi Qildurushni Esla Untup Qalma!!! K.U.A 05.09.2024 Gérmaniye ☆☆☆><☆☆☆ Men Hayatni Emes, Hayat Méni Söydi! Men Eslide Kelgen Yerimni Téximu Söyimen! K.U.A ☆☆☆><☆☆☆ Düshmini we Reqabetchiliri Küchlükler Küchüyüp, Düshmini we Reqabetchiliri Ajizlar Barghanche Ajizlap Baridu! Bu Jehettin Qarighanda Küchlük Düshmini we Reqabetchiliri Bolghan Adem Taleylik, Düshmini we Reqabetchiliri Ajiz Adem Bolsa Bexitsiz Ademdur! Qiyinchiliq, Bexitsizlik we Mushaqetler Eslide Eqilliq Bolsang Séni Yoqutiwetmeydu, Belki Kücheytiwitidu!!! K.U.A ☆☆☆><☆☆☆ Tengri Ihtishamini Üstün Qilghan Hoquq, Serwet we Qanun Üstün Qilin’ghan Bu Alemde Ghelbe Qilghini Dayim Adalet, Heqiqet we Hüriyet; Meghlup Bolghini We Yoquliwatqini Bolsa Kémini Hemishe Derya Éqinigha Qarshi Heydeydighan Nadanliq, Xurapat We Jahalettur! Konaliq Herqanche Küchlük Bolsimu Yoqulidu, Yéngiliqlar Herqanche Ajiz Bolsimu Küchlinidu! Eski Dunya Tertiwini Din’ghaTayinip Turup, Qoghdap Qalmaqchi Bolghan Osmanli Émparatorlighi Hazir Qeyerde? Yéngi Dunya Tertiwini, Bilim We Téxnologiyege Tayinip, Global sistemini Qurghan Jemet Hazir Nerdin Nerge Qarap Kétiwatidu?! Özengni Chong Tutma, Émperiyelerdinmu Küchlük Bolghan Kainatning Üstün Eqlige Ishen, Itaet Qil, Egesh we Meniwiyetning Eng Üstün Mertiwiside Ghurur Bilen Yasha! K.U.A 06.09.2024 Gérmaniye ☆☆☆><☆☆☆ Mawzusiz… >>>☆<<< Sanga Emes, …Tamggha Gepqilimen…! Tamlarning Tilini Men Bilimen… Sözlishimiz Bezide Tatliq… Sözlishimiz Bezide Chüchük… Tamlargha Men Qaraymen… Tamlarning, Béqishigha Toymaymen…. Tamlar Sözlimisimu, Yürügümde His Qilimen, Quchaqliship, Bahar Hidini Sizimen… Xalisa… Turimen Aldi Terepte… Xalisam… Arqisigha Ötümen… Xalisam Quchaqlaymen…. Xalisam Yene … Lewlirige Qénip Qénip Söyümen… 06.09.2024 Gérmaniye ☆☆☆><☆☆☆ Biz Xudagha Emes, Eslide Özimizge Asiyliq Qilduq… Bizge… Jehennemmu Azliq Qilidu…! K.U.A ☆☆☆><☆☆☆ Su…. >>>☆<<< Hey Méning Hayat Bulughum… Kökte Turup Sanga Qaraymen. Sen Méni Tongdurisen, Hayat Soghuqida Titireymen… Yolumdin Azimen, Üshüymen… Üshüymen… Issiqtimu Üshüymen… Nurum Bilen, Men Séni Illitimen… Bahar Kélidu… Güller Ünidu… Qushlar Sayraydu… Yapraqlar Tökülidu…. Yaz Kétidu Qish Kélidu… Köyümen Qara Qishta… Söygüning Küllirige Kömülimen… Mana Bu Hayatning Qismiti… Senki Men Sanga Emes, Hey Su… Soghaqta MuzlaySen , Altun Béliqtek… Üzüsen Mende…. Mubbitimge Sewdalarche Chümülisen! K.U.A 06.09.24 Gérmaniye ☆☆☆><☆☆☆ Yaz…. >>>☆<<< Tuy… Tuy… Tuyghudek Bir Nerse Yoq, Dep Yaz! Hisqil… Hisqil… His Qilghudek Bir Nerse Yoq, Dep Yaz! Qara… Qara… Qarighudek Bir Nerse Yoq, Dep Yaz! Toghra… Toghra Angliding… Qara… Qara…Qaraghudek Bir Nerse Yoq, Dep Yaz! Kör…. Kör…. Kör…Körgüdek Bir Nerse Yoq, Dep Yaz! Yaz… Yazki… Eslide…. Yazghudek Hich Nerse Yoq, Dep Yaz! >>>☆<<< Yaz Qelem Yaz… Tuyghudek Bir Nerse Yoq, Dep Yaz! Yaz Qelem Yaz… His Qilghudek Birnerse Yoq, dep Yaz! Yaz Qelem Yaz… Qarighudek Bir Nerse Yoq, Dep Yaz! Yaz Qelem Yaz… Körgüdek Bir Nerse Yoq, Dep Yaz! Yaz Qelem Yaz… Yazghudek Bir Nerse Yoq, Dep Yaz! Yaz Qelem Yaz… Yazghudek Hich Nerse Yoq, Dep Yaz! 06.09.2024 Gérmaniye ☆☆☆><☆☆☆ Mawzusiz… >>>☆<<< Sanga Emes, …Tamggha Gepqilimen…! Tamlarning Tilini Men Bilimen… Sözlishimiz Bezide Tatliq… Sözlishimiz Bezide Chüchük… Tamlargha Men Qaraymen… Tamlarning, Béqishigha Toymaymen…. Tamlar Sözlimisimu, Yürügümde His Qilimen, Quchaqliship, Bahar Hidini Sizimen… Tam Muhabbeti Méni qoghlaydu, Men Söygümning Arqisidin Chapimen… Xalisa… Turimen Gül Tutup Tamning Aldi Terepide… Xalisam… Qushtek Egip Arqisigha Ötümen… Xalisam Yörgimechket Quchaqlaymen…. Xalisam Yene … Choghdek Qizil Lewlirige Qénip Qénip Söyümen…! 06.09.2024 Gérmaniye ☆☆☆><☆☆☆ Dunyadiki Herqandaq Bir Millet Özlirining Ming Yillardin Béri Shekillen’gen Milliy Iptixari Hésaplinidighan Aile we Jemiyet, Dewlet we Hakimiyet Qarashlirining Bulighi Hésaplinidighan Milliy Irade, Milliy Medeniyet we Milliy Rohini Shekillendürgen Qan, Til, Örpi-Adet, Qayide-Yosun, Dini Étiqat we Edebiyat-Senneti Bilen Téximu Özgiche we Téximu Güzel Körünidu! Özlirining Milliy Iradesi, Milliy Medeniyeti we Milliy Rohini Shekillendürgen Érqi, Til-Yéziqi, Örpi-Adeti, Qayide-Yosuni, Dini Étiqadi we Edebiyat-Sennetini Untup Ketken Milletler Yoqulushqa Qarap Yüzlen’gen Zawalkiq Milletlerlerdur!!! K.U.A 07.09.2024 Gérmaniye ☆☆☆><☆☆☆ Bir Gigant Iddiyeni Keltürüp Chiqarghan Chüshenche Ademler Teripidin Untulup Ketkende, Qeyerde Ghayip Bolup Kétidu?!-Digen Iken Gérmaniye Peylasopi Segmund Freude. Men Bu Geplerni Oquwatqan Chéghimda Eger Bir Qedimi Medeniyetning Ixtira Qilghuchisi Hésaplanghan Bir Millet Yoq Bolup Ketse, Shu Milletning Ulughwar We Muhteshem Medeniyitini Shekillendürgen Heqiqetler Qeyerge Kétidighandu, Dep Oylap Qaldim! K.U.A 07.09.2024 Gérmaniye ☆☆☆><☆☆☆ Ya Rabbim, Manga Manga Mensup Bolghannila Uchrashtur…! Manga Öz-Özemning Küchümge Tayinip Yashaydighan Maaretni Nesip Et! Manga Özemge Tewe Bolmighanni Hetta Qiralliq Bolsimu Uchrashturma! Unutma Méning Xaraktérimni, Men Bashqalargha Tewe Nersilerni Élishni Özem Xalimaydighan Yollar Bilen Élishni Esla Xalimaymen; Bikargha Bergen Nerselerni Élishni Xalimaymen; Bek Erzan Bergen Nerselerni Élishni Esla Xalimaymen; Sediqe Qilip Bergen Nerselerni Élishni Xalimaymen; Bashqilar Tashliwetken Nersini Élishni Ishlitishni Hem Xalimaymen; Bashqalar Manga Ich Aghritip Bergen Nersilerni Èlishni Xalimaymen! Men Séni Söyimen, Sanga Sadiqmen, Sanga Ishinip, Ümüdümni Sanggha Baghlap, Jasaret Bilen Yashaymen! Méni Manga Qarshi Düshmen Küchler Aldida Reswa Qilma; Séni Söygenlerni, Sendin Nepretlen’gen Rezil Küchler Aldida Rezil-Reswa Qilma! He Rast Manga, Mezlum Millitimge Ich Aghritqin, Herqanche Gunah Ishligen Bolsaqmu, Bizni Epu Qil; Bilip Turup Gunah Ishlimiduq, Lenetlikler Arisidin Ismimizni Öchürüp Tashlap, Bizge Toghraliq, Dorustluq, Söygü we Muhabbet Ata Qil! Qelbimizdiki Nepret we Öchmenlikni Dostluq, Teqdirdashliq, Qérindashliqni Almashtur! Sen Xalighanni Qilalaysen, Bizni Xalisang Nijatliqqa Vhiqiralaysen, Men Öz Eqli, Bilimi we Tejiribisige Tayinip Yashiyalaydighan Xisletlik Bilim We Bir Qudret Bilen Yashashni Xalaymen! Millitimizning Arzusimu Shundaq, Bizge Biz Eng Éhtiyajliq Bolghan Nijatliqqa Ulishidighan Bir Yol Ata Qilghin!!! K.U.A 07.09.2024 Gérmaniye ☆☆☆><☆☆☆ Frankfurtiki Uyghurlar Parallel Kulturlar Bayrimigha Qatnashti! >>>☆<<<< Milli Qediriyetlirimiz Milliy Mawjutliqimizni Hayati Küchke Ige Qilidighan Eng Halqiliq We Ishenchlik Menbelerdur! Chetellerde Xeter Astidiki Milliy Medeniyitimizni Saqlap Qélish Milliy Mawjutliqimizni Saqlap Qélish We Milliy Herkitimiznni Qanat Yaydurushta Hel Qilghuch Rol Oynaydu. Bugün Yeni 07.09.2024 (Shembe) Gérmaniyening Frankfurt Shehri Etrapidiki Uyghurlar Yighilip, Mushu Rayonda Ötküzülgen Bir Qétimliq Parallel Medeniyetler Bayrimigha Qatniship, Milli Medeniyitimiz we Milliy Mawjutliqimizni Paaliyet Qatnashquchilirigha Tonutti! Milliy Medeniyet we Milliy Mawjutlighimizni Hayati Küchke Ige Qilidighan Eng Halqiliq Alahiydilklerdin Hésaplinidighan Milliy Örpi-Adetlirimizning Ishenchlik Menbelerini Maddiy Pakitlar Arqiliq, Herqaysi Sheherlerdin Kelgen Bayram Ishtirakchilirigha Tonushturdi! Bugünki Bu Bayramggha Gérmaniyede Parallel Mawjut Bolup Turiwatqan Köpligen Milletlerning Temsilchiliri Qatnashqan Bolup, Ular Uyghuristanning Siyasi Weziyiti we Uyghurlarning Bugünki Riyal Ehwali Heqqide Melumatlargha Ige Boldi! Uyghuristan Kultur Merkizi 07.09.2024 Gérmaniye ☆☆☆><☆☆☆ Haywanatlar Jismaniy Jehettin we Rohiy Jehettin Biz Insan Ewlatlirining Bir Parchimizdur! Bizning Oy-Xiyallirimiz, Pikir We Tesewurlirimiz, Tepekkur we Muhakimilirimiz Öz Nöwitide Etrapimizdiki Toxtimay Özgürep Turghan Sheyi we Hadisilerning Bolupmu Haywanatlar We Jel-Janiwarlar Qatarliqlarning Üzlüksiz Halda Ijabiy Tesirige Uchrap Turidu! Biz Ademler Milletler Bilen Milletler Yanmu-Yan Yashighandek Her Türlük Haywanlar we Xilmu-xil Jel-Janiwarlar Bilen Bir-Birimizge Yéqin Bolghan Parallel Bir Dunyada Birlikte Yashaymiz!!! K.U.A 08.09.2024 Gérmaniye ☆☆☆><☆☆☆ Yol Jengk Qilish Yaki Ow Owkashqa Emes, Yol Yürgichilerning Hemmesige Méngishqa Chiqirilghan! K.U.A ☆☆☆><☆☆☆ Herqandaq Bir Yolgha Tiken Térimingizlar, Bu Yollarda Düshminingizlar Yürgen Teqdirdimu Yenila Gül Téringizler; Yol Rezillikke Qarshi Élip Bérilidighan Jengk Meydani Emestur; Yol Sizlerning Emes Xudaning Yolidur! Sizler Yolgha Yaxshiliq Térisingizlar Yaxshiliqtin, Sizler Yolgha Yamanliq Térisingizlar Yamanliqtin Hosul Alisizler! Özingizler Tiken Térighan Yolda Özingizlar Yaralanmighan Teqdirdimu, Bashqalar Yarilansimu Sizlerge Bashqa Yol Bilen Ziyan Bolghandin Bashqa, Ashu Yollarda Özingizlar Mangalmayla Qalmay, Ewlatliringizlar Yalangghidaq Yürüshke Mejbur Bolup, Bihude Achchiq Chékip Qalidu! Sizler Térighan Güldin Özingizler Behrimen Bolalmighan Teqdirdimu Aylinip Kélip Ewlatliringizlargha Yaxshiliq Élip Kélidu!!! K.U.A 09.09.2024 Gérmaniye ☆☆☆><☆☆☆ Ümütsizlik Déngizigha Chöküwatqan, Qizghin Kirzisqa Tolghan Éghir Künlerdimu Ümüdingni Üzme!,-Deydu Xenzularning Ulugh Alimi SunTzu. Uyghur Pelesepesi Su Bolsa Xen Pelesepesi Ottur; Uyghur Pelesepesi Yorughluq Bolsa, Xenzu Pelesepesi Qarangghuluqtur! Uyghur Pelesepesi Muabbet, Xenzu Pelesepesi Nepret Üstige Qurulghan! Bularda Bilimge Chétilidighan Qismen Ortaqliq Bolsimu, Pikir, Iddiye We Ghaye Meseliside Bie-Birige Esla Oxdhimaydu! Tarixta Uyghur Medeniyiti we Xenzu Medeniyiti Tarixtin Bir-Birige Ijabi we Selbi Tesirlerni Körsütüp Kelgen! Ejdatlirimizmu Uningdin Xéli Ilgirila „Ümütsizlik Tam Bir Sheytanlarning Ishidur,“- Deydu! Xenzular Etrapigha Qara Yürek Bilen, Uyghurlar Etrepigha Aq Köngül Bilen Qarap, Tepekkur Qilghan! Ademler Toghra Pikirge Alla Burun Kelgen Bolsimu, Emel Qilishni Untup Qalidu! Dimisimu Qedimqilar Toghra Oylighan Emma Dayim Toghra Qilmay Kelgen! Nezirimde Yéngish We Yéngilish Ademler Oylighandek Emes Bolup, Keldi! Men Deymenki Adem Bezide Yéngidim Digende Yéngilidu; Yéngildim Digende Ghelbe Qilidu! Méning Qarishimche Ghelbe Qilishla Emes, Teslim Bolmasliq Eng Chong Ghelbidur! Hayat Küresh Dimektur, Bu Küreshte Yéngilgenler, Yéngiduq Digenlerge Qarighanda Téximu Köp Paydiliq Nersilerni Qazinidu! Rab Meghrurlarning, Kibirliklerning, Heddini Bilmeslerning Bilini, Tizini, Béshini Egse, Buzeklerning, Mezlumlarning We Ajizlarning Qeddini, Közge Körünmeydighan Shekilde Kötürüp Turidu! K.U.A 09.09.2024 Gérmaniye ☆☆☆><☆☆☆ Awal Xudaning Qoghdap Qélishi, Andin Bashqa Özemning We Mening Japaliq Tirishchanlighimiz We Yéqinlirimning Her Türlük Ghemxorlighi Bolmighan Bolsa Idi, Uhalda Ishlar Bekla Échinishliq Bolghan Bolatti; Etrapimndiki Aq-Qarini Anche Periq Ételmeydighan, Rehimisiz Düshmenlerning Dépigha Ussul Oynaydighan, Ölüp Bersemmu Qilche Razi Bolmaydighan, Özining Nime Qiliwatqanlighini Bilmeydighan, Özining Qénini Özi Ichip, Özining Göshini, Özi Hichqandaq Perqige Barmastin Özi Yeydighan, Xuddi Malghala Oxshash Bediwi Halette Yashaydighan, Qara Budunlar Yürigi Kiche-Kündüz Weten-Millet Dep Soqup Turidghan Méndek Bir Ademni Allaburun Shumluq Yéghip Turidighan Közlirini Qirpitmayla Közdin Yoqugiwetken Bolaridi! K.U.A 11.09.2024 Gérmaniye ☆☆☆><☆☆☆ Maymunsiman Ademler Bilen Tereqqi Qilghan Unsanlarning Arisida Milion Yillar Bolghandekla; Hazirqi Zaman Ademliri Bilen Tereqqi Qilghan Milletlerge Tewe Bolghan Ademlerning Arisidamu Qanche Ming Yilliq Musapeler Peyda Bolushqa Bashlidi! K.U.A ☆☆☆><☆☆☆ Sorap Béqinglar: Allah Yalghuz Emesmidi, Yene Nimishqa Dinni Köp Qiliwalisiler,- Dep! Sorap Béqinglar, Adem we Hawa Hemmimizning Ortaq Ejdadi, Emesmidi, Undaqta Nime Üchün Qérindash we Qandashliringlar Bilen Urush-Jidel Qilishisiler,-Dep! Sorap Béqinglar Rabbimizning Peyghemberliri Özlirini Musewi, Xiristiyan we Musulman Digen Namlar Bilen Bashqalardin Periqlendürgenmidi,-Undaqta Siler Nimishqa Men Bu Dinning, Sen Mawu Dinning, U Awu Dinning Dep Ayriysiler,-Dep! Sorap Béqinglar Tewrat Zeburni , Injil Tewratni we Quran Injilni Inkar Qilamti-, Undaqta Nimishqa Ularni Bizning, Silerning We Ularning Peyghembirining Kitapliri,-Dep Ayriysiler Dep! Xudasi Bir, Kitabi Bir, Ejdadi Bir, Peyghembiri Bir Insanlarning Dini Undaqta Bir Yekke Din Bolghan Bolsa Yaxshi Bolidu! Alim we Ölimalar Peyghemberlerning Warisliridur! Kitaplar Bir Birining Parchisi we Dawamidur! Biz Kitaplarning Ortaq Rohi Bilen Bir Birimizge Yéqinliship, Küchimiz, Eqlimiz we Bilimimizni Birleshtürüp Dinni Mobalighe Qilip Yaman Meqsette Uchuridighan, Kamsitip Yerning Tégige Chöküridighan We Inkar Qilip Yoq Qilishqa Orunidighan Sheytani Küchlerge Birlikte Taqabil Turushimiz Lazim! Biz Bir-Birimizge Amanet Qilin’ghan; Biz Bir-Birimizge Ige Bolishmiz, Sheytan’gha Egiship Düshmenleshmey, Ortaq Étiqat Shemsiyesi Astida Birliship, Ilahiy Nizamning Ornini, Qaytidin Berpa Qilishimiz, Mustehkemlishimiz we Yükseltishimiz Lazim! Dunya Hazir Ishen’güsiz Derijide Rohiy, Meniwiy We Maddi Kirzislar Ichidw Turuwatidu; Zaman Axiri Digenlik Yene Bir Yéngi Éra Yaki Yéngi Bir Zamanning Bashlinishi Digen Menanimu Anglitidu! Pütkül Insaniyetning Teqdiri Bir Iken Undaqta, Yershari Patqan Bu Xeterlik Qara Patqaqlar Kirzislari Ichidin Ortaq Qurtulush Üchün, Sinagoge, Chérkaw we Jamelerni Bir-Birige Baghlap Xaslighini Saqlighan, Alahiydiligige Warisliq Qilghan, Artuqchiluqlirini Jari Qildurghan Halda Rabbimizning Ilahi Emri-Meruplirini Pütün Dunyagha Omumlashturup, Özimizge Yol Bashlighuchi Qilip, Parlaq Kélichihimizni Birlekte Berpa Qilishimiz Jazim! K.U.A 11.09.2024 Gérmaniye ☆☆☆><☆☆☆ Bir Yazghuchi Insanperwerlik Xémiridin Apiride Bolghan, Zalimlargha Qarshi Mezlumlar Terepte Turup, Hayati Boyi Küresh Qilidighan, Miltiq Ornigha Qelem Tutqan Bir Qehrimandur! Yazghuchining Murat-Meqsidi Izilgen Milletler We Xorlan’ghan Xeliqlerning Arzu-Armanliri Bilen Pütken! Bir Yazghuchining Qéni Miliy Ghurur We Milliy Wijdandin Qaynap Chiqidu; Bir Yazghuchining Yüriki Erkinlik, Hüriyet, Heq We Adalet Üchün Soqidu; Heqiqi Bir Yazghuchi Öz Milliti Bilenla Emes, Belki Pütkül Insaniyet Bilen Birge Külüp, Birge Yighlap, Birge Yashap, Birge Ölidu!!! K.U.A 🔲“11.09.“2024🔲 ☆☆☆><☆☆☆ Yol Muhabbet Terepke Ochuq, Nepret Terepke Taqaghliqtur! Yol Yorughluq Terepke Ochuq, Qarangghuluq Terepke Taqaghliqtur! Yol Erkinlik Terepke Ochuq, Mehkumluq Terepke Taqaghliqtur! K.U.A 12.09.2024 Gérmaniye ☆☆☆><☆☆☆ Eqil, Bilim, Téxnika we Tejiribelerning Awal Derijisi Asanliri Peyda Bolup, Andin Derijisi Qiyin we Murekkep Bolghanliri Peyda Bolidu! Ademler Bashta Yalangghidaq Yol Yüretti, Keyin Ayaqqépi Peyda Boldi; Kéyin Ayaqqépini Keship Qilghan Ademler Ulaqlarni Minish Arqiliq Yol Yürdi. Kéyin Ulaqlar Sörep Mangidighan Harwalar Peyda Boldi; Harwalardin Kéyin Welisipit, Welisipittin Kéyin Her Türlük Énirgiyeni Yéqilghu Qilidighan Terektur, Automobil, Pikap, Paraxot, Poyiz We Kémiler Peyda Boldi! Bularni Sotsiyal Ilimlar Yeni Edebiyat-Sennet, Din we Ibadet Arqiliq Yasap Chiqish Mumkün Emesidi; Shunga Tebiyi Penler Yeni Pelesepe, Logika, Asternomiye, Zhughrapiye, Mathematika Ilimining Her Xil Türliri, Physika, Chémiye, Méchanika Qatarliq Bilimler Tereqqi Qilip, Bilim we Téxnologiyening Yéngi Werziyonliri Arqa-Arqidin Peyda Bolup, Jemiyet Üzlüksiz Tereqqi Qilip, Insanlar 100 Yil Awalqi Sewiyediki Ademlerdin Ming Yilliq Musapide Uzaqliship Ketti!!! K.U.A 12.09.2024 Gérmaniye ☆☆☆><☆☆☆ Adem Ölüp Ketse, Uning Eserliri Qalghan Bilen, Ashu Eserlerning Dunyagha Kélishige Sewepchi Bolghan Eqil, Zéhin, Ang, Bilim, Téjiribe we Köz Qarashlar Ademler Körelmeydighan Yerlerge Yeni Kainatning Meniwi Alimige Köchüp Kétidu! 12.09.2024 Gérmaniye ☆☆☆><☆☆☆ Chidighangha Chiqarghan, Hayat Müshkül, Pexirlinip Turup Chékimiz Achchighini. Belkim Sen Chongsen, Yaki Kichiksen, Yenila Buradirim Dep Qilinisen Xitap, Meyli Shah Bol, Yaki Bir, Tilemchi Yaki Tiriktap! Diwanichilik, Diwanichiqtur, Tirik Tapliq Tirktap, Shahliq, Shahliqtur, Öngmeydu Esla, Yenila Padishahliq, Asmanda Künnuridek Turidu Parlap!!! -Gérman Shairi Reiner Maria Rilke 13.09.2024 Gérmaniye ☆☆☆><☆☆☆ Bu Dunyada Eger Ademler Ölüp Tügise Heriler Yashawiridiken, Emma Eger Heriler Ölüp Tügise Ademler Yashiyalmaydu Iken! K.U.A 14.09.2024 Gérmaniye ☆☆☆><☆☆☆ Söyülüshnimu Isteysen, Uhalda Söy; Nan-Ashmu Kérek, Uhalda Achlarni Toyghuz; Muhabbetmu Kérek, Uhalda Weten We Milletningge Muhabbet Baghla; Hürmetmu Kérek, Xelqingni Hürmetle; Erkinlikmu Kérek, Rohingdiki Qulluq Zenjiridin Tamanen Qurtul; Bayliqmu Kérek, Uhalda Kembighellerge Yardem Qil! Qilin“ghan Yaxshiliqlar we Yamanliqlar Beeyni Tupraqqa Kömülgen Uruqqala Oxshaydu! Tebiyette Özgermeydighan Bir Pirinsip Bar, Ubolsimu Nimeni Térisang Shuni Alisen!!! K.U.A ☆☆☆><☆☆☆ Her Ish Niyitingge Baghliqtur, Yashighanliring, Pikirliringdin Tughulidu! Dostche Oylisang, Dostche Muamile Qilsang, Dostche Heriket Qilsang Dost Qazinisen! Eger Düshmenche Oylisang, Düshmenche Muamile Qilsang, Düshmenche Heriket Qilsang Dost Emes Düshmen Qazinisen! >>>☆<<< Yekshenbenglar Xeyirlik Bolsun! 15.09.2024 Gérmaniye ☆☆☆><☆☆☆ Adem Maddiy, Rohiy we Meniwiy Hayatta Parallil Shekilde Yashaydu! Maddiy Hayati Arqiliq Kainatning Maddi Hayatini, Rohiy Hayati Arqiliq Kainatning Rohiy Hayatini we Meniwiy Hayati Arqiliq Kainatning Meniwi Hayatini Toluqlaydu! Bu Üch Xil Hayat Million Yillardin Béri Yashawatidu; Bu Üch Hayat Yene Million Yillar Yene Parallil Halette Yashaydu! K.U.A ☆☆☆><☆☆☆ Dunya Asasliq Ot, Su, Hawa We Tupraqtin Tüzülgen! Bizning Hushimiz, Zéhnimiz, Rohimiz we Jenimizdin Bashqa Wujudimizdiki Barliq Terkipler Ashu Tört Maddaning Öz-Ara Belgülük Derijide Qoshulishidin Shekillen’gen! Hushimiz, Zéhnimiz, Rohimiz we Jenimiz, Wujudinizdiki Ot, Su, Hawa We Tupraqning Hayati, Wujudimizdiki Ot, Su, Hawa We Tupraq Bolsa, Hushimiz, Zéhnimiz, Rohimiz we Jenimizning Téni Yeni Jismidur! Wujudimizdaki Ot, Su, Hawa We Tupraq Éliminti, Hushimiz, Zéhnimiz, Rohimiz we Jenimizning Tesirige, Hushimiz, Zéhnimiz, Rohimiz we Jenimiz Wujudimizdiki Ot, Su, Hawa We Tupraqning Tesiri Astida Bolghan Bolidu!!! Adem Bedinidiki Ot, Su, Hawa We Tupraqlar Ularni Qaplap we Orap Turghan Hushimiz, Zéhnimiz, Rohimiz we Jenimiznni Yashnitip, Ömrümiz Axirlashqanda, Eslige Yeni Muqeddisatigha Qayitip Ketkendekla, Bizning Ömrümiz Axirlashqanda Bedinimizdiki Ot, Su, Hawa we Tupraqmu Özliri Kelgen Yerge Yeni Esli Zatigha Qayitip Kétidu! Dunyadiki Chong we Kichik Barliq Sheyi we Hadisiler Mushu Tüp Qanuniyetke Boysunidu!!!. K.U.A ☆☆☆><☆☆☆ Tarix Qandaqla Bolsun Yaki Bolmisun Ötüp Ketti, Nimening Toghra Yaki Nimening Xatalighini Bilding! Unutma Istiqbaling Bashqalarning Emes Özengning Qolida! Yighlap We Qaqshap Emes, Eqlimizni, Bilimimizni we Tejiribilerimizni Ishlitip, Oeqetla Küresh Qilishka Arqiliq, Bergen Bedellirimizning Chong-Kichiklikige Qarap, Ortaq Irade, Ortaq Iddiye we Ortaq Ghaye Arqiliq Qeddimizni Hür Dunyadiki Insanlardek Kötüreleymiz!!! K.U.A 15.09.2024 ☆☆☆><☆☆☆ ☆Ösümlükler Uruqta Saqlinidu, Beziliri Yilda Bir Qétim, Beziliri On Yilda Bir Qétim, Beziliri Yüz Yilda Bir Qétim, Beziliri Bolsa Ming Yilda Bir Qétim Ünidu! Buningda Bilgen Kishiler Üchün Bir Heqiqet Bardur! ☆Ösümlüklerning Uruqi Qara, Emma Gül We Chichekliri Renggarengdur! Buningda Bilgen Kishiler Üchün Bir Heqiqet Bardur! ☆Ösümlükler Qap-Qarangghu Nur Bolmighan Tupraqtin Ünüp Chiqidu, Kün Nurida Ösüp Yétilidu!Buningda Bilgen Kishiler Üchün Bir Heqiqet Bardur! ☆Ösümlükler Shamallarda Tewrinidu, Qushlar, Hereler we Képinekler Arqiliq Alaqilishidu, Muhabbetlishidu! Buningda Bilgen Kishiler Üchün Bir Heqiqet Bardur! ☆Ösümlükler Ösüp Yétilidu, Chichek Achidu, Méwe Béridu, Uruqlaydu! Buningda Bilgen Kishiler Üchün Bir Heqiqet Bardur! ☆Ösümlükler Saye Tashlaydu, Pesillerge Egiship Köküridu, Qiziridu, Sarghiyidu! Buningda Bilgen Kishiler Üchün Bir Heqiqet Bardur! ☆Ösümlükler Nepes Alidu, Ösümlüklerning Nepesliridin Hawa Peyda Bolidu! Ösümlükler Nepes Alghandin Kéyin Biz Nepes Alimiz! Buningda Bilgen Kishiler Üchün Bir Heqiqet Bardur! ☆Ösümlükler Baharda Ünidu, Yazda Méwe Biridu, Küzde Sarghiyidu, Qishta Yopurmaq Tashlaydu! Buningda Bilgen Kishiler Üchün Bir Heqiqet Bardur! K.U.A 15.09.2024 Gérmaniye ☆☆☆><☆☆☆ Ademning Hayatida Özi Bilidighan We Bileleydighan Wezipiliridin Bashqa Yene Bashqa Nurghun Wezipiliri Bar! Ademler Méning Digen Jismi We Rohigha Tewe Hich Bir Nerse Özining Emestur! K.U.A ☆☆☆><☆☆☆ Kitap Oquwérip Axiri Kitapqa Aylandim! K.U.A ☆☆☆><☆☆☆ Ademler Bashqa Janliqlar Bilen Oxshash, Oxshashla Bir Waqitta Parallil Halette Birqanche Öz-Ara Oxshimaydighan Ömürni Birlikte Süridu; Jan, Hush, Zehin, Roh Qatarliqlar Xuddi Ot, Hawa, Su We Tupraqtekla Ayrim Élimintlar Bolup, Janliq Mawjudatlardur! Hetta Ot, Hawa, Su We Tupraqlardimu Biz His Qilalmaydighan Derijide Bir Hayatliq Yeni Eqil, Hush, Zéhin we Ang Bar Bolush Éhtimalliqi Intayin Küchlüktur! Kainatning Üstün Eqilidin Bizge Yollan’ghan Eqil, Hush, Zéhin We Ang, Bedinimizde Tughulghandin Kéyin Köpüyüp Mangidighan Ot, Hawa, Su we Tupraqtiki Eslidin Bar Bolghan Eqil, Hush, Zéhin We Ang Bilen Birleshkende Biz Dewatqan Insan Hayati Dawamlishidu! Ayrilghanda Bolsa Bashqa Boyutqa Yeni Yéngi Bir Dimension’gha Öz Qanuniyiti Boyinche Köchidu.Bu Heriket Suning Shekli we Herkitige Oxshash Toxtimay Dawam Qilidu! Téximu Éniqlima Bersek: Su Issiq we Soghaq Hawada Qatidu, Iriydu, Pargha Aylinidu, Yaghidu, Aqidu, Yashaydu We Yashnitidu. Biz Bu Janliqlarning Mawjudiyiti we Hayatigha Ayit Her Xil Parallil Ömürlerning Bezilirini Axirlashti Digende Yene Beziliri Bashlinidu! K.U.A 16.09.2024 Gérmaniye ☆☆☆><☆☆☆ Yéngi Bir Erkin Hayatqa Yeni Hüriyetke Échirqighan Bir Kishi Yaki Milletning Erkinlik Üchün Élip Baridighan Heqqaniy Küreshlirini Hichqandaq Bir Rezil Küch Zorluq Wastisi Bilen Turduralmaydu! Bu Küresh Izilgen Qeliblerde Törülüp, Tökülgen Qanlarda Hayatliqqa Érishidu! Weten we Milletning Bixeterligi, Erkinliki We Saaditi Üchün Élip Bérilidighan Küreshler Söygü, Muhabbet we Tinchliq Üchün Élip Bérilidighan, Milletke Hayati Küch Bexish Étidighan Muqeddes Küreshlerdur!!! K.U.A 16.09.2024 Gérmaniye
Men Zoruqup Turup Bilim Almidim, Bilim Méni Magnittek Özige Tartip, Béni Mejburlap Bir Mesuliyetchan Ziyaligha Aylandurdi! Men Bilim Élish Yolini Achmidim, Méningche Méning Bilim Élish Yolimni Bilim Özi Achti! Men Ilim-Pen we Sennet Yolida Özemni Özem Emes, Méni Özemdin Tashqiri Bolghab Bir Eqil Yiteklep Mangdi!
Bu Menadin Qarighanda Ijadiyetlirimning Autorluq Hoquqi Alemlerning Üstün Eqlige Ayittur! Bilim Yolida Men Peqetla Bir Katipliq Rolini Oynidim Xalas!!!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Her Ishta Allahqa Tewekkul Qildim, Birdin-Serwitim Hayatimni Özem Üchün Emes
Belki Közliri Ghayiwi Yollargha Möldürlep Qarap Turghan Muhtaj Insanlargha Nijatliq Yoli Échip Bérish Üchün, Öz Ixtiyarlighim Bilen Serip Qiliwatimen!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Yol Körünidighan we Körünmeydighan Nersilerning Del Arisidadur!
-Theosophi Ustazi Aldous Xukseley
☆☆☆><☆☆☆
Pelesepe Bilmigen Milletler Yashashni Bilmeydu; Yashashni Bilmigen Milletler Küresh Qilishni Bilmeydu; Küresh Qilishni Bilmigen Milletler Mehkumliq Ichide Yashaydu!!!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Bezen Bir Waqitlarda Yol Ayrimigha Duch Kélidighan gep; Uningdin Kéyinmu Hemme Ishlarning Köngüldikidek Bolishi Natayin! Muhimi Herqandaq Sherit-Sharayit Astida Nishan’gha Qarap Ilgirlesh!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Eqilliq Ademler Hemme Yerge Teng Nur Chéchip Turghan Xisletlik Chiraqqa Oxshaydu!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Dunyadiki Rezilliklerning Hemmisi Achközlük, Nepsaniyetchilik we Shöhretperestliktin Kélidu!
-Thomas Eliot
☆☆☆><☆☆☆
Perishteler, Jin we Erwahlar Ordakamiga Theosoplarnila Emes Peylasop, Edip we Sennetkarlarnimu Chaqringlar! Kelsun, Hemmisi Kelsun Bular Öz-Ara Qaynashsun, Bir-Birige Singishsun we Pikriy Jehettin Özleshsunki, Teriqet, Pelesepe we Edebiyat-Sennette Yüzligen Yéngiliqlar We Möjizeler Arqa-Arqidin Yüz Bersun!!!
Öz Wetinige We Millitige Paydiliq Hichqandaq Bir Ishi Weyaki Hichqandaq Bir Ghayisi Yoq Bolghan Ademler Özige, Ailisige, Jemetige we Yersharigha Yük Bolup Tughulghan Exlet Ademlerdur!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Su, Ot, Hawa We Tupraq Hayat Bergüchi Hem Jan Alghuchidur!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Dunya Goya Yalghuz Séninglam Kebi Behozur Yasha!
-Mawlana Jalaliddin Rumi
☆☆☆><☆☆☆
Heset Yaman Nime, Axirisida Hemmini Köydürüp Külge Aylanduriwitidu! Keng Qursaqliq, Söygü, Muhabbet we Dostluq Bolsa Xuddi Hayatliq Béghishlighuchi
Su, Hawa, Ot we Tupraqqa Oxshaydu!!!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Arzu We Armanlarning Bolishi Esla Ghelbe Qazan’ghanliqni Ipadilimeydu, Emma Hayatning Heqiqi Éqinini Periq Etkenlikning Bir Xil Alamiti Bolup Hésaplinidu!!!
-Michael meade
☆☆☆><☆☆☆
Heqiqi Bir Hökümdar Esla Peyghemberning Jénigha Zamin Bolmaydu!
-Roma Émparatori Büyük Aléxander
☆☆☆><☆☆☆
Pikirmu Bir Janliqtur; Tughulidu, Bowaqliq, Ösmürlük, Yashliq, Ottura Yashliq we Qériliq Dewrini Bashtin Kechürüp, Eqil, Bilim We Tejiribe Jehettin Ösüp Yetilip, Axirisida Ölümsizler Dunyasigha Seper Qilidu!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Insan Xaraktéridiki Kamchiliq we Artuqchiliqlar Yash Ilgirligenche Chonguyup Baridu; Chünki Hayatingizdiki Her Bir Derexning Yiltizi Baliliq Dewringizde Qelib Tupraqliringizgha Tökülgen Uruqlargha Biwaste Munasiwetliktur!
-Ulugh Peylasop Charles Bukowski
☆☆☆><☆☆☆
Ishlar Ashundaq Yaman Aqiwet Bilen Axirlashti; Sewebi Dost Körün’genler Xayin Chiqti!
Ademler Döt Emes Nadan Yaritilghan Bolup, Dötlük Hazirqi Zaman Maarip Sistémusi Bilim we Bimimsizliktin Ibaret Ikki Seweptin Oeyda Qilidighan Nachar Mesulattur!!!
-Bertrant Russel
☆☆☆><☆☆☆
Qushlarning Hemmisi Hür Yaritilghan, Altun Qepezge Qarighanda Hürlükni Söyüdu! Emma Nurghun Qushlarning Hayati Qepezde Ötüdu; Qepezdiki Qushlarning Hemmisining Alahiydiligi Körünishi Güzel, Peyliri Chirayliq We Awazi Yéqimliqtur! Barliq Jel-Janiwarlar Üchün Erkinlik Eng Üstün Nimettur!!!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Bexit We Bexitsizlikler Awal Yoshurun Angda Peyda Bolghan! Bexitlik Ademler We Bexitlik Milletlerning Bexit we Saaditi, Shu Adem We Milletlerning Özlirining Yoshurun Éngidiki Pozitip Bolghan Arzu we Istekliridin Peyda Bolghan!!!
Shuninggha Oxshashla Bexitsiz Ademler We Bexitsiz Milletlerning Bexitsizligimu, Ashu Adem We Milletlerning Özlirining Yoshurun Éngidiki Nigatip Bolghan Arzu we Istekliridin Peyda Bolghan!!!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Bezibir Muhim Dep Qaralghan Bir Ishqa, Sel Qarimay Hemmining Siritida Turup, Alahiyde Bir Waqit Ajratmisang, Hergiz Aldirap Chol Tegmeydu! Eqil, Bilim weTejiribeni Etrapimizdiki Ishlargha Texsim Qilghanda, Chare we Tedbirlerge Diqqet Qilmisaq Bolmaydu! Her Ishta Kespi Bilimlerning Hel Qilghuchi Rol Oynaydighanlighini Estin Chiqarmaslighimiz Lazim!!!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Xeliq Bezide Toghra Qilghandek Qilghan Bilen, Toghra Bir Iddiye We Ortaq Bolghan Bir Ulugh Ghayege Ige Bolmisa Köpünche Hallarda Asanla Ejellik Xata Qararlarni Élip, Özlirining Béshini Özliri Yeydu! Özining Görini Özi Qazg’han Jayil Qara Budunlar Özining Béshigha Özliri Chiqqan Turuqluq, Buni Bilmey, Özliri Peyda Qilghan Xata Aqiwetni Ghelbe Dep, Tebrikleydu! Bundaq Özining Béshini Özi Yeydighan Nachar Insanlargha Esla We Esla Düshmen Ketmeydu!!!
Weten-Millet Dep Köyüp Piship, Ömrüning Axirghiche Rahet Körmigen, Biz Ayaq Izlirini Közümizge Sürtüp Teqipke Élip Kétiwatqan Söyümlük we Eng Qedirdan Insanlirimiz Dunyaning Oxshimaydighan Yerleride Menggülük Istirahette Yètiwatidu! Ulughlirimizning Yandurghan Chirighi Menggü Öchmeydu; Rabbim Ularning Hozur we Xatirjemlik Ichide Yatqinini Nesip Etsun, Hemmisining Axirette Mertiwisini Yükseklerde Tutsun!!!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Hojum Pikri Jehettin Qarshiliq Körsütüshning Mexpi Teripi, Qarshiliq Körsütüsh Bolsa Hojumning Eng Mexpi Pilanidur!
-Xenso Alimi SunTzu
☆☆☆><☆☆☆
Wetendep Qarap Turghan Bir Közni, Weten Dep Soqup Turghan Bir Yürek Ochuq Tutidu!!!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Shüküre-Qanaet Bolsa Eng Chong Bayliqtur; Heshem we Keypi-Safa Bolsa Sünni Yaritilghan Bexittur!!!
-Yunan Peylasopi Aristoteles
Herqandaq Alim Manga Ilim-Pen Heqqide Dostoyeviskydinmu Bekraq Bilim Bérip Baqqini Yoqtur!
-Germaniye Alimi Albert Einstein
☆☆☆><☆☆☆
Ademler Hayat Qalsila Yéterlik Emes, Hayat Shertlirini Asankashturup, Hayatini Menilik Ishlar Bilen Mesghul Qilish We Tereqqiyat Üchün Hesse Qoshush Hemmidin Muhimdur!
Érishken Utuq, Qolgha Keltürülgen Muwapeqiyet we Qazan’ghan Ghelbilirimning Hemmiside Chekken Riyazetlirim, Tartqan Japalirim We Duch Kelgen Qiyinchilirimgha Qerizdarmen!!!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Peyghemberler Wetini, Dunya Dewliti Israel…Heq-Adaletning Böshigi, Zalimlarning Qorqunchluq Chüshi We Mezlumlarning Menggülük Nijatkaridur!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Xuda Eger Ghezinisidin Bizlerge Bermeslikni Yaki Bersimu Az Bérishni Buyrighan Bolsa, Özining Bir Xeyirlik Pilani Bardur, Buning Üchün Elhemdulilla, Xuda Eger Serwetni Bizlergemu Az Yaku Köp Nesip Etip Qalsa Elbette, Qolimiz Köksimizde Buningghamu Shükürililla!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Yaxshi Ademler Yighlighanda, Yer-Jahan Titirep Kétidu; Perishtiler Azaplinidu, Rabimiz Qattiq Ghezeplinidu!!!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Tajawuzchilar Bashqa Milletlerni Tarix Sehipisidin Yoqutushta, Shu Milletning Meniwi Dunyasidiki Milliy Ghorurini, Milliy Iradisini We Milliy Iptixarliq Tuyghularni Öchürüp Tashlashni Özlirining Rezil Adetlirining Biri Qiliwalghan Bolup, Bu Xil Shu Milletning Til-Yeziq, Medeniyet, Din, Tarixini Inkar Qilip Tashlash Charesi Bezi Isil Enenige Ige Milletlerge Kelgende Tarixtin Béri Esla Kargha Kelmey Kéliwatidu!!!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Erkinlik Yoq Yerde, Heqiqettin Söz Achqili Bolmaydu!
Bashqa Shamlarni Toxtimay Ot Tutashturup Turidighan Bir Sham Menggü Öchmeydu!- Digeniken
Hezreti Jalaliddin RUMI. Yaxshiliq Qarangghuluqni Yorutup Turidighan Sham Chiraqtur! Yaxshiliq Qilishni Özige Adet Qiliwalghan Ademlermu Menggü Yashaydu!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Toghra Dep Qobul Qiliwélin’ghan, Toghradek Körünidighan Xata Pikirler Xuddi Zeherlik Mikroplardek Tiz Tarqilip, Zadiche Bir Bölük Ademlernila Emes, Belki Bir Pütün Jemiyetni Pütünley Kardin Chiqiriwitidu!!!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Kim Eqilliq Bolsa, Shu Hürdur, Deptiken Seneka. Biz Buninggha Kim Döt Bolsa, Shu Mehkumdur, Dep Qoshup Qoysaq Artuq Ketmeydu!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Manggha Qarshi Turmanglar, Manga Qarshi Turghanlargha Heqiqiten Ichim Aghriydu; Manga Qarshi Turghanliq Rast Gepni Qilsam Tipik Bir Dötlüktur! Manga Qarshi Turghanliq Özige, Millitige we Wetinige Qarshi Turghanliq Bolidu! Manga Qarshi Tursanglar Düshmenlerge Toy, Dostlargha Dert-Elem Bolidu! Eqlinglarni, Biliminglarni we Küchünglarni Manga Emes, Qan-Qérindashliringlargha Zulum Salghan Düshmen’ge Qarshi Turushqa Ishlitinglar!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Shan We Shöhret Qazinish Üchünla Emes, Hemmidin Muhimi Hürmet, Izett we Qimmet Yaritish Üchün Küresh Qilinglar!!!
-Gérmaniye Alimi Albert Einstein
☆☆☆><☆☆☆
Her Bir Qelib Bir Alemdur; Her Qelibte Kuche-Kündüz Diney Bir Quyash Nur Chéchip, Bir Ay Parlap, Bir Yultuzlar Jimirlap Turidu!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Eqilliq Ademler Herqandaq Bir Ishni Hergiz Heddidin Ashuriwetmeydu!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Yaxshiliqni Dayim Tekrarlap Turushimiz Lazim, Bolmisa Yaman Aqiwetler Bizni Edeplep Qoyidu, Birla Qétim Edeplep Qoysa Meylitighu, Undaq Emes, Yaman Yéri Her Doqmushta Edeplep, Éghiz-Burnimizni Qan Qilip Turidu!
Germaniyelik Ulugh Edip Franz Kafkaning Qarishiche, Öz-Ara Izzet we Hürmet, Perdishep, Chüshünüsh We Yolqoyush Bolmisa Muhabbet Diginingning Netijisi Nölge Tengdur!!!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Bir Balining Ösüp Yétilishini Hergizmu Kichik Chaghlirida Özi Qiziqidighan We Eng Yaxshi Körüp Oynighan Oyunlardin Ayrip Qarighili Bolmaydu!!!
-German Peylasopi Nietzsche
☆☆☆><☆☆☆
Öz Wetinige We Millitige Paydiliq Hichqandaq Bir Paydisi Weyaki Hichqandaq Bir Ghayisi Yoq Bolghan Adem Özige, Ailisige, Millitige we Insaniyetke Yük Exlet Ademdur!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Yürekler Mehrum Bolghanliri Üchün Yighlariken, Rohimiz Bolsa Irishkenliri Üchün Shatlinidu!!!
-Mawlana Jalaliddin Rumi Hezretliri
☆☆☆><☆☆☆
Hemme Ish Roh, Ang We Zéhindin Bashlinidu! Roh, Ang We Zéhin Muhabbettin Tughulidu! Méhri-Muhabbet Bolmisa Dunya Xuddi Giya Ünmeydighan Qaqas Chöllükke Oxshaydu!
☆☆☆><☆☆☆
K.U.A
Öz Wetinige We Millitige Paydiliq Bir Ish Qilishni Könglige Pükken, Qolgha Keltürgen Ghelbisi Arqiliq Milyonkargga Payda Keltürgen Weyaki Eshu Yolda Herqandaq Bir Ghayisi Bolghan Ademler Özige, Ailisige, Jemetige, Millitige we Yersharigha Yaxshiliq Keltüridighan Shereplik we Ulugh Ademlerdur!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Ügen’gen Turughluq Ügen’genlirini Tepekkur Qilmasliq Yaki Tepekkur Qilalmasliq Bolsa Hichqandaq Nersini Ügenmigen’ge Tengdur; Tepekkur Qilishni Bilip Turup, Hichqandaq Nersini Ügenmeslik we Bilgenlirige Layiq Yashimasliq Bolsa Intayin Xeterliktur!
-Zhongguoluq Alim Konfuzius
☆☆☆><☆☆☆
Edebiyat-Sennet Heqiqetning Nuridin Apiride Bolghachqa Özining Jelibkarlighini Esla Yoqatmay Keldi, Sewebi Dunyani Söygü We Muhabbet Bilen Toldurushtur!!! Chünki Edebiyat-Sennet Rezillikke Qarshi Güzellik Üchün Küresh Qilidu!!!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Alijanapliq Bilenmu Dunyani Titretkili Bolidu!
-Hindistan Daisi Mahatma Gendih
☆☆☆><☆☆☆
Étiqat Ilahiy Bir Hayatliq Yolidur!
Hayat Yolidiki Hemmimizning Öz Aldimizgha Bésip Ötüp Ketken Köwrüklirimizde, Bir Birimizningkige Esla Oxshimaydighan, Emma Birsi Yene Birsidin Tesirlik we Güzel Miliyonlarche Hikayiler Arqa Arqidin Yézilip Turidu! Bu Hal Zaman Axirighiche Üzlüksiz Ashundaq Tekrarlinidu!!!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Qanche Ming Yillardin Béri Toxtimay Öltüriliwatqan Uyghur Buwaqliri Haman Bir Küni Qayta Tughulidu we Zalimlardin Qisas Alidu!
Tördiki Emes, Jengkgahtiki Ademler Eng Söyümlük Ademlerdur! Dastirxada Törde Olturush Asan, Emma Qeliblerde Törde Olturush Pidakarliq Telep Qilidu! Qeliblerde Törde Olturush Xuddi Shahliq Textide Olturghandek Kam Uchraydighan Shereplik Bir Ishtur!!!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Waqti Kelgende Baharni Kelme Disengmu Kélidu; Gülni Échilma Disengmu Échilidu; Qushlarni Sayrima Disengmu Sayraydu! Her Yili Qish Kétip Bahar Kélidu, Bahar Kétip Yaz Kélidu, Yaz Kétip Küz Kélidu! Biz Qanuniyetlerni Özgertelmeymiz, Biz Peqet Alemdiki Üstün Qanuniyetlerge Egiship, Masliship we Hemkarliship Yashashni Bileligenimizdila, Andin Qiyinchiliqlar We Boran-Chapqunlargha Bash Egmestin, Japaliq We Éghir Yillardiki Ximu-Xil Xéyim- Xeter We Müshkülatlargha Chidap Qed Kötürüp, Menggülük Mawjut Bolup Turalaymiz!!!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Xayin Közler, Körisen Emma Körmeske Salisen;
Xayin Közler Bilisen Emma Bilmeske Salisen!
Heqni Körmey, Köz Yumisen Munapiqlargha,
Körüp We Bilip Turup Heqiqetke Oqlar Atisen!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Millitim, Men Séni Maxtap Turimen, Maxtap Turmisam Xata Yolgha Kétisen!!!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Muhabbetke Muhtaj Bolghanlar Exlaghliq we Pidakar Kétidu, Söygüge Muhtaj Bolghanlar Qayide- Yosunluq we Mulayim Kélidu, Yardemge Mihtaj Bolghanlar Rayish we Yawash-Yumshaq Kélidu, Küchke Muhtaj Bolghanlar Qara Köngül We Qaram Kélidu, Hürmetke Muhtaj Bolghanlar Siliq-Sipaye Ependi Kélidu, Bilimge Muhtaj Bolghanlar Ilmiy We Erdemlik Kélidu,
Dostluqqa Muhtaj Bolghanlar Mert we Séxi Kélidu, Qursaqqa Muhtaj Bolghanlar Achköz we Nepsaniyetchi Kélidu, Mal-Dunyagha Muhtaj Bolghanlar Bixil, Toymas we Qara Niyet Kélidu, Shehwetke Muhtaj Bolghanlar Bizuq we Exlaqsiz Kélidu!
Napalion Armiysi(NATO)ning Meghlubiyiti Shuni Ispatlidiki Ghelbe Qiyinchiliqlargha Chidash, Mushaqetlerge Berdashliq Bérish we Düshmen’ge Esla Teslim Bolmasliqtin Ibarettur, Hergizmu Barliq Küch we Quwetlerning Xuddi Taghdek Bir Yerge Toplinishi Emestur!
-Awropa Eqiliyetliridin
☆☆☆><☆☆☆
Uyghurlar Saghlam Tende, Saghlam Eqil Bolidu, Dep Qaraydu. Barliq Késellikler Adem Bedinide Peyda Bolushtin Awal, Pikirde Peyda Bolidu!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Kéreklik Bolghan Énirgiye Ichingdedur, Buni Bilip Yétip Uni Sirittin Izleshni Toxtatqan Chéghingda Heqiqi Küchüyishke Bashlaysen!
-Romaning Stoyazimchi Peylasopi Markus Aureliyus
☆☆☆><☆☆☆
Sebir Qilmaq Lazim, Bir Gigant Binani Yaxshiraq Pütküzüp Chiqay Dise, Hergizmu Bir Ikki Künde Meqsetke Yetkili Bolmaydu! Bezen Bir Qurulushlargha Esirlep Hetta Ming Yillap Waqit Kétidu!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Hemmidin Yaxshi Yéri Eng Axirisida Zalimlar Meghlup Bolup, Mezlumlar Ghelbe Qilidu; Rezillik Meghlup Bolup, Güzellik Ghelbe Qilidu! Zulum we Zorawanliq Meghlup Bolup, Insanperwerlik, Démokratiye We Erkinlik Ornitilidu! Sewebi Alemlerning Eng Aliy Pirinsipi Nepretni Yoq Qilip, Muhabbetni Ghelbe Qilghuzush Ghayisi Üstige Qurulghandur!!!
K. ☆☆☆><☆☆☆
U.A
Bezi Ademlerning Arisigha Kirse Adem Xuddi Gül Baghchisigha Kirgendek Bolidu; Emma Bezi Ademlerning Arisigha Kirse Adem Özini Xuddi Yilan-Chayanlarning Uwisigha Kirgendek Sézidu!!!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Ademlerning Qandaq Bolishini Ümüt Qilsingizlar Ulargha Shu Xil Derijide Muamile Qilingizlar; Chünki Sizlerning Ulargha Tutqan Pozitsiyengizlar Ularni, Sizler Kütkendek Adem Bolush Tetepke Qaritip Heriket Qilidighan Hayat Yölünishini Belgülep Yashashqa Righbetlendüridu, Ilhamlanduridu we Yétekleydu!
-Gérman Muteppekkuri Johan Wolfgang Von Goethe
☆☆☆><☆☆☆
Men Heqiqitenmu Bexit we Saadetning Ashighi. Özemning Qétiqinip Izdinishlirim We Japaliq Xizmetlirim Bolsa Bexit we Saadetimning Heqiqi Kélish Menbesidur!
-Amerika Presidenti Thomas Jefferson
☆☆☆><☆☆☆
Her Ishta Allahqa Tewekkul Qildim, Birdinbir Serwitim Hayatimni Özem Üchün Emes Belki Közliri Ghayiwi Yollargha Möldürlep Qarap, Telmürüp Turghan Muhtaj Insanlargha Nijatliq Yoli Échip Bérish Üchün, Öz Ixtiyarlighim Bilen Serip Qilip Yashawatimen! Bu Men Üchün Bir Mejburiyet we Bexit Bolup Qaldi!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Bedili Herqanche Éghir Bolsimu Heq we Adaletni Qoghdap Qélish Lazim! Toghra Qeyerde Bolsa Toghra, Xata Qeyerde Bolsa Xatadur! Heq-Adalet Tuyghusi Küchlük Milletler Hemme Yerde Izzet-Hürmetlik Ichide, Heq-Adalet Tuyghusi Ajiz Milletler Hemme Yerde Xar we Zebun Halette Yashaydu! Yaxshiliq Dayim Yaxshiliq, Yamanliq Dayim Yamanliqni Keltürüp Chiqiridu! Yaxshiliqqa Yaxshiliq Bilen, Yamanliqqa Yamanliq Bilen Jawap Qayturush Tebiyetning Eng Üstün Özgermeydighan Pirinsipidur!!!
Tash Abidiler, Tarixi Asare- Etiqiler we Herxil Kilassik Wesiqiler Bolsa Milletlerning Milli Rohi, Milli Jasariti we Milli Iradisini Küchlendürüp Turidighan Bibaha En’güshterlerdur!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Kishlik Hayat Digenlik Tek Adem, Tek Derya We Tek Qolwaq Digenliktur! Aile, Jemiyet Andin Millet We Insaniyet Digining Qolwaqni Öz Küchüngge Tayinip Heydigendin Kéyin Resmi Halda Shekillinidu!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Er Xotunlar Xuddi Oq We Yaygha Oxshaydu; Eger Bir Birini Hürmet Qilip, Öz-Ara Maslashsa Meqset Muradigha Yitidu; Bir Birini Hürmet Qilmay, Öz-Ara Maslashmisa Bir-Birini Nabut Qilidu!
Awal Saxta Sehne Yasap Chiqishti, Ademlerni Yoshurun Halette Xuddi Rastttek Rol Alghuzdi; Rol Alghanlargha „Üch Xil Küch“ Dep Qalpaq Keygüzüp Qoyup, Uyghuristan Xelqige Töhmet Chaplidi, Jinayet Artti; Andin Hiylegerlik Bilen Pütün Bir Milletni Érqi We Kultur Jehettin Qirghin Qiliwatidu! Dewlet Küchige Tayinip, Bir Milletni Bozek Qilish Asan, Emma Uning Wabalini Tartmaq Tes! Uyghuristan Xelqining Közidin Qan-Yash Aqquzghanlar Haman Bir Küni Topidek Sorulup Kétidu!!!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Insaniyetning Bilgenliri Tebiyetning Goya Okyanusqa Oxshaydighan Üstün Zihni, Eqli we Bilimining Peqetla Bir Qetrisidin Ibarettur! Shunga Zéhin, Eqil we Bilimimiz Tebiyetning Yaxshiliqtin Ibaret Üstün Qanunigha Toghrilanmighuche Qilghan Herqandaq Ishimiz Rawaj Tapmaydu!!!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Öz-Ara Mehri, Shepqet we Hürmet Bilen Muamile Qilishinglar! Hemme Adem Öz-Ara Bilishmeydighan Ghem, Qayghu we Teshwish Bilen Boghushiwatidu.Boghushiwatidu.Hemme Ademning Özige Yetküdek Derdi Bar!
Hichkimning Artuqche Xapiliqni Kötergüdek Hali Yoqtur!
-Yunan Peylasopi Aplaton
☆☆☆><☆☆☆
Ghem-Qayghu, Teshwish We Iztiraplarning Qelbingge Uwa Tiziwélishi Bilen Qelbingni Upratma, Mawjut Bolmaydighan Xiyali Tuyghularni Dep, Mushtaq Bolup Hesret we Nadametke Hayat Dèngizigha Bihude Gherip Bolma!
-Mawlana Jalaliddin Rumi
☆☆☆><☆☆☆
Bilimlik Yaki Bilimlik Emesligini, Oqush Tarixi we Qolida Kötüriwalghan Deplomaghila
Qarapla Emes, Belki Ularning Özlirining Yawayilighi, Jahaliti we Nadanlighidin Qurtulghan Yaki Qurtulalmighanlighigha Qarap Andin Éniq Höküm Qilghili Bolidu!
-Ulugh Peylasop Nikolla Makiyawelli
☆☆☆><☆☆☆
Könglüngde Nime Bolsa Dunyadin Shuni Körisen!
-German Shairi Johann Wolfgang von Goethe
☆☆☆><☆☆☆
Nöwiti Kelgende Xeyim-Xeterge Baturluq Bilen Tewekkul Qilish, Axirisida Ziyan Tartqandin Kéyin Issit Dep Pushaymanni Alidighan Qacha Tapalmay Liwini Chislep Qalghandin Ming Ewzeldur!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Bizning Bilimni Tekitlishimizdiki Seweplerning Biri Milliy Meniwiyitimizde Bizni Qul Bolushqa Mejburlawatqan Zenjirlerni Pachaqlap Tashlash Üchündur!!!
Qizim Wisalle Aperin, Bu Üch Parche Resimingiz yaxshi Siziliptu. Leornado Dawinchi „Sennet bilen hichqandaq bir ishni qamlashturalmighanlar emes, Belki bilimning herqaysi terepliride Özini , etrapliq yétishtürgenler meshghul bolsa, Andin köngüldikidek utuq qazinidu,“- digeniken.
Toghra, Dangliq Sennetkarlar Öz Dewride Dangliq Alimlaridi. Adem Ewladi Matématikani, Phizikani, Chemiyeni, Philosophiseni, Philologiyeni we Edebiyatni yaxshi bilse andin Sennet saheside meshhur eserlerni yaritalaydu!
K.U.A
13.08.2024 Gérmaniye
☆☆☆><☆☆☆
Shundaq Boldi, Pilanni Perde Arqisida Turghanlar Bizning Paydimiz Üchün Emes Bizning Ziyinimiz Üchün Tüzüp Chiqti!Arimizda Qaysi Yol Toghra Bolsa Ashu Yolni Taqiwitip, Qaysi Yol Xata Bolsa Shu Yolni Daghdam Achti! Arimizda Kim Küchlük Bolsa Shuni Yiqitip, Kim Ditigha Yaqsa Shuni Yölidi! Küchlüklerni Küchlüklirimiz Arqiliq Yoqutup, Satqunlarni, Xayinlarni we Munapiqlarni Mexpi Yölidi! Düshmen Muzikani Hiyle Bilen Chaldi, Biz Usulni Ebgaliq Bilen Oynawatimiz! Düshmen Pilanning Ichide Pilan, Oyunning Ichide Oyun Qurdi; Bizmu Qarap Turup Xata Üstige Xata Qilduq we Toghragha Emes Xatagha Ishenduq we Egeshtuq! Özimizge Boyuntoruqni Awal Özimiz Yasap Chiqtuq, Arqidin Yene Özimiz Maldek Uninggha Itaet Qilduq!
K.U.A
14.08.2024 Gérmaniye
☆☆☆><☆☆☆
Amal Yoq…Dötlükke Bashqa Chare Yoq! Eqil, Bilim We Tejiribe Deysen! Toghra, Bu Mektep Bilen Hel Bolidu, Emma Xuda Xalimisa Ademler Mektepte Oqughanche Galwangliship Kétidu, Bilimi Ashqanche Ishlar Barghanche Buzulup Kétidu, Ügen’gen Bilimni Hezim Qilalmisa Etrapni Téximu Köp Ebgahliq Qaplap Kétidu!Bizning Bezen Tiragediyelirimiz Dötligimizdin, Beziliri Bilimsizligimizdin Yene Beziliri Bolsa Bilgenlirimizni Hezim Qilalmighanlighimizdin Xuddi Apettek Keyni Keynidin Qaynap Chiqiwatidu!!!
Haman Bir Küni Uyghur Ilide Ilahiy Adalet Höküm Süridu!!!
K.U.A
17.08.2024 Gérmaniye
☆☆☆><☆☆☆
Bilim Ölmeydu, Emma Kitaplar Ademlerdek Ölidu!Ademler Xuddi Kitap Döwisige Oxshaydu! Ademler Özliri Oqughan, Yashighan we Yazghan Kitaplarning Yighindisidin Ibarettur! Ademler Arisida Saman Kitaplar, Yaghach Kitaplar, Tömür Kitaplar, Kömüsh Kitaplar We Altun Kiraplar Bar! Bu Menadin Qarighanda Ademlerning Teqdirimu Xuddi Kitaplarning Teqdirige Tolimu Oxshaydu! Shühbesizki Bu Kitaplarningmu Ömri Uzun we Qisqa Bolup, Nacharliri Birqanche On Yil, Yaxshiliri Birqanche Ming Yil Yashaydu! Kütüpxanilarning Arqa Hoylisidiki Kitaplarni Remunt Qilidighan Ayrim Xanilar Doxturxanalargha, Kona Kitaplarni Birterep Qilish Zawutliri Ölükxanilargha, Birterep Qilin’ghan Qeghez Mes’hulatliri We Qeghez Külliri Bolsa Ölükler We Qebristanliqqala Oxshaydu! Ademler Ölgende Rohi Uchup Chiqip Ketkendek, Kitaplar Ölgende Ichidiki Biz Autorning Dep Qarighan Bilimlermu Xuddi Insanning Jéni, Rohi we Meniwiyitidek Kelgen Yérige Yeni Alemlerning Eqil, Paraset we Bilim Ambirigha Qayitip Kétidu! Herqandaq Bilim Xudaning Nuri Bolup, Yéngidin Peyda Bolmaydu, Yoqalmaydu we Ölmeydu!!!
K.U.A
17. 08.2024
☆☆☆><☆☆☆
Ademlerge Aghzining Uchida Digen, Qolining Tersi Bilen Yazghan we Kallisining Qarangghu Teripide Oylighanlirigha Emes Belki Qétirqinip, Ching Yürikidin Pidakarliq Bilen Qilghan We Etkenlirige Qarap Baha Bersek Toghra Bolidu! Ademlerning Wetini, Milliti, Jemeti, Ailisi Aldida Qilishqa Tigishlik Éghir Mejburiyetliri Bardur! Bu Mejburiyetliridin Pexirlinish Mesuliyetning Ipadisidur! Bundaq Mesuliyettin Qachqan Ademlerning Ishliri Esla Algha Basmaydu; Isil Ademler Bu Ilahiy We Ijabiy Mejburiyetliridin Esla Özini Qachurmaydu!Weten-Milletning Ishini Özining Ailisining Ishidek Körüp Qanat Qéqish Her Ikki Dunyada Mukapatlinidighan Katta Emellerdin Bolup Hésaplinidu!!!
K.U.A
18.08.2024
☆☆☆><☆☆☆
Döt Ademler Boyini Bashqilargha Qarap Ölcheydu; Eqilliq Ademler Boyini Özige Qarap Ölcheydu! Uyghurda Halinggha Baq, Andin Hal Tart, Kétinggha Baq Andin Un Tart, Digen Hikmet Bar! Yotqan’gha Qarap Put, Kün’geyge Qarap Aptap Sun’ghan Yaxshi; Men Özemning Ölchimi, Men Özemning Baghchisi, Men Özemning Padishahliqi, Men Özemning Qanun-Nizami, Men Özemning Dunyasidurmen!!!
K.U.A
18.08.2024 Gérmaniye
☆☆☆><☆☆☆
Quyash Qaysi Terepke Nur Chachsa Shu Terepte Kündüz; Ay we Yultuzlar Qaysi Terepke Nur Chachsa Shu Terepte Aydingliq Bolidu! Beziler Üchün Kiche Xuddi Köndüzdek, Yene Beziler Üchün Kündüzmu Xuddi Kichidek Ötüdu! Kichelerning Bir Teripi Yoruqtur, Kündüzlerning Bir Teripi Qarangghuluqtur! Kichelerningmu, Kündüzlerningmu Öz Aldigha Bir-Birige Oxshimaydighan Alahiyidilik we Güzellikliri Bardur!!!
K.U.A
18.08.2024 Gérmaniye
☆☆☆><☆☆☆
Üzbekistanliq Uyghur Shairesi Izzetbibi Nasiriddinova Xanimning Wapatidin Üzülduq. Bu Milletimiz üchün bir chong yoqutush boldi. Uning Üchün Chongqur Qayghugha Chümduq.
Weten we Millet Dep yashighanlar Menggü ölmeydu! Izzetbibii Nesriddinova Xanimning axiretlik sepirige Aq Yol tileymiz.Makani jennette bolghay, Amin!
Rabbim Wetenperwer we Milletperwerlerning Makanini Jennette Qilsun! Wetenperwer we Milletperwerlerning Ewlatlirigha Sebir, Saqliq we Amanliq Tileymiz!!!
☆☆☆><☆☆☆
Uyghuristan Kultur Merkizi
18.08.2024
☆☆☆><☆☆☆
Gérmaniyelik Jehudi Yazghuchisi Franz Kafkaning Ikki Qulighi Adettiki Ademlerning Qulighidin Égiz, Keng We Uzundur; Bundaq Bolishidiki Sewep Ata-Anisida! Kafka Kichik Chéghida „Dadisi“ Mawu Qulighidin Musawiylik Terepke, Awu Qulighidin „Anisi“ Chiristiyanliq Terepke Tartip Eshundaq Qiliwetken! Bu Elbette Bir Chaqchaq.
Bir Ademning Etnikisi, Dini we Medeniyiti Oxshimaydighan Bir Jemiyette Tughulup Chong Bolup Qélishi Bezide Purset Emes Bir Bexitsizliktur! Medeniyet we Dinlarning Bezisi Dadiliq, Bezidi Analiq Rol Oynap Qalidu! Dada Bilen Ananing Arisidiki Chong Periq Balalarning Ösüp Yétilishige Tesir Körsütidu.
Bugünki Dunya Jemiyitini Kafka Yashighan Dewirge Sélishturghanda Téximu Murekkepliship Ketti. Gheripte Parallel Jemiyet Yeni Multi Kultural Dep Atilidighan Köp Ériq, Köp Til, Köp Din, Köp Kulturlar Birlikte Mawjut Bolup Turidighan Bir Jemiyet Shekillendi.Kafka Dewrige Qarighanda Téximu Köp Renglik Bu Jemiyet Kéyinki Shalghut Jemiyetning Asasini Shekillendürüp Yerlik Medeniyetlerge Tehdit Élip Kéliwatidu. Eyni Waqitta Bu Xil Jemiyet Kafkaning Yürikini Iziwetkenti, Hayatqa Bolghan Ishenchini Tewritiwetkenti, Ademlerge Bolghan Muhabbetini Suslashturiwetkenti.
Qara Renglik Bu Hayattiki Franz Kafkani Oriwalghan Qorqush we Endishe, Perwasizliq, Özini Kamsitish we Nigatip Qarshiliq Uning Pissixikisini we Xaraktérini Özgertiwetkendek, Bundin Kéyinki Nesillerningmu Xaraktérini Özgertiwitidighanlighini Hergiz Chetke Qaqqili Bolmaydighan Bir Dewirde Yashawatimiz!
Franz Kafkaning Hayati, Bolupmu Eserliri Uning Ashu Xil Toqunush we Qiyinchiliqlarning Hökmaranlighi Astidiki Jemiyettiki Hel Qilghili Bolmaydighan Ziddiyetlerning Bash Tartip Bolmaydighan Ekissadasidur!!!
Franz Kafkaning “ Sot“, „Qell’e“ we „Ghayiplar“ (Die Verschollene) Yene Bir Ismi „Amerika“ Digendek Romanliri, „Dadamgha Xet“, „Shekil Özgürishi“ We „Erep we It“ Qatarliq Powistliri Shundaqla Kündülik Xatiriliridin Bashqa Yene “ Naxshichi Jusfina“, „Achliq Sennetkari“ We “ Yéza Doxturi“ Qararliq Hékayiliri Bar!
Dunyada Tereqqiyat Mushundaqla Dawam Qilidighan Bolsa Kélichekte Yene Yüzligen, Minglighan we Yüzminglighan Yéngi Kafkalar Dunyagha Kélidu! Yéngi Kafkalar, We Yéngi Eserler Barliqqa Kelseghu Meyli, Yaman Yéri Milliy Medeniyetlerdiki Saghlam Bolghan Köp Xilliq Yoqulup, Ademni Seskendüridighan Shalghut Medeniyetler Peyda Bolidu!
☆☆☆><☆☆☆
Franz Kafka war ein Deutscher Schriftsteller. Er gilt als einer der bedeutendsten Vertreter der Prager deutschen Literatur und der deutschsprachigen Literatur des 20. Jahrhunderts.
Geboren: 3. Juli 1883, Prag, Tschechien
Verstorben: 3. Juni 1924, Kierling, Klosterneuburg, Österreich
Beeinflusst von: Fjodor Michailowitsch Dostojewski, Friedrich Nietzsche, Edgar Allan Poe, Thomas Mann, Mehr
Eltern: Hermann Kafka, Julie Kafka.
Geschwister: Ottla Kafka, Georg Kafka, Valli Kafka, Heinrich Kafka, Elli Kafka.
Seine Werke – darunter die drei Romanfragmente Der Process, Das Schloss und Der Verschollene sowie zahlreiche Erzählungen – gehören zum Kanon der Weltliteratur.
Franz Kafka (1923)
Kafkas Werke wurden zum größeren Teil erst nach seinem Tod und gegen seine letztwillige Verfügung von Max Brod veröffentlicht, einem engen Freund und Vertrauten, den Kafka zu seinem Nachlassverwalter bestimmt hatte. Kafkas Schilderungen unergründlich bedrohlicher, absurder Situationen haben zur Bildung des auch im außerliterarischen Kontext verwendeten Adjektivs „KafkasWellt “ geführt.
K.U.A
19.08.2024 Gérmaniye
☆☆☆><☆☆☆
Bir Küni Torda Ajayip Bir Filim Kördüm, Az Uchraydighan Ashu Filimde Bir Qorqunchluq Yirtquch Haywan Hésaplinidighan Himalaya Qaplini, Bir Buddist Tibetning Aldigha Kélip, Yéqinchiliq Qilip, Söygü Iz’har Qildi.
Filimde Bir Qaplan Kalini Öltürüp Qoyghanidi, Emma Kala Igisidin Nepret Küterken, Eksinche Muhabbet Kördi, Yirtquch Haywanning Yürikidiki Achközlük, Ghezep we Nepret Birdinla Muhabbetke Aylandi! Yirtquch Haywan Hésaplinidighan Qaplan Kala Igisining Aldigha Kélip, Epu Soridi we Özi Peyda Qilghan Bu Qabaettin Qattiq Meyüslen’genligini Ipadilidi!
Bu Xildiki Ishlar Musawi, Chiristiyan We Musulmanlar Jemiyetidemu Eynen Eshundaq Peyda Bolghan Bolsaidi, Bizning Sewebimizdin Jehennemge Aylinip Kétey Digen Ushbu Dunyada Tinchliq Ornutulup, Dunya Söygü we Muhabbet Bilen Qaytidin Güzelliship Xuddi Bir Jennettke Aylinip Kétken Bolaridi!!!
K.U.A
19.08.2024 Gérmaniye
☆☆☆><☆☆☆
Salam Qan-Qérindashlar,
Bu Ulustin Hésaplinidighan Uyghur Milliti sizlerdin pexirlidu! Turan qurultiyini tertiplep yaxshi qiliwatisizler, Ishliringlargha utuqlar yar bolsun.
Uyghur Kultur Merkizi
19.08.2024 Gérmaniye
☆☆☆><☆☆☆
Manggha Qarshi Turmanglar, Manggha Qarshi Turghanlargha Heqiqiten Ichim Aghriydu; Manggha Qarshi Turghanliq Rast Gepni Qilsam Tipik Bir Dötlüktur, Xayinliqtur we Munapiqliqtur! Manggha Qarshi Turghanliq Özige, Millitige we Wetinige Qarshi Turghanliq Bolidu! Manggha Qarshi Tursanglar Düshmenlerge Toy, Dostlargha Dert-Elem Bolidu! Qapaqtek Ichi Bosh Kallanglarni Ishlitinglar, Eqlinglarni, Biliminglarni we Küchünglarni Manga Emes, Qan-Qérindashliringlargha Zulum Séliwatqan Düshmeninglargha Qarshi Turushqa Ishlitinglar!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Bilimlik Bolush Digenlik, Özini Tutiwélish, Éghir Bésiq Bolush, Salmaq Bolush, Exlaghliq Bolush Digenliktur! Bilimlik Bolush Digenlik Kichik Piyil, Keng Qursaq we Qayide-Yosunluq Bolush Digenliktur!
Bilimlik Bolush Digenlik Ochuq Yoruq Bolush, Semimi Bolush, Adil Bolush, Jasaretlik Bolush Digenliktur! Bilimlik Bolush Digenlik Toghra Terepte Turup, Xatagha Qarshi Turush, Toghra Yoldiki Insanlarni Mudapiye Qilip, Rezil Küchlerge Qarshi Küresh Qilish Digenliktur! Bilimlik Bolush Digenlik Toghra Bolush, Dorust Bolush, Heqqani Bolush, Pidakar Bolush Digenliktur! Bilimlik Bolush Digenlik Eqilliq Bolush, Zirek Bolush, Chare-Tedbirlik Bolush Digenliktur! Bilimlik Bolush Digenlik Wijdanliq Bolush, Ghorurluq Bolush, Wetenperwer Bolush we Milletperwer Bolush Digenlktur! Bilimlik Bolush Digenlik Rezillikni Emes, Güzellikni, Zalimlarni Emes Mezlumlarni, Mehkumluqni Emes Erkinlik we Hürlükni Söyüsh Digenliktur! Bilimlik Bolush Digenlik Özining Shexsi Arzu Armanliri Üchün Emes, Belki Azat Bir Weten, Hür Bir Millet we Tinich, Bixeter we Bextiyar Bir Dunya Qurush Üchün Küresh Qilish Digenliktur!
19.08.2024 Gérmaniye
☆☆☆><☆☆☆
Qara Niyetchilik, Ach Közlük, Nepsaniyetchilik, Buzuqchiliq, Oghurluq, Zina, Bulangchiliq, Shexsiyetchilik, Ichitarliq, Körelmeslik, Menmenchilik, Hakawurluq, Pirildaghliq, Shawshawliq, Daghwazliq, Satqinliq, Xayinliq, Hiyligerlik, Qizilközlük, Yalghanchiliq, Xumsiliq, Dewyüzlük, Ikki Yüzlimichilik, Hesetxorluq, Kichikközlük, Yüzsizlik, Insapsizliq, Xushametchilik, Qulchiliq, Xayinliq, Munapiqliq Qatarliq Illetlerning Hemmisi Bir Éghiz Söz Bilen Yighinchaqlap Éyitqanda Bilimsizlikning Heqiqi Alametliridur!
K.U.A
20.08.2024 Gérmaniye
☆☆☆><☆☆☆
Awropa Tilliridiki Ego Uyghur Tilidiki Shexsiy We Kolliktip Menpeetwazliqni Ipadileydighan Ériqchiliq, Milletchilik We Shexsiyetchilik Digen Atalghulargha Yéqin Menada Qollunilidu. Ego Janliqlardiki Bolupmu Ademlerdiki Her Türlük Payda menpeet Qoghlushushtur, Ego Yene Hoquqqa Choqunushtur, Êgo Yene Dostqa Bolghan Muhabbet, Düshmen’ge Bolghan Neprettur! Ego Yene
Eqil we Parasetning Yaxshiliq We Yamanliq Yolidiki Netijisidur! Ego Özini, Ailisini We Millitini, Shundaqla Insankarni Söyüsh Yaki Ukardin Öz Menpeetini Dep Nepretlinish Digenliktur! Ego Bezide Roshen Wetenperwerlik We Milletperwerlikning Bashqiche Bir Xil Alamitidur! Bu Atalghu Muhim Bir Diniy we Pelesepewiy Atalghu Bolup,Theologiye, Theosophiye, Philologiye, Philosophiye, Ästhetik, Ethika, Soziologiye we Physichologiye Qatarliq Penlerde Köp Ishlitilidu!
Menisi: Insanchiliq, Eriqchiliq, Milletchilik we Menmenchiliktur!
Ego- Insan Tebiyitidiki Chong Kichik Shexsiyetchiliklerni Öz Ichige Alghan Bolup, Musbet Menadiki Ego we Selbi Menadiki Ego, Dep Ikkige Ayrilidu!
Ego-Güzellikke, Mal-Dunyagha, Söygü-Muhabbetke, Hoquq we Shan-Shöhretke Bolghan Telpünüsh we Choqunush Bolup,
Janliqlardiki Bolupmu Ademlerdiki Eqil we Parasetning Roshen Alamitidur!
Kishlik Hayat Awuchtiki Sugha Oxshash Toxtimay Éqip Turidu! Ademlerning Ailide, Ish Ornida We Jemiyette Meshghul Boliwatqan Ish-Heriketliri Jeryani Awuchtiki Eshu Suning Bilinmey Éqip Tügep Ketküche Bolghan Ariliqighe Qeder Dawamlishidu! Her Bir Ademde Bir Meqset We Ghaye Bar Bolup, Bu Meqsetlerning Hemmisi Ijdimayi, Siyasiy, Iqtisadi Shert-Sharayitlargha Qarap Ishqa Ashidu! Meqset Gerche Iqtisad Bilenla Munasiwetlik Bolmisimu, Iqtisadi Ünüm Peyda Qilish Üchün Shughulliniwatqan Ishlar Bashqa Nurghunlighan Ishlarning Asasidur! Özinining We Ailisining Iqtisadi Ihtiyajinila Qamidap Ötüsh Töwen Derijilik Janliqlarda Bolidighan Ghaye Bolup, Tereqqi Qilghan Bir Jemiyettiki Medeniyetlik Ademler Iqtisadi Ünüm Yartip Parawan Bir Jemiyet, Ilghar Bir Millet, Tereqqi Qilghan Küchlük Bir Dewlet Qurushni Aliy Meqset Qilip Yashaydu! Hazir Dunya Intayin Tiz Tereqqi Qiliwatidu, Hemme Milletler Parlaq Kélichigi Üchün Qétirqinip Izdinip, Aldirap Herqaysi Sahelerde Jiddi Ishlewatidu! Sotsiyal Mediye, Ammiwiy Köngül Échish we Seyle-Sayahet Ishliri Muhim Bolup, Bular Tereqqi Qilghan Milletlerning Hayatliq Küreshliride Charchighanda Peqet Harduq Chiqirishqa Ajritidighan Intayin Az Bir Waqitta Bezide Meshghul Bolup Turidighan Adettikidek Ishlaridur! Emma Bu Ishlar Tereqqi Qilmighan Jemiyetke Tewe Bolghan, Qilidighan Muhim Ishlarni Periq Étish Qabiliyiti Bolmighan Birqisim Qalaq Milletlerning Jemiyitige Tewe Bolghan Köp Sandiki Sapasi Töwen Ademler Hayatining Awuchtiki Sudek Bihude
Eqip Tügep Kétishige Sewep Boliwatidu! Hazir Whatsapptiki Toplar Uyghur Xelqimizning Hür-Dunyadiki Lagéri Bolup Qaldi Disek Artuq Ketmeydu! Qilidighan Shunche Köp Ishlar Turup, Ademlerning Hayati Eshu Chongqur We Qarangghu Öngkürge Oxshaydighan Mudhish Zindanda Özliri Kesip Igisi Bolmighan Meseliler Heqqide Hichqandaq Paydisi Yoq Bolghan Quruq Talash-Tartishlarni Qiliship, Alqandiki Bir Uchum Sudek Éqip Tügep Kétiwatidu! Hayatliq Diqqet Qilmisaq Xuddi Sudekla Rengsiz, Suyuq we Uchuchan Madda Bolup, Közge Körünmeyla Ghayip Bolup Kétidu. Hichishni Hel Qilalmay, Dunyagha Yüzlenmey, Qoydek WhatsApp Toplirida Béshimizni Ichimizge Tiqiwélip Yashap:
Atushning Yoli Tashliq, Tashliqta Ünmidi Ashliq, Ériqtiki Lay Sudek Ötüp Ketti Bu Yashliq!-Dep Ömrümiz Xuddi Selep Sudek
Éqip Tügise Bir Pütün Millet Éghir Pushayman’gha Qalidighandek Qilidu! Hemnidin Échinishliq Bolghini Jemiyitimizdiki Qulluq Rohi Hür Dunyadamu Sotziyal Medie Bolupmu WhatsApp Arqiliq
Özlirige Kishlik we Kolliktip Tereqqiyatni Boghudighan Bir Lagér Yasap, Özini We Etrapidikilerni Soliwalghandek Xeterlik Weziyet Shekillinip Qalghandek Qilidu!
Bu Halet Dawamlishiwerse Millitimizning Yeni Ewlatlirimizning Yoq Bolup Kétishige Öz Qolimiz Bilen Hesse Qishqan Bolimiz! Biz Özimiz Oylighandek Eqlilliq Ademler Toplimi Bolghan Bolsaq, Toxtimay Bizge Natonush Bolghan, Etrapimizda Taghdek Döwlinip Turghan Yéngi Bilimlerni Ügünishimiz Lazim! Bilim Awal Shexsiy Hayatimizni, Andin Ailiwi Hayatimizni, Andin Kolliktip Hayatimizni Özgertidu! Biz Awal Özimizning Kim Ikenligini Tonushimiz, Andin Bolmaqchi Bolghan Xeliq we Barmaqchi Bolghan Jayni Békitishimiz, Andin Hemmimiz Bilimimiz, Öz Iqtidarimiz, Shexsi Alahiydilikimiz we Kespimizge Mas Kélidighan Tereptin Heriket Qilip, Bir Uchum Sugha Oxshaydighan Hayatimizni Pilanliq, Menilik we Ghelbilik Ötküzüshimiz Lazim!!!
K.U.A
24.08.2024 Gérmaniye
☆☆☆><☆☆☆
Chong Ish Qilalmisangmu, Alahiye Bir Ish Qilish Qolangdin Kelmisimu Büyük Ghayiler Üchün Yol Bashchilliringgha Awaz Qoshup, Kichik Ishlarni Bolsimu Qilghin! Büyük Ghayeler Üchün Eger Kichik Ishlarni Bolsimu Qilalmisangmu, Bu Yolda Kétiwatqan Pidakar Insanlargha Ziyankeshlik Qilmay, Putlakashang Bolmay, Qarshi Turmay Yashighin!!!
Eqil, Bilim we Tejiribe Ilgirkiler Achqan Chighirlarda Méngish Arqiliq Shekillendi; Keshpiyatning Tolisi Ejdatlirimizning Ixtiraliri Bolupmu Kainatning Üstün Eqlining Yol Bashlishi Bilen Barliqqa Keldi! Bu Menidin Qarighanda Ilim-Pen, Pelosophiye, Philologiye, Theologiye, Theosophiye, Edebiyat we Sennettiki Barliq Keshpiyat Hem Ijadiyetlerde Keshpiyatchi We Edip weyene Sennetkarlarning Peyi Üchte Bir Disek Toghra Bolidu! Bizning Hazirghiche Bolghan Ilim-Pen we Edebiyat-Sennet Heqqidiki Ilgirleshler Heqqide Éytip Qiyidighinimizning Biri Budur!
K.U.A
26.08.2024 Gérmaniye
☆☆☆><☆☆☆
Gérmaniye Eqil, Bilim we Téxnologiye Ochighi Bolupla Qalmay Belki Altun, Biriliant, Uraniyum we Tutiyer/Seltene Èrde Qatarliq Qimmetlik Maddalarningmu Makanidur! Gérmaniye Insanlarining Eqilliq Bolishidiki Sewep Tupraqliridiki Birilliante we Tutiyer Shundaqla Rhain we Main Deryalirida Éqiwatqan Altun Terkiwi Yoquri Sularning, Bu Yerde Yashawatqan Ademlerning Rohiy We Jismaniy Saghlamliqigha Körsitidighan Tesirining Küchlükligidin Bolghan Tebiyi Hadisedur!!!
K.U.A
26.08.2024 Gérmaniye
☆☆☆><☆☆☆
Jemiyet Ezalirining qalaymiqanliship ketken her bir ishtin toluq xewiri bar turupmu, hichbir ish Qilalmaywatqan, Her Ishta Hemkarlishiwatqandek halette körünüp qoyup, Emeliyette turghan yérindin azraq bolsimu qımırdap qoymay, bixudluq ichide yashawatqanlighini, tuyup, körüp we anglap turidıghan, Emma qolimizdinmu tüzükrek bir Ish kelmeydighan bolup qalghan bir dunyada we dewirde yashawatimiz!
K.U.A
27.08.2024 Gérmaniye
☆☆☆><☆☆☆
Towa, Zhongguo hökümiti Sotsiyal mediyelerde Uyghur milletining yüksek kulturini yoq qilip, Yawayi tereplirini dunyagha sazayi qilip körsütüp, Bular bir Millet emes, belki yerlik Iptidayi Ethik goruppa/ Indigene People, dep dunyagha tonutiwatidu! Bu ishlarning arqisidin choqum bir shumluq bar. Uyghuristan Heqqidiki Xen propagandaliridin Ademni shürkendüridighan Bir Rezillik purawatidu!
K.U.A
27.08.2024 Gérmaniye
☆☆☆><☆☆☆
Adem Digen Ajayip Nerse, Özige Tewe Bolghanlarning Emes, Köpünche Hallarda Özige Tewe Bolmighanlarning Arqisidin Yügüreydu! Insanlarning Béshigha Her Bela Kelse Mushudaq Ishlar Sewebidin Kélidu!!!
K.U.A
28.08.2024 Gérmaniye
☆☆☆><☆☆☆
Isil Milletler Özining Parlaq Kélichigini Hésapsiz Güzellikler Arqiliq Qurup Chiqidu; Gumran Bolushqa Yüzlen’gen Qalaq Milletler Bolsa Özlirining Rezil Tebiyiti Arqiliq Özlirining Halaket Yolini Lahilep Chiqidu! Bir Milletning Istiqbalining Weyran Bolishi We Güllinishi Shu Milletning Özige Baghliq Bolup, Taleylik Milletler Düshmenning, Taleysiz Milletler Özining Béshigha Chiqidu!!!
K.U.A
28. 08.2024 Gérmaniye
☆☆☆><☆☆☆
Bashqa Shamlargha Toxtimay Ot Tutashturup Turidighan Bir Sham Menggü Öchmeydu!- Digeniken
Hezreti Jalaliddin RUMI. Yaxshiliq Qarangghuluqni Yorutup Turidighan Sham Chiraqtur! Yaxshiliq Qilishni Özige Adet Qiliwalghan Ademlermu Menggü Ölmey Yashaydu!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
28.08.2024 Gérmaniye
Biz Hemmimiz Büyük Tebiyettin Kelduq, Tebiyet Quchighida Birlikte Yashawatimiz, Yene Ulugh Tebiyetke Arqa-Arqidin Qayitimiz! Tünügünimizge Oxshashla Bugünimizdemu Tebiyetning Bir Parchisi Bolup, Birlikte Yashawatimiz we Yene Tebiyetning Bir Parchisi Süpitide, Tebiyet Ananing Quchighida Menggü Birlikte Yashaymiz!!!
K.U.A
28.08.2024 Gérmaniye
☆☆☆><☆☆☆
Kainat Birpütün Muhabbettur! Dunyadiki Muhabbetlerning Hemmisi Kuantum Mihabbetning Peqetla Bir Parchisidur! Her Xil Söygü we Muhabbetler Öz-Ara Bir Birining Parchisi Bolup, Özige Xas Bolghan Makan we Zamanda Heriket Qilidu! Muhabbetlerning Hemmisi Alemning Üstün Muhabbiti Etrapida Xuddi Öz Galaxisidikige Oxshashla Beeyni Pilanétilar Özige Mensup Bolggan Quyash Sharini Merkez Qilip Aylangghandek Aylinip Turidu! Dunyadiki Chonglar Dunyadiki Kichiklerge, Dunyadiki Igizdikiler, Dunyadiki Pestikilerge, Dunyadiki Körünidighanlar, Dunyadiki Körünmeydighanlargha Oxshaydu! Alemlerde Öz-Ara Oxshimaydighan we Bir-Birining Parchisi Bolmighan Hich Nerse Yiqtur! Alemlerning Pirinsipliri Öz-Ara Ich-Ichige Bolup, Bir Birini Teqezza Qilidu, Xuddi Tupraq Bilen Uruqtek, Hawa Bilen Hayatliqtek, Su Bilen Ösümlüklerdek, Ot Bilen Énirgiyelerdek Öz-Ara Bir-Birige Béqinip Mawjutlighini Sürdüridu!
K.U.A
28.08.2024 Gérmaniye
☆☆☆><☆☆☆
Qarangghuluqta Bashqa Shamlargha Ot Tutashturghan Shamlar Esla Öchmeydu! Yorughluq Qarangghuluqni, Qarangghuluq Yorughluqni Chillaydu! Qarangghuluqta Shamni Kötürüp Turghanlarning Her Ikki Alemde Mertiwisi Yüksekte Bolidu! Rabbimizning Beziride Ne Sham Sham Kötürüp Turghuchilardin, Ne Shamlarni Kötürüp Turghuchilar Shamlardin Üstündur! Yorughluq Üchün Xizmet Qilghanlarning Hemmisi Oxshashla Ezizlik Yolini Ela Bilgenlerdur! Shamlargha Ot Tutashturghuchilar we Shamlarni Kötürüp Mangghuchilarning Sayiside Dunya Yorughluq Bilen Qaplinidu, Yorughluqlar Qatmu Qat Qarangghuluqlarni Yérip Ötüp Qeliblerni Yop Yoruq Yorutidu!!!
K.U.A
29.08.2024 Gérmaniye
☆☆☆><☆☆☆
Dunyada Nurghun Gepler Bar; Bezilliri Rast, Yene Beziliri Yalghandur! Dunyadiki Gepler Bir-Birige Oxshimaydu; Bezen Gepler Bar Ademning Ikki Tumshuqining Arisidin Yügrepla Chiqqandek Chidu; Bezen Bir Gepler Bar Yürekning Chongqur Qatlimigha Yiltiz Tartip Chiqqandek Soghaq, Éghir we Temkin Halette Chiqidu! Birinchi Gepni Qilmaq, Uning Menisini Anglimaq We Arqisida Turmaq Asan, Emma Ikkinchi Gepni Qilmaq, Uning Menisini Anglimaq We Arqisida Turmaq Qiyindur!!!
K.U.A
29.08.2☆☆☆><☆☆☆
024 Gérmaniye
Büreler Pirinsipi:
Eng Bashtatiki Goroppada Mangghanlar Yashlan’ghanlar Yeni Bilgelik Qérilar, Tejiribilik Aqillar we Alahiyde Qoghdulushqa Salahyetlik Bolghan Ustazlar…
Ikkinchi Goroppadakiler Bolsa Yétiliwatqan Eng Küchlük Esker Büreler ..
Üchünchi Goroppadakiler Bolsa Sani Eng Köp Bolghan Büre Xeliqi Bolup, Ata-Ana Büreler, Bala, Ösmür we Yash Büreler, Ajiz, Küchsiz we Késel Büreler….
Törtinchi Goruppadikiler Bolsa Bürelerning Eng Küchlük Serxilliri…
Beshinchi Goruppadikisi Bolsa Alpha Dep Atilidighan Büreler Padishasidur….
Mana bu dunyagha Pur Ketken Büreler Pirinsipidur!
Büreler Awal Eqilni Qoghdaydu, Andin Bu Eqil Arqiliq Büriler Xelqini Yitekleydu, Andin Padishahning Uzaqni Körüdighan Taktika we Istiratégiyesi Bilen Heriket Qilip, Düshmen’ge Qarshi Kolléktip Hojumgha Hazir Halette Jasaret Bilen Yashaydu!
Aw Aulash Bürelerning Kündilik Hayati Bolup, Herqandaq Ishni Teshkillik, Pilanliq we Programma liq Qilidu, Shunga Büreler Topi Hür Yashaydu, Asanliqche Düshmenliridin Meghlup Bolmaydu!
K.U.A
29. 08. 2024 Gérmaniye
☆☆☆><☆☆☆
Téyilghaq Yollardin, Xeterlik Dawanlardin, Tehlikelik Ganglardin Hemme Adem Emes, Hemme Ademge Wakaliten, Ashu Qutsal Wezipe Bilen Tengri Teripidin Qutsalghan, Xuda Teripidin Ashu Mushaqet Üchün Alahiyde Tallan’ghan Eqilliq, Pakiz Étiqatluq, Bilimlik, Tejiribelik, Wijdanliq we Ghururluq Bir Adem Ötsila, Bexitsizlikler Milletning Béshidin Kötürülüp Kétidu, Möjizeler Arqa Arqidin Özligidin Yüz Béridu!!!
K.U.A
29.08.2024 Gérmaniye
☆☆☆><☆☆☆
Atalghularning Menasi Oxshimighan Zaman we Makanda Özgüridu we Insan Pissikolojisi we Xaraktérigha Tesir Körsitip Turidu!Tughulushmu Bir Ölüm, Ölümmu Bir Tughulushtur! Tughulush we Ölüsh Digen Sözlerning Biz Bilidighan Menisi Bar Bolush we Yoq Bolush Bolup, Emiliyette Birini Kélish, Ikkinchisini Qayitish Dise Toghra Bolidu! Heqiqi Tughulush we Ölüsh Yoq Bolup, Kuantum Jehettin Qarighanda Hichnime Ölmigendek, Hichbänime Tughulmaydu! Esli Tughulush Jahanning Yaritilishi, Ölüsh Zaman Axirining Yétip Kélishidur!!!
Qazaqistan Uyghurlarinng Bu EL oghlining ölüm xeweri anglap köngülliri Intayin yérim boldi.
Magalan akani tonumaymen, Emma Uni Qazaqistan Uyghurlirining Aghisi, Dep anglighan!
Magalan akani Milletperwer we Wetenperwer Biri Dep Anglighan.
Uning Wapatini anglap Chongqur qayghurduq we üzülduq! Magalan Aka Hayatida köpligen yaxshi ishlargha imza atqan, erkek bir ademkentuq! Sewep Magalan aka Xuddi Sadir Palwan we Gheni Baturlardek Yamandin Qorqmaydighan, Yawashni buzek qilmaydighan mert ademiken!
Men bundaq jessur Ademlerni yaxshi körimen! Hichnimisi Yoq Milletlerning Hich Bolmighanda Bir Aghisi Bolsa Yaxshi Bolidu.
Rabbim Uning Yatqan Yérini jennette qilsun! Magalan akaning Yéqinlirigha sebir we tinch amanliq tileymiz!
-Kurasch Umar Atahan
29. 08. 24 Gérmaniye
☆☆☆><☆☆☆
Mezlum Bir Elge Chiqish Yoli Izlep 40 Yil Küresh Qildim! Toghra Yolni Taptim, Muellisep Ular Toghra Dep Oylap, Hemmisi Maldek Toplushup Özlirige Paydisiz Terepke Ketti…!
Weten Asminini Yirtquch Qushlar Ishghal Qildi, Jut Shiwirghan we Tonguz qawanlar Gül-Baghchilirini Cheylidi, Jin-Alwastilar Ana Baghridek Illiq Yurt-Makanlarni weyran Qildi! Güller Tozidi, Etrapni Zimistan Qish Qaplidi! Qara Boran Her Terepte Ushqurtushqa Bashlidi, Ademlerni Qara Bésip Kétiwatqandekla Idi, Kishiler Xuddi chüshekewatqandekla qilatti. Birsi taghdin dumilitiwétildi. Yüzi taghdin domulitiwitildi, Mingi taghdin domulitiwitildi! Birsi Derexke ésiwitildi, Yüzi Derexke ésiwitildi, Mingi derexke ésiwitildi! Chongqur hangdin we Ormandin warqirighan échinishliq awazlar keldi. Awaz, anglighan kishining qorqqisini keltürgidek échinishliq bolsimu, kishilier külüshüp ketti. Yirtquchlar „Bundaq yéqimliq awazni tunji qétim anglishimiz“,-diyishti.
Mumay ular bilen qeyergidur kétiwatatti. Ularning yol yürüshi jiddi hem sürlük körünetti. Ashu terepteki sheher xarabiside qedimi usluptiki bir imaret qed kötürüp turatti. Imaret allaburunla eski tamliqqa aylinip qalghanidi. Ular „Bu yerde yilan bolsa kérek“,-diyishti. Addettikidin igiz qilip qopurulghan tamlar, qewetlik binaning tamliri, Tash we Gejlerdin yumulaq, qirliq, egme we chasa…yasalghan neqishlik tüwrükler Ay nurida sürlük we heywetlik körünetti. Mumay demalliqqa ularning néme ish qiliwatqanlighini éniqraq angqiralmidi. Yiraq-yiraqlardin kelgen ezen awazi bir küchüyüp bir ajizlayti. Ular xarabege aylanghan qorighan aldidiki ochuqchiliqqa chiqqanda xoraz chillidi. Ikki aq éshek mumaygha siliqqine salam bérip ötüp ketti. Ularning chirayidin niyitining dorustlighi chiqip turatti. Mumay éshekler ötüp ketkendin kéyin muz chiray bir bowaydin: „Biz qeyerge kélip qalduq?“-dep soridi. Boway aldidiki bir changgal bezi yerliri sarghiyip, bezi yerliri qaridap, bezi yerliri sunup ketken sésiq chishini sanap olturatti. Boway mumaygha anche ireng qilmayla: „Jaza meydanigha,“-dédi soghaqla. Momay: „Jaza meydani“-dégen gepni chüshünelmidi. Bu yerni jaza meydani digendin köre eshu sual sorighan mumayning jinazisi diese téximu toghra bolatti. Meydanda ömür boyi ensiz ötken bir tul xotunning depin murasimi ötküziliwatatti. Kishilerning közliridn bizarliq alametliri chiqip turatti. Tul Xotun qérip dümchüyüp qalghanidi. U Xuddi Hemme ish ghayet normal kétiwatqandekla mulayimliq bilen bash lingshitip, kishiler bilen mengülük widalishiwatatti. Ajizlap ketken putlirini ming teste yötkeyti. Dümchek xotun mumayning aldigha kelgende, u hemmini chüshendi. „Eslide özümning depin murasimim ötküziliwétiptu-de?!“-dédi. Mumay pütüshüp qoyghan yigiti öltürülgendin kéyin shu kemgiche birer erkekkimu könglini hich bérip baqmighanidi. Esirlik musubet mushundaq bolsa kérek…Kishiler: „Bu xotun özining bunche uzun ömür körüp kétkenligidin nomus qilghan bolsa kérek,“-Déyishti. Héliqi mulayim ésheklermu bash lingshitip testiqlighandek külüp qoyushti.
Yigha awazi kéchidiki ormanning tinichlighini buzdi. Bu awaz hergizmu derex shéxigha ésilghan ayallarningkige oxshimayti. Derex shéxigha ésilghan Ayallarning köpünchisi shu künila jan üzetti.Beziliri ikki-üch kün berdashliq béreleyti. Nahayiti az sandikiliri hetta 6-7 küngiche jan üzelmey körmigenni köretti. Kenitte ormanliqqa kirgen kishi sarang bolup qalidu, digen gep baridi. Birmu adem sarang bolushni xalimayti. Bir ayal derex shéxigha ésighliq halette jan chékishiwatatti, Attek chirqirayti, kishining ichi sirilatti. Tang atay dep qalghanda ay diese ay emes, kün diese kün emes, xuddi perishtidek bir buwaq dunyagha keldi. Balining qirqirap yighlashliri derex shéxida boyni qiysiyip qalghan anisini qurtulduralmidi. Derex shéxidiki Ananing közli chekcheyginiche qétip qalghanidi. Mumay néme qilarini bilmeyla, eshu ölük sanggilap turghan derexni perwanidek aylandi. Balining yighisimu quliqigha kirmidi. Qeyerdindur Qara qarghalarning ensiz awazi kéliwatatti. Tolun ay xuddi tamasha köriwatqandek mij-mij yultuzlar arisida yéqinla yerde xiyalchan halette tikilip qarap turatti.
Kishiler dayim Mumayning héliqi derex shéxidin chüshken balini öz ichige alghan bir top ösmürlerni egeshtürüp, eshu bir tüp derexni chörgilep yürgenligini köretti. Mumay we Balalarning ötüshi we yillarning ötüshi bilen derex etrapida parallil haldiki chong –kichik chember shekillik birqanche xuddi chighir yolgha oxshaydighan ériqche peyda bolup qalghanidi. Héliqi Balining chong bolishi Mumayni barghanche ensiritip qoyuwatatti. Bala emdi Mumaygha egiship yürmeydighan, Ormangha kirip héliqi derexni aylinip yürmeydighan boliwalghili turdi. Bir mehellidin yene bir mehellige qéchip kétetti. Bala qeyerge barsa kishiler xuddi bir top qarni ach qalghan chiwindek uning péyige chüshüwalatti. Ademler toplishiwélip Balining kishini oygha salidighan geplirini anglayti. Beden qurulishi we chiray shekli tereptin Uning bilen mehelidiki bashqa balalarni aldirap sélishturghili bolmayti. Balining boy-besti kélishken, térisi süzük, aq, yumran, közliri nurluq, chirayi jiddi we xiyalchanidi. Kishler uni tosuwélip dayim mehelidiki uningdin yash we ustixan jehette chong bolghan balalar bilen chélishqa salatti. Chélishining herqandighida uning utup chiqmaydighini yoqidi. Ademler top-top bolushup uni arigha éliwalatti. Balining sirliq, yéqimliq we sürlük chirayigha uzundin-uzun hérismenlik bilen allaqandaqtu asan chüshen´gili bolmaydighan ghelite tuyghular bilen qarayti.
Mumay kishilerning qilghan qiliqlirining yaxshiliqtin bisharet bermeydighanlighini biletti. Xarabige Aylan´ghan eshu sheher xarabeliktin kéliwatqan shawqun-sürenler uni wehimige salatti. Mumay balining kütülmign birer pishkellikke uchrap qélishini xalimayti. Tuyuqsiz özining depin murasimi ésige kélip qaldi. Mumayning qebrisi bashqilarningkige oxshashla addiyla qézilghanidi. Mumay ishenmidi, ezeldinghu kishilerge ishenmeyti. Kishiler uni aldighanidi. „Ular rastinla méni depin qilghan bolsa men qandaqsige yene bu yerde yürüydighandimen?!“-digen xiyallarni kallisidin kechürdi.
Mumay birersining:“Yighlawatqan bala kimning perzenti?“-Dep sorap sélishidin ensireyti. Eger Mumay rast gep qilsa ot üstige yagh chachqandekla bir ish bolatti. Derex shéxigha ésiwétilgen héliqi ayal menggü Mumayning isidin chiqmayti. Mumayning eshu ayaldek perzent körüp bexitlik bolghusi baridi. Söygen yigiti jazagha tartilghanda, U téxi yéngila reside bolghan qiz idi, Bu nahayiti burunqi chaghlardiki ish idi, uningha xuddi bir esir ötüp ketkendek tuyulatti.
Mumay goya erkeklerdek yoruq taghqa¹ Chiqalighan yaki xuddi ashu ayaldek derexke ésilalighan bolsa özini bextiyar his qilatti. Mumay estayidilliq bilen oylap, kenit bashliqigha: „… Ötünüp qalay…Xudaliq üchün bolsimu méni jazalash heqqide yarliq chüshürsingiz…“ , dep iltimasni yazdi. Qérishqandek kenit bashlighidin jawap kelmid.
Kenittikiler törttin-beshtin bolushup jaza meydanigha kélip-kétishiwatatti. Meydanning chétidiki Artush derixining astidiki tash pellempeyde muz chiray, Kumak bir buway uchumlirini ötiwatanlargha sozup titirep olturatti. Yillarning ötüshi bilen kiyim-kichekliri chirip, bedenlirini türk qaplap, tirnaqliri qushningkidek ösüp ketkenidi. Buway ay-yillap xudagha nale qilip, birersining tizraq jazagha tartilishini kütetti. Kishiler birer yéngi xewer anglaymiz,dep uning yénigha kéletti. Bu seweptin kélidighan we kétidighanlarning ayighi üzülmeyti. Buway kelgenlerge alqinidiki bir changgal sésiq chishini körsütüp turup: „Nimanche aldiraysiler; Bu chishlarningmu téxiche tüzükrek toyghudek birnerse yepbaqqini yoq…“-dep kotuldayti. Jandin ötüdighan qehetchilikning derdini ölgüdek tartip, birer nersige aghzimiz tégip qalar dige ümitte Kelgenler her qétim shu gepni anglap, qursaqlirini achliqtin gholdurlatqaniche meyüslik bilen sheher xarabilikidin qayitip kétetti!
Kentte Mumayning kent bashlighini izdep yürgenligi heqqide söz-chöchek tarqilip yüretti. Mumayning söygen yigitinining jinayitinimu hésapqa alsa, Mumayning jazalan´ghan küni ular azraq ghizagha éghiz tégip qalatti. Kishiler Mumayning qiliwatqan bu ishlirigha qarap ach qursaq halda échin´ghan halette mesxire arlash achchiq külüshetti. Mumay kenit bashlighi iltimasimni téxiche tapshuriwalmighan bolsa kérek, -dep oylayti. Shundaq bolghini bilen Kenit bashlighi etrapida yüz bergen herqandaq ishtin xewer tapmay qalmayti… Mumay: „ kenittin jaza heqqide jawap kelse, bu qepezdek, tiriklerge dozaqqa aylan´ghan dunyadin birligüche qurtulup, söygen yigitim bilen uchrushimen´ghu,“- dep oylati. Mumay nechche yillap iltimasning jawabini kütti, kelmidi….Ömür boyi ersiz ötken Mumay kishilerni kenit bashliqigha ishenmeslikke agahlandurdi. Mumay kenit bashlighini özi izlep tépish niyitige keldi. Mumayning kenit bashlighini izlep barmighan yéri, sorimighan ademi qalmidi, kent bashlighini tonuymen, digen birer yérim adem bilen bolsimu uchrishalmidi. Mumay kenit bashlighining turidighan yérini bilidighan, uni öz közi bilen körgen ademdin birersini bolsimu körgen bolsa doppisini asman´gha atatti, béshi kökke yétetti! Mumay „Bala emdi tügüshidighan boldi,“-dep oylap, Orun tutup yétip qaldi. Uninggha jaza ijra qiliwitilgen bolsa idi, ademlerning diqqiti bashqa tereplerge burulup, balaning qurtulup qélishigha bir mumkinchilik tughulup qalghan bolaridi. Künlerning biride kenttikiler: „Momayni tirik kömüwitinglar…“-digen bir parche hökümet yarliqini tapshuriwaldi.
Mumayning bu étibarsizlarche bérilgen xewerni anglap, üni ichige chüshüp ketti…Kenit bashlighining qilghanliri uning jénigha tegdi. Bundaq ölümning nime ehmiyiti bolsun? Mumay qayide-yosunlarning hichbir zörüriyiti qalmighandek hés qildi….Démisimu sheripi bilen ölgenlerning aldida uning ölümining way digüchiliki yoqidi.
Mumay kenittikilerning hemmisi, ademler turmaq hetta Jel-Janiwarlarningmu hemmisi men bilen qérishiwatidu, dep oylayti. Bundaq bir ölümdin helighu öziiken, bashqilarmu esla söyünmeyti….Uning nezeride héliqi er-xotun ikkeylenmu ölüm aldia uningdek qapyüreklik qilmighanidi…Ular peqetla yerlik kishilerdin birerini kenit bashlighi saylash heqqide iltimas yézishqanidi. Mumay kona kent bashlighi bilen yéngi kent bashlighining ilgirkidekla hichqandaq perqi yoq bolishi mumkin,-dep qarayti. Mumay eshunchilik bir parche telepni, dep bigunah er- xotun ikkeylenni jazalash üchün yarliq chüshürgenlik ademni közge ilmighanliq,-dep aghrindi! Kenitte burunqigha qarighanda tutush, solash, öltürüsh sewebidin nopus shalanglap ketkechke, bir mehelddin yene bir mehellige bérish üchünmu nechche ash pishimlap yol yürüshke toghra kéletti! Kenittikiler jazalan’ghuchilarni körümiz, dep ne- nelerdin kélishetti.
Kenitning timtaslighi buzuldi, qushlarning uchushi qalaymiqanlashti. Jel-janiwarlar we yawayi haywanlar pétirap ketti. Kenitning hemmila yéri bayram shatliqigha chümdi. Mumay qattiq epsuslandi! Mumay özining depin murasimining daghdughaliq élip bérilishini, jeryanda hemme ademning yüzide toqluq we shatliq ekis étishini xalayti. Muhteshem Bir Imaret ichidin dayim padishahning emir bérishliri, atlarning kishneshliri, soqashchilarning war-wurralliri, qilich we neyzilerning charaq churuqliri anglinip qalattti. Kenit Olturaq rayonining chétidiki tarixning qarangghulighida xaniweyran bolup ketken saray kenittikiler üchün xuddi chüshengili bolmaydighan bir xiyalet dunyasigha aylinip qalghanidi. Xarabilerdiki Chong we igiz yoruq sehnilerning qarshisidiki padishahlarning texti yerleshtürülgen, peshtaqlardin örlep chiqidighan igiz supa tarixtiki muhteshem heywisini, hazirghiche saqlap qalghan bolsimu, adettiki ademler uning nimeligining perqige Anche aldirap baralmayti. Kishiler: „Er-xotun ikkeylen sarang bolup qaptu; Bilar heqiqiten Sarang bolup qalmighan bolsa kenit bashlighini almashtursaq,dep hökümetke ökte qopamti?! Qarap turup tuxumni tashqa urghanliq-te bu! “,“ Singgen nénini yep, Achang kimge tegse yezneng shu, akang kimni alsa yenggeng shu, dep yashisa bolmasmidi-déyiship söz-chöchek qilishqanidi. Er-Xotun Ikkiylen bashqalarning isidin allaburun kötürülüp ketken eshu xarabige aylanghan sheherdiki addiylam bir tashlanduq imarette olturatti. Kenittikiler ularning nime üchün bu kona imaretni tashlimay kéliwatqanlighini, oyalap yételmeyti.
Er-Xotun ikkeylen katta bir jemetning nechche qétimliq qirghinda aman qalghan axirqi ewlatliridek qilatti. Dash qazanlar ésildi, otlar yéqildi, neghme-nawalar pelekke yetti. Birer kishi éghir jazalansa kenittikilerge bayram bolatti, Ashu Makanda we Shu küni, Shu saetlerde kenittikilerge pütün bir kün heqsiz tamaq bériletti, her türlük köngül échishlar tertiplep bérilett! Chélishish, oghlaq Tartish, argamcha tartish, sarghaydi oynash, ilan´guch uchush, uzungha sekresh, yügüresh, neghme-Nawa we naxsha usul qatarliqlar bilen Ademler köngül échishatti. Kala, Qoy, Öchike, Töge, Bugha we Marallar késilip tebriklinetti! Bundaq Künlerde Hökümet ademlerning diqqitini dayim bashqa terepke tartip turatti. Mulazimlar aldirash halda türlük taamlarni teyyarlawatatti…Yasidaq sehniler yasiliwatatti…Bundaq künlerde Kenittiki qéri-chüriler we Éghir késeller hetta it möshüklermu bashqichilam titikliship ketti…Meydandikiler bir tereptin jazaning tizraq ijra qilinishini kütse, yene bir tereptin türlük nazu-nimetlerge échirqap qarayti….Kenittikilerning isiyadi yep ichip, qursaq toyghuzup külke chaqchaq qilish, naxsha muzika arlash ussul oynap köngüllerni shad eyleshte qalghanidi.
Kenittikilerning Hemmisining kamdin-kam kélidighan bundaq pursetlerni aldirap qoldin bérip qoyghusi kelmeyti! Kishiler öyide birermu adem qaldurmay élip kélishkenidi. Ademlerning eshu bichare we perishan halitini körüp, At we éshek hemde It we Möshüklerningmu közliridin yamghurdek yash egidi. Kök Asman kenit üstidin yigha arlash qarap, nime qilarini bilmestin sükütke pétip kétiwatatti. Balining chirayidin amalsizliq, bicharelik we mung hesret tökületti. Xunuk közler bir-biridin qizghinip uninggha qarayti. Nurghun kishilerning Mumayni burun kemsitkenligidin köngli qismen perishan boldi. Mumayning jasaritige apérin oqudi. Mumaychilik bolalmidi, dep erlirini eyipligen xotunlarmu baridi.
Mumayning ya tüzükraq öyi, yaki urugh-tughqanliri yoqidi, xuddi tikendekla yalghuzidi. Kishiler gayida uni héliqi tashlinip ketken sheher xarabisidiki eski tamliq etrapida köretti! Hichqandaq adem bilen tüzükraq bardi-keldi qilishmayti…Mumay kimlernidu aghzini buzup tillayti, kimlernidu qehri bilen qarghayti. Mumay temtilep kishilerning arisida méngip yüretti. Dümchiyip méngip, Putlirini teste yötkeyti, Bashqalarning gépi quliqigha esla kirmeyti. Birer éghizmu Artuq töshük gep qilmayti, dayim uhsunup ulugh kichik tinatti!
Kenittikiler kenit bashlighining insabini tilep, topliship dua-tilawet qilishatti. Bu körgülükler aq sachliq mumayghamu azidi. Ashu chaghlarda u téxi yash, eqli-hoshimu bugünkidin qat-qat yaxshi idi. Mumay: „Baldurraq közümni achqan bolsam, Bunche xarlinip ketmeytim we bundaq epsuslinipmu yürmeytim,“- dep waysapmu yürmeyti. Mumay bezide özining nime üchün Kenit bashliqigha nime dep iltimas yazghanlighining sewebini untup qalatti. Mumay shutapta özi üchün haza échiwatqan héliqi kélishimlik bala, xiyaligha kelsila pikiri qalaymiqanliship, béshi qéyip, rohini ensizlik qaplap: „ Kallam éliship qaldimu nime“ –dep özidin ensireyti. Kishilerning keypiyatidiki özgürüshlerge qarap, teshwishlinetti! Ilgirki chaghlarda erkinlikni söyüdighan Taghdin domulitilidighanlar we derexke ésilip jazalinidighanlarni hemme yerde uchratqili bolatti! Hazir undaq emes, ularning xuddi nesli qurup kétey dewatandeklaidi. Taghdin domulitilidighan we derexke ésilidighanlarning yildin-yilgha aziyip kétishi bashqilarning ölümi pédiyesi hésabigha hayat qalidighan xuddi ösümlükkela oxshaydighan, hayat qélishi bashqalarning hayati bedilige toxtaydighan muhtaj kishilerni ganggiritip qoydi. Éghir jazagha tartilidighanlarning tolisi eqilliq, saghlam, erkin iradilik, bilimlik we batur kishileridi. Mumayning tirishchanlighimu yoqqa chiqti. Dimisimu yéqinningyaghi Kenittikiler etrapigha qariship, nime qilarni bilelmey qélishiwatatti. Yash qoramigha yetkenler arisidin ejdatlirigha oxshap kétidighanlarni asanliqche tapqili bolmayti. Hazirghiche bundaq kishiler arisidin taghdin domilitilidighanlar yaki derexqe ésilip qurutilidighanlar sélikip qalmighanidi. Emdi bolsa solunup, késilip we öltürülüp ketkenlerning köpligidin awamning bayashatliqqa chümidighan künlirimu barghanche aziyip kétiwatatti!
Mumayning depin murasimining eshu taghdin domilitildighan we derexqe ésilidighanlargha qarighanda hichqanche debdebisi bolmidi. Mumay kent bashlighini izlep yürgende kishilerde bayramdek ötüdighan molchiliq qaplighan bir kün üchün az-tola bolsimu ümit peyda bolghanidi. Mumayning Depin murasimida kishilerning iradisi boshushup ketti. Ademler eshu kélishken balagha egiship, özini tutalmay yighlishiwatatti. Ademlerning nime üchün yighlawatqanlighining esli sewebini asanliqche bilgili bolmayti! Yighlawatqan bala bolmighan bolsa, ularning bu murasimgha hala qatnishiwiridighanlighigha kishining eqli yetmeytu! Ademlerning échirqap ketken közliride, qehetchilikke duchar bolghan janliqlarda tebiyi bolidighan birxil yawayilarche hissiyat ekis itetti. Hemmila adem uninggha qarap échirqap, uh tartip, besleshkendek esnishette! Ademler balining qiyapitidin untulay dep qalghan ejdatlirining ghuwa bir simasini körgenidi.
Sheher xarabiliki aldidiki chong meydan xuddi janggaldek yawa otxes we yantaqlar bésip, qurup qaqasliship ketkenidi. Shundaqtimu bundaq künlerde meydanda kishiler mighildayti. Konirap ketken tamlar, güllük tüwrükler, igiz peshtaqlar derwazidin meydanghiche sozulghan tash yollar we her terepke sozulup yatqan tash pellempey we peshtaqlar elmisaqtiki seltenetlik yillarni eslitetti. Meydangha toplan´ghanlarning tolisi ozughluq yétishmey türlük késellerge giriptar bolghanidi. Ajiz iskilitliri bolupmu putlirining öz gewdisini qandaq kötürüp turiwatqanlighini xudadin bashqa hichkim bilmeyti. Pildirlap turghan biperwa emma tamaxor közlerdin, ularning téxiche hayat ikenligini ispatlighili bolatti. Eshundaq turughluq Ademler kent bashlighini mebudimiz, dep qarayti. Uningdin ölgüdek qorqushatti. Hemme ish kenitte uning diginiche béjiriletti. Uning namini anglighan kishiningmu putliri dir-dir titireyti. Burunqi chaghlarda kishiler bundaq emesidi. Künlirimu bugünkidin yaxshi ötetti. Qursaqning ghémini yiyishning hajiti yoqidi. Kishiler kentning hemme yéride chéchilip yatqan ustixanlardin, panahsiz qalghan tul xotun, yétim oghallarning köpligidin nepisi boghulup, ilgirki bextiyar künlerni eslishetti.
Yash quramigha yetken erler bedinige qachmisun, dep éghir tash téngilip, deslepte mejburi emgekke sélinip, qérighan chéghida yaki tehdit, dep qaralghan chéghide igiz taghdin chong jiragha domulitilatti. Ayallarmu put-qoli éghir koyza-kishen, taqaq we ishkeller bilen yashashqa mejburlinip, késel bolghanda, qérip halidin ketkende we tehdit dep qaralghanda igiz derexlerning küngey tereplirige ésilip köydürgüchi aptapta qaqtek qurutlatti we yirtquch qushlargha yem qilinatti!
Kélishken balining chirayidin bundaq bir hayatqa mas kelmeydighan derijide xisletlik bir nur yéghip turatti. Kentni qehetchilik qaplap ketkendin béri bundaq balalar asanliqche tughulmas bolup ketkenidi. Adette Er-Xotunlarning köp perzentlik bolishigha yol qoyulmayti! Taghdin domilitilghan we derexqe ésilidighanlarning tolisi kenit bashlighining digen yéridin chiqmay qalghanlar we kenitning pilanidin artuq perzent körgenleridi. Sandin artuq perzent körgenler qatmu-qat jazalargha tutulatti. Yéngi tughulghan bowaqlarning köpünchisi qesten keltürüp chiqirilghan yoqumlinish, qestlep pilan qilin´ghan zeherlinish we namratliq sewebidin uzughluq yétishmey qirilip kétetti. Hayat qalghanliri yadro quralliri sinaqliri, tebiyi apetler we muhitning bulghunishi qatarliqlar sewebidin méyip yaki diweng saqiyip qalatti!
Kenttikiler kamdin kam körülidighan kilishimlik baligha qarap uyqudin chöchüp oyghan´ghandek bodi. Balining yarishimliq qeddi-qamiti, eqil-paraset chaqnap turghan köküsh közliri, süp-süzük we appaq tirisi, Sarghuch hemde yéngila xet tartqan sach, burut we yumran saqalliri ularni teshwishke saldi. Kishiler arisida: „Bundaq balalar shumluqning bishariti, Ular chong bolsa tinchliq we xatirjemlik buzulup, kenttikilerning béshigha apet yaghidu…“deydighan bidiet eqide baridi. Kishiler balining qeyerdin kelgenligini, kimning balisi ikenligini bilmigiche boldi, qilmaydighandek qilatti!
Mumay balining kimning balisi ikenligini éytiwetsila ish pütetti. Tilining uchigha kélip qalghan sözni, xuddi bugünkidek dayim yutiwitip kelgenidi. Mumay haman bir küni özining aghzini bashquralmay qélishidin dayim ensireyti.
Jazaning ijra qilinishini kütüsh nechche saetlep dawamlashti. Sheher xarabilighidiki eski tamliqtin hoqushning awazi kéletti. Waqit qistap qalghan bolup, Meydan xuddi hichqandaq chaghdikige oxshimaydighan derijidiki ghelitelam bir sükütke patqanidi. Hoqush howlighan tereptin Kimlerningdu ingrighan awazi kéletti. Jaza ijra qilinmighiche kishilerning köngli aram tapidighandek emesidi. Jaza ijra qilinmisa kishilerning sharapqa oxshaydighan ichimlikler we isil taamlargha éghiz tégishige yol qoyulmayti hetta su ichishimu chekinetti! Kishilerni teqezza qilish üchün waqit qesten arqigha sürületti. Ashliqtin meydandikilerning közige hichnerse körünmey qaldi. Momayning chirayi tamdek tatirip ketkenidi. Kishiler keyni-keynidin: „ Bu qandaq bolup ketti emdi“, „ Nimishqa hazirghiche öltürülmeydu?!“; „Ularni tizraq jazalap bérishinglarni telep qilimiz!“, „Yashasun kenit bashlighi“,-Dep warqirashqa bashlidi!
Daqa-Dumbaq we Naghralarning urulishi bilen teng kishiler bir-biri bilen meslihetlishiwalghandekla gürride ikki terepke ayrildi. Mumay özining depin murasimining bunchiwala, biperwaliq we ghérip-ghurwaniliq ichide ötküziliwatqanlighidin hesretlinetti. Ne nazu-nimetler isil ichimlikler, Oxshighan taamlar, neghme nawa we naxsha usullar Weyene her xil qiziqarliq oyunlardin esirmu körünmeyti. Qochqar we Toxa soqash salidighanlar, Maymun we Oghlaq oynitidighanlarmu yoqidi. Yip üstide mangidighanlar we mixni yutuwitip burnidin we qulighidin chiqiridighanlarmu bugünki jazagha daxil bolmighanidi. Ilgirki chaghlar bolsa kashi deyti…Taghdin domulitilish we derexqe ésilishtek bir shereplik ölümning özige nesip bolmighanlighidin köngli asmandin tashliwetkendek yérim bolatti….Kashki…Kashki…!
Jaza we Depin murasimi dawamlishiwatatti. Kishiler arisida uzun bir koridor hasil qilindi. Bala ming we onming yéridin tökülüp yighlawatatti. Deslepte toluq qurallan´ghan bir top esker chüshüniksiz bir tilda „kaldur“,“ kuldur“ sözliship etrapqa dehshet yaghdurup ötüp ketti! Arqidinlar yene bir top ölüm jazasini ijra qilishqa buyruq tapshuriwalghan quralliq jandarmalar jazalinidighanlarni élip meydan terepke kéliwatatti. Jandarma meydangha yitip keldi we Sepning aldida etrapqa meghrurane nezer tashlap méngiwatqan put-qoli kishenlen´gen Meghrur Er-Xotunni mürisidin basqanche, yalap ötüp ketiwatatti. Jazalan´ghuchi Er-Xotunlarni körüp kishiler xushallighidin qiqas-choqan kötürüp ketti. Jazalan´ghuchilarning biri 30 yashlar chamisidiki sarghuch qongur chachliq, aq yüzlük,kélishken we jessur bir erkishiidi; Yene birsi yigirme nechche yashlardiki altundek sériq sachliq, Aq yüzlük, chiwer we qeyser körünidighan hilila tughuwetküdek hamildar bir ayalidi. Ayalning qongur chéchi mangghan chaghda selkin shamalda xuddi bayraqtek lepildeyti! Momayning yüriki aghzigha qapliship qaldi, Héliqi muzchiray boway isige kéliwélip, Nepes alalmay gélidin ghelite awazlar chiqip ketti. Qursaqtiki balining ay-küni toshup ketkenidi. Ayal jaza meydanigha kétiwétipla tughuwitidighandek qiliwatatti. Ikkeylenni Yalap mangghan basmichilar ikkeylenning qollirini arqigha qayrip, éghizliridiki éghizduruq(2)ni keynidin tartip, mangghan bolsimu, Ularning chirayidin temkinlik we jessurluq chiqip turatti. Er-Xotun ikkeylen kétiwétip, yolning ikki chétide biperwa qarap turghan ademler bilen widalshti…Mumay özining hilila qara yerning tégige kirip kétidighanlighini oylap titrep ketti.
Meydandikilerning hemmisige er-xotunlarning birsining hélila taghdin domulitilidighanlighi, yene birsining derexning küngey teripige ésiwitilidighanlighi besh qoldek ayanidi. Kishiler teqezzaliq ichide jazaning tizraq ijra qilinishini kütetti. Hawa jahan tonurdek issiq bolup, Quyash etrapqa ot pürkep, hélila qiyamet qayim bolidighandek Biliniwatatti. Jaza ijira qilinsa, Kentte qisqa muddetlik bolsimu memrchiliq bolatti. Bu qétim kenit bashlighimu pulning közige qarap olturmighanidi. Kishilerning éghirayaq ayallarning gunayini tiliwélish hoquqi baridi. Eger shundaq bolidighan bolsa, hamildar ayal saqqalatti, emma heqsiz ziyapetler, köngül échish we qiziqarliq oyunlar bilen bolidighan bayram emeldin qaldurulatti! Ademler yalap élip méngilghan er-xotun ikkeylen´ge échirqap ishtaha bilen qarawatqandek qilatti. Er-Xotun ikkeylenni yalap élip mangghan jandarmilar géli yirtilghudek warqirap, kochining ikki teripide yopurulup qarap turghan kishilerge heywe qilatti. Xuddi qan ichidighan yirquchi haywanlargha oxshaydighan bu maxluqlarning ashundaq qiliwitilgen bichare ademlerge nime dep bundaq qopalliq qiliwatqanlighinimu esla chüshengili bolmayti! Bu zorawan melunlarning chirayliridin tekebburluq, hakawurluq we körenglik chiqip turatti! Birdinla kishilerning könglini wehime qapliwaldi, Er-xotun ikkeylen etrapqa tekshi nezer tashlap, özining ejdatliridin miras qalghan ana wetenining mubarek tupraqlirini, ghurur bilen bésip ötüp, jessur qiyapet bilen jaza meydanigha ötüp kétiwatatti. Shunche köp kishilerdin birersimu ulargha tik qarashqa pétinalmidi. Mumay kishilerning maghdursizlinip kétiwatqanlighini körüp, Ulargha:“ Manga ich aghritinglar!,“, “Méni emdi tizraq kömüwétinglar!“-dep yalwurdi. Epsus meydanda uning ötünishlirige qulaq salidighan xudaning bir bendisi chiqmidi! Hemmila ademning diqqiti kilishimlik balida idi. Kenittikiler téxiche uning zadi kimning ewladi ikenligini bilelmigen bolsimu, Ümidini yenila uninggha baghlighanidi. Kishiler balining özlirini ümitsiz qaldurmaydighanlighigha chümpütetti. Jinaza Murasimi dawamlishiwatqan Mumay birterepte qélip, Bala hemmila ademning könglini ram qiliwalghanidi. Emdila reside bolghan qizlardin tartip, aghzida bir talmu chishi qalmighan qéri xotunlarghiche uninggha meptun bolup qélishqanidi.
Hawa jahan ottek issip ketken bolup, dehshet qizduriwatqan quyashtin ot chéchilip, yer yüzige ot kétidighandekla bir hal höküm süriwatatti. Mumay ademlerning kömüwitishini teqezzaliq bilen kütetti, Ademler Héliqi bir jup er-xotungha quyup qoyghandek oxshaydighan kélishimlik balining etrapini xuddi qara borandek oriwélip, etrapni quyundek ayliniwatatti! Chember barghanche tariyip sirliq awazlar chang-tozanglargha qoshulup uchup kökke kötürüliwatatti.
Depin murasimi bilen ilgiliniwatqan hökümet teripidin atan´ghan dini mulazimlar, tetür tebiyetlik chus we tersa bixeterlik xadimlirining nazariti astida duwa-tilawet qiliwatatti. Bu ishlar balini oriwalghanlarni anche ilgülendürmidi. Murasim axirlishay dep qalghanda bir top tégi-tégidin isillighi chiqip turghan, emma yüz közini topa bésip ketken, Altundek chachliri kirlishenggü we qalaymiqan yétim qizlar yigitni béshida kötürüp, Kishiler topidin chiqip Ketti! Kishilerning hemmisi ulargha gürride egeshti, Biraq balilar birdemdila yalttide qilip közdin ghayip boldi! Kishiler balalarning qaysi terepke ketkenligini angqiralmay, Pata-Paraq bolp kétishti! Arqa tereptin: „Manga rehim qilinglar!“, „Méni tashlap ketmenglar!“, „Méni toluq kömüwitinglar!“ Digen awaz keldi!
Eskertish:
(1) Yoruq Tagh-Taghdin domulitilip jazalinidighanlar köp bolup ketkechke, taghning adem süngekliri qaplap ketken teripi yoruq, Qatillar qayitip kelgen teripi qarangghu bolup qalghan.
(2) Éghizduruq- Zhongguoluq Aqqunlar Ölümge höküm qilin´ghan Uyghurlarning sözlep qélishidin qorqup, Ularning aghzigha sélip qoyidighan eswap:
-Birla Qétim Heqiqet Nuri Bilen Aydinglinish Pursitige Nail Bolghan Bir Qelibni, Jahalet Qarangghulighi Ikkinchilep Ishghal Qilalmaydu!
-Amerika Yazghuchisi Ghalip Waldo Emerson
Yazarmen: Kurasch Umar Atahan
☆☆☆><☆☆☆
Haqaret, Kemsitish We Nepretke Tayinip Talash-Tartish Qilish, Exlaqi Shertlerge Uyghun Bolghan Medeniylikning Alamiti Bolghan Söhbet, Mulahize We Muhakimege Tayinip Meselini Hel Qilishqa Ang Sewiye Jehettin Salayiti Toshmaydighan Töwen Derijilik Insanlarning Tughma Xaraktéridur!
-Jean Jaques Roussau
☆☆☆><☆☆☆
Kishlik Hayatta Nurghun Suallar Bar Bolup, Siz Bashqilardin Sorap Ügüniwelishtin Awalla Emeliy Hayatingiz Bilen Jawabini Yashawatqanliqingizni Hes Qilalaysiz!
-German Shairi Rainer Maria Rilke
>>>☆<<<
Rainer Maria Rilke (* 4. Dezember 1875 in Prag, Österreich-Ungarn; † 29. Dezember 1926 im Sanatorium
Valmont bei Montreux, Schweiz; eigentlich René Karl Wilhelm Johann Josef Maria Rilke) war ein österreichischer Lyriker deutscher und französischer Sprache.
Rainer Maria Rilke um 1900 Rilke-Widmung mit Unterschrift, 1896 Rainer Maria Rilke: Wie die Vögel (1914)
1905 erschien sein Stunden-Buch mit nachdenklichen, nicht selten religiösen Gedichten, wodurch er bald eine große Popularität erreichte. Die zumeist eingängigen, teils ekstatischen, teils melancholischen Verse prägten das Bild vom prophetischen Dichter Rilke nachhaltig. In seinem Buch der Bilder führte er seine Lyrik, die Reflexionen über Transzendenz und Existenz mit einschloss, fort und vollendete gerade in den Abschiedsgedichten den Ausdruck impressionistischer Lyrik. Mit seiner in den Neuen Gedichten vollendeten, von der bildenden Kunst beeinflussten Dinglyrik gilt er als einer der bedeutendsten Dichter der literarischen Moderne. In seinem Spätwerk führte er die Gattung Elegie in seinen Duineser Elegien nach der Weimarer Klassik und Friedrich Hölderlin auf ihren letzten Höhepunkt in der deutschsprachigen Literatur.
Als Erzähler seines einzigen Romans Die Aufzeichnungen des Malte Laurids Brigge entwickelte Rilke wie in seinen Balladen erste Ansätze der modernen Erzählweise beziehungsweise des Geschichtsdichtens nach dem Historismus, blieb jedoch in der Darstellung der Vormoderne verhaftet. Seine Erzählung Die Weise von Liebe und Tod des Cornets Christoph Rilke erreichte Kultstatus und gehört neben seinem Roman zum bedeutendsten prosaischen Werk des Dichters. Aus seinem Gesamtwerk sind etliche Aufsätze zu Kunst und Kultur sowie zahlreiche Übersetzungen von Literatur und Lyrik bekannt. Seine Briefe an einen jungen Dichter sind eine erzieherische wie poetologische Unterrichtung, während ihm in Rodin die Nachzeichnung der Autopoiesis als Prinzip der Künstlerwerdung gelang.
Sein umfangreicher Briefwechsel mit gleichfalls herausragenden Dichtern und Denkern seiner Zeit gilt als wichtiger Bestandteil seines literarischen Schaffens. Als Übersetzer französischer Lyrik, unter anderen von Paul Verlaine und Paul Valéry, leistete er einen wichtigen Beitrag zum deutsch-französischen Kulturtransfer.
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Dozaqning Eng Qarangghu Yéri Millet Kirzisqa Patqan, Weten Zulum Astida Ingrawatqan Zamanlarda Weten Dawasigha Éghir Ziyan Salghanlargha Bilip Turup Süküt Qiliwatqan Namert Melunlargha Hazir Halette Saqlawatidu!!!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Danalarning Éytishiche Maddiyetni Meniwiyet Üstige Desditip, Pul we Mal-Dunyani Qutqazghuchi, Dep Qarighan Adem, Xudagha Isyan Qilghan, Dindin Chiqqan, Semiliyetsiz, Qara Yürek, Wapasiz Bir Rezil Ademdurki Esla Qelibler Tötidin We Jennettin Yer Alalmaydu!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Méning Kallamdiki „Qilich“ we „Qalqan“ Digen Atalghular Düshmen Üchün Meghlubiyet We Ölüm, Dostlar Üchün Bolsa Tughulush We Ghalbiyet Digen Menani Ipadileydighan Ibaredin Ibarettur!!!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Insanlardiki Kündelik Hayatqa Bolghan Shüküri-Qanaet Bolsa Heqiqi Bexit, Achközlük Bilen Bérilgen Heshemet we Keypi-Safa Bolsa Sünniy Yollar Bilen Shekillendürülgen Saxta Xushhalliqtur!
-Yunan Peylasopi Sokrates
☆☆☆><☆☆☆
Hayatingda Nimelerning Yüz Bergenligi Emes, Belki Nimelerge Qandaq Inkas Qayturghanlighing we Nimelerdin Qandaq Netije Yaratqanlighing Hemmidin Muhimdur!
-Rimning Stoachi Peylasopi Epiktetus
☆☆☆><☆☆☆
Gül Gül Bolghanlighi Üchünla Emes, Belki Körkem, Puraqliq we Xisletlik Bolghanlighi Üchün Güzeldur we Qimmetliktur! Gül Slygü we Muhabbetning Alamitidur! Shunga Gül Meshuqqa, Bulbul Ashiqqa Simiwol Qilingha!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Dunyada Kimse ölümü Tam olarak bilmiyor ve onun insana verilen en büyük hediye olduğını da IYI bilmiyor! Ama Insanlar Ölümin sanki kötülüklerin en kötüsü olduğu gibi Ölğüdek undan korkuluyor!
-Yunan Peylasopi Sokrates
☆☆☆><☆☆☆
Jayil, Axmaq we Diweng Ademlerge Bilim we Sennettin Bahsetmek Xuddi Ishekke Kipek Altunda Helep Etkendinmu Better Sarangliqtur!
Hayatingni Tatilap, Tirmilap, Sürülüp, Ömilep, Ésilip, Yamiship Sen Öz Aldinggha Shekillendürüp Chiqisen!
-Rim Dewri Peylasopi Markus Aureliyus
☆☆☆><☆☆☆
Nadanliq, Xurapatliq we Jahilliqni Maarip Arqiliq Qettiylik Bilen Özgertkili Bolidiken, Emma Dötlük, Axmaqliq We Diwengliktin Ibaret Rezil Illet Insanlar Rohigha Chaplishiwalsa Esla we Esla Özgertkili Bolmay, Eksinche Qiyametkiche Dawamlishidiken!
-Yunan Peylasopi Aristophanes
☆☆☆><☆☆☆
Resmi Haldiki Insanperwerlik, Tinchliq, Söygü we Muhabbetni, Özige Ölchem we Pirinsip Qilghan Din, Pelesepe We Ediologiyeler Heqiqi Din, Heqiqi Pelesepe we Heqiqi Édiologiyelerdur!
-Gérman Alimi Albert Schweizer
☆☆☆><☆☆☆
Namertler Sanga Taqabil Turalmisa, Séni Yéngip Chiqalmisa, Sanga Qarshi Turup Ghelbe Qilishqa Közi Yetmise Sanga Taqabil Turushning Rezil Yollirini Tallap Ish Qilidu, Etrapingdikilerge we Sanga Egeshkenlerge Köz Alaytidu!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Ilgirki Insanlar Milyon Yillar Awal Qanatqa Köpraq Tayinip Yashayti, Hazir Bolsa Eqil, Tepekkur we Tesewurgha Tayinip Yashighachqa Qanitidin Ayrilip Qaldi!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Hikaye Hayatliq Sehniside Künler, Hepteler, Aylar we Yillar Ötüp, Sirlar Qurup, Pigurlar Yérilip, Rengler Öngep, Shekiller Soyulup, Közler Quyulup, Burunlar Saqip, Chishlar Tökülüp, Tillar Tutulup, Qulaqlar Üzülüp, Bashlar Dumilap, Qollar we Putlar Bir-Biridin Ajrap Tügigen’Ge Qeder Dawamlishidu!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Rezillik Shert, Sharayitlarning Nacharlighi we Imkanlarning Yéterlik Bolmighanlighidin Köre Bulghan’ghan, Buzulghan We Nijisleshken Qandin Peyda Bolghan Wijdansizliq, Ghurirsizliq Hemde Sherepsizliktin Kélidu!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Zhongguo Hökümiti Nimishqa Uyghuristanda Özining Quyrughini Özi Talap, Bir Minutmu Jim Turalmaydu?! Uyghur Èrqi Qirghinchilighi Nimishqa Toxtimaydu?! Bihude Türme We Yighiwélish Lagérlirigha Qamiwitilgen Uyghurlar Qachan Hürlükke Chiqidu?! Uyghuristandiki Tèror Uyghur Térorimu Yaki Xenso Térorimu?! Uyghuristandiki Jinayetni Atalmish Üch Küch Peyda Qiliwatamdu Yaki Zhongguoluq Aqqunlarmu?!
Balalar Ata-Analarning Ertige Yollighan Hayatliq Bulighidur! Biz Balalirimiz, Balalirimiz Newrelirimiz…. Arqiliq Bizni Menggü Yashnitidu!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Ewlatlar Hayat Yolida Hemishe Ata-Anillirini Teqip Étidu! Balalarning Ata-Analiridin Ügen’genliri Aile Terbiyesi Dep Atilidu! Perzentler Ata-Anilliridin Nimeni Ügen’gen Bolsa Ewlatlirigha Hem Shuni Miras Qalduridu!!!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Her Sherning Bir Xeyri, Her Müshkülning Bir Asini, Her Qiyinchiliqning Bir Charesi, Her Chiqmasning Bir Chiqishyoli, Her Kiselning Bir Dawasi, Her Bexitsizlikning Bir Ejri We Mukapati Bardur!!!!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Adem Haywan Emes, Haywan Adem Emes! Adem Perishteler We Haywanlarning Ottursigha Yerleshtürüp Yaritilghan Meniwiy Jehettin Perishtilerge, Jismaniy Jehettin Haywanlargha Oxshash Yaritilghan We Xudaning Alahiyde Ghemxorlighigha Ériship, Mertiwe Jehettin Her Ikki Tereptin Üstün Yaritilghan Ilahiy Janliqtur! Ademning Yaritilishi Ademler Oylighandinmu Murekkeprek Meqsetlerni Özige Mujessem Qilghan Bolup, Ademlerning Wezipisi Özini Qoghdash, Alemdiki Shexsiy Punksiyonini Jari Qilish we Ewlat Qaldurup, Ewlatlari Arqiliq Tebiyetning Insaniyetke Alaqidar Rolini, Xuddi Del-Derex we Gül-Chicheklerdek Toluq Jari Qilishtin Ibarettur! Ademler, Perishtiler, Haywanlar we Ösümlükler Melum Jehettin Öz-Ara Periqliq Bolghani Bilen Chong Jehettin Perqi Yoqtur we Biri Yene Birining Ayrilmas Parchusidur!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Insaniyet Jemiyitidiki Rohiy We Jismani Saghlamliqning Temeli Bolghan Pozitip Énirgiye Insan Wujudidiku Atomlar, Éliktéronlar We Nétironlardin, Insan Wujudidiki Atomlar, Éliktéronlar We Nétironlar Bolsa Insan Qelbidiki Méhri-Shepqettin, Insanlardiki Méhri We Shepqet Bolsa Söygü We Muhabbettin, Kishiler Arisidiki Söygü We Muhabbet Bolsa Sadaqet, Hürmet we Izzettin Qatarliqlardin Kélidu!!!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Saghlam Bolushni Xalisang Yaxshiliq Qil; Uzun Ömür Körüshni Xalisang Yaxshiliq Qil; Ghelbe Qilishni Xalisang Yaxshiliq Qil! Hür Yashashni Xalisang Yaxshiliq Qil; Söygü-Muhabbetni Xalisang Yaxshiliq Qil; Bixeterlikni Xalisang Yaxshiliq Qil; Bexitlik Bolushni Xalisang Hem Yaxshiliq Qil! Yaxshiliq Insanlarni Köklitidu, Yamanliq Insanlarni Qurutiwitidu!Yamanliq Bar Dertning Bashlan’ghuchi, Yaxshiliq Bolsa Her Xeyirning Bashlan’ghuchidur! Barliq Yamanliqlarning Yiltizi Qara Yüreklik We Yamanliq, Barliq Yaxshiliqlarning Achquchisi Hem Aq Köngüllük We Yaxshiliqtur!!!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Rexmet Hem Merhemet, Hürmet Hem Izzet, Méhri-Shepqet we Söygü-Muhabbet Aldida Yirtquchi Haywanlarmu Tebiyetning Bu Qudretlik Aliy Pirinsiplirigha Rayishliq Bilen Bash Égip Birlikte Yashaydu!!!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Zalimlar Özlirining Zalimlighidin Uzaqliship, Wehshiylikliridin Waz Kéchip Yaxshiliqqa Yüzlense, Buning Paydisi Özi Üchündur…Chünki Mezlumlar Kündülik Hayattiki Azap-Oqubet, Ghem-Ghusse, Japa-Mushaqet we Dert-Hestettin Asanliqche Qurtulup Özlirining Hüriyiti Üchün Isyan Bayrighi Échip, Baturluq Bilen Küresh Qilalmaydu!
Yaxshi Qol Ishchan Qoldur, Eski Qol Horun Qoldur, Bixil Qol Alghan Qoldur, Sexi Qol Bergen Qoldur, Bergen Qol Altun Qoldur!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Eqilliq Eskerler Urush Arqiliq Zeperdin Zeperlerge Chapqandek, Eqilliq Bilermenler Hem Hayatning Egri-Toqay Yolliridiki Xeyim-Xeterlerge Tewekkul Qilish Arqiliq Barghanche Küchlinip Baridu!
-Roma Peylasopi Seneka
☆☆☆><☆☆☆
Insandiki Eng Qimmetlik Emma Eng Az Körülidighan Xususiyet Ammiwiyliqtur!
-English Peylasopi Jeremy Bentham
☆☆☆><☆☆☆
Sözchöchek, Pitne-Pasat, Gheywet we Shikayet Qilidighan Tüzükrek Ishi Yoq We Qolidin Hich Ish Kelmeydighan Erzan Bahaliq Yarimaslarning Ishidur!!!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Mehkum Milletlerni Boyunturuq Astida Tutushning Eng Asasliq Charisi Ularning Özini Hür His Qildurushtur!
-Rus Yazghuchisi Fjodor Dostoyevisky
☆☆☆><☆☆☆
Séni Körüp Turup Körmeske, Bilip Turup Bilmeske Salghanlardin Uzaq Tur!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Bexit Diginimiz Irade Bilen Pursetler Uchrashqan Jayda Ayan Bolidu!!!
-Roma Stoyachi Peylasopi Seneka
☆☆☆><☆☆☆
Tepekkur Ademdin Éghirdur, Sewebi Tepekkur Adem Wujudigha Emes, Alemlerning Eqlige Ayit Nersedur! Rast Gepni Qilsaq Tepekkurni Adem Özi Yalghuz Kötürelmeydu!!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Ötmüshtiki Tejiribe Sawaqlaridin Paydiliq Bolghan Derslerni Chiqiralmighanlar, Eshu Dert-Elem, Hesret- Nadamet we Köz Yéshigha Sewepchi Bolghan Eyipler we Xataliqlarlirini Qayta Qayta Tekrarlash Bilen Toxtimay Eyipleshkerge Duchar Bolidu!
-George Santayana
☆☆☆><☆☆☆
Ilgirimu Ademler Öz-Ara Bir-Birige Qarap Kületti we Hazirmu Shu, Özgergen Bir Yéri Yoq; Insaniyet Özige Qarap Özi Külidighan Bu Illettin Ömürwayet Qurtulalmidi!
-Roma Stoyik Peylasopi Epiktetus
☆☆☆><☆☆☆
Qiriq Yil Perwish Qilin’ghan Derexqe Yoqsulluqning Ghayet Chong Bir Püchek Méwisi Chüshti! Bu Kaj Pelek Tinim Tapmastin Tetür Chörgilidi, Men Yéteklep Mangmaqchi Bolghan Qatmu-Qat Zulum Astidiki Awamning Ornidin Öz Küchige Tayinip Dest Turup Kétishi Heqqideki Ümüt Yultuzi Barghanche Xirelishishke Bashlidi!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Iddiye Jehettiki Manipulation Peyda Qilghan Chongqur Yara Adettiki Zihniyet Teripidin Aldirap Bilinmeydu we Millettin Ibaret Bu Insan Türkümini Tediriji Halda Halaketke Ittirip Mangidu! Bu Tiptiki Rejim Peyda Qilghan Qèlin Tam Türmige Oxshash Ademlerni, Ajayip Shirin Gheplet Uyqusigha Talduriwitidu! Yaman Yèri Erkinlikidin Tamamen Mehrum Qilin’ghan Kishiler Özlirini Hür we Azat Hés Qilip, Xorluq we Haqaretni Hés Qilmay Qarangghuluqta Adettikidek Yashawèridu!
-Aldous Leornad Xuksiley
Özleshtürme chewrime
☆☆☆><☆☆☆
Eng Söyümlük Kishilerimiz, Hichqandaq Xatasi Yoq Bolsimu Düshmenning Hedep Taxtisigha Tizilip, Türmililerge Tashlinip, Lagérlarda Qamilip Yatqan Ashu Shereplik We Mesum Insanlardur! Bularning Gunahi Uyghurlighi, Kamchilighi Bilimlik Bolghini, Jinayiti Heq-Adalet Terepte Turup, Öz Xelqi Üchün Pidakarliq Bilen Xizmet Qilghanlighidur!!!
We görege eliwelinmaysen herkimge, taliqsen sahibinggha!
-F. Sikot Fitzgerald
☆☆☆><☆☆☆
Sen Yalghuz Emes, Örleshni Xalisang Alemlerning Üstün Eqli Bashta, Örnek Yaratqanlarning Bilimi, Tejiribe We Sawaqliri Qolungning Uchidin Tutup Séni Yoqurigha Tartiydu! Bu Kütülmigende Bolidighan Yaxshiliqlar Üchün Xudagha Herqanche Hemdu Sanalar Éyitsaqmu Oxshashla Azliq Qilidu! Yoqurgha Örlesh Qarangghuluqning Axirliship, Yorughluqning Bashlinishidur! Yorughluq Diginimiz Muhabbet, Bexit, Shatliq, Xushalliq, Söygü we Erkinlik Digenliktur! Aydinglishish, Zeper we Yüksilishke Hazirlan’ghanlargha Apperin!!!
-Mewlana Jalaliddin Rumi Hezretliri
☆☆☆><☆☆☆
Man kann in einem kurzen Leben endlose Ideen haben! Das Ist Eine Geschenk Von Got Für Menchen!
Oh Gott sei Dank, Danke Vielmals !
K.U.A.
☆☆☆><☆☆☆
Birawning Tüzükraq Bir Netije Yaratmay Turup Özini Étirap Qildurushqa Orunup Kétish Bir Axmaqliqtur! Biraw Körünerlik Derijide Netije Qazan’ghan Turup, Uning Étirap Qilinishigha we Tonulishigha Tosqunluq Qilishmu Ötüp Ketken Bir Axmaqliqtur!
-Amerika Yazghuchisi Apton Sinjilayer
☆☆☆><☆☆☆
Maddiyetni Qutqazghuchi Dep Qarighan Adem, Xudagha Isyan Qilghan, Semiliyetsiz, Qara Yürek Bir Ademdurki Esla Köngüller Textidin we Jennetlerdin Yer Alalmaydu!
-Yunan Peylasopi Demokritus
☆☆☆><☆☆☆
Insan Hayatining Kishilerning Diqqitini Magnittek Tartip Turghan Siri Zadiche, Qandaqla Bolmisun Peqetla Mawjut Bolup Yasashta Emes, Belki Qandaq Shekilde Mawjut Bolup Yashash Üchün Nimelerni Qilish Lazimlighida Mükünüp Yatqan Halettedur!
-Rus Yazghuchisi Fijodor Dostojewskini
☆☆☆><☆☆☆
Isil Milletler Isil Ademlerdek Alijanap Kélidu; Nachar Milletler Osal Ademlerdek Chüprende Kélidu! Isil Ademler we Milletlerning Etrapidikilerge Ziyinidin Paydisi Köp, Rezil Adem we Milletlerning Etrapidikilerge Ziyini Köp Bolidu! Isil Ademler we Milletlerning Jemiyitidikilerge Ziyinidin Paydisi Köp, Rezil Adem we Milletlerning Jemiyitidikilerge Ziyini Köp Bolidu! Isil Ademlerning we Milletlerning Jemiyitide Bilimge Hürmet Qilinidu,Xatirjemlik, Bixeterlik we Parawanliq Üstün Bolsa, Rezil Ademler we Milletlerning Jemiyitide Danishmenlerning Sözi Ötmeydu, Söz-Chöchek, Gheywet-Shikayet we Pitne-Pasat Ewijélip Ketken Bolidu!
K.U.A
23.07.2024 Gérmaniye
☆☆☆><☆☆☆
Insaniyetning Ilim-Pen we Téxnologiyede Derijidin Tashqiri Tereqqi Qilip Kétishidin Barghanche Ensireydighan Bolup Qaldim. Bu Xil Endishelirimning Sewebi, Shundaq Bir Künler Kélip, Mushu Bilimler Arqiliq Hayatliq Dunyasining Eng Axmaq Ademler Teripidin Gümran Bolup Kétish Éhtimallighining Perezdin Anche Yiraq Emeslikidur!!!
-Gérmaniye Peylasopi Albert Einstein
☆☆☆><☆☆☆
Eqilliq Ademler Pikri Jehettin Hergizmu Tenteklik Bilen Heriket Qilmaydu! Özlirining Sezgü Ezalirini we Qarshi Terepning Pissixikisini Nisbeten Kontorul Astida Tutalaydu, Sheyi we Hadisilerni Chongqur Güzitidu, Sewep we Netijilerni Etrapliq Tehlil Qilidu, Hemishe Bilimge Tayinip Tepekkur Qilidu, Téximu Muhimi Toghra we Xatagha Payda We Ziyanni Inchike Hésaplap Turup, Andin Éghir-Bésiqliq Bilen Höküm Qilidu!
K.U.A
28.07.2024 Gérmaniye
☆☆☆><☆☆☆
Insan Hayatining Kishilerning Diqqitini Magnittek Tartip Turghan Siri Zadiche, Qandaqla Bolmisun Peqetla Mawjut Bolup Yasashta Emes, Belki Qandaq Shekilde Mawjut Bolup Yashash Üchün Nimelerni Qilish Lazimlighida Mükünüp Yatqan Halettedur!
-Rus Yazghuchisi Fijodor Dostojewskini
☆☆☆><☆☆☆
Kiche Herqanche Qarangghu Bolghan Teqdirdimu Tanglar Haman Atmay Qalmaydu!
fransuz Yazghuchisi Wiktor Hugo
☆☆☆><☆☆☆
U+Largha Özemni Pida Qildim; U+Lar Düshmenning Tatliq Sözlirige we Yumshaq Yipeklirige Aldandi, Dostluqqa Düshmenlik Bilen Jawap Qayturdi, Toxtimay Yaxshiliqqa Yamanliq Bilen Jawap Qayturdi, Üzlüksiz Wapagha Japa Qayturdi; U+Lar Bilen Shunche Küchepmu Ortaq Bolghan Birlikte Yüridighan Bir Toghra Yolni Tapalmiduq! U+Lar Ejdatlirimzining Iradisige Asiyliq Qildi, Aqiwette 40 YilDin Kéyin Manggha Eng Qiyin Ötkelge Duch Kelgende Kolléktip Halda Ihanet Qildi! Men U+larning Hüriyiti Üchün Küresh Qildim, U+Lar Manga Qarshi Küresh Qildi! Aqiwette Özigimu Qildi, Mangghamu Qildi! Ishimiz Rastinla Barghanche Qiyinliship Baridu; Kéyin Xatalirimizni Bilip, Ming Qétim Isit Disekmu Esla Ornigha Kelmeydu! Kélichigimiz Qarangghulashmaqta, Ertimiz Bugünimizdin Téximu Échinishliq Bolidu; Biz Yoqulup Ketmeymiz, Ulugh Tengi Mawjutlighimizni Sürdüridu, Neslimizni Yashnitidu, Échinishliq Yéri Muellisep Ertimiz Qettiy Bugünimizge Oxshimaydu; Bizmu Hem Emdi Ilgirkige Esla We Esla Oxshimaymiz!
K.U.A
28.07.2024 Gérmaniye
☆☆☆><☆☆☆
Özini Özi Idare Qilalmaydighan Milletlerni, Shu Milletning Wehshiy Düshmenliri Idare Qilidu; Her Tereptin Düshmen Teripidin Idare Qilinidighan Mehkum Milletlerning Ulughwar Pilanliri, Küreshliri we Ghayilliri Aldirap Ishqa Ashmaydu!
KUA
☆☆☆><☆☆☆
Eger Eng Toghra Éniqlima Bérishke Toghra Kelse, Pelesepe Diginimiz Eqil we Bilimge Bolghan Muhabbettin Ibarettur!!!
Jawaben, Özige Özi: Hayat Eslide Menasizdur; Yashash Dimek Qup-Quruq Hayatqa Xalighan Bir Menani Yükleshtin Ibarettur!-Dep Jawap Berdi!!!
K.U.A
29.07.2024 Gérmaniye
☆☆☆><☆☆☆
Uyghur Tilidiki Eng Meshhur Eser: Élip+Berdur! Insaniyet Jemiyitila Emes, Belki Pütkül Tebiyet Dunyasi Bu Ikki Sözning Östige Inshah Qilin’ghan, Tarixtiki Barliq Medeniyetler Bolsa Bu Ikki Sözning Üstige Qurulghandur!!!
K.U.A
30. 07.2024 Gérmaniye
☆☆☆><☆☆☆
Balalar Kichikliginde Ata-Anisini Bir-Biridin Talishidu we Qizghinidu! Bezenbir Balalar Chong Bolghanda Ata-Anisining Gépini Anglimaydu, Hürmetlimeydu, Ulardin Yirginidu we Tanidu! Qérip Qalghan Ata-Analar Axirqi Ömrüni Wapasiz Ewlatliri Teripidin Chetke Qéqilip, Namratliq we Muhtajliq Ichide Yashaydu! Ademning Bundaq Tuzkor Bolidighanlighini Ata-Anisi, Bolupmu Anisi Bilseidi Yene Bala Tughup, Ularni Yimey Yigüzüp, Kiymey Kiygüzüp Baqmaslighi Mumkin Idi! Jughrapiye Qedirdur, Hayat Bolsa Küreshtur! Ewlatlar Özliri Yashighan Jughrapiyediki Insanlarning Tesirige Uchrap Yashaydu! Eqilliq, Emgekchan, Küreshchan Milletler Arisida Chong Bolghanlar Güzel Exlaqni Üstün Bilidu! Eqilsiz, Horun,
Nadan Milletler Arisida Chong Bolghan Ewlatlar Bolsa Rezil we Insapsiz Bilidu!
Balalar Ata-Anisi, Milliti we Wetinini Shertlerge Uyghun Derijide Söyishi, Hürmetlishi we Qoghdishi Lazim!
Nachar Sistem Tereptin Peyda Bolghan Rezil Ademlerning Sewepliridin Ata-Analar Perzent Körüshtin Waz Kechip Öy Haywanlirini Béqip Ailiwiy Ailiwiy Hayat Sürgechke Bezi Tereqqi Qilghan Milletlerining Nesli Qurup Kétiwatidu! Shunga Örpi-Adetni, Dinni We Qayide-Yosunni Tekitlep, Insanlarning Kilassik Meniwi Medeniyitini Qoghdap Qélish Lazim!!!
Hilighu Ewladinglar We Uruq Tughqanliringlar Iken, Natonush Ademlergemu, Hetta Düshmininglarghamu Insaniy Muamile Qilinglar!
Yaxshiliq Köreyli we Ewlatlirimizning Istiqbali Parlaq Bolsun, Disenglar Insanlargha Rehim we Shepqet, Dorusluq we Adalet, Söygü we Merhemet Bilen Muamile Qilinglar!
Herqandaq Sharayitta Ademlerge Yaxshi Niyette Bolunglar, Dorust Bolunglar We Adem Ewlatlirigha Yaxshi Tilek Tilenglar!
Uyghur Jemiyitide
„Xudayim Béshingni Yersen!“ Deydighan Intayin Ejellik We Xeterlik Bir Gep Bar. Bu Gep Kéyin Oylisam Milletning Teqdirige Tesir Körsetken Bir Gepiken! Kichik Chaghlirimda Adem Qandaq Qilip Béshini Yeydu, Bir Xata Gep Bolsa Kérek, Dep Oylaytim! Chong Bolghandin Kéyin Menisini Andin Chüshendim! Bu Gepni Uyghur Tilidin Chiqiriwétish Lazim! Adem Kichigide Nimeni Anglisa Chong Bolghanda Shuni Qilidighan Oxshaydu! Uyghur Ewlatliri Saghlam Ösüp Yétilse Andin Kélichigi Saghlam Bolidu, Qul Bolmaydu, Hür Yashaydu! Kélichigimizni Qoghdap Qélinglar, Ewlatlargha Köngül Bölünglar!Bu Milletning Béshini Emdi Yewermenglar, Hey Uyghur Ata- Analar Balliringlarni Tillimanglar, Tillisanglarmu Tillanglar, Emma „Béshini Yeydighan Emes, Béshini Yüleydighan,“ Dep Tillanglar!!!
K.U.A
02.08.2024 Gérmaniye
☆☆☆><☆☆☆
Adem Urushta Ölidu, Emma Milliy Irade, Milliy Tepekkur we Milliy Pikir Ilahiy Mawjudatning Öz Aldigha Qudretke Ige Bolghan Ayrim-Ayrim Parchisi Bolghachqa Menggü Saqlinip Qalidu!
7.Türük Türük Qara Bulutlar Türülginiche Mehele Asminigha Sürülüp Kéliwatatti!
Bu Söz 72 Étnik Goruppidin Shekillen’gen Bir Birige Sotsiyal, Kultural we Til Teripidin Özige Xas Derijide Béqinidighan Türlük Étnik Goruppilarning Türüklishishidin Shekillen’gen, Dunyada Nopusi 200 Milyion Jiwaridaki Qisqartilip Türki Xeliqler Dep Qaralghan Insanlarni Körsütidu!
Türük Tar Dayiride Uyghuristan Xelqini Yeni Uyghur Millitini, Keng Jehettin Pütün Dunyadiki Türki Xeliqlerni Körsütidu!
K.U.A
06.08.2024 Gérmaniye
☆☆☆><☆☆☆
Kesip Ehli Bolmighanlar Bilen Kesip Ehli Bolghanlarning Chigirisi Bu Ikki Xil Tashta Ipadilen’gen Mezmunda Bir Biridin Rushen Periqlinip we Ayrilip Turidu! Oqup Kesip Ehli Bolalmighanlar Qapqara Qoram Tashqa, Oqup Kesip Ehli Bolalighanlar Bolsa Nepis Heykelge Aylandurulghan Mermer Tashqa Oxshaydu!
Bir Milletning Mawjutlighi we Tereqqiyati Üchün Xelqarawi Baha, Meheliwi Baha Intayin Muhimdur! Köz Aldimizda Ötüp Ketken Charek Esir Uyghurlargha Dunyawi we Meheliwi Baha Bérilgen We Baha Bériliwatqan Bir Nazuk Dewir Boldi; Dunya Bizni, Biz Dunyani Tonuduq! Dunya Bizge, Biz Dunyagha Nomur Qoyup Chiqtuq! Epsus Dunya Bizning, Biz Dunyaning Digendek Yaxshi Bahasigha Érishelmiduq! Bu Millet Eqilliq Bolsa Dunyaning Bizge Nime Dewatqanlighini, Bizning Nime Üchün Barghanche Charesizlik Déngizigha, Ümitsizlik Patqiqigha we Bexizmtsizlik Jehennimige Pétip Kétiwatqanlighimizni Bilip Yetgen Bolatti! Eslide Eqil, Bilim we Tejiribilerdin Yaxshi Paydilinalighan Bolsaq, Biz Dunya Éqinigha Qarshi Yölünüshke Duchar Bolup Qalmaytuq, Jahan Suyining Éqishi, Tükning Yétishi Bilen Heriket Qilalighan Bolsaq, Jahalet, Qarangghuluq, Azap We Zulum Axirliship Dertlirimiz Dawa Tépip, Allaburun Azatliq Tangliri Atqan Bolatti!!!
K.U.A
09.08.2024 Gérmaniye
☆☆☆><☆☆☆
Rezil Küchler Mejburlash We Qorqutush Shekli Arqiliq Kontrollighingdiki Hemme Nersini Tartiwalay Dise Elbette Tartiwalidu, Emma Sen Irade Qilsang Xuda Bergen Insani Heq Hoquqlaringni, Bolupmu Shexsiy Erkinligingni Hichkim Esla we Esla Tartiwalalmaydu!!!
-Gérman Peylasopi Viktor Frankle
>>>☆<<<
German Philosoph, Neurologe und Psychiater Viktor Frankle Geboren: 26. März 1905, Leopoldstadt, Wien, Österreich
Theologiyege, Teyosophiyge, Pelesepege, Tarih, Edebiyat We Sennetke Ayit Yoshurun Angning Küchini Qozghutidighan Sakyamunining „Budda Telimatliri“, Thoothning „Zumrut Tabletler“, Musagha Chüshken „Tewrat“, Dawutqa Chüshken „Zebur“, Isagha Chüshken „Injil“ we Muhammedke Chüshken „Quran“gha Oxshash Dangliq Kitaplarni We Bu Kitaplar Heqqide Yézilghan Aldinqi Qatardiki Nadir Eserlerni Choqum Özenglar Yaxshi Körgen Tildiki Kitaplarni Tépip Ömür Boyi Oqunglar!
Tesewup we Teriqet, Din We Étiqat, Pelesepe we Édiologiye, Tarix We Siyaset, Edebiyat we Sennetke Dayir Bundaq Kitaplarda Hayatning Siler Muhtaj Bolghan Siri Silerning Kélishinglarni Kütüp, Meqsetlik
Saqliniwatidu. Hayatning Siri Bir Altun Achqudur! Bu Altun Achqa Kimlerning Qolida Bolsa, Shundaq Kishiler We Milletlerning Hayati Erkinlik, Bexit we Bixeterlik Bilen Birge Ötidu!!!
Herqandaq Adem We Milletning Ikki Xil Hayati Bolidu; Birini Köreleymiz, Xuddi Derexni Körgendek, Birini Körelmeymiz Goya Derex Yiltizini Qettiy Körelmigendek!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Isil Milletler Isil Ademlerdek Alijanap Kélidu; Nachar Milletler Osal Ademlerdek Chüprende Kélidu! Isil Ademler we Milletlerning Etrapidikilerge Ziyinidin Paydisi Köp, Rezil Adem we Milletlerning Etrapidikilerge Ziyini Köp Bolidu! Isil Ademler we Milletlerning Jemiyitidikilerge Ziyinidin Paydisi Köp, Rezil Adem we Milletlerning Jemiyitidikilerge Ziyini Köp Bolidu! Isil Ademlerning we Milletlerning Jemiyitide Bilimge Hürmet Qilinidu,Xatirjemlik, Bixeterlik we Parawanliq Üstün Bolsa, Rezil Ademler we Milletlerning Jemiyitide Danishmenlerning Sözi Ötmeydu, Söz-Chöchek, Gheywet-Shikayet we Pitne-Pasat Ewijélip Ketken Bolidu!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Hemme Adem Bilidighan, Bizni Hayatta Tügimes Siqinti we Teshwishke Soqidighan, Emma Ötkünchi Hésaplinidighan Ushshaq Ishlar we Hadisiler Zaman Ötkenche Untulup, Yoqluq Alimige Mengülük Seper Qilidu!
-Voltayre
☆☆☆><☆☆☆
Bihishke Baridighan Yol Dozaqtin Bashlinidu!
-Dante Alighieri
☆☆☆><☆☆☆
Birawning Tüzükraq Bir Netije Yaratmay Turup Özini Étirap Qildurushqa Orunup Kétish Bir Axmaqliqt
☆☆☆><☆☆☆
Yoqap Ketmeslik Üchün Uqeder Köp Küch We Bilimge Ihtiyajimiz Yoqtur, Muhim Bolghini Imkanlargha Qarap Özimizni Islah Qilip Méngishqa Kérek Bolidighan Eqil-Paraset We Chare-Tedbirdur!!!
-Ulugh Alim Charles Darwin
☆☆☆><☆☆☆
Ortaq Bir Sistémda Yashashning Asasi Ortaq Yüksilish we Ortaq Ètirap Qilinish Shertliridin Bashqa Yene Ortaq Dep Tonulghan Bir Ghaye Üchün Ortaq Mawjutluqqa Kapaletlik Qilghan Asasta Ortaq Küresh Qilishtin Ibarettur!
Ademler Reqiplirige Quralliq Usul Bilenla Emes, Belki Teqdir We Qismetlerning Yaritip Bergen Altundek Pursetliri Arqiliqmu Taqabil Turishi Lazim!
-Posidonus
☆☆☆><☆☆☆
Bir Milletning Qedri-Qimmiti Bir Adem, Bir Seltenet, Bir Qilich We Bir Xuda Arqiliq Yüksilidu!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Bezi Nersiler Bar Téshi Chong Emma Qarisa Hichyerdin Tapqili Bolmaydu, Bezi Nersiler Bar Özidin Chong, Esla Ichige Patmaydu!
K.U.A
☆☆☆>☆☆☆
Bezi Ademler Özini Özi Mukemmel Bilimen, Hemme Yérim Béjirim, Dep Oylayduyu, Emma Rast Gepni Qilsaq Özini Özi Digendek Toluq Chüshenmeydu. Emeliyette Bir Közi Ongda, Yene Bir Közi Solda; Nezer Dayirisi Uyimaydu; Aghzi Gejgiside, Tili Sönggichide, Quliqi Dolisida, Burni Dümbiside, Yüriki Müriside; Bir Puti Patqaqta, Yene Bir Puti Chellide, Bir Qoli Perishte, Yene Bir Qoli Erishtedur!Resimge Obdanraq Baqsang Ereng, Sereng, Sachma Sapan, Ongghul Dongghul Körünidu!!!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Muwapeqiyetler Köp Yaki Küchlük Bolghandin Emes, Eqilliq we Tedbirchan Bolghandindur!
Hayat Bezibir Chigish Suallargha Toshqan Bolup, Axmaqlar Özlirining Barlighi Bilen Eshu Suallarning Jawabidur!
-Yunan Peylasopi Soqrates
☆☆☆><☆☆☆
Xuda Söygü, Rexmet we Merhemet Bilen Otturgha Chiqqan! Xuda Xuddi Méhriban Anadek Hozur, Bexit we Muhabbet Ata Qilghuchidur! Xuda Herqandaq Makan we Zamanda Mawjut Bolup, Ong we Sol Shundaqla Yoquri we Töwen Teripimizde Hayatlighini Sürdüridu we Mawjudatlarni Menggülük Qaplap Turidu!!!
-Kabalist Theosoph Michael Laitmann
☆☆☆><☆☆☆
Men Zadiche Bashqalar Men Sizghan Chigradin Halqip Ötkiche Yaxshi Adem, Halqip Ötüp Ketkendin Kéyin Bashqa Bir Qorqunchluq Nersige Aylinip Kétimen!!!
-Gérman Eqiliyetliri
☆☆☆><☆☆☆
Bilim Bolghan Bilen Zéhni Ötkürliship, Eqli-Hushi Resmiy Shekilde Ilmihal Dunyasigha Échilmisa We Wijdan, Ghurur Hemde Heqqaniyet Tuyghusi Bolmisa, Undaq Ilim Sahibi We Ilimning Qimmiti Beribir Hichnimige Erzimeydu!
-Roma Peylasopi Epiktetus
☆☆☆><☆☆☆
Hemmidin Tragediyelik Bolghini Bashqilarga Bolghan Muhabbetke Hemmini Qurban Qiliwétip, Özini Untup Qélishtur!
-Amerika Yazghuchisi Ernist Hemingway
☆☆☆><☆☆☆
Bir Eqilliq we Danishmen Ademning Zeherdin Achchiq Tenqidin, Chala Sawat Qarabodunning Alqish Sadaliridin Ming Hesse Artuq Yaxshi Körimen!
-Johannes Kipler
☆☆☆><☆☆☆
Uyghurlarda At Öliwatsa Ishekning Paqisi Ghijek Tartiptu, Deydighan Gep Bar! Millitimizning Hali Osallashqanche Tebrikkeshler, Mukapatkar we Quruq Emeller Köpüyüp Ketti! Yurtning Ehwali Nehal, Nege Qarisang Erzan Mal, Digendek Oruq Öchikini Pit Basti, Yasalmiliq, Artisliq, Menmenchilik Yamrap Ketti! Yaman Boldi, Ish Tersleshkenche, Taley Tetürsidin Kelgenche Hemme Yer Ghalbiyet Choqanliri Bilen Toshup Ketti! Xuddi Tülkige Oxshaydighan Saxtakarlar, Quruq Abroyperestler, Shexsiyetchiler we Shöhretperest Shaxshaxchilar Eng Bashta Özlirining Qilghan Anche Mesleheti Yoq Ishlarni Bolishigha Mubalighe Qiliship, Bazargha Séliship, Özlirini Özliri Danglawatidu, Uni Az Dep Kishilerni Yalghan Yawadaqlar Bilen Qaymuqturup Aldawatidu; Andin Özlirini Özliri Danglap Bolup, Axirisida Özlirining Mubalighe We Yalghanlirigha Özliri Resmi Halda Ishinip Qélishiwatidu!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Wetini we Millitini Söygenlerge Qarap Muhabbetlinimen; Weten We Millitige Ziyankeshlik Qilghan we Satqunluq Qilghanlargha Qarap Nepretlinimen! Wetenperwerlerning, Milletperwerlerning We Xeliqperwerlerning Yéri Dayim Béshimizning Üstidedur!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Méwilik Derexler Her Pesilde Kökürüp Turmaydu! Qishta Uxlaydu, Etiyazda Chichekleydu, Yazda Kökleydu, Küzde Méwe Béridu! Insan Hayatimu Xuddi Tebiyet Dunyasidikidek Sir we Möjizilerge Tolghan Bolidu!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Bilim Tört Xil Bolidu; Birinchisi Ölgen Bilim, Ikkinchisi Uyqudiki Bilim, Üchünchisi Oyhaq Bilim, Törtinchisi Xupiyane Bilim!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Bezi Eqilliq Milletlerning Nesli Qurup Ketse, Yaki Eqilliq Ademler Tügep Ketse, Eqil Chichekliri Tozup Ketse, Eqil Bulaqliri Körliship, Eqil Derexliri Qurup Ketse, Axirida Eqil Chiraqliri Öchüp, Dunyani Zulmet Qaplap Ketse Insanlar Kolliktip Halda Yene Yawayiliq Dewrige Qayitip Kétidu! Tarix Insanlarning Özi Yaratqan Zivilisationlargha Alaqidar Bolghan Sheyi we Hadisilerge, Adem We Milletlerge, Ilim-Pen We Edebiyat-Sennet Yéngliqlirigha Yéterlik Derijide Ilge Körsütelmigenligi Weyene Ejdatlarning Qayide-Yosun, Örpi-Adet We Milliy Enenilirige Warisliq Qilalmighanlighi Üchün Güllen’gen Medeniyetlerning Xarap Bolganlighigha Qayta Qayta Sayip Boldi!!!
Qedimqi Hundistan, Qedimqi Roma, Qedimqi Misir, Qedimqi Yunan we Qedimqi Babilon Medeniyeti Insaniyet Medeniyet Tarixidiki Altun Dewirler Idi. Ashu Medeniyetlerning Aqiwiti Bizge Asan His Qilghili Bolmaydighan Heqiqetlerni Su Yüzige Chiqirip Berdi!!!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Bilim Xuddi Derexqe Oxshaydu, Uruq we Köchetliri Arqiliq Köpüyüp, Perwish Arqiliq Orman Bolup, Pilanliq Halda Haram Shaxliri Chatalghanche we Yitilgen Shaxliri Késilip, Her Türlük Ihtiyajlar Üchün Paydilinilghanche Shax we Chataqliri Téximu Baraxsan Bolup Ösidu, Chöl Jezireler Yéshilliq Bilen Pürkinidu! Bilim Xisletliktur, Jahaletni Yoritidu, Bilimning Köp Bolishi Bir Bayliqtur; Bayliq Ihtiyaj Sayipliri Bilen Paylashqanche Téximu Köpüyidu! Bilim Insanlargha Paydiliq Bolghanche Yéngilinidu! Bilim Yéngilan’ghanche Jemiyet Tereqqi Tapidu; Jemiyet Tereqqi Qilghanche Medeniyet Güllinidu! Medeniyet Güllen’genche Dunya Jennettek Barghanche Téximu Güzelliship Baridu!
Pulni Kim Yighsa Choqum Axiri Bir Küni Shu Kishi Bay Bolidu; Pulni Utturluq Xejlep Turghan Ademler Bolsa Hichqandaq Shühbe Yoqki Haman Bir Küni Nuhtajliq we Gadayliq Patqiqigha Patidu!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Men Bolsam Sayemu, Nurmu Bolidu! Nur Bar Yerde Saye, Saye Bar Yerde Nur Bolidu! Men Yoq Bolsam Nurmu, Sayimu Bolmighan Bolstti!!!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Tebiyet Dunyasi Bizge Shundaq Bir Ali Pirinsipni Ata Qilghanki: Eger Heqiqetke Etrapliq Yéqinlishish we Chöküshni Oylisaq Choqumki Eqil Bilen Bilimni, Subektliq Bilen Obyektliqni, Ilmiylik Bilen Hissiyliqni, Öz-Ara Tengshep, Meselelerni Tediriji Chongqurlap Tepekkur Qilip Turishimiz Lazimdur!
-Michael Laitmann
☆☆☆><☆☆☆
Dangliq Pythagoras Teorési:
Tik Bulungluq Üchbulungda Yantu Terep C ning Uzunlighi Ikki Tik Terep A we B Uzunlighi Kuwadiratining
Yighindisigha Teng Kélidu! Tebiyet Qanuni Esla Özgermeydu!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Rohimiz, Wujudimiz, Eqlimiz we Bilimimiz Bizge Emes Alemlerning Yüksek Sahibigha Mensuptur! Biz Peqet Özimizche Méning Dep Oylaydighan Bu Roh, Wujud, Eqil we Bilimge Tayinip, Rabbimizning Emirlirini Jayigha Keltürüshke Wezipilik Maxluqat Hésaplinimiz! Bizning Rohimiz, Wujudimiz, Eqlimiz we Bilimimiz Xuddi Hawa, Su, Ot we Tupraqqa Oxshaydu! Ademler Buningdin Ihtiyajlirigha Qarap Paydilansun!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Bir Uruqtin Bir Derex Ünidu; Bir Derextin Ming Uruq Peyda Bolidu; Her Uruqta Bir Derex Yashaydu! Bilim Bir Uruqqa Oxshaydu; Kitap Bir Derexqe Oxshaydu; Bir Kitapta Mingbir Bilim Bolidu! Kitaplar Bir Orman´gha Oxshaydu; Ormanda Milyion Bilim Bolidu!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Niyet Hemmidin Eladur; Niyetni Tengshep Tutush Yaki Tengshep Tutalmasliq Insan Hayatidiki Meghlubiyet we Ghalbiyetlerge Biwaste Sewep Bolidighan Eng Muhim Amillarning Bashtikisidur! Niyiti We Gherizi Dorust Bolmay Turup Qilin’ghan Herqandaq Ish Meghlubiyet Bilen Axirlishidu!!!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Dunyada Adaletke Hichnime Berdashliq Bérelmeydu!
-Yunan Peylasopi Sokrates
☆☆☆><☆☆☆
Yaman ademler Arisida Yaqa Bolghandin, Yaxshi Ademler Arisida Itek Bolushni Yaxshi Körimen!
-German Peylasopi Ludwig Feuerbach
☆☆☆><☆☆☆
Birla Qétim Heqiqet Nuri Bilen Aydinglinish Pursitige Nail Bolghan Bir Qelibni, Jahalet Qarangghulighi Ikkinchilep Ishghal Qilalmaydu!
-Amerika Yazghuchisi Ghalip Waldo Emerson
☆☆☆><☆☆☆
Zulumdin Waz Kéchidu Zalimlar,
Erkinlik Zilini Chalsa Mezlumlar!
-Gérman Shairi Friedrich Schiller
☆☆☆><☆☆☆
Yéterki Yatma, Yatqan Bolsang Oltur; Yéterki Olturma, Olturghan Bolsang Tur; Yéterki Turma, Turghan Bolsang Yür; Yéterki Yür, Toghra Yaki Xata Dimestin Yürki, Toghra Yolda Yürgen Bolsangmu Weyaki Xata Yolda Yürgen Bolsangmu Yür! Zadiche Zaman Meselisi Bu, Aqiwette Oxshashla Toghra Menzilge Ya Ettigen Yaki Kech Yétishisen!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Ziyali we Ölimarning Ichide Wetenperwer, Milletperwer Ediplerning Yeni Yazghuchi Shayirlarning we Wetenperwer, Milletperwer Ülimalarning Ademiyliki Nisbeten Küchlük Kélidu; Heqiqi Edipler We Ülimalar Exlaqliq, Wijdanliq, Ghorurluq Kélidu; Heqiqi Edip We Ülimalar Toghra, Dorust, Adil we Heqqaniyetchi Kélidu; Heqiqi Edipler We Ülimalar Iradilik, Qeyser, Gheyretlik we Ghayelik Kélidu; Heqiqi Edipler We Ülimalar Wetenperwer, Milletperwer, Insanperwer, Meripetperwer We Tereqqiperwer Kélidu; Heqiqi Edipler We Ülimalar Jasaretlik, Pidakar, Exlaqliq we Peziletlik Kélidu! Heqiqi Edipler We Ülimalar Weten we Milletige Sadiq, Xelqige Merhemetlik, Düshmenlirige Rehimsiz Kélidu; Heqiqi Edipler We Ülimalar Rezillikke Qarshi Turup, Heq we Adaletning Ornini Yükseldürüsh Üchün Yashaydu! Heqiqi Edipler We Ülimalar Toghra Dep Tallighan Yolidin Hayatigha Xewip Yetken Teqdirdimu Esla We Esla Waz Kechmeydu! Heqiqi Edipler We Ülimalarning Hayati Wijdansizliq, Exlaqsizliq, Shöretperestlik, Shexsiyetchilik, Hesetxorluq, Xayinliq, Satqunluq We Milliy Munapiqliqqa Qarshi Küresh Meydanlirida Ötidu! Heqiqi Edip we Ülimalar Toghraliq We Dorustluqning, Semimilik We Sadaqetning, Söygü we Muhabbetning, Heq we Adaletning, Hürlük We Azatliqning Simiwolidur We Qoghdighuchisidur! Heqiqi Edipler We Ülimalar Izilgüchiler We Mezlum Xeliqler Terepte Turup, Expolattasiyege, Heqsizliqqa, Zulumgha we Zalimlargha Qarshi Turup, Heq-Adalet, Teng-Barawerlik, Azatliq we Erkinlik Üchün Küresh Qilidu! Heqiqi Edipler we Ülimalar Ejdatlirimiz we Dewirdashlirimiz Jümlisidin Bolmish Muhemmed Emin Bughra Hezretliti, Abduxaliq Uyghuri Ependi, Memtili Toxtaji Ependi, Lotupulla Mutellip Ependi, Abliz Maxsum Ependi we Yalqun Ruzi Uyghuri Ependi…; Heqiqi Ülimalar Abduqadir Dewmullam, Hüseyinxan Tejelli, Sabit Dewmullam, Qutluq Shewqi, Ablikim Mehsimhaji we Ablikimhan Mahsum Hajilar Qatarliqlardek Xeyim-Xeter we Ölüm Tehditleri Aldidamu Qettiy Ikkilenmey Weteni, Milleti we Xelqi Üchün Hichkim Asanliqche Jüret Qilalmaydighan Éghir Bedellerni Töliyeleydu! Pulningmu Saxtisi Bolghandek, Jemiyitimizde Ziyalilar we Ülimalarningmu Rast we Saxtiliri Bardur! Ziyalilarning We Ölimalarning Rast we Saxtiliqigha Höküm Qilishta Yoqurqi Shertlerni Ölchem Qilishqa Asasen Digüdek Bolidu!!!
K.U.A
23.06.2024 Gérmaniye
☆☆☆><☆☆☆
Ziyalilarning Ushshaqliri Awal Özini Qaltis Dep Maxtap Bazargha Sélip Reklam Qilip, Andin Xuddi Alimlardek Kérilip, Axirda Ilim-Penning Choqisigha Chiqqandek Hawalargha Kirip Ademni Bizar Qilidu! Top-Top Axmaqmaqlar Bolsa Bu Shöhretperest Chala Sawatlardin Pexirlinip Alqish We Maxtashlarni Yaghduriwitidu; Talantliqlar we Heqqi Bilimlikler Bolsa, Etrapidikilerdin Perwayi Pelek Halda Qiliwatqan Ishlirini Béshini Ichige Chökürüp Ishleshnila Bilidu!
-Gérman Theosophi Erasmus Rotterdam
☆☆☆><☆☆☆
Bir Ishning Awam-Puqralarning Yaki Jemiyet Ezalirining Köp Sanliqi Teripidin Toluq Étirap Qilghanlighi, Ushbu Ishning Toghra Yaki Xataliqigha Höküm Qilishqa Qettiy Asasliq Sewep Bolalmaydu! Aldamchiliq Hergizmu Heqiqetning Yérini Basalmaydu; Xataliq Hichqachan Toghra We Dorustliqning Yérini Alalmaydu; Rehimsizlik Bolsa Hichqachan Méhribanliqning Ornini Tolduralmaydu; Düshmenlik Hichqachan Dostluq Hésaplanmaydu; Qara Haman Qara, Qizil Haman Qizil, Sériq Haman Sériqtur! Hichqandaq Bir Rengk, Shertsiz, Chek we Chégirasiz Bir Birining Ornini Menggü Tolduralmaydu!
-Gérman Xeliq Lapliri
24.06.2024 Germaniye
☆☆☆><☆☆☆
Adem Bedini Chalghugha, Hayatliq Yoli Chalghuchigha, Rohi Bolsa Musiqagha Oxshaydu! Insanlarning Pikiri Bolsa Bu Ikkisining Merkizi Iddiyesidur!
-Mawlana Jalaliddin Rumi
☆☆☆><☆☆☆
Qanun we Intizamning Nimeligini Chüshinidighan we Uninggha Boysunushni Bilidighan Insanlarla, Awam We Puqralargha Intizam Belgülep, Chaqriq we Xitap Qilalaydu;
Yunan Peylasopi Aristoteles “ Bashqurulushni Bilgenler, Bashquralaydu“ Digeniken.
Qanun Intizam Bir Milletning Hayatini Belgüleydu! Qanun Intizamning Nimeligini Chongqur Chüshen’genler Bashqilarni Hem Bashquralaydu we Bashqalargha Toghra Meydanda Turup, Toghra Yolda Méngip Hökmaranliq Qilalaydu!!!
K.U.A
24.06.2024 Germaniye
☆☆☆><☆☆☆
Nerdiki Erzimes Ishlarni Dep Jahanni Béshimizgha Kiygen Bilen, Heqiqi Söhbet, Ilmiy Mulahize, Dostane Muzakire Hemde Keskin Riqabet Ichide Talash We Tartish Qilidighan Chaghda Nomus Qilmay Sükütke Patimiz!
-Romaning Stoachi Peylasopi Seneka
☆☆☆><☆☆☆
Birawni Eger Yaxshi Körseng Xatalighigha Ramen, Yaxshi Körisen; Eger Birawni Söyseng Xataliqinimu Qoshup Söyüshke Mejbur Bolisen!
-German Yazghuchisi Hermann Hesse
☆☆☆><☆☆☆
Ademler Axmaqliqqa Peqetla Yol Qoymighan Bolsa, Uhalda Eqil-Parasetlik we Bilimlik Bolushning Tüzükrek Bir Ehmiyiti Qalmighan Bolaridi!!!
-German Peylasopi Ludwig Wittgenstein
☆☆☆><☆☆☆
Xataliq Ötküzüp Tüzetmeslik Jinayet Ötküzgen Bilen Oxshash Bir Ishtur!
-Zhongguoluq Peylasop Confucius
☆☆☆><☆☆☆
Peqet Ghalbiyet Qazan’ghanla Emes, Belki Yéngilgen Emma Teslim Bolmighanlarmu Heqiqi Qehriman Hésaplinidu!
-Zhongguoluq Alim KONFUZIUS
☆☆☆><☆☆☆
Hayatingizlardiki Istüteksiz Bolghan, Adem Emes Pikir we Étiqat Öltürülidighan Heqiqet Üchün Élip Bérilidighan Keskin Jengk Meydanlirida Hemme Adem Etrapingizlarni Terik Étip, Bir Özingizlar Yekke Yigane Qalghandek Hésqilghan Chéghingizlarda, Sizlerning Esla we Esla Yalghuz Emesligingizlarni, Xudaning Sizlerning Yéningizdalighini Esla we Esla Estin Chiqarmangizlar!!!
-Mawlana Jalaliddin Rumi Hezretliri
☆☆☆><☆☆☆
Uyghurlarda Bir isil gep bar, Bu Bolsimu „Razi bolmaydighan adem, Ölüp Bersengmu razi bolmaydu!“ Toghra deydu…Bu Sözge 100% Heq Bérimen! Shundaq Qara yürek ademlerge ölüp bersengmu razi bolmaydu! Herqanche qilsangmu Razi bolmaydghan peskeshlerni, Hergizmu ikkilenmey xuddi exletni tashlighandek tashliwet! Bolmisa kéyin isit, dep qalisen! Razi Bolmasliq Peqet razi bolmasliqla emes, Belki Saqaymaydighan birxil rohiy késelliktur.Bundaq Chüprendiler qilghanliri üchün epu sorisimu qettiy kechürüm qilma; Bjndaq Ademler Séning yaxshi niyetliringni pichaqqa aylandurup, Seni rohiy we Jismani Jehettin éghir yarilandurup turidu; Hayatingni Asta Asta zeherge aylanduriwitidu! Ümüdingni Xudagha baghla, rezillikke qarshi küresh qil, Shexsiyitingge ayit Herqanche ish bolup ketken Teqdirdimu perwaying pelek, aldinggha qarap yasha! Iradilik bol, Ümüdingni yoqatma, Arzu Armanliringdin qettiy waz kechme! Allahqa shüküri qil, Jennettin qélishmaydighan bu hayatning temini tétip yasha!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Ularning Emes, Belki Ularni Bexitsiz, Özini Bexitlik Dep Oylawatqan, Weten we Milleti Üchün Tüzükrek Bir Ish Qilmaywatqan Gheplet Ichidiki Insanlarning Eng Bexitsiz Insanlar Ikenligini Unutmayli! Menggülük Bexit, Mehkumluqtiki Bexitsiz Insanlar Üchün Küresh Qilip, Özliri Mehkumluqta Yashawatqan Jessur, Mert we Pidakar Insanlargha Ayittur!
Biz Uyghur; Zhongguo Hökümitining Türmiside Yétiwatqan Ziyalilar we Ülimalar Biz Uyghurlarning Eng Söyümlük Kishilerimizdur! Biz Uyghurlarning Eng Söyümlük Kishilirimizge Tutulghan Yaxshi we Yaman Muamililer, Biz Uyghurlargha Tutulghan Muamilelerdur! Biz Uyghurlar Bizge Qilin’ghan Yaxshiliq we Yamanliqlarni Esla Unutmaymiz!
K.U.A
25.06.2024 Gérmaniye
☆☆☆><☆☆☆
Hichqandaq Bir Kishining Sizlerni, Sizler Xalimaydighan Sözlerni Sözleshke, Sizler Xalimaydighan Ishlarni Qilishqa we Sizler Xalimaydighan Yollarda Méngishqa Sizlerning Razilighingizlarsiz Mejburlishigha Gep-Söz Qilmay Yaki Yéterlik Derijide Inkas Qayturmay, Esla we Esla Qarap Turmangizlar!
-Qedimqi Yunan Peylasopi Pithagoras
>>>☆<<<
Pythagoras von Samos (griechisch Πυθαγόρας Pythagóras; * um 570 v. Chr. auf Samos; † nach 510 v. Chr. in Metapont in der Basilicata) war ein antiker griechischer Philosoph (Vorsokratiker), Mathematiker und Gründer einer einflussreichen religiös-philosophischen Bewegung.
Pythagoras von Samos Als Vierzigjähriger verließ er seine griechische Heimat und wanderte nach Süditalien aus. Dort gründete er eine Schule und betätigte sich auch politisch. Trotz intensiver Bemühungen der Forschung gehört er noch heute zu den rätselhaftesten Persönlichkeiten der Antike. Manche Historiker zählen ihn zu den Pionieren der beginnenden griechischen Philosophie, Mathematik und Naturwissenschaft, andere meinen, er sei vorwiegend oder ausschließlich ein Verkünder religiöser Lehren gewesen. Möglicherweise konnte er diese Bereiche verbinden. Die nach ihm benannten Pythagoreer blieben auch nach seinem Tod kulturgeschichtlich bedeutsam.
K.U.A
26.06.2024 Gérmaniye
☆☆☆><☆☆☆
Bir Uruq Jimjit Ünidu; Derex Bolsa Shawqun Ichide Yiqilidu! Buzush Ghelwe Ghogha Bilen, Ijadiyet, Ixtira we Keshpiyat Jimjitliq Ichide Ishqa Ashidu! Ösüsh, Yüksilish we Güllinish Bolsa Timtas Ishqa Ashidu!
Yunan Peylasopi Sokrates „Dunyada Adalet Bilen Hichnime Teng Turalmaydu,-Digeniken! Toghra Adalet Xudaning Eskiridur, Adaletning Küchige Hichnime Berdashliq Bérelmeydu! Adalet Xudaning Sotchisidur, Adalettin Hichkim Qéchip Qurtulalmaydu! Adalet Xudaning Saqchisidur, Adaletke Hichkim Taqabil Turalmaydu!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Insan Hayatida Niyet Hemmidin Eladur; Niyetni Tengshep Tutush Yaki Tengshep Tutalmasliq Insan Hayatidiki Meghlubiyet we Ghalbiyetlerge Biwaste Sewep Bolidighan Eng Muhim Amillarning Eng Bashtikisidur!
Niyiti we Gherizi Toghra Bolmighan Ademler Tebiyetning Aliy Pirinsipining Ret Qilishigha Duchar Bolghandin Bashqa, Közge Körünmeydighan Yollar Bilen Özini Özi Tügeshtüriwitidu. Niyiti We Gherizi Dorust Bolmay Turup Qilin’ghan Herqandaq Ishlar Körünishte Payda Bergenndek we Ghelbe Qazandurghandek Qilghan Bilen Aqiweti Dayim Digüdek Échinishliq Halda Meghlubiyet Bilen Xulasilinidu!
Niyitini we Gherizini Tengshep Tutush Eqil, Bilim, Exlaq We Pezilet Telep Qilidu! Niyet we Gherizini Tengshep Tutalighanlarning Hayati Ghelbe Bilen, Niyet we Gherizini Tengshep Tutalmighanlarning Hayati Bolsa Meghlubiyet Bilen Axirlishidu!!!
K.U.A
28.06.2024 Gérmaniye
☆☆☆><☆☆☆
Yunan Peylasopi Sokrates „Dunyada Adalet Bilen Hichnime Teng Turalmaydu,-Digeniken! Toghra Adalet Xudaning Eskiridur, Adaletning Küchige Hichnime Berdashliq Bérelmeydu! Adalet Xudaning Sotchisidur, Adalettin Hichkim Qéchip Qurtulalmaydu! Adalet Xudaning Saqchisidur, Adaletke Hichkim Taqabil Turalmaydu!
K.U.A
28.06.2024 Gérmaniye
☆☆☆><☆☆☆
Oy, Xiyal, Arzu We Ümit Hemde Wijdan, Ghurur, Irade we Jasaret Eqilge Uyghun Bolishi Lazim! Pilan we Program Her Kimning Küch Qudritige Qarap Tüzilgende Shuninggha Layiq Derijide Tüzükrek Ehmiyiti Bolidu! Izdinish, Pidakarliq, Bedel We Qurbanliq Bolmay Turup, Murat, Meqset We Ghayige Niyet, Duwa we Sebir Bilenla Yetkili Bolmaydu!
K.U.A
28.06.2024 Gérmaniye
☆☆☆><☆☆☆
Hayattiki Ishlarni Xudini, Hushini we Qinini Bilmestin Qilip, Menpi Yaki Musbet Terepke Heddidin Artuq Ashuriwetkenlikmu Chékidin Ashqan Bir Ebgaliqtur! Oxshimighan Zaman we Makanda Her Ishta Bir Qanuniyet, Her Ishta Bir Pirinsip, Her Ishta Bir Yol Bardur! Bu Qanuniyet, Bu Pirinsip we Bu Yol Bilen Heriket Qilghanlar Yashaydu; Bu Qanuniyet, Bu Pirinsip we Bu Yol Bilen Heriket Qilmighanlar Bolsa Özlirini Öz Qoli Bilen Halak Qilidu;
K.U.A
28.06.2024 Gérmaniye
☆☆☆><☆☆☆
Yéngi Bir Künning Bashlinishi Zadiche Özimizning Shexsi Ömrining Emes, Biz Bilen Birge Oxshash Boyutta Yashawqtqan Barliq Janliqlarning Hayatidiki Texirsiz Haldiki Yéngi Bir Hayatning Bashlan’ghuchidir! Bu Hayat Tebiyetning Küchlük Teqezzasi Bilen, Bir Pütün Halette Sirliq Bir Énirgiyening Türtkiside Tosqunsiz Éqip Turidu!
K.U.A
29.06.2024 Gérmaniye
☆☆☆><☆☆☆
Men Addi Bir Til Tetqiqatchisi Bolghanlighim Üchün Til-Yéziq Saheside Az-Tola Ish Qildim! Qilghanlirim Bir Milletning Ewlatlirining Öz Zimmisige Chüshken Buruchni Ada Qilghandin Bashqa Nerse Emes! Bir Jemiyetke Eza Bolghan Adem, Shu Jemiyet Özige Yükligen Wezipini Kötürüp Méngishi We Ijra Qilishi Kérek! Méning Zimmemge Uyghur Tili Tetqiqati Xizmiti Yükliniptiken, Menmu Bashqa Jemiyet Ezaliri Qatarida Peqet Addi Bir Adem Bolush Süpitim Bilen Eshu Méning Zimmemge Chüshken Öz Wezipemni Ada Qildim Xalas. Shunga Xizmetlirimge Baha Bergende Méni Alim Dep Süpetlesh Biraz Ashuriwetkenlik Hésaplinidu! Mening Heqqimde Pikir Bayan Qilghanda Méni Alim Dimey, Milletning Addi Bir Ziyalisi Disenglar Téximu Xushhal Bolimen!
-Tilshunash Alim Mirsultan Osman
>>>>☆<<<<
Ziyalilarning Ushshaqliri Awal Özini Qaltis Dep Maxtap Erzan Maldek Bazargha Sélip Reklam Qilip, Andin Xuddi Alim Yaki Yazghuchi- Sennetkarlardek Kérilip, Axirda Ilim-Penning Choqisigha Chiqqandek Hawalargha Kirip Ademni Bizar Qilidu! Top-Top Axmaqmaqlar Bolsa Bu Shöhretperest Chala Sawatlardin Pexirlinip Alqish We Maxtashlarni Yaghduriwitidu; Talantliqlar we Heqqi Bilimlikler Bolsa, Etrapidikilerdin Perwayi Pelek Halda Qiliwatqan Ishlirini Béshini Chökürüp Ishleshnila Bilidu,- Digeniken Gérman Theosophi Erasmus Rotterdam.
Ulugh Gérman Alimi Erasmus Rotterdamning Yoqarqi Sözidin Ustaz Mirsultan Osman Ependining Digenlirining Chongqur Menasini Chüshüniwalghili Bolidu! Ömür Boyi Üntünsiz Ishlep, Uyghur Medeniyiti, Jümlidin Uyghur Tilshunaslighi Jehette Öchmes Töhpilerni Yaratqan Alim Mirsultan Osman Ependini Menggü Xatirleymiz!
K.U.A
29.06.2024 Gérmaniye
☆☆☆><☆☆☆
Méngening Bir Türlük Ishlesh Pirinsipi Bardur, Xala Xalima, Pilanla Pilanlima Kiche Kündüz Xuddi Janliqlarning YürekidekToxtimay Heriket Qilip Turidu! Muhimi Méngini Meqsetlik we Pilanliq Ishlitishni Bilishtur! Méngining Ishlesh Pirinsipi Bashqa Herqandaq Nersige Anche Oxshap Ketmeydu! Ménge Pilanliq Ishlitilmey Aram Alghanche Charchap, Meqsetlik Ishlitilip, Rasa Charchighanche Aram Alidu. Bilim Alay, Tetqiq Qilay, Netije Yaritay Désingiz Méngingizni Esla Aram Aldurmang! Pilansiz Halette Heddidin Artuq Aram Éliwatqan Bir Ménge Ishlitilmey Tashliwitilip, Nem Muhitta Yaki Tupraq Astida Özligidin Tatliship Kétiwatqan Bir Qilichqa Oxshaydu! Qilich Ishlitilgenche Yaltirighandek, Ménge Ishlitilgenche Ötkürlishidu!Ishlitilmigen Ménge Asanla Altes’hayim/Qorulup Qélish Késilige Giriptar Bolup, Pütün Beden We Rohning Tizlik Bilen Qérip Kétishige Hetta Ölüp Kétishige Oylighiningizdinmu Tizlikte Sewep Bolidu. Shunga Méngini, Menzirilik Jaylarda, Uyquda Yaki Bashqa Ishlarni Qilish Arqiliq Muwapiq Aram Aldurup, Ilmi Usulda Aram Élip Bolghan Haman Qiliwatqan Asasliq Meshghulatingizgha Qayiting!
K.U.A
30.06.2024 Gérmaniye
☆☆☆><☆☆☆
Men Bilmeymen….
-Yünüs Emre
☆☆☆><☆☆☆
Özem Bilen Yolgha Chiqqan, Yüttürüp Qoydum; Eqlim Bilen Yolgha Chiqqan Yüttürüp Qoydum; Bilimim Bilen Yolgha Chiqqan Unimu Yüttürüp Qoydum…
Qeyerge Ketti … Men Bilmeymen.
Özem Bilen Yolgha Chiqqan, Yüttürüp Qoydum; Eqlim Bilen Yolgha Chiqqan Yüttürüp Qoydum; Bilimim Bilen Yolgha Chiqqan Unimu Yüttürüp Qoydum…
Özem Bilen Yolgha Chiqqan, Yüttürüp Qoydum; Eqlim Bilen Yolgha Chiqqan Yüttürüp Qoydum; Bilimim Bilen Yolgha Chiqqan Unimu Yüttürüp Qoydum…
Nime Ish Qilmaqchi Idim, Nime Ish Qiliwatimen, Nime Ish Qilimen Unimu Tüzükrek Bilmeymen…
Özem Bilen Yolgha Chiqqan, Yüttürüp Qoydum; Eqlim Bilen Yolgha Chiqqan Yüttürüp Qoydum; Bilimim Bilen Yolgha Chiqqan Unimu Yüttürüp Qoydum…
Azraq Bilidighinim Eqidem Bar, Imanim Bar, Ishenchim Bar…Zadi Qanchilik…Unimu Toluq Bilmeymen…
Özem Bilen Yolgha Chiqqan, Yüttürüp Qoydum; Eqlim Bilen Yolgha Chiqqan Yüttürüp Qoydum; Bilimim Bilen Yolgha Chiqqan Unimu Yüttürüp Qoydum…
Kelgen Yérimni, Turghan Yérimni, We Baridighan Yérimni Men Bilmeymen!
K.U.A
30.06.2024 Gérmaniye
☆☆☆><☆☆☆
Bugün Biz Hayat Bolghachqila Terkiwimizdiki Bizni Teshkil Qilidighan Hemme Ilahiy Partikiller Qoshulup, Andin Hazirqi Biz Bolimiz, Emma Erte Ejilimiz Yétip Kélip, Ayrilish Peytimiz Yétip Kelgende Bir Pütünligimizde Özgürüsh Bolup, Bedinimiz Tupraqqa, Jénimiz Rohqa, Pikirimiz Kèlichek Nesillerning Iddiysige Aylinip Kétidu!
-Rim Émperiyesi Peylasopi Aulus Persius Flaccus
>>>>☆<<<<
Aulus Persius Flaccus (kurz Persius; * 4. Dezember 34 in Volterra; † 24. November 62) war ein römischer Dichter etruskischer Abstammung. In seinen Werken, Dichtungen und Satiren lehrte Persius die stoische Lebensweisheit und kritisierte zeitgenössische Missstände. Seine Werke wurden nach seinem Tod vom Philosophen Lucius Annaeus Cornutus herausgegeben und waren bis ins Mittelalter populär. Mit seinem bei ihm erstmals schriftlich erwähnten Motiv des habitare secum hat Persius auch die christliche Spiritualität geprägt.[1]
K.U.A
30.06.2024 Gérmaniye
☆☆☆><☆☆☆
Men Ademlerning Jennetke Yaki Dozaqqa Kiridighanlighigha Ularning Men Sorighan Suallargha Bergen Selbi Yaki Ijabi Jawaplirigha Qarap Asasen Digüdek Höküm Qilalaymen! Eger Biraw Bashqilargha Yamanliq Qilsa Hozurlansa We Bashqa Alahiyde Chong Sawapliq Ishliri Bolmisa Dozaqqa; Biraw Bashqilargha Yaxshiliq Qilsa Hozurlansa, Egerchende Alahiyde Chong Gunahi Bolmisa Shühbesiz Jennetke Kiridu! Siz Gunahlardin Uzaq Turup, Sawapliq Ishlargha Yéqin Turup Yashighan Bolsingiz Uhalda Jennetke Kirisiz!!!
Bir Derexni Kördüm Miqqide Ghunchilap Turatti; Bir Derexni Kördüm Miqqide Bix Sürüp Turatti; Bir Derexni Kördüm Miqqide Chichek Échip Turatti; Bir Derexni Kördüm Miqqide Méywilep Turatti! Bir Derexni Kördüm Yapraq, Chichek we Méywe Bilen, Ademler Derexqe Qarap Hozurlandi; Yapraqliri Astida Sayididi; Chichekke Qarap Shatlandi; Méywisini Yep Toydi! Bir Derexni Kördüm Zimistanda, Qishta, Qara Soghaqta Ne Yapraq, Ne Chichek we Neh Méywisi Yoqidi! Ademler Bu Derextin Sayidalmidi, Hozurlinalmidi, Shatlinalmidi we Toyalmidi! Bir Derexni Kördüm Zimistanda, Qishta, Qara Soghaqta Ne Yapraq, Ne Chichek we Neh Méywisi Yoqidi! Ademler Bu Derexni Kördi, Kördi Emma Hozurlinalmidi, Shatlinalmidi, Toyalmidi, Emma Esla Untiyalmidi!!!
Dunyagha Dangliq Teosoph Michael Laithmann Bu Heqte Toxtulup: Insaniyetning Kéyinki Nöwetlik Yüksilishining Pirinsipi, Kolliktip Bolghan Üstün Eqilni Ishqa Sélip, Ilgirkige Tamamen Oxshimaydighan, Yeklesh we Yeklinish, Izish we Izilish Bolmighan Tinch, Güllen’gen, Bixeter we Xatirjem Bir Dunyawi Sistimani Qurup Chiqish Bolidu,-Didi!
Wezipimiz Arqida Qalghanlargha Tartiship, Layghezellik Qilip Turiwermestin, Yol Échip Mangghan Serxillar Bilen Hemkarliship Rohiy, Eqli we Jismani Jehetlerdin Küch-Quwitimizni Birleshtürüp Üzlüksiz Algha Ilgirleshtur!
K.U.A
01.07.2024 Gérmaniye
☆☆☆><☆☆☆
Wetini we Millitini Söygenlerge Qarap Muhabbetlinimen; Weten We Millitige Ziyankeshlik Qilghan we Satqunluq Qilghanlargha Qarap Nepretlinimen. Wetenperwerlerning, Milletperwerlerning We Xeliqperwerlerning Yéri Dayim Béshimizning Üstidedur!Xudamu we Millitimizmu Pexirlinidighan Zulumgha Qarshi Küresh Qiliwatqan Insanlar Bilen Bir Meydanda Zalimlargha Qarshi Isyan Bayrighi Achqanlighimdin Shatlinimen!
K.U.A
02.07.2024 Gérmaniye
☆☆☆><☆☆☆
Toghra we Dorust Yashashning Eng Ésil Exlaqigha Hürmet Qilghan Muddetche Uchushung Qarghalar Bilen Bolsa Yiyishing Poq, Deydighan Bashqalarning Arqisigha Kirip, Insani Qederiyetlerni Dessep Cheyleydighan Illettin Yéterlik Uzaqta Turalaymiz!
– Yunan Peylasopi Thales von Milet
>>>☆<<<
Thales von Milet (um 624/23 v. Chr. in Milet; † zwischen 548 und 544 v. Chr. ebenda) war ein vorsokratischer Naturphilosoph, Geometer und Astronom des archaischen Griechenlands.
Darstellung des Thales aus einem schwedischen Lexikon 1875
Thales hat wahrscheinlich keine Schriften hinterlassen. Die Überlieferung fand durch andere Autoren der Antike statt. Da sich schon früh Legenden um ihn gebildet haben, kann man sich auf über ihn bekannte Details meist nicht verlassen. Es lässt sich jedoch ein grobes Bild zeichnen.
Demnach hat er sich in seiner Heimatstadt Milet politisch betätigt und war jemand, der für seine große Weisheit bewundert wurde. So erachtete man ihn als einen der Sieben Weisen und als Begründer der antiken Naturphilosophie, Astronomie und Geometrie.
K.U.A
03.07.2024 Gérmaniye
☆☆☆><☆☆☆
Etrapingdiki Közge Körünidighan Yaki Körünmeydighan Mawjudatlar Teripidin Kiche Kündüz Toxtimay Güzitilisen, Barliq Maxluqat we Mawjudatlar Qatarida Güzütilisen; Ademning Üstün Eqli Arqiliq Güzitilisen; Xudaning Ilahi Penjirisi Arqiliq Güzütilisen! Güzitilisen Sendin Küchlükler we Sendin Ajizlar Teripidinmu Güzütilisen! Güzütilish Nezer Tashlash, Oylash we Tepekkur Qilish Arqiliq Ishqa Ashidu; Güzitish We Güzütilish Eqil, Bilim we Tejiribe Arqiliq Ishqa Ashidu! Hemmila Ademde Tengri we Perishtilirige Oxshash His, Tuyghu We Zéhin Bar! Emma Bu His, Tuyghu, Zéhinlarning Quwiti Her Xil Bolup, Bezilerning Bezilerningkige Qarighanda Küchlük Yaki Ajiz Bolidu! Barliq Mawjudatlarning Teqdiri Eshu His, Tuyghu we Zéhinlarning Her Türlük Munasiwet we Alahiydilikliri Teripidin Belgülinidu!!!
K.U.A
04.07.2024 Gérmaniye
☆☆☆><☆☆☆
Ilgiri Herqandaq Bir Körün’gen Tagh Yiraq Emes Idi; Mana Emdi Bugünki Künge Kelgende Körünmigen Taghlarmu Yiraq Emes Bolup Qaldi!
K.U.A
05.07.2024 Gérmany
☆☆☆><☆☆☆
Sanga Mensup Bolmighan Ishik, Herqanche Qilsangmu Échilmaydu! Sanga Échilmaydighan Ishik Sanga, Sen Échilmaydighan Ashu Ishikke Tewe Emessen! Sanga Qalghini Aware Bolup, Ömrüngni Échilmaydighan Ishik Aldida Zaya Qilip Ötküziwetmestin, Sanga Tewe Bolghan we Sanggha Mensup Bolghan Ishikni Izlep Tapqin, Chekkin we Achqin!
>>>☆<<<
„Es ist ein Gesetz im Leben: Wenn sich eine Tür vor uns schließt, öffnet sich eine andere. Die Tragik jedoch ist, dass man meist nach der geschlossenen Tür blickt und die geöffnete nicht beachtet.“ Andre Gidé
>>>☆<<<
André Paul Guillaume Gide (* 22. November 1869 in Paris; † 19. Februar 1951 ebenda) war ein französischer Schriftsteller. 1947 erhielt er den Literaturnobelpreis.
In der Ausstellung „Was ist der Sinn des Lebens?“ findet ihr mehr Zitate von berühmten Dichtern und Denkern zum Thema Leben.
U+Lar Birlishish Terepte Emes Bölünüsh Terete Birlishidu; U+Lar Milliy Düshmenlirige Choqunidu; U+Lar Düshmen Yolida, Öz Millitige Qarshi Septe Mangghanlarni Béshigha Élip Kötüridu; U+Lar Milli Qehrimanliri Öz Qoli Bilen Ujuqtiriwidu; U+Larning Weten Xayinlarigha Muhabbiti Küchlük, Weteninini Peqetla Aghzining Uchidila Söyidu; U+Lar Milletning Birinchi Nomurluq Düshmini Hésaplinidighan Satqunlarni,
Milliy Munapiqlarni we Tajawuzchi Zalimlarni We Ularning Shaykilirini Ching Qelbidin Söyidu we Intayin Chong Bilidu! U+Lar Azghine Menpeetni Dep, Öz Wetenining we Milletining Barliq Qediriyetlirini Közini Esla Qirpitmay Düshmen Küchlerge Satalaydu! U+larning Toghra Dep Ishen’gen Pikirliri Kona Yaki Xata; U+Larning Mangidighan Yolliri Toghradek Körünidu Emma Xata; U+Larning Békitken Yol Belgüliri Xata, Halaketke Yétekleydu!!!
K.U.A
08.07.2024 Gérmaniye
☆☆☆><☆☆☆
Bilim Meniwi Hararet, Bilim Ilahiy Nur, Bilim Exlaq, Bilim Söygü, Bilim Heqiqet, Bilim Erkinlik, Bilim Muhabbet, Bilim Dostluq, Bilim Insanperwerlik, Bilim Dorustluq, Bilim Toghraliq, Bilim Qudret, Bilim Küch-Quwet, Bilim Adalet, Bilim Insap, Bilim Hayat, Bilim Saadet, Bilim Bexit, Bilim Ilahiy Rexmet, Bilim Ilahiy Merhemet, Bilim Ilahiy Nusrettur!
Bilim Eqil-Parasetlerni Oyghutidu, Söygü-Muhabbetni Küchlendüridu, Rehim-Shepqetni Yayidu, Shepqetsizlikning Ornigha Méhribanliqni, Öchmenlikning Ornigha Dostaniliqni, Nadanliqning Ornigha Medeniylikni, Qalaqliqning Ornigha Bilim we Téxnologiyeni Dessitidu!
Bilim Insanlardiki Wehshiylikni Méhribanliqqa, Ichitarliqni Keng Qursaqliqqa, Achközlükni Pidakarliqqa, Nepretni Muhabbetke, Chüshkünlükni Ümitwarliqqa, Öchmenlikni Méhribanliqqa, Ghem-Qayghuni, Shatliq we Bexit-Saadetke Aylandutiwitidu!
Bilim Yawayiliqni Ehlileshtüridu, Bediwilikni Medinileshtüridu, Nepretni Muhabbetke, Düshmenlikni Dostluqqa, Öchmenlikni Söygü we Merhemetge Aylanduriwitidu!
Bilim Xuddi Yamghurgha Oxshaydu, Qaghjirighan Qeliblerni Yéshilliqqa Pürküydü, Ghem-Qayghu, Meyüslük we Ümütsizlik Qaplighan Köngüllerni Gül-Chichek Xushalliq we Shadliqqa Tolduridu!!!
K.U.A
13.07.2024 Gérmaniye
☆☆☆><☆☆☆
Ashu Küni Étilghan Oq Jayigha Tegken Bolsa, Yersharida Heqqaniyet Astin-Üstün Bolup Ketken Bolaridi! Ushbu Oq President Donald Turampningla Emes, Emeliyette Amerikaning Qulighini Sürüp Ötüp Ketti! Belki Insaniyetning Béshigha Kelgen Bir Bala-Qazamu Shu Bahanide Bizdin Egip Ötüp Ketti!
Parallil Dunya/Bashqa Bir Dimension Yeni Yaritilish Boyutliri Alemdiki Rohiy We Maddi Mawjudatlarning Yéngi Bir Özgiche Bashlan’ghuchidur, Bashqiche Éyitqanda Eng Qedimqisidur! Herqandaq Bir Rohiy, Meniwi we Maddi Mawjudatning Parallil Demesionda Oxshishi Bar Bolup, Birlikte Peyda Bolup, Yene Birlikte Yoqulidu! Parallel Mawjutluq Xuddi Ademning Kölenggüsige Oxshash Öz-Ara Parallel Zaman we Makanda Mawjut Bolup Turidu! Adem we Milletlerningmu, Tagh-Derya, Yershari we Yultuzlarningmu Her Bir Demensionda Yene Bashqa Bashqa Oxshashliri Bardur! Roh, Zihin, Eqil, Bilim, Ilim, Pen We Meniwi Mawjudatlarmu Parallel Dunyada Bir Birige Baghliq Halda Nisbi Musteqil Halda Mawjut Bolup Turidu! Jel-Janiwarlar Yersharida Yashashtin Awal Özlirining Bashqa Bir Boyittiki Hayatliq Alimide Roh Subistant we Maddi Subistan Halitide Yashayti! Jel-Janiwarlar Bu Dunyagha Bu Xil Shekilde Apiride Bolushtin Awalla Roh we Madda Alimide Birliship Kétish Teqezzasining Küchlinip Bérishini Kütüp, Süküt we Timtasliq Ichide Yashayti; Jel-Janiwarlar Hawada, Suda, Tupraqta we Otta Tebiyi Bar Bolup, Tughulush Pursetining Yétip Kélishini Teqezza Qilidighan Bashqa Bir Xil Tuxum we Uruqqa Oxshaydighan Gheyri Resmi Subistant Sewiyeside Kütetti! Uruqning Ichide We Tuxumning Ichide Yashayti; Jel-Janiwarlar Tuxum We Uruqning Iche Yashashtin Awal Ata Subistantning Rohida We Ana Subistantning Rehmide Yekke Halette Yashayti, Jel-Janiwarlar Ilahiy Birlishishni Birlikte Yashashtin Awal Ata Janliqning Könglide We Ana Janliqning Könglide Yashashtin Awal Ilahiy Söygü Alimining Chare Baghlirida Yaritilish Istikige Toyunghan Sap Muhabbet Halitide Yashayti! Mawjudatlarning Yiltizi Ilahiy Söygüdin Bashlinip, Su, Ot, Hawa we Tupraq Bilen Jabdunup Resmi Haldiki Yaritilish Jeryanlirini Bashtin Kechürüp, Hayatliq Izchil Türde Zaman Axirighiche Ilahning Ailiy Rayi, Emri we Meruplirigha Ixtiyari Shekilde Boysunup, Masliship Dawam Qilidu! Mawjudatlar Qaysi Yol Bilen Kelgen Bolsa, Yene Shu Yol Bilen Qayitidu! Hayatliq Xuddi Nomur Urulghan Ghayet Chong Charqipelektek Ilahiy Sistem we Rohiyyet we Tebiyet Qaniniyetliri Ichide Toxtimay Aylinip Turidu!!!
Men, Ailem we Millitimmu Ashu Jaylarda Apiride Bolduq, Esimde Haman Biz Yoqluq Alemidin Ghurur Bilen Peyda Bolghan Muhteshem Tengritaghliri!
K.U.A
14.07.2024 Gérmaniye
☆☆☆><☆☆☆
Toghra Qeyerde Bolsa Toghra, Xata Qeyerde Bolsa Xatadur! Yashisun Yaman Gherezlik Rezil Küchler Üchün Jehennem! Parlaq Kélichek Éghir Bedel Töligen, Izilgen, Xarlan’ghan we Xorluqqa Uchrighan Ishghal Astidiki Mezlum Uyghurlargha Mensuptur!!!
K.U.A
15.07.2024 Gérmaniye
☆☆☆><☆☆☆
Eqil-Paraset Küchtur, Exlaqi-Pezilet Küchtur, Toghra-Dorustluq Küchtur, Bilim-Tejiribe Küchtur, Birlik We Ittipaqliq Küchtur, Ghurur we Wijdan Küchtur, Teslim Bolmasliq we Waz Kechmeslik Küchtur, Ghaye we Étiqat Küchtur, Rastchilliq we Semimiyet Küchtur, Heqqaniyet We Hüriyet Küchtur, Erkinlik We Baraberlik Küchtur, Irade We Jasaret Küchtur, Sadaqet we Semimiyet Küchtur, Heq we Adalet Küchtur, Pidakarliq we Ümitwarliq Küchtur, Yaxshi Niyet We Insanperwerlik Küchtur, Söygü we Merhemet Küchtur, Söyüsh we Muhabbet Küchtur, Kiche-Kündüz Uxlimaydighan Xuda Herzaman Küchlükler Bilen Birgedur!
K.U.A
15.07.2024 Gérmaniye
☆☆☆><☆☆☆
Stoicizim Bir Pelesepiwi Atalghu Bolup, Stoicizimliq Pelesepege Yunanchidin Kelgen. Bu Atalghuning Menasi Qéchip Qutulghili Bolmighanda Birlikte Yashashning Yollirini Tépishtin Ibarettur!
German Peylasopi George Wilhelm Friedrich Hegel Stoicizim Heqqide Toxtulup, Stoicizim
Insaniyet Jemiyitideki Bir Türlük Yashash Senniti Bolup, Insan Kontrollighidin Tashqiri Bolghan Mushkülat we Qorqunchqa Alaqidar Bolghan Derijidin Tashqiri Hadisilerge Duch Kelgende Andin, Otturgha Chiqidu,-Digeniken!
Qedimqi Yunan, Roma we Türk Peylasopliridin Zenon, Aristoteles, Soqrates, Markus Aurelius, Seneka, Epiktetus, Farabi, Rumi we Yesiwi Uningdin Bashqa German Peylasopliridin Hegel, Kant we Schopenhauers Qatarliqlar Stoicizim Pelesepesige Tewe Bolghan Wekil Xaraktérgha Ige Eng Dangliq Peylasoplardin Hésaplinidu!
>>>☆<<<
Georg Wilhelm Friedrich Hegel (* 27.August 1770 in Stuttgart; † 14. November 1831 in Berlin) war ein deutscher Philosoph, der als wichtigster und letzter Vertreter des deutschen Idealismus gilt.
Hegels Philosophie erhebt den Anspruch, die gesamte Wirklichkeit in der Vielfalt ihrer Erscheinungsformen einschließlich ihrer geschichtlichen Entwicklung zusammenhängend, systematisch und definitiv zu deuten. Sein philosophisches Werk zählt zu den wirkmächtigsten Werken der neueren Philosophiegeschichte. Es gliedert sich in „Logik“, „Naturphilosophie“ und „Philosophie des Geistes“, die unter anderem auch eine Geschichtsphilosophie umfasst. Sein Denken wurde außerdem zum Ausgangspunkt zahlreicher anderer Strömungen in Wissenschaftstheorie, Soziologie, Historie, Theologie, Politik, Jurisprudenz und Kunsttheorie, es prägte vielfach auch weitere Bereiche der Kultur und des Geisteslebens.
Nach Hegels Tod kam es zu einer Aufspaltung seiner Anhänger in eine „rechte“ und eine „linke“ Gruppierung. Die Rechts- oder Althegelianer wie Eduard Gans und Karl Rosenkranz verfolgten einen konservativen Interpretationsansatz im Sinne eines „preußischen Staatsphilosophen“, zu dem Hegel im Vormärz erklärt worden war, während die Links- oder Junghegelianer wie Ludwig Feuerbach oder Karl Marx einen progressiven gesellschaftskritischen Ansatz aus der Philosophie Hegels ableiteten und weiterentwickelten. Insbesondere Karl Marx wurde durch Hegels Philosophie geprägt, die ihm durch die Vorlesungen Eduard Gans’ bekannt wurde. Hegels Philosophie wurde so einer der zentralen Ausgangspunkte für den Dialektischen Materialismus, der zum Wissenschaftlichen Sozialismus führte. Hegel übte auch entscheidenden Einfluss auf Søren Kierkegaard und die Existenzphilosophie aus, später vor allem auf Jean-Paul Sartre. Die Methode Hegels, den Gegenstand dadurch zu begreifen, dass alle seine Ansichten zur Darstellung gebracht werden, erlaubte es, dass sich die Vertreter ganz unterschiedlicher, teils sogar gegensätzlicher Strömungen auf Hegel beriefen und noch heute berufen.
K.U.A
15.07.2024 Gérmaniye
☆☆☆><☆☆☆
Ademler Bashqalar Emes, Özi Qiziqip, Intilip We Asan Qilalaydighan Ishlarda Ghelbe Qilidu; Ghelbe Qiptu, Dep Bashqalar Mangghan Yolning Özige Uyghun Yaki Emeslikige Qarap Baqmay Ish Qilish Ayighi Chiqmasqa Patqan Tuyuq Yoldur!
K.U.A
16.07.2024 Gérmaniye
☆☆☆><☆☆☆
Derexler Jimjit Ösüp, Késilgende Shawqun-Süren Bilen Yiqilidu; Haywanlar Heydigen’ge Boysunup, Rayishliq Bilen Méngip, Qushxanigga Top Top Kélip, Géliga Pichaq Sürtülgende Qattiq Tipirlaydu! Ormanlar Boranda, Janliqlar Böhranda Qattiq Silkinidu Emma Waysimaydu! Derexler We Jel-Janiwarlar Késilgen We Yiqitilghandin Kéyin Ishlar Xuddi Normal Kétiwatqandekla, Irengshimeslik we Goya Ghalipliq Tuyghusi Bilen Biraz Ixtiyarigha Tashlap Qoyulup Andin Birdin Birdin Parchilinip Tashlinidu!
K.U.A
16.07.2024 Gérmaniye
☆☆☆><☆☆☆
Bertrand Russellning Qarishiche Kolliktip Qorqu we Endishe Insandiki Tughma Pissixikiliq Illet Bolup, Hayattiki Éghir we Xeterlik Mejburiyetlerge Duch Kelgende, Ayan Boliduiken. Dimisimu Shundaq Insanar Hayati Èghir Sinaqlargha Muptala Bolghanda Qoruqqaqliq, Xayinliq we Munapiqliq Otturgha
Chiqidu! Yéqin Aqrabe We Dost Adem We Toplumlar Bir Birini Besliship Satidu! Gunahlar we Jinayetler Idhlinidu; Shahayet Nahayiti Az Birqisim Ademlerge Bu Éghir Künler Jasaret Ata Qilip, Ularni Baturluq we Shan-Sherepke Ige Qilsa, Mutleq Köp Sandikilerning Béshigha Bela Bolup, Yene Bir Qisim Ademlerni Qara Niyet, Shexsiyetchi, Achköz We Nepasaniyetchi Qiliwitidu. Satqunlar, Xayinlar, Munapiqlar we Asiykarlar Bir Milletning Ichidiki Düshmendinmu Xererlik Düshmen Bolup Yétiship Chiqidu, Bundaq Aqiwetke Qalghan Xeliqler Düshmenni Körmey Turup, Öz Ichidin Düshmenge Aylan’ghan, Düshmenge Qul Bolghan, Yamanliq Qan-Yiringdek Qaynaydighan Rezil Küchler Sinipining Qul-Dideklirige Aylanip Qalidu!
K.U.A
16.07.2024 Gérmaniye
☆☆☆><☆☆☆
Küresh Qilish, Jasaret we Pidakarliq Bilen Xeterge Tewekkul Qilip Bedel Tölesh Terepbal Halda Özligidin Otturgha Chiqqan Shexiy Mesele Emes, Belki Omumning Yeni Toplumning Kélichikige Qarap Élin’ghan Ijabiy Qararar we Parlaq Kélichek Üchün Tashlinidighan Shanliq we Xasiyetlik Qedemlerdin Hésaplinidu!
Bir-Biridin Qélishqusiz Nadir Ijadiyetler Alimlar, Edipler We Sennetkarlar Teripidin Öz Aldigha Yaritilmaydu-Bularning Hemmisini Xuda Allaburun Yaratqan- Peqetla Ular Teripidin Bayqilip Tupraq Yüzige Chuqirilidu!
Ilim-Pen Dunyasidiki Közni Chaqnitidighan Yéngiliqlar, Edebiyat-Sennettiki Ijadiyetler Alimlar, Edipler We Sennetkarlar Teripidin Özining Eqli, Parasiti we Talanti Teripidin Emes, Xudaning Eqli, Parasiti we Bilimi Arqiliq Royapqa Chiqidu! Ademler Özidin Tashqiri Eqil, Paraset we Bilimning Qollishigha Muhtaj! Ademler Özidin Tashqiri Eqil, Paraset we Bilimning Qollishi Bolmay Turup, Özide Bar Bolghan Eqil, Paraset we Bilimning Wastisi Bilenla Yashisha Bashqadin Haywanatlar Dunyasigha Qoshulup Kétishi Ihtimaldin Anche Uzaqta Emestur!
K.U.A
18.07.2024 Gérmaniye
☆☆☆><☆☆☆
Yaxshiliq Özeng Üchündur; Yamanliqmu Oxshashla Özeng Üchündur! Yaxshiliq we Yamanliq Goya Uruqqa Oxshaydu, Nimeni Térisang Shuningdin Hosul Alisen! Ejdadlirimizdin Biri Bolghan Guatama Sakyamini Sidharta Buddah Hezretliri: Yaxshiliqqa Yaxshiliq We Yamanliwqqa Yamanliq Tebiyetning Eng Üstün Pirinsipidur,-Digeniken! Yaxshi Ishlar Sawapqa, Yaman Ishlar Bolsa Gunahqa Bashlaydu!!!
K.U.A
22.07.2024 Gérmaniye
☆☆☆><☆☆☆
Ulugh Zeperlerni Qazinish Üchün Xeterge Tewekkul Qil we Qehrimanliq Körset, Körset Ki Ademler Tejiribe We Sawaqlarning Ornini Hichnimening Tolduralmaydi-
ghanlighini Bilsun!!!
23.07.2024 Gérmaniye
☆☆☆><☆☆☆
Isil Milletler Isil Ademlerdek Alijanap Kélidu; Nachar Milletler Osal Ademlerdek Chüprende Kélidu! Isil Ademler we Milletlerning Etrapidikilerge Ziyinidin Paydisi Köp, Rezil Adem we Milletlerning Etrapidikilerge Ziyini Köp Bolidu! Isil Ademler we Milletlerning Jemiyitidikilerge Ziyinidin Paydisi Köp, Rezil Adem we Milletlerning Jemiyitidikilerge Ziyini Köp Bolidu! Isil Ademlerning we Milletlerning Jemiyitide Bilimge Hürmet Qilinidu,Xatirjemlik, Bixeterlik we Parawanliq Üstün Bolsa, Rezil Ademler we Milletlerning Jemiyitide Danishmenlerning Sözi Ötmeydu, Söz-Chöchek, Gheywet-Shikayet we Pitne-Pasat Ewijélip Ketken Bolidu!
K.U.A
23.07.2024 Gérmaniye
☆☆☆><☆☆☆
Binladin, Baghdadi, Saddam, Kaddapi, Mubarek, Mursi we Iran Presidenti Öldi! Emdi Nöwet Kimge Keldi?! Zalimlar we Diktat Rejimler Yoqulidu, Uyghurlargha Oxshash Izilgen Mezlum Milletler Hüriyetke Chiqidu!!!
-Ademler Muellesep Rast Gep Qilghanlardinmu Bekraq Yana Biridin Unchewala Nepretlenmeydu! Sewebi Kishiler Yalghandin Herqandaq Nersige Qarighanda Téximu Bekraq Hozur Alidu!
-Yunan Peylasopi Aplaton
>>>☆<<<<
Birinchi resimde: Soldin birinchi kishi dadam we ustazim, Ikkinchi kishi men, Üchünchi kishi inim, Üchünchi kishi anam we ustazim; Ikkinchi resimde: Soldin birinchi kishi men, Ikkinchi kishi anam; Üchünchi resimde: Soldin birinchi kishi erkek qérindishim, ikkinchi kishi anam we üchünchi kishi bolsa men (1960-1971)
-Autordin
Yazarmen: Kurasch Umar Atahan
☆☆☆><☆☆☆
Men Bashqilarning Méni Chong Bilishi, Eserlirimni Söyüp Oqushi we Eserlirimning Manga Mal-Mülük we Nam-Shöhret Qazandurishi Üchün Emes, Millitimizning Nadanliqtin, Bilimsizliktin we Mehkumluqtin Qurtulishi, Shundaqla Eziz Xelqimizning Teng Barawerlik, Erkinlik we Milliy Musteqilliqqa Érishishi Üchün Qelem Tewritimen! Yazghanlirim Kötürelmiseng Sanggilitiwal Digendek Ötkür Tenqitni Asas Qilghan Bolup, Buning Yiltizi Achchiq, Méwisi Tatliqtur! Xeterlik Kisel Bayqalghan Iken Keskin Üsküniler Bilen Opiratsiye Qilish Birdinbir Toghra Tallash Bolidu! Meniwiyitimizdiki Illetler Bizni Toxtimay Arqigha Tartsa, Özni Özi Qilghan Ijabiy Tenqit, Yoquliwatqan Millitimizni Xeter we Tehlike Astidin Shühbesiz Qurtulduriwalidu! Waqtida Qilin’ghan Tenqit Waqtida Élip Barghan Dawalashqa Oxshaydu! Biz Ziyalilar Achchiq Doralar Arqiliq Ölüm Aldidiki Hayatni Qurtuldurghandek, Tenqit Arqiliq Millitimizni Qutulduriwélishimiz Lazim! Millitimizning Eserlirimni Oqughanda Ejdatlirimizning Bizge Qaldurup Ketken Hikmetliridin, „Dost Yighlitip Éytar, Düshmen Küldürüp“ Digen Maqal-Temsilni Eske Élishini Semimi Ümüt Qilimen!!!
K.U.A
09.06.2024 Gérmaniye
☆☆☆><☆☆☆
Bir Lider Millitining Barliq Arzu We Armanlirining Parlighan Yoruq Yultuzidur!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Biz Eger Rastinla Heqiqi Bir Ademdek Yashisaq, Qilghan we Etkenlirimizning Ekis-Sadasi Kelgüsi Ewlatlirimizning Naxshalirida Menggü Yangrap Turidu!
-Qeomqi Roma Hökümdari Markus Aureliyus
☆☆☆><☆☆☆
Kütken Künler we Bexit- Saadet Haman Yétip Kélidu; Yéterki Ümüdinglarni Yoqatmanglar, Shundaqla Derwaza We Ishikleringlarni Dayim Ochuq Tutunglar!
-Gérman Yazghuchisi Thomas Mann
☆☆☆><☆☆☆
Adettiki Ademler Yaxshi Kün Körüsh Üchün, Ulugh Insanlar Ulughwar Ghayiler Üchün Yashaydu!
-Gérmaniye Peylasopi Segmund Freude
☆☆☆><☆☆☆
Hozur we Halawetke Bérilip Kétishmu Oxshala Késelliktur!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Xuda Insanlarni Tesewuridiki Ilgiri Yaritilghan Hichnersige Oxshumaydighan Ulughluq Nilen Yarqtti; Perishtilerni Ademge Tazim Qimishqa Emir Etti! Sheytan Ademge Sejde Qilmighachqa Jehettin Qoghlandi, Xudaning Emrige Itaettin Bashqa Ish Qilghili Bolmaydu; Rabimizning Adem We Mexluqatlar Eqqidiku Karametlirini Til Bilen Asanliqche Teswirlep Bergili Bolmaydu! Pütkül Jahan Rohiy we Meniwi Jehettin Ilahning Küch We Qudritining Kontorollighi, Hökmaranlighi We Tesir Dayirisi Ichidedur!!!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Adettiki Ademlerning Derdi Peqetla Nan We Oyan-Tamasha
Derdidur!
-Romaning Satirik Yazghuchisi Juwenal
☆☆☆><☆☆☆
Maarip Xuddi Gülxan Ichide Otunni Köydürüp Qarangghuluqni Yorutqan’gha Oxshaydu; Hergizmu Bom Bosh Taghargha Nerse-Kérek Toldurghan’gha Oxshimaydu!
-Yunan Peylasopi Sokrates
☆☆☆><☆☆☆
Jemiyitimizdiki Bilimsiz, Nadan we Xurapi Kishiler Oxshashla Waqti Ötken Addi Sawatlar We Sepsetilerge Tayinip, Özliri Bilmigen Zamaniwi Nersilerni Toluq Chüshenmey Turup, Heqiqetlerni Közini Yumupla Qara Qoyuq Ret Yaki Inkar Qilishidu!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Bir Milletning Eng Qimmetlik Bayliqliri Shu Milletning Telim-Terbiye Körgen Yash-Ösmürliridur!
-Yunan Peylasopi Diogenes
☆☆☆><☆☆☆
Ömür Dégining Bir Imtahandin Ibarettur! Adem Bolsa Roh Bilen Maddaning Ottursidiki Sirliq Tengshekni Qolida Tutup, Awaylap Kétiwatqan Bir Yoluchidur!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Bilimsizler Shexsiyetchi Kélidu!Bilim Bilen Égo/Insan Nepsi Biwaste Alaqidardur; Bilim Bar Yerde Ego Ajizdur; Bilim Yoq Yerde Bolsa Égo Üstündur, Hökmarandur! Bilimlikler Bolsa Insanperwer We Xeliqchil Kélidu!
-Albert Einstein
☆☆☆><☆☆☆
Artuqche Üzülme, Kontrollighing Astidin Chiqip Ketkenler Qéchip Kétishidu, Emma Bashqa Bir Yol Bilen Chépip Kéllishidu!
-Mawlana Jalaliddin Rumi
☆☆☆><☆☆☆
Sebrining Yiltizi Achchiq, Méwisi Tatliqtur!
-Jean- Jacques Rousseau
☆☆☆><☆☆☆
Ach Közlük Hichikimge Qarimay Yalmap Yutush we Toxtimay Telep we Tamala Qilish Dimektur!
-Yunan Peylasopi Demokritus
☆☆☆><☆☆☆
Dunyadiki Ishlargha Heyran Qélishning Özila Ötüp Ketken Bir Axmaqliqtur!
-Qemimki Roma Peylasopi Markus Aureliyus
☆☆☆><☆☆☆
Jasaretni Adem Ewladi Üchün Qorqunchtin Ming Hesse Küchlük Qoghdighuchi Dep Qarisaq Bolidu! Ghelbe Bir Yaki Ikki Saet Weyaki Bir Ikki Künde Emes, Belki Bir Ömür Asta-Asta, Qedemmu Qedem we Tediriji Küresh Qilish Netijiside Barliqqa Kelsimu Yenila Ademge Shan-Sherep Keltüridu!
-Büyük Biritaniye Qiraliyet Hökümdari Charles III
☆☆☆><☆☆☆
Eng Axirqi Bir Tamche Qéning We Eng Axirqi Bir Tiniqingghiche Küresh Qil; Küresh Qilki Iradeng, Étiqading we Ghayeng Üchün Yalghuz Qalghan Teqdirdimu Pikring, Iradeng, Gheyret We Jasareting Esla Yoqalmisun!!!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Bizning Sheripimiz Peqet Jenklerde Nusret Qazinish Bilenla Emes, Belki Meghlup Bolsaqmu, Ornimizdin Yene Des Turup Küreshni Dawam Qilish Yaki Qilalmaalighimizda Andin Otturgha Chiqidu!
Kitap Oqush We Bilim Élish, Shundaqla Bilimni Hayatqa Toghra Tedbiqlash Nadanliq, Xurapatliq we Dötlükke Bérilidighan Eng Yaxshi Shekildiki Ölüm Jazasidur!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Kitap, Minglighan, Onminglighan, Yüzminglighan Kitap Bar Bolghan Bir Yerde Yashisam Dep Arman Qilip Keldim! Bezide Ölgende Kashki Kitaplirimizni Élip Kételigen Bolsaq Nime Digen Yaxshi Bolaridi; Kashki Bizning Qebremizdrmu Biz Yaxshi Körüdighan Nadir Kitaplar we Muzikalar Bar Bolghan Bolsa, Ubir Dunyada Kitap we Muzika Bolmisa Qandaqmu Qilarmen, Dep Oylap Qalimen. Méni Eshundaq Men Qandighini Izdisem Shundighini Tapqili Bolidighan Bir Yerge Bizni Solap Qoyghan Teqdirdimu 1000 Yil Hetta 10,000 Yil Yalghuz Yashashqa Herzaman Hazir Halette Yashighan Kitapxumar, Meripetperwer Ademlerbiz!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Kitap Yaqqanlar Kitaptin Kèyin Ademlerni Yaqidu!
-German Shairi Heinrich Heine
☆☆☆><☆☆☆
Uyghuristan Xelqining Hüriyiti Üchün Axirghiche Küresh Qilimiz! Bu Yolda Yiterki Wujudimiz Emes Rohimiz Hozur Tapsun! Biz Teqdirdashlar Özimizni Tonutup, Mal-Dunya we Shöhret Qazinish Üchün Emes, Uyghurdin Emgen Aq Sütning Heqqini Halallash Üchün Yashaymiz!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Ademlerning Qanchilik Bilishi Kérekligini we Emeliyette Zadi Qanchilik Derijide Bileligenligini Bilidighanlar Az, Yaki Yoq Diyerliktur!
– English Yazghuchisi William Faulkner
☆☆☆><☆☆☆
Qushni we Ademni Qepezge Soliyalaysen, Emma Lékin Ademlerning Rohi we Pikirini Qepezge Esla Soliyalmaysen!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Qelbini bilim yorutup turghan ademler, Qeyerde yaki Qaysi yolda bolsun Haman Oxshash bolghan bir Menzilge qarap ilgirleydu! Bu Xudaning özi yaxshi körgen bendillirige körsetken iltipatidur!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Rabbim Bizge Yaxshiliq Qilishni Xalighanda Hayajandin Yighlap Tashlaymiz; Aqqan Köz Yashlirimizdin Qeyerdiki Chöllerge Su Kélip, Yene Qeyerdiki Jezireler Yashiridu; Köz Yéshi we Dert-Elemler Bilen Tolghan Boghulghan Yurt we Makanlarda Ilahiy Adaletler Arqa Arqidin Ayan Bolidu!!!
Biz Adem Ewlatlirining Kitaptin Alghanlirizni Bir Tamche, Dep Oylisaq, Eslide Élishqa Tégishliq Bolghanlirimz Bir Kölge Oxshaydu! Shayet Uhalda Bilgenlirimiz, Téxche Bilmigenlirimizning Peqetla Bir Parchisi Bolup, Ularning Hemmisini Bilishmiz Üchün Peqet Bir Ömürlam Emes, Belki Ewlatmu Ewlat Ügünishimizge Toghra Kélidu! Bu Yerde Shuni Tekitlep Qoyushni Layiq Taptuq; Bilim we Bimimsizlik Her Yerde Bar Bolup, Peqet Derijilliri Arqiliq Biridin Yene Biri Periqlinip Tuidu! Shunga Insanlarning Baliliq, Ömürlük we Yashliq Dewirliri Arisida Ming Yillar Bolghandek, Bugünki Insanlarning Tepekkur Tereqqiyatida Bilim Jehettiki Alahiydilikliri Jehettin Ghayet Zor Periqleri Bardur! Bilgen Adem Bilen Bilmigen Adem Oxhimighandek, Jiq Bilgen Millet Bilen Az Bilgen Milletler Arisidamu Ghayet Zor Periqler Bardur! Bir Ademnig Bilim Élsh Arqiliq Özini Kélishürishi Xuddi Bir Milletning Pen-Maarip Arqiliq Özini Tereqqi Tapquzishi We Güllinisige Oxshaydu! Shunga Özimiz We Millitimizni Qurtuldurushning Yoli, Bir Ömür Bilim Élish we Ewlatmu Ewlat Dawamlashturushtur!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Tebiyet Dunyasi Insaniyetning Eng Bashtiki We Eng Axirisidiki Ana Mektiwidur!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Uyghurili Bilen Türkilining Nan, Jan we Iman Ortaqlighimiz Bardur! Yiltizimiz, Yolimiz we Ghayemiz Birdur! Ghémimiz we Shatlighimiz Birdur!!!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Bir Kishining Axlaqi Tawri Yaxshi Niyet, Telim-Terbiye, Ijtimayiyet Qarshi we Murad-Meqset Bilen Alaqidardur! Bulargha Diniy Periqlerni Ölchem Qilishning Orni Yoqtur! Shunga Ademiylikning Otturgha Chiqishida Hedise Ölgendin Kéyinki Qorqu we Azapni Kalligha Keltüriwélishning Hichqandaq Ehmiyiti Yoqtur! Yaxshiliq Yaxshi Niyettindur, Yaxshi Niyet Tebiyettin Bolup, Anadin Tughma Bolidu!
-Gérmaniye Peylasopi Albert Einsein
☆☆☆><☆☆☆
Rehberlik Mertiwiside Turghan Birawlarning Shexsiy, Insaniy we Siyasiy Jehettiki Salahyitige Olturp Qopishi, Yürüsh Turushi, Exlaqi Tawri we Chörisidiki Kishilerning Unversal Sapasi Arqiliq Baha Bergili Bolidu!!!
-Nikkola Makiavelli
☆☆☆><☆☆☆
Horunluq We Nadanliq Eng Chong Rezilliktur; Ishchanliq we Exlaq Bolsa Eng Chong Pezilettur!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Shereplik Bir Hayat Bashqilarning Bizni Shühbilendürgen Yolida Emes, Belki Ishench Bilen Özimiz Tallighan Yoldiki Shereplik Hayattur!
Türkiye Peylasopi Thales von Milet
>>>>☆<<<<
Thales von Milet ( 624/23 v. Chr. in Milet; † zwischen 548 und 544 v. Chr. ebenda) geboren in Türkei.
Thales von Milet war ein vorsokratischer Naturphilosoph, Geometer und Astronom des archaischen Türkei.
Darstellung des Thales aus einem schwedischen Lexikon 1875
Thales hat wahrscheinlich keine Schriften hinterlassen. Die Überlieferung fand durch andere Autoren der Antike statt. Da sich schon früh Legenden um ihn gebildet haben, kann man sich auf über ihn bekannte Details meist nicht verlassen. Es lässt sich jedoch ein grobes Bild zeichnen. Demnach hat er sich in seiner Heimatstadt Milet in Türkei politisch betätigt und war jemand, der für seine große Weisheit bewundert wurde. So erachtete man ihn als einen der Sieben Weisen und als Begründer der antiken Naturphilosophie, Astronomie und Geometrie.
K.U.A
08.06.2024 Gérmaniye
☆☆☆><☆☆☆
Hich bir kishidin shexsi nepsing üchün birnerse istime; Hichkim bilen shexsi nepsimge xizmet qildurimen, dep munasiwet qurma; Hichkimni shexsi nepsimge Xizmet qilsun dep chaqirma!
Az ye, az oyla, az sözle, az uxla!
Ademler bilen bolupmu xilingdin bolmighan ademler bilen aqmas meselilerni oshuqtin oshuq talash we tartish qilma!
Ademler turmaq barliq barliq je janiwarlargha shepqet közi bilen qara! Uzaqqa qara; qursighingni keng tut; Quyashtek, Aydek, Yultuzdek, Taghdek, Dèngizdek, Asmandek Méhri-Muhabbet Bilen Yasha!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Nadan Bilen Dost Bolma: Ilim Bilmes, Irfan Bilmes, Söz Bilmes Üzülisen!
Edepsiz Bilen Dost Bolma: Usul Bilmes, Edep Bilmes, Haya Bilmes Üzülisen!
Achköz Bilen Dost Bolma: Ikram Bilmes, Qayide Bilmes, Toymaq Bilmes Üzülisen!
-Büyük Allame Shayih Adabali
☆☆☆><☆☆☆
Ademlerning Sheyi we Hadisilerge Bolghan His-Tuyghu we Chüshenchuliri, Ularning Ang we Sewiyesige Layiq Bolidu! Shunga: Qelbing Qandaq Bolsa Dunyani Shu Yürekke Baghlan’ghan Közüngge Layiq Köreleysen,- Dégeniken Gérman Mutepekkuri Johann Wolfgang von Goethe!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Tebiyet Qanuniyetlirige Qarshi Heriket Qiliwatqan Herqandaq Nerse Haman Berbat Bolidu!
-Charles Darwin
☆☆☆><☆☆☆
Künimizdiki Eng Xeterlik Waba Jemiyitimizni, Saranglarche Qutrighan Bir Yawayi Eqilining Qarighularche Kontorol Qiliwélishidin Ibarettur!
-English Yazghuchisi William Schakespeare
☆☆☆><☆☆☆
Ata-Anangni Qaqshatma, Ularning Qedri-Qimmitini Bil; Ularni Özengni Hürmetligendek Hürmetle, Ata-Anangmu Séni Özini Söygendek Söysun!
-Gérman Hikmetliri
☆☆☆><☆☆☆
Derghezep Bolghan Bir Adem Aghzini Achtima Boldi, Közi Esla Birnersini Körmeydu!
-Marcus Porcius Cato
>>>☆<<<
Marcus Porcius Cato ( 95 v. Chr.; † 12. April 46 v. Chr.) in Utica im heutigen Tunesien war ein einflussreicher konservativer Politiker in der Endzeit der römischen Republik.
Als Senator, Redner und Truppenbefehlshaber nahm er an den politischen und militärischen Auseinandersetzungen teil, die mit dem Untergang der Republik endeten.
K.U.A
05.06.2024 Gérmaniye
☆☆☆><☆☆☆
Ademler Arzu-Armanlirini, Qorqush we Teshwishlirini, Ümit we Kütkenlirini Iddiye we Ghayesidin Köpraq Oylap Kétishidu!-Digeniken Will Durant
Shunga Hayatta Eslidinla Özige Esla Tewe Bolmighan Birqatar Hésab Kitaplarning Automatik Halda Jawapkari Bolup Qalidu!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Bu Haywanlar Biz Min’gen Yaki Bizni Min’gen Peqetla At we Éshekler Emesdur… Bu At Yaki Ishek Sheklidiki Yük Toshuwatqan Maxluqatlar Hayi Adem Xayi Haywan Bolsun Ulaqdur…! Beziler Atqa We Éshekke, Yene Bezi Atlar we Éshekler Ademgela Oxshaydu! Bezide Ademlerni At We Éshekler, Bezide Atlar we Ésheklerni Ademler Minidu! Minilgenler Mingenlerni Perishtin Erishkiche, Erishtin Perishkiche, Meghriptin Meshriqqiche, Meshriqtin Meghripqiche Toshuyalaydu!
Minilgenler Ulaq, Min’genler Bolsa Yol Yürgen Personaldur! Seper Min’gen We Minilgenlerningdur, Zeper Bolsa Bir Tek Allahningdur!!!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Birleshken, Ittipaqlashqan we Hemkarlashqan Milletler Tashni Paxtidek Kötüridu we Toshuydu; Parchilan’ghan Ittipaqlashmighan we Hemkarlashmighan Milletler Tash Emes Özlirining Jesidi we Meniwi Illetlirini Goya Éghir Tashlarni Toshighandek Japa We Mushaqet Ichide Toshuydu!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Bir Ish Xatamu Boldi, Eger Rastinla Xata Bolsa Herqandaq Bahane Sewepliring Bolsimu Zinhar Qilma; Bir Söz Xatamu Boldi, Eger Rastinla Xata Bolsa Herqandaq Bahane Sewepliring Bolsimu Uni Sözlime!
-Stoachi Peylasop Markus Aureliyus
☆☆☆><☆☆☆
Barliq Yaman Aqiwetler Xuddi Apetning Anisigha Oxshaydighan Xurapatliqtin Kèlidu! Bughu Shundaq Emma Yaxshi Niyet Bilen Qilin“ghan Ishlarmu Layighida Bolmisa, Hich Bolmighanda Chüshünishke We Étirap Qilishqa Nahil Bolalmisa Téximu Yaman Aqiwetlerning Kélip Chiqishigha Sewep Bolup Qalidu!
-Albert Kamus
☆☆☆><☆☆☆
Özi Bolap Yashashtek Asan Ish Yoq Idi Esli Bu Dunyada; Zaman Özgerdi, Bashqisi Bolup Yashash Ilgiri Bolsa Qanche Qiyin, Hazir Özi Bolup Yashashtinmu Müshkül Yene Bir Ish Yoq Bu Dunyada! Eslide Insan Hayati Bir Jennetken, Shul Seweptin Xuddi Bir Qiyametke Hayat Aylandi Bu Jahanda!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Eng Qusursiz Jinayet Birining Yashama Söyünchisini Öltürmektur!
-Paulo Coyelho
☆☆☆><☆☆☆
Xudaning Yolida Mangmaq Bolsa Xiyaling Söygü, Merhemet we Shepqet Yolida Kétiwatqanlarning Arqisigha Egeshkin!
-Mawlana Jalaliddin Rumi Hezretliri
☆☆☆><☆☆☆
Xuda Xalisa Eng Wehshiy Düshmining Eng Sadiq Dostunggha, Xuda Xalimisa Eng Sadiq Dostungnu Eng Rezil we Xeterlik Düshminingge Aylinip Kétidu!
Yardem Qilghan Qol Dua Qilghan Lewdin Téximu Qdirliktur!
-Robert Green Ingersool
☆☆☆><☆☆☆
Adem Ailening, Aile Jemiyetning we Jemiyet Milletning Yiltizidur! Yaxshi Adem, Yaxhi Ailining, Yaxshi Aile Yaxshi Jemiyetning, Yaxshi Jemiyet Yaxshi Milletning Asasidur! Yaxshi Ademler Yaxshi Aileni, Yaxshi Aililer Yaxshi Jemiyetni, Yaxshi Jemiyet Bolsa Yaxshi Milletni Shekillendüridu! Yaxshi Ademler Yaxshiliq Körüdu, Yaxshi Aililier Bexitlik Yashaydu; Yaxshi Jemiyet Inaq-Ittipaq Kélidu; Yaxshi Milletler Bolsa Erkin we Hür Yashaydu!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Hayat Biz Yéship Chiqiridighan Birer Matématikiliq Mesele Yaki Hel Qilidighan Birer Murekkep Problem Emes, Belik Bésip Ötmisek Qettiy Bolmaydighan Mushaqetlik Bir Yoldur!
-Soren Abye Kierkegaard
☆☆☆><☆☆☆
Hayatingizlardiki Istüteksiz Bolghan, Adem Emes Pikir we Étiqat Öltürülidighan Heqiqet Üchün élip Bérilidighan Keskin Jengk Meydanlirida Hemme Adem Etrapingizlarni Terik Étip, Bir Özingizlar Yekke Yigane Qalghandek Hésqilghan Chéghingizlarda, Sizlerning Esla we Esla Yalghuz Emesligingizlarni, Xudaning Sizlerning Yéningizdalighini Esla we Esla Estin Chiqarmangizlar!!!
-Mawlana Jalaliddin Rumi Hezretliri
☆☆☆><☆☆☆
Yaman Ademler Yaman Xudagha Ishen´gechke Hayati Rezillikke Tolup Ketken Bolidu; Yaxshi Ademler Yaxshi Xudagha Ishinidu; Hayati Yaxshiliq Bilen Ötüdu, Etrapi Güzellik Bilen Pürkünüp Turidu! Ademning Étiqadi Adem Hayatining Qandaq Bilishini Belgüleydu!
”Cruel men believe in a cruel God, and use their belief to excuse their cruelty. Only kindly men believe in a kindly God, and they would be kindly in any case. Men tend to have the beliefs that suit their passions.”
— Bertrand Russell,
☆☆☆><☆☆☆
Neqeder Güzel Yoldur Yürek Yoli…Közge Körünmes, Emma Zadiche Hisetilir, Ich-Ichidin sessiz emma shunche semimi….
-Türk Aqiliyetliri
☆☆☆><☆☆☆
Xudayim Ademlerning Ussuzluq Icherken Aghzini Köydürme, Eger Birla Qétim Aghzini Köydüriwaldimu Undaqlargha Bolup Béridu, Qétiq Ichsimu Püwlep Ichidu! Ériqtiki Sugha Kechsimu Qizziqmidu Dep Barmighini Chilap Baqidu!
Xudayim Yene Bezen Insanni Ademlerning Jénini Yaqidighan Qebih Yalghan-Yawadaqlar Bilen Qarshilashturma; Eger Shundaq Boldimu, Undaqlargha Resmi Bolup Béridu! Yalghan Uyaqta Tursun Rastqimu Ishenmeydu! Tüpürükni Körse Déngizdek, Arghamchini Körsen Yilandek Hisqilidighan Bolup Ketidu!
KUA
☆☆☆><☆☆☆
Uyghur Millitining Yiltizi Tengritagh Hawzasidadur! Bu Arhologiyelik Bayqashqa Asaslan’ghanda Bugünki Uyghurlarning Tomurida DNA Testlirining Netijisi Süpitide Teklamakan Mumyasi Dep Atalghan Yüzligen Mumyalar Ichidiki Keruran Güzilining Qéni Eqiwatidu! Keruren Güzili Mumyasi Keruren Güzilining Bugünki Ewlatliri Bolghan Uyghur Millitining Bugünki Uyghuristan Dep Atalghan Jughrapiyede 6800 Yildin Béri Yashap Kelgenligining Parlaq Ispatidur!
K.U.A
01.06.2024 Gérmaniye
☆☆☆><☆☆☆
Bu Haywanlar Biz Min’gen Yaki Bizni Min’gen Peqetla At we Éshekler Emesdur… Bu At Yaki Ishek Sheklidiki Yük Toshuwatqan Maxluqatlar Hayi Adem Xayi Haywan Bolsun Ulaqdur…! Beziler Atqa We Éshekke, Yene Bezi Atlar we Éshekler Ademgela Oxshaydu! Bezide Ademlerni At We Éshekler, Bezide Atlar we Ésheklerni Ademler Minidu! Minilgenler Mingenlerni Perishtin Erishkiche, Erishtin Perishkiche, Meghriptin Meshriqqiche, Meshriqtin Meghripqiche Toshuyalaydu!
Minilgenler Ulaq, Min’genler Bolsa Yol Yürgen Personaldur! Seper Min’gen We Minilgenlerningdur, Zeper Bolsa Bir Tek Allahningdur!!!
K.U.A
03.06.2024
☆☆☆><☆☆☆
Biz Özümizni Men Yaki Biz Deymiz! Men we Biz Zadi Heqiqiten Kim Buni Toluq Toluq Bilmeymiz! Biz Özimizni Özimizningkidekla Oylaymiz; Biz Rastinla Özimizge Ayitmu Yaki Bashqalargha Ayitmu Bilmeymiz! Biz Rastinla Özimizning Zéhni, Eqli we Intilishi Boyinche Heriket Qiliwatamduq; Yaki Alemning Zéhni, Eqli we Intilishi Boyinche Ish Qiliwatamduq Bunimu Bilmeymiz! Biz Qeyerdin Qandaq Sewep Bilen Kelduq, Qeyerde Nime Ish Qiliwatimiz, Qeyerge Kétiwatimiz? Bularning Hemmisi Özimizning Iradisi Bilenmu Boliwatamdu Yaki Özimizdin Tashqiri Bir Küchning Iradisi Bilen Bolwatamdu?! Bularni Oylishimiz, Chongqur Tepekkur Qilishimiz, Hayatimizgha Yéngi we Qimmetlik Mezmunlarni Qoshishimiz Lazim!
☆☆☆><☆☆☆
Eger Yéningdikiler Sendin Eqil, Bilim we Exlaqi Jehettin Üstün Bolsa Peskoyunggha Chüsh, Xudung Bilen Yasha We Rayish Bolghin; Eger Etrapingdikiler Sendin Eqilsiz, Bilimsiz we Axmaq Bolsa Ular Bilen Esla Munazire Qilma we Yiterinche Ulardin Uzaqlash!!!
-Türkiyening Qedimqi Stoachi Peylasopi Epiktetus
>>>☆<<<
Epiktetus, Philosoph. Bornc. AD 50 Hierapolis, Phrygia presumed.
(now Pamukkale, Denizli, Turkey)
Died c. 135 aged c. 85.
Nicopolis, Epirus now
Preveza, Epirus, Greece.
Notable work „Discourses Enchiridion“ etc.
Era Hellenistic philosophy Region Western philosophy School Stoicism
Main interests was Ethics
Notable ideas Memento mori.
The Discourses of Epictetus (Greek: Ἐπικτήτου διατριβαί, Epiktētou diatribai) are a series of informal lectures by the Stoic philosopher Epictetus
written down by his pupil Arrian around 108 AD.
Four books out of an original eight are still extant.
The philosophy of Epictetus is intensely practical. He directs his students to focus attention on their opinions, anxieties, passions, and desires, so that „they may never fail to get what they desire, nor fall into what they avoid.“ True education lies in learning to distinguish what is our own from what does not belong to us, and in learning to correctly assent or dissent to external impressions.
The purpose of his teaching was to make people free and happy.
K.U.A
04.06.2024 Gérmaniye
☆☆☆><☆☆☆
Rehberlik Mertiwiside Turghan Birawlarning Shexsiy, Insaniy we Siyasiy Jehettiki Salahyitige Olturp Qopishi, Yürüsh Turushi, Exlaqi Tawri we Chörisidiki Kishilerning Unversal Sapasi Arqiliq Baha Bergili Bolidu!!!
-Nikkola Makiavelli
☆☆☆><☆☆☆
Sen Her Küni Qilghan Yaxshi we Yaman Ishlarning Yighindisi Hésaplinisen!
-Yunan Peylasopi Heraklitus
>>>☆<<<
Heraklit von Ephesos in Türkei
Geboren: Ephesos, Türkei
Verstorben: Ephesos, Türkei
Beeinflusst von: Thales, Anaximander, Anaximenes
Ära: Sokrates
Ausbildung: Ionien
Bedeutende Ideen: Fire is the arche; Logos; Flux; Unity of opposites
(griechisch Ἡράκλειτος ὁ Ἐφέσιος Hērákleitos ho Ephésios, latinisiert Heraclitus Ephesius; * um 520 v. Chr.; † um 460 v. Chr.) war ein vorsokratischer Philosoph aus dem ionischen Ephesos.
Heraklit beanspruchte eine von allen herkömmlichen Vorstellungsweisen verschiedene Einsicht in die Weltordnung. Daraus ergibt sich seine nachhaltige Kritik der oberflächlichen Realitätswahrnehmung und Lebensart der meisten Menschen. Ein wiederkehrendes Thema seines Philosophierens ist neben dem auf vielfältige Weise interpretierbaren Begriff des Logos, der die vernunftgemäße Weltordnung und ihre Erkenntnis und Erklärung bezeichnet, der natürliche Prozess beständigen Werdens und Wandels. In späterer Zeit wurde dieser Wandel auf die populäre Kurzformel panta rhei („Alles fließt“) gebracht. Des Weiteren setzte sich Heraklit mit dem Verhältnis von Gegensätzen auseinander, wie etwa von Tag und Nacht, Wachsein und Schlafen, Eintracht und Zwietracht. Diese Gegensätze sah er in einer spannungsgeladenen Einheit stehend.
Überliefert sind von Heraklits Werk nur Zitate aus späteren Texten anderer Autoren. Diese Zitate bestehen oft nur aus einem Satz und enthalten zahlreiche Aphorismen, Paradoxien und Wortspiele. Die stilistischen Eigenheiten, die fragmentarische Überlieferung und der Umstand, dass die Echtheit einiger Fragmente strittig ist, erschweren eine präzise Erfassung seiner Philosophie. Seine Thesen waren und sind daher Gegenstand kontroverser Interpretationsversuche. Wegen der nicht leicht zu entschlüsselnden Botschaften verlieh man ihm bereits in der Antike den Beinamen „der Dunkle“ (ὁ Σκοτεινός ho Skoteinós). Seine genauen Lebensumstände sind – wie der Aufbau seines Werkes – ungeklärt, da sich die Forschung lediglich auf Informationen von nicht zeitgenössischen, teils sehr späten Autoren stützen kann, deren Glaubwürdigkeit umstritten und in manchen Fällen offensichtlich gering ist.
K.U.A
04.05.2024 Gérmaniye
☆☆☆><☆☆☆
Adem Ewlatliri Üchün Bu Biz Ichide Turiwatqan Dunya Eslide Qapqara Zulmet Qaplighan Bir Qarangghuluqtur! Bu Dunyada Yorughluqni Tépip Uninggha Egiship Mangalighanlarla Andin Nijatliqqa Chiqidu! Bu Dunyada Yorughluqni Tépip Uninggha Egiship Mangalmighan Insanlar Bolsa Bu Ötkünchi Dunyaning Qarangghulighining Téximu Zulmetlik Chongqurlighigha Menggülük Gheriq Bolup Kétidu!
Beeinflusst von: Platon, Sokrates, Epikur, Zenon von Kition, Ovid, Euripides, Vergil, Chrysippos von Soloi · Mehr ansehen
Ehepartnerin: Pompeia Paulina (verh. 50 n. Chr.–65 n. Chr.)
Beeinflusste Person: W. Shakespeare, René Descartes, Dante Alighieri, Michel de Montaigne ·
04.06.2024 Gérmaniye
☆☆☆><☆☆☆
Oylinish Ichide Ilgirleymiz, Ilgirlesh Jeryanida Tesewurimizni Janlandurimiz, Tesewur Qilish Arqiliq Nezer Dairimizni Kéngeytimiz, Nezer Dairimizni Kéngeytish Jeryanida Yunan Peylasopi Heraklitus¹(Bc520-469) Éyitqandek Özgürimiz, Tereqqi Qilimiz, Özgürüsh we Tereqqi Qilish Jeryanida Yéngi-Yéngi Arzu We Armanlirimizni Otturgha Chiqirip, Arqamu-Arqa Islahat Élip Barimiz We Shu Arqiliq Qudret Tapimiz we Güllinimiz!
>>>☆<<<
Eskertish:
Heraclitus Born: ( fl. c. 520 BC)Ephesus, in Türkiye
Died: (fl. c. 460 BC), Ephesus, in Türkiye
Influenced by: Thales, Anaximander, Anaximenes
Era: Socrates
„the weeping philosopher“, was a pre-Socratic thinker who famously viewed the world as in perpetual flux. #philosophy#inspiration#motivation
K.U.A
05.06.2024 Gérmaniye
☆☆☆><☆☆☆
Rohi Dunyasimizni Kumpeykum Qilidighan Nerse Peqetla Bashqilarning Bizge Séliwatqan Awarichiliqliri Emes, Belki Bizning Ashu Sheyi we Hadisilerge Bergen Her Xil Bahayimizdur! Eger Biz Etrapimizgha Nezer Tashlighanda His we Tughumizni Kontrol Qilalisaq Pikirimiz Bizge Qolayliq we Paydiliq Bolghan Derijide Shekillinidu!
-Qedimqi Türkiye Peylasopi Epiktetus.
Epiktetus Geboren: Hierapolis, in Türkei
Verstorben: 135 n. Chr., Nikopolis, Griechenland
Beeinflusst von: Sokrates, Zenon von Kition, Diogenes von Sinope, Chrysippos von Soloi.
Ausbildung: Stoa/Teqdirchilik. Dunyani Öz Pétiche Qobul Qil, Hadisiler Éqinida Senmu Sudek Aq Pelesepesi.
Bürkütlirim, Duldullurum, Yilanlirim We Arislanlirim Boldi Hemrayim! Kezdim Kicheni Kündüzge Ulap Chöl we Bayawanlarni; Bashtin Kechürdüm Talay Soqashlarni we Jengklerni; Kechtim Sularni we Qanlarni; Ashtim Taghlarni we Dawanlarni! Bolishiche Uzaqlashtim Yéza-Qishlaq Hemde Sheher We Qelelerdin! Yiraqlashtim Ademizat Turmaq Jümlisidin Mexluqatlardin!
Barche Mawjudatlar we Barche Maxluqatlar…Hemme Uzaqtin Qaraydu Manggha, Baqqandek Goya Yoruq Yultuzgha, Men Qaraymen Söygü Bilen Heywetlik Tagh-Deryalargha, Sheher we Bazarlargha, Déngiz-Okyanlargha, Wadilargha, Bozqirlargha! Yéterki Körüp Turayli Bir-Birimizni, Yer Yutmisun Silerni Zaman Zaman; Saqitip Öchürmisun Hararitim we Nurumni Büyük Asman!!!
K.U.A
05.06.2024 Gérmaniye
☆☆☆><☆☆☆
Özini Özi Wetenper Dep Qaraydighan Insanlar Özlirini Melum Chek We Chégirilar Ichide Kontorol Qilip Tutalaydighan Bolushni Aldinqi Shert Qilidu!
-Gérman Yazghuchisi Thomas Mann
06.06.2024 Gérmaniye
☆☆☆><☆☆☆
Ulugh Weten Türkiye We Ana Watan Uyghuristan Otturisidiki Qan-Qérindashliq Rishtisi Baghlan’ghan Altun Zenjir Yene 1000 Yillardimu Esla We Esla Üzülmeydu!
K.U.A
06062024 Gérmaniye
☆☆☆><☆☆☆
Heqiqet Üchün Bir Pütün Jemiyetning Qarshisida Turup Qélishtin Endishe Qilip Emes, Belki Arqida Qalghan Qalaq Bir Xelqining Heqiqetni Inkar Qilidighan Bir Yürüsh Sep-Sezmteliri Ichide Gheriq Bolup, Gheplet Uyqusida Yashashtin Hezer Eylenglar!
-Qedimqi Roma Peylasopi Émparator Markus Aurelius
07.06.2024 Gérmaniye
☆☆☆><☆☆☆
Etrapinggha Yaxshiraq Qarap Baq:
Qanche Kishi Nadan Emes, Ilim we Irfandin Xewiri Bar, Toghra Sözlüktur;
Qanche Kishi Hürmet we Izzetni Chüshünidighan, Usul, Edep we Xudini Bilidighan, Ach Köz Emes;
Qanche Kishi Bar Bérishninimu, Élishnimu Bilidighan;
Qanche Kishi Bar Qayide-Yosunni Chüshünidighan, Herqanche Bersengmu Esla we Esla Razi Bolushni Bilmeydighan;
Qanche Kishi Bar Taghni Bersengmu Toymaydighan, Tama Qiliwérip Séni Renjitmeydighan Bu Dunyada!
Qanche Kishi Bar Halal we Haramni Bilidighan, Xudadin Qorqup, Xudini Bilidighan, Dost-Düshmen’gemu Rehim we Shepqet Közi Bilen Qariyalaydighan!!!
Asmandiki Ghazning Shorpisigha Nan Chilap Yeydighan Axmaq We Ebgahlarning Haligha Way!!! Özini, Özgini we Dunyani Chüshünelmeslik Nime Digen Külkilik! Bundaqlar Tünügünni
Toghra Tüzgün Yashiyalmidi, Bugüni Heqqide Toghra Yolni Tapalmidi, Ertisi Heqqide Toghra Qarar Chiqiralmdi! Qish Kelgende Yoq Yortqangha Kallisida Paxta Atidu, Ishek Minip Chüsh Körüdu, Chelliside At Chapidu, Qeshqerde Süyi Yoq Tügmende Un Tartidu, Semerqendte Qara Qishta Dughduyup Kochida Yatidu, Qish Kelse Xiyalida Saray Salidu, Yaz Kelse Uxlimay Turup Üjme Sayisida Yétip Qalaymiqan Chüsh Köridu, Mal Emes Qup-Quruq Gep Satidu!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Zhongguo Hökümiti Uyghuristan Xelqining Milliy Örpi-Adetlirige we Diniy Étiqadigha Qettiy Hürmet Qilsun! Uyghuristandiki Èrqi we Kultural Qirghinchiliq Tizlikte Turdurulsun! Uyghur Millitining Er-Ayallirning Milliyche Bash Kéyimi we Kéyim- Kicheklirini Kiyishige Shertsiz Ruxset Qilinsun!!! Uyghurlargha Insan Heqliri, Uyghurlargha Démokratiye, Uyghurlargha Erkinlik, Mustemlike Astidiki Uyghuristan’gha Milliy Musteqilliq!!!
K.U.A
08.06.2024 Gérmaniye
☆☆☆><☆☆☆
Weten Xayinliri, Milli Munapiqlar We Siyasiy Satqunlar Ichidin Alimlar, Peylasoplar, Shayirlar, Yazghuchilar We Bashqa Sennetkarlar Chiqidu, Dise Bir Metu Millettin Bashqa Yene HichKim Ishenmeydu!!!
K.U.A
09.06.2024 Gérmaniye
☆☆☆><☆☆☆
Teqdir objektip hadise bolup, Roh we Maddaning tesirige uchrap turidu.
Teqdir Insani tebiyet we Dunyawi tebiyetning pirinsipliri asasida wujutqa chiqidu.Teqdir ikkige ayrilidu: Birinchisi öziningizning tirishchanlighigha baghliq bolghini; Ikkinchisi bolsa shert-we sharayitlargha baghliq bolghinidur! Shexsi Tebiyet, Dunyawi tebiyetning parchisi bolup, bir pütündur. Teqdirning shert-we sharayitlargha baghliq bolghini, özingizning tirishchanlighigha baghliq bolghinigha ong tanasip bolghanda teqdiringizde ijabiy özgürüsh bolidu, Teqdirning shert-we sharayitlargha baghliq bolghini, özingizning tirishchanlighigha baghliq bolghinigha tetür tanasip bolghanida teqdiringizde selbiy özgürüsh bolidu! Biz teqdirimizni özgertishni xalighanda awal irade qilimiz. Qilmaqchi bolghan ishlarni özimizning kontrollighi chepchewriside pilanliyalisaq axirqi meqsdetke ilgi axiri bolup haman yétimiz, Qilmaqchi bolghan ishlarni özimizning kontrollighi chepchewriside pilanliyalmisaq axirqi meqsdetke ilgi axir bolup herqanche yaman bolsaqmu yételmeymiz! Meqsetke yétishning yoli tebiyet dunyasining xudaning iradisige baghlan´ghan üstün eqlige zit emes belki parallil heriket qilishtur!
Biz eger meqsetke yétishning yolini tebiyet dunyasining xudaning iradisige baghlan´ghan üstün eqlige zit emes belki parallil heriket qilishqa toghriliyalmisaq, qilishqa tigishlik birinchi ish teqdirge ten bérishtur! Teqdirini özgertishni niyet we irade qilish chong we kichik bedel töleshni shert qilidu.Ulugh ishlar Gep Bilen Pütmeydu; Gep Heriketke Aylanmisa Gepni Qilishning Pursiti Kelmeptu, Dep Oylanglar! Undaqta Eger bedel töleshke layiq niyet, irade we küch bolmisa uhalda teqdirge ten béringlar! Undaqta Eger bedel töleshke layiq niyet, irade we küch bolmisa uhalda kontrollighingizlar siritidiki ishlarni pem ishlitip éqishigha qoyup bérip, shexsi, kolliktip we milli teqdirning shert we sharayitlargha baghliq bolghan hadise ikenlikige ortaq ten bérip, hayatliq, mawjutluq we heq-hoquq heqqide riyalliqinglargha uyghun bolghan yéngilan´ghan pilan tüzünglar!
Eger bedel töleshke layiq niyet, irade we küch bolmisa uhalda kontrollighingizlar siritidiki ishlarni pem ishlitip éqishigha qoyup bérip, shexsi, kolliktip we milli teqdirning shert we sharayitlargha baghliq bolghan hadise ikenlikige ortaq ten bérip, hayatliq, mawjutluq we heq-hoquq heqqide riyalliqinglargha uyghun bolghan yéngilan´ghan pilan tüzmekni qarar qilsanglar silerni orap turghan jemiyet riyallighini shert-sharayitlar piship yétilgüche öz pétiche qobul qilinglar!
Etrapingizlardikilerge özengizlarning izzet-nepsini saqlap qalghan shert astida méhri-shepqet bilen muamile qilingizlar! Xuda özgertishni xalisa herqandaq ish birdinla özgüreydu, Xuda özgertishni xalimisa herqanche qilghan bilen hich nerse özgermeydu! Xuda bérishni xalighanda seni murading bilen urup béridu; Xuda bérishni xalimighanda sen béshingni tashqa uriwalghan bilenmu sanga qetti bérmeydu! Shunga xuda özgertmigenni özgertishke orunmang; Herqandaq ishta tebiyetning qanuniyitige boysuning. Déngizchilar bezide shamalning küchi bilen uni kontrol qilalmay weyran bolsa, Bezide uni kontrol qilip, qarangghuluqlarni yorutiwatidu we Sünniy hemra, Kéme, Parxot we Hawakémisi/ Zeppilinlarni heriketlendürüp seperge atliniwatidu! Seyyahlar ilgiri chöl boranlirida xaniweyran bolup kétetti, Emdi bolsa shamalning küchidin éliktir chiqirip, Érishken énirgiyelerni ishqa sélip poyiz, ayripilan, automobél we pikawilarni herket qildurup yol yüriwatidu we yük toshuwatidu! Xuda rawa körgenni sizler rawa körüngizlar, Tebiyet qanuniyetliri rabbingizlarning iradisidur! Alemning üstün eqli we Tebiyetning pirinsipigha boysuninglar! Xuda xalighanni Yükseltidu, Xalighanni Chöküridu! Xuda yükseltkenge hürmet qilinglar; Xuda chökürgenge izzet qilinglar! Etrapingizlardiki Sheyi we Hadisilerning chonglarini Xuda urup yoqutushni irade qilmighuche urup yiqitmanglar; Etrapingizlardiki Sheyi we Hadisilerning kichiklirini Xuda yölep turghuzushni irade qilmighuche yölep turghuzmanglar;
Ilahiy Adalet 24 Saet Ayan Boliwatidu; Gunahingizlarni Tonungizlar, Töwbe Qilingizlar, Toghra Terepke Sürülüngizlar! Özengizlargha we Rabbingizlargha Ishiningizlar; Rehim we Shepqet, Rehmet we Merhemet Tiligüchi Bolungizlar!
Biz Insanlarla Emes, Belki barliq Jel-Janiwarlar we Maxluqatlar We Belki Külli Jahandiki Mawjudatlar Bir Ormangha Oxshaymiz! Bizning Yiltizimiz Tutashla Emes, Beliki Bizimiz Ghol, Birimiz, Shax, Birimiz Tal, Birimiz Chichek, Birimiz Yapraqturmiz! Birimiz Yene Birimizning Bashlinishi, Yene Birimiz Bolsaq Yene birimizning Axirlishishimizdur! Biz Alemdin Ibaret Bir Qursaqta Yaralghan Qoshmaq Ewlatlargha Oxshaymiz! Biz Meyli Adem, Meyli Haywan we Meyli Ösümlük Bolayli Bir Birimizge Ige Chiqishimiz, Meyli Adem, Meyli Haywan we Meyli Ösümlük Bolayli Bir-Birimizni Qoghdishimiz we Bir Birimizge Köyünishimiz Lazim!
10.06.2024 Gérmaniye
☆☆☆><☆☆☆
Mesele Arzu-Armanlarning Chong, Heriketning Suslighi Emes, Belki Iradening Ajizlighidur!
-English John Stuart Mill
>>>☆<<<<
John Stuart Mill (* 20. Mai 1806 in Pentonville, Vereinigtes Königreich; † 8. Mai 1873 in Avignon, Frankreich) war ein britischer Philosoph, Politiker und Ökonom, einer der einflussreichsten liberalen Denker des 19. Jahrhunderts sowie ein früher Unterstützer malthusianischer Konzeption und in diesem Zusammenhang auch der Frauenemanzipation.
John Stuart Mill wird in der Sekundärliteratur teilweise auch als früher Feminist und als Vorläufer Darwins bezeichnet. John Stuart Mill war Anhänger des Utilitarismus, der von Jeremy Bentham, dem Lehrer und Freund seines Vaters James Mill, als Nutz-Ethik entwickelt wurde. Seine wirtschaftlichen Werke zählen zu den Grundlagen der klassischen Nationalökonomie, und Mill selbst gilt als Vollender des klassischen Systems und zugleich als sozialer Reformer.
KUA
10.06.2024 Gérmaniye
☆☆☆><☆☆☆
Men Bilimen, Haman Bir Küni Etrapimdiki Yaxshi We Yaman Ademlerning Hemmisige Oxshashla Rexmet Éytimen! Emma Hayatimda Yashan´ghanlarni Bolsa Esla Unutmaymen!!!
KUA
10.06.2024 Gérmaniye
☆☆☆><☆☆☆
Büyüklikige Hichqandaq Söz Ketmeydighan, Ulughlighigha Hichnerse Yetmeydighan, Özi Yalghuz Alemlerning Perwerdigari Bolghan Rabbimizge Minglarche, Milyonlarche Rexmet.Ulugh Xuda Köngüllirimizni Eqil We Paraset Nuri Bilen Baghlidi! Shunga Qelbini bilim yorutup turghan ademmer, perishtiler we jinler Qeyerde yaki Qaysi yolda Bolsa bolsun Haman oxshash bolghan bir Menzilge qarap ilgirleydu! Bu Xudaning özi yaxshi körgen bendillirige körsetken iltipatidur!
K.U.A
10.06.2024 Gérmaniye
☆☆☆><☆☆☆
Hayatta Orunsiz Talash Etme, Özgertkili Bolmaydighan Nersiler Xudadindur! Kündilik Turmushtiki Her Türlük Qiyinchiliqlarni, Ademiyligingni Muapizet Qilghan Shert Astida Éqishigha Qoyup Ber! Tebiyette Tebiyettek Yashashqa Adetlen, Dostlargha Dostlarning, Düshmenlerge Bolsa Düshmenlerning Usuli Bilen Inkas Qaytur! Qizziqqanliq Qilma, Hisyat Bilen Emes, Eqil Bilen Heriket Qil, Öpkengki Bésiwélip Ish Qil! Hadisilerge Inkas Qayturghanda Éghir Bol, Hoduqma we Perwaying Pelek Halda Qapqanni Qurup, Yemchükni Rastlap Qoyup, Qazanni Ésip Qoyup Bexeraman Saqla! Uzaqqa Nezer Tashla we Bir Yaki Birqanche Ömür Sebir Qil! Tarixning Xarabilirige Qara, Qanche Ming Yil Awalqi Emes, Qanche Yüz Yil Awalqi Muhteshem Ormannar we Baghlar Görde Yatidu, Bayawanlar We Chöller Ara Güllep Yashnap, Etrap Bükkide Chichek Achidu! Waqit Hemmini Hel Qilidu, Shundaq Qilsang Awal Ghelbe Qilisen, Andin Bexitke Érishisen!!!
K.U.A
10.06.2024 Gérmaniye
☆☆☆><☆☆☆
Kitap we Muzika Ashiqimen, Kitap we Muzikadin Ayrilip Esla Yashiyalmaymen, Minglighan, Onminglighan, Yüzminglighan Kitap Bar Bolghan Bir Yerde Muzika Anglap Turup Kitap Oqup Yashisam Dep, Bir Ömür Arman Qilip Keldim! Bezide Ölgende Kashki Kitaplirimizni Birge Élip Kételigen Bolsaq Nime Digen Yaxshi Bolaridi; Kashki Bizning Qebremizdemu Biz Yaxshi Körüdighan Nadir Kitaplar we Muzikalar Bar Bolghan Bolsa, Ubir Dunyada Kitap Bolmisa Qandaqmu Qilarmen, Dep Oylap Qalimen. Méni Eshundaq Men Qandighini Izdisem Shundighini Tapqili Bolidighan Kitaplar Bar Bolghan Bir Yerge Solap Qoyghan Teqdirdimu 1000 Yil Hetta 10,000 Yil Yalghuz Öz Béshimgha Yashashqa Herzaman Hazir Halette Yashighan Kitapxumar, Meripetperwer Ademlerning Menmu Bir Nepiri Bolimen!
K.U.A
10.06.2024 Gérmaniye
☆☆☆><☆☆☆
Oxshimighan Ademler Oxshash Nersige Qarap Oxshimighan Nersilerni Körüdu; Buningdin Bashqa Addmler Oxshaydighan Nersilerge Oxshimaydighan Zamanlarda we Makanlarda Qarap Yene Bashqa Bashqa Nersilerni Körüdu! Bilim Eqli Tepekkur We Bilim Sewiyesining Özgürishi Bilen Ademler Oxshaydighan Nersilerdin Ixshimighan Nersilerni His Qilishidu!
12.06.2024 Gérmaniye
☆☆☆><☆☆☆
Kitap Oqughan Kishining Oqughan Kitabining Yaxshi- Yamanlighi, Shundaqla Az-Köpligige Qarap Közi Échilidu;
Bilimining Éshishigha Egiship, Asta-Asta Qarangghuluqtin Sughurulup Chiqidu; Kitap Oqughan Kishining Bilimining Éshishigha Egiship Qelbi we Közidiki Nadanliq, Xurapiliq we Jayilliq Perdiliri Birdin-Birdin Chüshürilidu; Kitap Oqughan Kishining Eqli Küchlinip, Oylash Jehetteki Mahariti Tereqqi Qilidu; Kitap Oqughan Kishining Zéhni Küchi we Tepekkuri Barghanche Örlep Baridu; Kitap Oqughan Kishining Eqil Közi Yorushqa Bashlaydu; Kitap Oqughan Kishining Aq we Qarini Periq Étish Iqtidari Küchlük Kélidu! Kitap Oqughan Kishi Adil, Heqqaniyetchi, Wijdanliq we Ghururluq Kélidu; Kitap Oqughan Kishi Hayattiki Adettiki Ademler Asanliqche Periq Ételmeydighan Xata Yollarda Emes, Belki Özige, Ailisige, Jemiyetke, Milletke we Insaniyetke Payda Keltüridighan Toghra Yollarda Yashaydu!
K.U.A
13.06 2024 Gérmaniye
☆☆☆><☆☆☆
Isil Erkekler Bilen Isil Xotunlar Öz-Ara Uchrashqanda Menggülük Muhabbet Otturgha Chiqidu!Isil Erkekler Bilen Isil Xotunlar Uchrashqanda Isil Aililer Otturgha Chiqidu! Isil Aililer Bolsa Isil We Muhteshem Milletlerning Baghchisidur! Heqiqi Aililerdiki Heqiqi Muhabbettin Isil Nesiller Dunyagha Kélidu! Isil Nesillerdin Isil Ewlatlar Dunyagha Kélidu! Heqiqi Muhabbet Baqi Alemge Adem Bilen Birge Kétidighan Heqiqi Mirastur; Heqiqi Miras Özidin Özige Qalidighan, Bu Dunyadin Ubir Dunyagha Adem Ewladi Bilen Birge Köchüdighan Maddi Emes Meniwiy Bayliq Arqiliq Ishqa Ashidighan Birdinbir Mirastur! Bu Dunyada Muhabbet Ata Qilghanlar Ubir Dunyadamu Muhabbetke Nail Bolup Yashaydu! Bu Dunyada Muhabbet Emes Nepret we Öchmenlik Oyghandurghanlar Bolsa Ubir Dunyadamu Lenet we Bepretke Nail Bolup Yashaydu! Ibadet Muhabbetke Bérilgen Wede, Ijrahat Bolsa Muhabbettur, Adem Ewlatliri Bir Tek Ibadet Bilen Emes, Belki Emeliy Ijrahat Arqiliq Jennetke Kirishning Yolini Tapidu! Muhabbet Tebiyet Dunyasining Yaritilishidiki Esli Pirinsiptur! Muhabbet Yaxshiliq Derixi Bolup, Uningdin Yene Yaxshiliq Chichekliri Échilip, Yaxshiliq Méwiliri Tökülidu! Mal-Dunya Emes, Insanlargha Menggülük Muhabbet Ejdatliridin Ewlattin Ewlatlargha Köchmes Mülük Süpitide Miras Qalidu! Hayat Ebidil Ebed Muhabbetning Möjizisi Arqiliq Ezim Deryadek Wadilarni Gül-Chicheklerge Pürkep Üzülmey Éqip Turidu!
K.U.A
14.06.2024 Gérmaniye
☆☆☆><☆☆☆
Gérman Peylasopi Karl Gustav Jung „Adem Ewlatliri Tenqitligüchidin Anche Razi Bolmaydu, Bu Esla We Esla Bir Tasadipiliq Emestur!“-Digeniken. Karl Gustaf Jung Yene Bir Jemiyetning Barliq Terepliri Otturche Eqilning Hökmaranlighi Astida Bolghachqa Eqil-Paraset, Bilim we Tejiribelerning Ösüshi Dayim Rezil Küchler Teripidin Tosqunluqqa Uchraydighanlighini Tekitligen.
Toghra, Démisimu Shundaq Boldi, Körüwélushqa Boliduki Tarixtin Beri Bilim we Sennet Dunyasi Hökümet, Dini Jemiyet we Nezre Jamaiti Teripidin Küchlük Cheklimilerge Uchrap Turidu!
Kopernik, Mansur Hallaj, Umar Hayyam, Ulughbeg, Alshir Nawayi, Shahmeshrep Qatarliq Ewliyalar, Enbiyalar, Theosoplar, Peylasop we Edipler Öz Dewrining Eng Aqil Kishiliri Bolup, Hökümdarlar Teripidin Jazahlan’ghan! Kéyin Ularning Égiz Kötergen Bayraqliridin Heqiqet Bayqilip, Pütkül Insaniyet Jümlidin, Pütkül Jemiyet Teripidin Insaniyetning Oyghaq Ewlatliri Hésaplinip, Esir We Esirlerdin Béri Sherep Bilen Xatirliniwatidu!
K.U.A
14.06.2024 Gérmaniye
☆☆☆><☆☆☆
Ata-Ana Bayram, Ata-Ana Bexit, Ata-Ana Xushalliq, Ata-Ana Shatliq, Ata Ana Bayliq, Ata-Ana Erkinliktur!Ata-Analar Meyli Nerde Bolsun, Ularning Altun Tenliri Saq Salamet Bolsun, Ömri Uzun Bolsun, Ishliri Asan Bolsun, Her Jayda Aman Isen Bolsun!
K.U.A
17.06.2024 Gérmaniye
☆☆☆><☆☆☆
Tanglar Étip, Yer-Jahan Yorighanda, Quyash Nur Chéchip Qushlar Sayrighanda; Analar Hoylilarni Süpürüp, Yollargha Sular Chachqanda; DadalarQilich Ésip, At Minip, Qalqan Tutup, Neyze Kötürüp Jengklerge Atlan’ghanda; Kök Bayraq Erishni, Qizil Bayraq Perishni Qaplighanda; Düshmenler Yéngilip Bizler Zeper Quchqanda Andin Hayatliq Güli Échilar Bu Uyghurning!
K.U.A
17.06.2024 Gérmaniye
☆☆☆><☆☆☆
Xudani Insan Tesewuridiki Hichnersige Oxshatqili Bomaydu; Rabimizning Karametlirini Til Bilen Teswirlep Bergili Bolmaydu! Pütkül Jahan Ilahning Küch We Qudritining Kontorollighi We Tesir Dayirisi Ichidedur!!!
K.U.A
18.06.2024 Gérmaniye
☆☆☆><☆☆☆
Ewlatlarning Yüksilishining Siri:
Hayatliqqa Ottek Intilip, Ölmeydighandek Yashash.
Eqil we Bilimge Mihabbet Bilen Telmürish!
Bilim Anadin Yéngidin Törilish,
Özige Ishinish;
Ertela Ilahiy Soraqqa Tartilidighandek Toghra Yolda Méngish;
Ömürwayet Toxtimay Ügünish!
Iradilik, Jessue we Ghayilik Bolush;
Exlaghliq, Wijdanliq, Ghorurluq Bolush;
Büyük Ghayilerge Küchlük Irade Bilen Belni Mehkem Baghlap Seper Qilish!
K.U.A
18.06.2024 Gérmaniye
☆☆☆><☆☆☆
Zhongguo Hökümiti Özlirini Biz Qanun Dewliti, Milletlerning Qanuni Hoquqini Qoghdaymiz, Til-yeziq, Örpi-Adet We Medeniyet Tereqqiyatigha Yol Qoyimiz,-deydu! Qeyerde U Qanun Dewliti! Qeyerde U Qanun Dewliti Digen Sepsete?! Zhongguo Hökümiti Insanliqqa, Medeniyetke we Erkinlikke Qarshi Bir Téror Hökümitidur! Mana Uyghuristandiki Dini Erkinlik! Ademlerni 1000 Yillardin Béri Dawam Qilip Kelgen Milliy Eneneliri we Milliy Örpi-Adetlirige Hürmet Qilip Yashashqa Ruxset Qilmaydu; Hetta Uchrashqanda we Ayrilghanda Milliy Enenillirige Uyghun Shekilde Salam Saet Qilishqamu Ruxset Qilmaydu! Qaranglar, Bigunah Xeliqning Meschitlerge Kirip Ibadet Qilishi We Dini Kitaplarni Oqushi Cheklinidu! Bular Zhongguo Saxchiliri, Jamelerde Ibadet Qiliwatqankarni Qolgha Élip, Qurani Kerim Qatarliq Dini Kitaplarni Musadire Qiliqatidu!
UKM
20.06.2024 Germaniye
☆☆☆><☆☆☆
Dunyagha Dangliq Amerikaliq Chong Bay John D. Rockefeller “ Nezirimde Puli Bar Turup, Bashqalargha Hichqandaq Yardimi Towunmiggan Adem Nrzirimde Eng Qekender Ademdur,- Digeniken. Méningche Bolghanda Bilimi Bar Turup, Bimimining Hichkimge Paydisi Bolmaydighan Ademlermu Eng Rezil Ademlerdur! Dunyadiki Nurghun Baylar Peqet Özlirining Shexsi Menperti Üchünla Yashighandek, Nurghun Bilimlik Ademlerningmu Özidin Bashqa Hichkishige Paydisi Bolmaydu! Heqiqi Bilimlik we Mülükdar Insankar Wetenperwer, Insanperwer wie Merripetperwer Kélidighan Alimlar we Baylardur! Bilimi Turup Bilimsizdek Yashash we Puli Turup Puli Yoqtek Yashash Bashqalargha Merhemet Qilmasliq, Özi Toysimu Közi Toymasliq, Sharayiti Turup Ademiylikni Özleshtürmeslik, Bilimlik Turup, Insaniyet we Milliti Üchün Oaydiliq Ishlarni Qilmay Yüriki Qara Mexluqlardek Yashash, Heqning, Adaletning we Erkinlikning Qarshisida Turush Eng Rezil Ademlerning Esla Kechürgisiz Qilmishliridur!
K.U.A
20.06.2024 Germaniye
☆☆☆><☆☆☆
Bir Axmaqlar Jamesi Dötler Qarnining Toyghinini Qursighini Tutup Béqip Bilgendek, Qilghanlirigha Etrapidki Qara-Qursaq Nadanlarning Chiray Ipadilrige Qarap Baha Béridu, Hetta Qiya-Chiyalargha Aldinip Etrapidiki Hichkimni Közge Ilmadu!
Yunan Peylasopi Aristoteles Bundaqlar Heqqide Toxtulup, „Axmqlar Güzellik Pilakati Kötüriwalgini Bilen Heqiqetke Esla Qulaq Salmaydu, Qeyerde Güzellik Bilen Uchrahsa Shu Yerge Hichqandaq Ikkilenmestin Zehrini Chachidu“, Digeniken!
Adettiki Toghragha Eqil Bilen, Heqiqetke Üstün Eqil Bien Höküm Qilghan Yaxshdur!!!
K.U.A
20.06.2024 Germaniye
☆☆☆><☆☆☆
Bir Ishni Qilish Üchün Herriket Qilishning Eng Qiyin Teripi Bir Izida Turup Qilinidigan Heriket Emes, Belki Tereqqi Qilish, Ösüsh we Ilgirlesh Jehettiki Heriket Qilish Bolup, Peqet Bu Xildiki Ijabiy Heriket Arqiliqla, Heqiqi Ghalbiyet Yoligha Érishkili Bolidu!
-Markus Aureliyus
21.06.2024
☆☆☆><☆☆☆
Nerdiki Erzimes Ishlarni Dep Jahanni Béshimizgha Kiygen Bilen, Heqiqi Söhbet, Ilmiy Mulahize, Dostane Muzakire Hemde Keskin Riqabet Ichide Talash We Tartish Qilidighan Chaghda Nomus Qilmay Sükütke Patimiz!
Romaning Stoachi Peylasopi Seneka
☆☆☆><☆☆☆
Mal-Mülük Diqqet Qilinilmisa Bir Ademning Yürikini Qariditiwitidu; Bir Ademning Yürikini Qariditiwetsila we Boldi Qilsila Bolattighu, Shuning Bilen Birge Yene Kambighel we Namrat Hésaplinidighan Köp Sanliq Kishilerningmu Yürikni Qaraditiwitidu!
-Yunan Alimi Posidoniyus
23.06.2024
☆☆☆><☆☆☆
Ziyali we Ölimarning Ichide Wetenperwer, Milletperwer Ediplerning Yeni Yazghuchi Shayirlarning we Wetenperwer, Milletperwer Ülimalarning Ademiyliki Nisbeten Küchlük Kélidu; Heqiqi Edipler Exlaqliq, Wijdanliq, Ghorurluq Kélidu; Edipler Toghra, Dorust, Adil we Heqqaniyetchi Kélidu; Heqiqi Edipler Iradilik, Qeyser we Ghayelik Kélidu; Heqiqi Edipler Wetenperwer, Milletperwer, Insanperwer, Meripetperwer We Tereqqiperwer Kélidu; Heqiqi Edipler Jasaretlik, Pidakar, Exlaqliq we Peziletlik Kélidu! Heqiqi Edipler Weten we Milletige Sadiq, Xelqige Merhemetlik, Düshmenlirige Rehimsiz Kélidu; Heqiqi Edipler Rezillikke Qarshi Turup, Heq we Adaletning Ornini Yükseldürüsh Üchün Yashaydu! Edipler Toghra Dep Tallighan Yolidin Hayatigha Xewip Yetken Teqdirdimu Esala We Esla Waz Kechmeydu! Heqiqi Ediplerning Hayati Wijdansizliq, Exlaqsizliq, Shöretperestlik, Shexsiyetchilik, Hesetxorluq, Xayinliq, Satqunluq We Milliy Munapiqliqqa Qarshi Küresh Meydanlirida Ötidu! Heqiqi Edipler Izilgüchiler We Mezlum Xeliqler Terepte Turup, Expolattasiyege, Heqsizliqqa, Zulumgha we Zalimlargha Qarshi Turup, Heq-Adalet, Teng-Barawerlik, Azatliq we Erkinlik Üchün Küresh Qilidu! Heqiqi Edipler we Ziyalilar Muhemmed Emin Bughra Hezretliti,
Abduxaliq Uyghuri Ependi, Memtili Toxtaji Ependi, Lotupulla Mutellip Ependi, Abliz Maxsum Ependi we Yalqun Ruzi Uyghuri Ependi…; Heqiqi Ülimalar Abduqadir Dewmullam, Hüseyinxan Tejelli, Sabit Dewmullam, Qutluq Shewqi, Ablikim Mehsimhaji we Ablikim Mahsum Hajilar Qatarliqlardek Xeyim-Xeter we Ölüm Tehditleri Aldidamu Qettiy Ikkilenmey Weteni, Milleti we Xelqi Üchün Hichkim Asanliqche Jüret Qilalmaydighan Éghir Bedellerni Töliyeleydu! Pulningmu Saxtisi Bolghandek, Jemiyitimizde Ziyalilar we Ülimalarningmu Rast we Saxtiliri Bardur! Ziyalilarning We Ölimalarning Rast we Saxtiliqigha Höküm Qilishta Yoqurqi Shertlerni Ölchem Qilishqa Asasen Digüdek Bolidu!!!
K.U.A
23.06.2024
☆☆☆><☆☆☆
Hayatingizlardiki Istüteksiz Bolghan, Adem Emes Pikir we Étiqat Öltürülidighan Heqiqet Üchün Élip Bérilidighan Keskin Jengk Meydanlirida Hemme Adem Etrapingizlarni Terik Étip, Bir Özingizlar Yekke Yigane Qalghandek Hésqilghan Chéghingizlarda, Sizlerning Esla we Esla Yalghuz Emesligingizlarni, Xudaning Sizlerning Yéningizdalighini Esla we Esla Estin Chiqarmangizlar!!!
-Mawlana Jalaliddin Rumi Hezretliri
24.06.2024
☆☆☆><☆☆☆
Birawni Eger Yaxshi Körseng Xatalighigha Ramen, Yaxshi Körisen; Eger Birawni Söyseng Xataliqinimu Qoshup Söyüshke Mejbur Bolisen!
-German Yazghuchisi Hermann Hesse
25.06.2024
☆☆☆><☆☆☆
Ademler Axmaqliqqa Peqetla Yol Qoymighan Bolsa, Uhalda Eqil-Parasetlik we Bilimlik Bolushning Tüzükrek Bir Ehmiyiti Qalmighan Bolaridi!!!
Mol hosulluq, Talantliq Uyghur yazghuchisi, musteqil tetqiqatchi we jurnalist Kurasch Umar Atahan 1966-yili 5-ayning 24-küni Xitay mustemlikesi astidiki Uyghuristan Jumhuriyitining jenubidiki tarixiy makan Artush shehiride wetenperwer, milletperwer, meripetperwer bir maaripchi ailiside dunyagha kelgen.
Kurasch Umar Atahan bashlanghuch ottura we toluq ottura mekteplerni Artush shehiride ela netijiler bilen oqughan. Kurasch Umar Atahan1982-Yilidin 1987-yilighiche uyghuristan Uniwérsitéti- ning Filologiye inistituti, til-edebiyat Fakultitida oqughan. 1995-yilidin 1997- yilighiche Ürümchi chetel tili mektiwide ishtin sirit Éngiliz tili ögen’gen. 1997-yilidin 1998-yilighiche yene Uyghuristan Univérsitétining Chetel Tili Fakultétida magistirlarni yétüshtürüsh kursida Éngiliz tili-ebiyati boyiche bilim ashurghan. Aptor 2002-yili chetelge bilim tehsil qilish üchün seper qilghan. 2002-Yilidin 2003-yilining otturlirighiche Gérmaniyedeiki Martin Lutér uniwérsitétida chetelliklerdin dokturlarni yitishtürüsh til kursida bir mezgil Gérman tili we edebiyatini we ishtin sirit Gérman edebiyati we pelesepisi ögengen. 2006-Yilidin 2007-yilighiche Firankfurtta Geothe Inistituti dep atilidighan bir aliy mektepte Gérman Til- Edebiyati kespide bilim ashurghan.
Kurasch Umar Atahan 1987-yilidin 1989-yilighiche Artushta oqutquchiliq kespi bilen shughullanghan bolup, 1989-yilidin 2002-yilighiche Uyghuristan xelq neshriyatida muherrirlik wezipisini ötigen we yüzligen muhim eserlerni tehrirligen we bir qisim muhim eserlerning neshir qilinishigha sewepchi bolghan. Kurasch Umar Atahan yene 2003-yilidin 2007-yilighiche Gérmanyiede türükche neshir qilinidighan Hüriyet gézitide, 2008- yilidin 2015-yilighiche Firankfurtta gérmanche gézit we kitaplarni neshir qilidighan Frankfurter Sosayitét neshriyatida xizmet qilghan. Kurasch Umar Atahan yene 2016-yilidin hazirghiche Gérmaniyediki Awiatsiye qatnishi bixeterlikini qoghdash idariside memur süpitide ishlewatidu.
Kurasch Umar Atahan hazirgha qeder ijtimayi penlerdiki til-edebiyat, pelesepe, tarix, sotsologiye we siyasetke berip chetilidighan köpligen janirlarda her xil ijadiyetler bilen shughullanghan bolup, nurghunlighan, hékaye-powéstlarni, ilmiy maqalilerni yézip oxshimighan metbuatlarda élan qildurghan. Kurasch Umar Atahan shundaqla yene nurghun eserlerni Éngiliz, xitay we german tilliridin terjime qilip chiqip xelqimizge teqdim qilghan. Bulardin sirt Kurasch Umar Atahan yene nurghunlighan kitab we Maqalilarni yazghan we chetel we milliy aptorlarning yüzligen kitaplirining tehrirlikini öz üstige alghan. Alihan Törem saghuni hezretlirining „Tarixiy Muhemmediye“ we Abdureshid Haji Kerimiyning „Qarajüldiki Jengk“ qatarliq kitaplarning uyghurche neshrining tehrirlikini ishligen.
Kurasch Umar Atahanning eserliri köp bolup, „Bayawan“ namliq powistlar toplimi, „Qara Perishte“ namliq hikayilar toplimi, „Firanz Kafka we uning ijadiyiti“, „Uyghurlar we Uyghur medeniyiti hadisisi“,“Tang Shepighidek Yashlighim“ namliq Shiérlar toplimi, „Bésharetname“ qatarliq Pelesepe we Din tetqiqatigha aiyit kitabliri we „Memtili Ependining hayati we ijadiyiti“, „Bizdiki siyasiy sapa we pisxologiyelik ajizliqlar“,“Ailem, Millitim We Qartal Chüjisi“qatarliq 150 parchigha yéqin ilmiy maqalisi we 500 parchidin artuq herxil janérdiki bedihiy eserliri bar bolup, weten ichi-sirtidiki metbuatlarda we tor betlerde élan qilinghan.
Kurasch Umar Atahan edebiy terjimichilik bilenmu shughullanghan bolup, „Nobél Mukapatigha Érishken Yazghuchila“ namliq kitabni, dangliq dunyawi yazghuchilardin Firanz Kafka, Charles Dickens Dékkins, Fiyodor Dostoyewiski, Iwan Sergiwich Turgenev qatarliqlarning bir qisim eserlirini Xitayche, Éngilizche, Gérmanche we Türük tilliridin Uyghurchigha terjime qilghan. Bulardin sirt Kurasch Umar Atahan yene „Turan Tarixi-merkizi Asiya tarixi“, „Uyghurlarda islam medeniyiti“, „Sewdaliq Teejüpnamisi“ we „Hazirqi Zaman Uyghur Edebiyati“ qatarliq yüz parchidin artuq yirik eserlerning tehrirlikini öz aldigha qilghan.
Kurasch Umar Atahan nöwette Sherqiy Türkistan sürgündiki Hökumetning Parlamént reisi we Gérmaniye Uyghuristan Kültür Merkizining Pirezidentliq wezipisini ötep kéliwatqan bolup, hazir Gérmaniyening Firankfurt shehiride ailsi bilen yashimaqta.
Bu „Bisharetname- Uyghur Jemiyitidiki Din, Medenyet we Étiqat Meseliliri“ digen kitap medeniyet gülzarimizdiki tunji qétimliq pelesepiwi eser bolup dinni asasi téma qilghan halda meniwiyet tariximizning ötmüshi, bugüni we kélichigi heqqide kishining diqqitini tartidighan yéngi pikirlerni otturgha qoyghan. „Bisharetname- Uyghur Jemiyitidiki Din, Medenyet we Étiqat Meseliliri“ namliq bu kitap arqiliq millitimizning bizge mewhum bolghan meniwiyet dunyasigha seper qilip, özimizning rohiy kimligini tonush, milli pissixikimizni chüshünish, dunyagha yüzlinish we millitimizni parlaq bolghan meniwiy kélichekke bashlash jehette ijabiy qedemlerni tashliyalaymiz!
Biz Uyghuristan Kultur Merkizige baghliq Tengritagh Akademiyesi mushu munasiwet bilen Uyghur ziyalisi, yazghuchisi, shairi, tetqiqatchisi, siyasiy paaliyetchisi we jurnalisti Kurasch Umar Atahan ependining tinige salametlik, ailisige bexit we ijadiyitige téximu köp utuq tileymiz!
-Tengritagh Akadémiyesi
01.06.2024 Germaniye
Kitapqa Kirish Söz
„Bisharetname- Uyghur Jemiyitidiki Din, Medenyet we Étiqat Meseliliri“ digen bu kitap 2005-yilliri Aprélda bashlinip 2024-yili Aprelda Axirlashti! Qolunglardiki „Bisharetname- Uyghur Jemiyitidiki Din, Medenyet we Étiqat Meseliliri“ digen bu kitap autorning uzun yilliq élip barghan ilmi izdinishlirining netijisidde axiri resmi shekilde pütüp oqurmenler bilen tekrar yüz körüshti! Autor bu eserde Uyghur millitining meniwi hayati, pissixik we étiqat sergüzeshtiliri, dini étiqadi, kultural alahiydiliki, siyasiy ghayisi we turmush adetliri qatarliqlar heqqide chongqur pikir we analizlarni qilish netijiside uyghur millitining qarangghuluq qaplighan meniwi kélichigini yorutup xelqimizni parlaq bolghan milliy ghayisige qarap ishench bilen ilgirleshke dewet qilidu!
Biz bu kitabta hazirqi zaman uyghurliri arisida peyda bolghan „Musewiylik, Xiristiyanliq we Buddistliq qatarliq eqidilerning mahayiti nime, din zadi qandaq bir hadise?“,“Bu Dinlarning heqiqiy diniy eqidiler bilen zadi alaqisi barmu-yoq?“, „Islam dini bilen Xiristiyan dinining otturisida qandaq baghlinish; ortaqliq we perqler bar?“,“Awropaliqlarning ilim-pen, pen-téxnika, iqtisad, ma’arip we pelsepe jehette tereqqiy qilishining Xiristiyan dini bilen, Asiyaliqlarning, jümlidin musulmanlarning arqida qélishining heqiqeten islam dini bilen alaqisi barmu?“,“Din bilen tereqqiyat, yerlik medeniyet bilen zamaniwiliq heqiqeten chiqishalmamdu?“… Dégendek bir qatar mesililerge Xiristiyan we Islam dini hemde Xiristiyan we islam étiqadigha alaqidar bir qatar mesililerni chöridigen halda, ilmiy tereptin jawab bérishke tirishimiz.
Xiristiyan dini Ottura Sherqte dunyagha kelgen bolup, Xiristiyan medeniyiti Xiristiyan dinining peyda bolushi we kéngiyishige alaqidar bolghan medeniyet hadisisidur. Bu medeniyet hadisisi eshu ottura sherqning medeniyet endizisige ige bolghandin sirt, Awropa medeniyitining del özini körsetmeydu.
Bu Xiristiyan dinining Awropagha tarqilishi makan, zaman we medeniyet arqa körünüshi tereplerdin birdeklikke ige bolmighachqa, Awropa jemiyitining tereqqiyati we medeniyet tereplerdiki güllinishimu tekshisiz we turaqsiz halette bolup kelgen. Awropaning esirlep dawamlashqan Xiristiyanlishish jeryani oxshimighan rayon we milletlerge tarqilish jeryanida noqul haldiki muqeddes bir dinning tarqilish alahidilikidin yiraqlap, bezide yerlik medeniyetlerni küchlük derijide cheklep, bezide yerlik medeniyet teripidin qattiq cheklimige uchrap, bir tereptin özining tüp pirinsipliridin uzap ketken.
Milletlerning chong köchüshi we diniy inqilaplar bolsa, Awropa jemiyitining qanuniyetlik tereqqiyatini qélipidin chiqirip tashlap, Xiristiyan dinini diniy xususiyettin, Awropa medeniyitini sap yerlik xaraktérgha ige medeniyet bolushtin ibaret tüp xaraktéridin yiraqlashturiwetken.
Bu ehwal Awropada siyaset, medeniyet, iqtisad we hakimiyet tereplerdin axirini asan yighishturuwalghili bolmaydighan, tarixta az körülidighan ijabiy özgürüsh we ijtimayi kirzislarni élip kelgen idi. Bügünki dewrde Awropa jemiyitide közge körünmes shekilde küchiyip kétiwatqan ijtima’iy kirizislarda Xiristiyan étiqadidiki rayon xaraktérliq cheklimilik tereplerning yéterlik derijide hessisi barliqi beziler teripidin perez qilinmaqta. Bu hadise- gerche din oxshimisimu- Uzaq Sheriq, Türkistan, Gherbi we Gherbi Jenubiy Asiyadimu oxshash derijide chong özgürüshlerni keltürüp chiqarghan!
Miladi 711-yili ereb impériyesining shimali afriqidiki bash waliysi musa yette ming kishilik qoshunni serkerde tarikning qomandanliqida Awropagha hujum qildurghan bolsa yene shu yillarda uzaq Asiyadiki Türük we Xitay tupraqlirighimu oxshash shekil we meqsetde diniy yürüshler tertiplendi. Erep qoshunliri üch yolgha bölünüp, urush qilip, tézlikte Iran, Türkistan we ispaniyeni ishghal qiliwalghanidi. Biz u yerde Erep Umewiye xanliqining 636-yili Iran bilen bolghan Urushidin bashlanghan Iran, Türkistan, Xitay,Hindistan we Shimali Afriqidiki Din Tarqitish we Islamiy Kingeymichilikler heqqide tepsili toxtalmaymiz. Shu yillarda yeni 711-Yilliri Erep Istilachiliri Gheripte Jebiltariq boghuzidin ötüp,Izilgen yerlik xeliqlerning yardimide Gherbi Gotlar Emperiyesini Yiqitip Awropagha besip kirse, Sheriqte 664-yili Kabulni ishghal qilip,675-yiligha kelgende Amur deryasidin ötüp Buhara we Semerqendni bésiwelip, Orta Asiyadiki 9-Esirge kelgende tesir dahirisini Uyghur Qarahanlar Emperiyesige qeder kéngeytip, Uyghurlarning sewebidin Xitaygha herbiy yürüsh qilalmighan bolsimu, Uyghur Qarahanilar Emperiyesi bilen Édiqut Uyghur Éli/Uyghuristan bilen bolghan azghinakam yérim esir dawamlashqan diniy tüs alghan quralliq sürkülishlerning peyda bolishigha sewep boldi.
Esli gepke kelsek Erep istilachilirining meyli sheriq we gheriptiki qanliq yürüshliri yerlik xeliqlerning öz hökümdarlirigha bolghan asiyliq we Ereplerni qutqazghuchi, dep qaraydighan zihniyet sewebidin, tajawuzchilarning qilich zerbisining aqiwitide éghir pajiyelerning otturgha chiqishigha sewepchi boldi.
Gheriptiki Erep istilachilirining qilghan etkenliri sheriqtikisidin hergiz qélishmidi.Yerlik milletler qul qilindi, bayliqlar talan-taraj qilindi, mislisiz qan töküldi. Yerlik Öktichilerning Öz Hakimiyitige qarshi satqinliqi sewebidin Erep istilachiliri Ispaniyege kirip, kéyinki yili 6-ayda musa özi on ming kishilik eskerni bashlap, ispaniyeni resmiy toluq mustemlikisige ge kirgüziwaldi. 759-Yili ereb qoshuni ispaniyede ghelibige ériship, pütün yérim aralni dégüdek hamiyliqi astigha éliwélip, ispaniyeni ereb umewiyler impériyesining bir ölkisige aylandurup qoydi.
Umewiye impératorluqining kéyinki warisi bolghan abdurahman 756-yili ispaniyede musteqilliq élan qilip, bu döletning musteqil ereb dewliti bolush tarixini bashlidi.
Abdurahman(756-788) hökümranliq qilghan mezgilde Ispaniye medeniyet, iqtisad we herbiy küch jehette tereqqiy qilip, Awropadiki eng qudretlik bir döletke aylanghan idi. Abdurahman üchinchi (912-961) dewrige kelgende- Hazirqi zaman Awropa medeniyitining yiltizi bolghan Ispanie-islam medeniyitining tesiri bilen ispaniyening siyasiy, iqtisadiy, medeniyet we dölet mudapi’e tereqqiyati nahayiti téz bolup, medeniyet jehette rasa güllen’gen dewir barliqqa keldi.
Bu dewrde Ispaniye iqtisadida Awropada az körülgen yüksilish meydangha kélip, bu döletning nami yiraq-yéqingha pur ketken idi. Awropaliqlar bu dewrge kelgende Asiyaliqlarning déhqanchiliq téxnikisi, su insha’atchiliqi, shal térish we méwe östürüsh usuli qatarliqlarni özleshtürüp, ispaniyeni sheher-yéza iqtisadiy pa’aliyetlirining Awropadiki merkizige aylandurdi. Qol hünerwenchilik jehette kordiwaning yung toqumichiliqi, yipek toqumichiliqi we kön-xurumchiliqi, tolédoning tömür we qoghushun rudisi, urush qorallirini yasash we pishshiqlap ishlesh téxnikisi, almériyning eynekchiliki bilen malaganing merwayitchiliqi pütkül Awropaliqlarni heyran qaldurdi. Musulman ispaniye dewlitining mehsulatliri Awropada sétilishtin sirt ispaniyediki Yehudi tijaretchiler wastisi arqiliq pütkül ereb dunyasi, ottura Asiya, gherbiy we jenubiy Asiya we yiraq sherqtiki döletlerge qeder toshulup sétilishqa bashlidi. Qarimaqqa ilim-penning xasiyetlik nuri shu yillardin béri Asiyani terk étishke bashlighandek idi.
Ereb ispan dewlitining sheher qurulushi bilen medeniyet tereqqiyati oxshashla Awropadiki herqandaq bir döletning aldida bolup, ispaniye islam dewlitining barliq sheherliri mislisiz bir güllinish dewrige kirgenidi. Bir kordowaning ahalisila 500 minggha yetken bolup, eyni dewrde medeniyet we ahale jehette dunya boyiche aldinqi qatarda turidighan sheherge aylanghanidi. Bu yerde Awropa boyiche eng dangliq bolghan kordowa uniwérsititi we ilim tehsil qilidighan zahire sariyi bar bolup, dunyaning herqaysi jayliridin kelgen alimlar we oqughuchilar ilmiy pa’aliyetler bilen shughullinatti we dunyaning herqaysi jaylirigha, bolupmu Awropagha bilim uruqini chachatti. Kordiwa kutupxanisi dunyagha meshhur bolup, uningda 400 ming xildin artuq Asiya we Awropada yashap ötken qedimki büyük alimlarning, bolupmu Türük-Islam we Yunan alimlirining eserliri etiwarlinip saqlan´ghanidi. Kéyin islam dinining Awropadiki kéngiyish jehettiki qismen muweppeqiyetlirige chidiyalmay közi qizarghan siyaset üchün birtereplime xizmet qilidighan radikal dinchi Xiristiyanlar qomandanliqidiki türlük bayliqlarni bulang-talang qilghuchi „armiye“ bu medeniyet semerilerini köydürüp tashlidi.
Awropadek Xiristiyan dini chongqur yiltiz tartqan bir rayonda néme üchün sherqliqlerning idé’ologiyesi asasiy menbe qilin´ghan? Bolupmu islam idé’ologiyesi hökümranliq qilghan Ereb Ispan dewliti miladi 711-yildin 1492-yilgha qeder 700 yildin artuq qed kötürüp turalidi? Buning jawabi addiy bolup, ular bu rayonlarni idare qilip güllendürüshte insaniyetning Misir, Yunan, Hindistan, Xitay we Merkizi Asiyada yeni Büyük Türkistanda barliqqa keltürgen ilim-pen jewhiri bilen toyunup, alliburun xelqaraliship ketken islam medeniyitining küchlük énérgiyesige tayan´ghan idi. Meselining külkilik teripi Awropaliqlar hazir özliri pexirlinidighan qedimki Yunan medeniyiti bilen, Erep Istilasi sahiside Türk islam medeniyiti arqiliq tunji qétim tonushti. Türk-Islamiy Xeliqlerning Awropa istilasi kéchikken yaki bolmighan bolsa Italiyede ebebiy oyghunish herkiti, Engiliyede sanaet inqilawi, Fransiyede insanperwrlikni merkez qilghan xeliq inqilawimu kéchikken yaki partilimighan bolatti, dep qarashqa bolidu.
Biz uyghurlar medeniyet jehettiki milliy oyghinish we milliy mewjutluqimizni saqlap qélish üchün xuddi Awropaliqlardek jümlidin Ispan millitidek idé’ologiye saheside aghriq azabigha tolghan tepekkur basquchlirini bashtin kechürüp kelduq we kechürüwatimiz. Dunya tarixigha qaraydighan bolsaq tajawuzchi émperiyal küchlernining yerlik milletlerning güllinishige hem sewep bolup qalghan hadisilerni uchratqili bolidu.Qedimki Romaliqlarning dunyawiy kingeymichiliki, Hunlar we Türüklerning herxil istilaliri buning shahididur. Islamiy dewletlerning Büyük Türkistan kéngiyishi periqliq medeniyetlerning öz-ara sintizliship dunyawiy medeniyetlerning barliqqa kélishige sewep boldu. Büyük Türkistanda El-Farabi, Ibin -China, Al-Bruniy, Muhemmed Harezimi, Ahmet Yessiwiy, Ahmet Yükneki, Mahmut Qeshqiri, Yüsüf Xashajip, Satuq Bughrahan Qatarliq Meshhur Ilim-Pen Yultuzlirining Parlishi shu xil medeniyet hadisilirining biridur. Türkistan medeniyitining gheriplishishi Ottura Asiyada Xitay dewlitining kéngeymichilikige qarshi Talas Urushidek dewir bölgüch hadisilerni shekillendürüpla qalmay Qarahanilar Émperiyesi dewrideki yerlik medeniyetning güllinishige sewep boldi. Bu xildiki nurghunlighan hadisilerge diqqet qilsaq tariximizdiki sighishidighan we tipishidighan, tartishidighan we ittirishidighan medeniyet hadisilerni bayqiyalaymiz. Dunyada tashqi dunyaning tesirisiz terepbak halda güllen´gen bir medeniyet yoq. Medeniyet tereqqiyati ichkiy amilning teqezzasi, tashqiy amilning chetke qéqilishi, hich bolmighanda séntizlinishi yeni paydiliq teripini qobul qilip, paydisiz terepini shalliwétishi netijiside barliqqa kelgen. Meyli néme ish qilmayli, yéngiliqlar bizge nurghun ijabiy hadisiler bilen birge qiyinchiliqlarnimu birge élip keldi, yéngiliqlar bizge undaq oylighandek asangha toxtimidi, her qétimliq zor özgirishte tölen’gen bedelning chongluqidin asan hoshimizni tapalmay kelduq. Bu bir qatar shiddetlik özgürüshler özimizni islahat qilishqa mejburlidi. Tariximizdiki sheherlishish, din we yéziq almashturush, kiyim-kéchek we örp-adetlirimizni özgertish qatarliqlar, jemeyet tereqqiyatimizning oxshash jughrapiyediki bashqa xeliqlerdin tiz bolishigha sewep boldi. Bir jemiyet ziddiyetke tolghan bolidu.Herqandaq nersining shakilini chiqirip tashlap, méghizini qobul qilish millitimizge tarixiy enene bolup keldi. Tarixta bezi yaxshi diyilgen nersiler yaman, yaman diyilgen nersiler yaxshi netije peyda qildi. Bolupmu Awropaliqlarning medeniyet heqqidiki qimmet qarishining dunyagha tarqilishi jümlidin Türkistan rayonigha bésip kirishi bilen xitaylarning ikkinchi türlük istilasi bolghan meniwiyet tereptin assimilyatsiye qiliwétish herikitige qarshi tutqan pozétsiyelirimiz téximu janlinip, oxshash erqiy we kultural alahiydiliktiki Xeliqlerning meniwiy jehettiki artuqchiliqlirini qobul qilip özimizni qoghdap qalghanliqimiz buninggha tipik misal bolalaydu.
Bizdiki herbir özgirish milliy mewjutluqimizni inkar qilidighan passip amillargha bolghan istixiyilik qarshiliq ichide élip bérilghanliqigha qarimay, bezi muweppiqiyetlerning netijiside tarix sehnisidin yoqap ketmey, bügün’ge qeder bir étnik birlik süpitide milliy mewjutluqmizni dawamlashturuwatimiz.
Biz Uyghuristan xelqidiki bu milliy mewjutluq din we diniy étiqadni meniwi dunyarimizni normallashturup turidighan tengshekke aylan´ghan bolsimu bezi cheklimiliklerdin xali bolalmidi. Dinni merkez qilidighan milliy enene melum aktip amillarni özige mujessemligen bolsimu, zamaniwi milletlerning özini qoghdash yoli bolghan milliy ma’arip, pen-téxnika we ilim-pen hüjeyriliri bilen zamanisi teqezza qilghan teriqide toyunmay keldi. Biz waqti ötken mediris maaripi sistimisini zamaniwiylashturalmighachqa, mesililerni chüshen’gende herda’im dindin ibaret renglik közeynekni taqap, sheyilerning esli mahiyitini haman diniy chüshenchiler asasida sherhleshke mejburlinip, qarangghuluq qaplap ketken ottura esir jahalitige mehkum bolup qalduq. Biz milliy tepekkurimizni ilim-pendiki barliq möjiziwi hadisilerni tasadipiyliqqa oxshap kétidighan mesililer qatarigha kirgüzüwétidighan radikal métafizikliq dunya qarashning koyza-kishenliri bilen chirmap qoyup, dunya tereqqiyatining arqisida qalduq. Ortaq milliy gewdimizni siyaset, iqtisad, medeniyet, pelsepe, ma’arip we edebiyat-senet tereplerde asan kötürelmeydighan patqaq ichige paturup qoyduq. Biz yene Dunyadiki ilim-pen yéngiliqliri we jemiyet tereqqiyati bilen ortaq bir gewdige aylinalmay qalduq we zéhniyitimiz bashqa ilghar xeliqlerge qarighanda arqida qaldi.
Jemiyitimizni teshkil qilghan kishiler topining medeniyet sapasi jehettiki perqliri, kishlik qarashlirimiz we barliq dunya qarashlirimiz özimizge paydisiz bolghan tashqi ghidiqlash amilliri seweblik, tebi’et hadisilirige bolghan inkas we közitish jehette ze’ipliship ketti. Shu wejidin biz 19 we 20 Esirlerde yashawatqan qalaq jemiyet milliy toplimimizni melum tereplerdin eqliy küchi yüksek bolghan haywanlar türkümidin üstün turidighan, emma lekin ne yaziqki zamanisidiki tereqqiy qilghan insaniyet jemiyitidin XÉLILE töwen turidighan alahidilikke ige échinishliq halgha chüshürüp qoydi.
Perqliq Milletler, Uluslar we milliy medeniyetlerning ichide öz alahidilikimizni tereqqiy qildurush, diniy we penniy chüshenchilirimizni özimiz qilalaydighan eng yüksek imkaniyette qéliplashturush, gheripke mahil halda islahat qilish we zamaniwilashturushni telep qilmaqta. Bundaq qilish üchün aldi bilen medeniyetler we dinlargha bolghan türlük pozitsiyelirimizge aktip tesir körsitidighan tarixiy hadisilerni tépip chiqip xelqimizge bildürüsh we shu asasta toghra bolghan dunya qarash yétildürüsh meqsitide kitabning bu qismida medeniyetke intilip turghan, emma melum cheklimiler tüpeylidin chiqish yoli tapalmaywatqan xelqimizge toghra bolghan meniwi yönilish belgilep bérish meqsitide dinlardin güllen´gen gherip dunyasining meniwiy tupriqi bolghan, Islam dini bilen pelesepe jehette öz-ara yéqin bolghan Xiristiyan dini we gherip pelesepesini misal qilip körsütilip, «Ottura Sheriq medeniyet arqa körünishige ige bolghan Xiristiyan we Islam dinining bezi kultural alahiyidilikliri biz ozuqlinishni xalawatqan Awropa we Türük-Islam medeniyitining del özimu yaki özi emesmu?» Dégen témida izdinip, bu heqtiki deslepki qarashlirimizni oqurmenlar bilen ortaqlishimiz.Meqset hergizmu u din yaki bu dinni inkar qilish we shu din we kulturgha egishidighanlarni kemsitish bolmastin, ming yildin béri islam dinigha ishinip kelgen, milli medeniyiti bilen dini eqidisi özara singiship ketken Uyghuristan xelqige diniy étiqat, kultural enene jehettin yeni ediologiye jehettin özige xas we saghlam bolghan bir yol körsütishni meqset qilidu.
12.12.2018 Germaniye
Birinchi bab
Insaniyet Jemiyitide Diniy Etiqat we Xiristiyan dini heqqide omumiy chüshenche
Diniy etiqat insaniyetning baliliq dewridin hazirghiche dayim nazuk bir tema bolup keldi. Dinning xuda, adem we jinlar heqqide, tughum we ölüm heqqide, madda we roh heqqide bizge bildüridighanliri ilmiy we kultural tereqqiyatning musapisini belgülep keldi. Pelesepe, edebiyat, sennet we sotsologiye diniy etiqatlar tereqiyati bashtin kechürgen chighir yollarni boylap mengip özlirining güllengen deweirlirini yaratti.
Her bir dinning muqeddisatliri arisida ilahiy kitaplardin bashqa yene peyghember we peyghember warisliri temisi bar. Shundaq bolghachqa Xiristiyan dinidimu Hezriti Isa dégen nam islam dunyasidakidek keng qollinilidighan isim bolup, ibraychidiki «yeshu’a» yaki suriyaniche «yeshu»din kelgen) peyghember arqiliq kelgen din bolup, bu dinning nami gérikchidiki «xiristos» dégen kelimidin barliqqa kelgen. «Xiristos»ning erebchidiki atilishi «mesih»tur. «Mesih» atalghusining menisi heqqide oxshimighan izahatlar bérilmekte. Bezilerning bildürüshiche, bu atalghu qedimki ibraychidin élinghan bolup, «xushxewer» yaki «muqeddes» dégen menini bildüridiken. Bezilerning heziriti Isani mesih, mesihni Isa déyishi buning bilen munasiwetlik. Biz buningdin «Xiristiyan» yaki «mesihya» déyilgenlerning Isa peyghemberning emrimeruplirigha, wez-nesihetlirige we u arqiliq kelgen wehiylerge, yeni Injilgha ishinidighanlarni körsitidighanliqini bileleymiz.
Uyghuristan rayonigha «Xiristiyan», «Isa», «Injil» dégen kelimilerning qachan kirip kelgenliki heqqide azraq bir nerse bilishni xalisaq tarixqa hawale qilishqa toghra kélidu. Xiristiyan dini miladi 1-esirde ottura sherqte meydangha kelgen bolup, u meydangha kelgende teshebbus qilghan eqidiliri muqeddes islam dinimizning rohigha tamamen uyghun idi. Xiristiyan dini meydangha kelgen dewrlerde tarim oymanliqi, jungghar oymanliqi, turpan oymanliqi, yette su rayoni we perghane tüzlengliki qatarliq keng ketken zéminlargha tarqilip olturaqlashqan ejdadlirimiz chong bostanliqlarni merkez qilip, etrapini orap turghan égiz taghlar we yaylaqlarda téxiche köchmen hayat kechürüwatqan türkiy qowmlerdin perqliq halda, medeniyti yüksek derijide güllen’gen sheher hayatini bashtin kechürüwatqan, yuqiri tereqqiyat basquchidiki fé’odalliq jemiyette yashawatqan idi. Bu waqitta uyghuristan rayonining gherb dunyasi bilen bolghan medeniyet we soda alaqisi qoyuq bolup, bu xil ewzel shara’it dinlarning özara tesir körsitishige paydiliq bolghan bolushi mumkin.
Ereb we Rim tarixchilirining yézip qaldurghan xatiriliri we kéyinki arxé’ologiyelik tekshürüshlerdin melum bolushiche, miladi 3-esirge kelgende merkizi Asiyadiki chong sheherlerde Xiristiyan dinining chong mezhepliridin biri bolghan néstoriyan chirkawlirining bolghanliqi we bu dinning uyghurlar olturaqlashqan rayonlarda xéli keng tarqalghanliqi ashikarilinidu. Buningdin qarighanda yuqiridiki atalghularning tilimizgha kirgen waqtini we u heqte xelqimizning melum bir chüshenchige kelgen tarixini 1700 yildin ashti déyishke bolidu. (Alahide eskertip qoyushqa tégishlik bolghini shuki, u dewrdiki néstoriyan eqidisi bilen bügünki Xiristiyan eqidisi otturisida asman-zémin perq bar bolup, tarixtikisining mahiyiti yerlik medeniyitimizni arqa körünüsh qilghan milliy kimlikimizge we hazirqi zamandiki islam eqidisige yéqin bolghan bolsa, kéyinkisi ottura sherq we Awropadiki qedimi yerlik dinlar we eneniler bilen yughuruwétilgen.)
Bizge eng awal Xiristiyanliq heqqide mukemmel chüshenche bergen muqeddes kitab «Quraniy Kerim» we hedis sherifler bolup, bu kitablarda biz yuqirida tilgha alghan atalghu we isimlardin bashqa yene «nasara» dégen kelimimu bar. Nasara dégen söz pelestindiki nasire kentining ismidin kelgen bolup, Isa peyghemberning bu yerde tughulup din tarqatqanliqi we uning éytqanlirigha eng deslep ishen’genlerning nasirelikler bolghanliqi üchün, kéyin bu din´gha étiqad qilghanlarmu «nasara» nami bilen atalghan. Buningdin qarighanda «Xiristiyan», «mesihya», «nasara» dégen isimlarning dinimizda bildürgen meniside anche chong perq yoq.
Hezriti Isa Aleyhissalam hayat waqtida bu din´gha kirgenlerning sani nahayiti az bolup, u ölgendin kéyin murtliri asta-asta köpiyip, 4-esirge kelgende Xiristiyan dini bir dölet dini halitige kelgen. Deslepte jemiyetning töwen qatlimidiki kishilerning ishenchisige érishken bu din kéyinche asta-asta dölet erkanliri we yuquri qatlam ahalilirimu étiqad qilidighan din´gha aylanghan. Deslepte bu dinning tarqilishigha yehudiy dini qatarliqlarni destek qilip, jan-jehli bilen qarshi turghan yuqiri tebiqe kishiliri dinning téz sürette kéngiyishige taqabil turalmay, bu din arqiliq özlirining türlük menpe’etlirini qoghdap qélish meqsitide, Xiristiyan dini rohaniylirini yalliwalghan we özlirimu arqa-arqidin bu din´gha kirip, siyasiy, iqtisadiy we meniwi mesililerni bu din arqiliq bir terep qilip, xelqni idare qilghan.Bundaq hadise Islam qatarliq bashqa dinlarningmu tarqilish jeryanida yüz bergen.Meselen.Türkistanda qedimqi diniy eqidiler islamiy eqidilerni séntizlep yerlik medeniyetning terkiwi qismigha aylanduriwetken.
Musewiylik, Xiristiyanliq we Islam qatarliq bu dinlar dunyagha kelgen ottura sherqte eyni dewirde yehudiy dinining nopuzi küchlük bolghanliqtin, Xiristiyanliqning yéyilishigha imkan bermigechke, qedimki köp xudaliq dinlargha (butqa) choqunidighan rim dewlitige qarap kéngiyishke bashlighan. U dewrde rim impériyesining hakimiyet ishlirini bir terep qilishta qedimki dinlar (butperestlik) döletning siyasiy éhtiyajini qamdiyalmighachqa, köp til we köp irqqa mensup bolghan herxil bidet dinlargha étiqad qilidighan xelqlerni idare qilishqa meniwi jehettin bir xudaliq bir dinning bolushini jiddiy teqezza qilatti we bu wezipini orundiyalaydighan yene bir dinmu yoq idi. Deslepte bu dölette yéyilishqa bashlighan bu din rim impériyesining Awropagha bolghan kéngiyishige egiship, bu rayondiki herqaysi milletlerge tarqilishqa bashlidi.
Ular güllen’gen dewrge kelgende ézilgüchiler, ach-yalingachlar we xarlan´ghanlar terepte turushtek bir qatar rehimdil mewqeliridin waz kéchip, «bu dinni qobul qilmighanlarning yashighinidin ölgini ela» deydighan qarashni tekitlep, dölet hakimiyiti bilen birliship, esli dindin asta-asta uzaqliship, bu din´gha kirmigenlerge bolghan öchmenlikni küchep tekitligen we radikal islamchilargha oxshashla qan töküshni dinning emrimeruplirigha uyghun teriqide chüshendürgen.
Bir nechche esir ichide dunyadiki eng chong din´gha aylanghan Xiristiyanliq 7-esirning bashlirigha qeder erkin-azade tereqqiy qilip, insaniyetning nechche ming yilliq eqil-parasiti bilen bézep chiqilghan we diniy xususiyettin bara-bara uzaqlashqan.
Éytip ötüshke tégishlik yene bir muhim mesile shuki, pütün dunya miqyasidiki Xiristiyanlarning muqeddes kitabi 14-esirlerge qeder téxi toluq birlikke kélelmigen bolup, ular éytqan xudaning bu muqeddes sözliri yüzligen kitabta bir-birige oxshimaydighan bayan qilin´ghan. Islam dini dunygha kelgendin kéyin, muqeddes Quraniy Kerimdiki ewzellikler tesiri arqiliq Xiristiyan diniy eqidiliridin uzaqlishiwatqan kishiler hörmetlinishke bashlighandin kéyin, Xiristiyan dinining jelp qilish küchi nisbiten ajizlap, kéngiyishi astilap qalghan we bir izda toxtap qalghan. Muqeddes din(lar)diki peyghemberlerni, kitablarni we u din(lar)diki tüp pirinsiplarni testiqlaydighan we ulardin asta-asta yiraqliship kétiwatqan kishilerge heqni batildin ayrip béridighan muqeddes Quraniy Kerim dunyagha kelgendin kéyin, ilgiriki ikki muqeddes din – yehudiy dini bilen Xiristiyan dini, bolupmu Xiristiyan dini özi peyda bolghan muqeddes tupraqtiki seltenitini islam dinigha ötküzüp bérishke mejbur bolghan. Intayin qisqa mezgilde ottura sherqte hakimmutleq orunda turghan Xiristiyanliqning ornini islamning élishi allahning insanlargha körsetken bir möjizisi, dep qaralghan.
Quddus, sham qatarliq Xiristiyanlarning bir qisim muqeddes jaylirining asta-asta musulmanlishishi Xiristiyan dunyasida türlük endishilerni peyda qilip, buninggha qarshi jiddiy chare-tedbir izdesh kérek bolup qalghan. Xiristiyanlar islamning tarqilishini cheklep, qoldin ketken quddus qatarliq muqeddes jaylarni qayturuwélish üchün, bir tereptin keng kölemlik herbiy hazirliqlarni kücheytse, yene bir tereptin türkümlep missiyonérlarni teshkillep, parallil yönilishte heriket qilishni özlirining küntertipige kirgüzgen.
Perde arqisidiki qarangghuluq küchler Xiristiyan we Islam diniy jemiyetlirini yalliwélip, islam eqidisige, Islam dini Jemiyetliri Xiristiyan eqidisige buzghunchiliq qilish üchün herbiy küchini chéniqturush bilen birge, missiyonérlargha meqsetlik halda Xiristiyan we Quraniy bilimlirini hemde Engilish we Ereb tilini ögitip, Xiristiyan we islamiy döletlerge ewetip, Xiristiyan we musulmanlarning diniy eqidilirini meqsetlik türde qalaymiqanlashturup, üzlüksiz élip bérilidighan herbiy heriketlirige asas salghan. Missiyonérlar ichki jehette masliship bergen ehwaldimu, he dése meghlubiyet bilen axirlishiwatqan qanliq ehliselip yürüshliri közligen meqsetlirige yételmisimu, héchbolmighanda bügünki künde dunyaning her teripige tarqalghan keng kölemlik missiyonérlar teshkilatlirining qurulup qélishigha seweb bolghan.
Missiyonérliq heriketliri islam dunyasida küchlük tesirge ige bolalmighan bolsimu, qedimki bidet dinlargha ishinidighan rayonlarda özlirining közligen meqsetlirige az-tola yetken idi. Dunyada Xiristiyan dinigha ishinidighanlarning nopusining téz köpiyishide tajawuzchiliq bilen parallil élip bérilidighan missiyonérliq herikitining oynighan roli nahayiti küchlük bolup, bu hadise ularning din tarqitishni mustemlikichi herbiy küchlerning dunyani, dunya bayliqlirini bölüshüwélishtin ibaret qanliq heriketliri bilen birge élip barghanliqi bilen intayin zich munasiwetlik bolghan din we étiqattin tashqiri hadisattur.
Bayliqlarni Talan-Taraj qilghuchilarning yuqiri qatlam emeldarliri körünishte Xiristiyan muxlislirining diniy rohaniliridin teshkillen’gen bolup, ular bir tereptin dinni suyi’istémal qilip xelqni aldisa, yene bir tereptin qoral arqiliq tehdit sélip, mustemlike rayon xelqlirini eneniliridin, yerlik medeniyitidin we diniy étiqadidin waz kéchishke mejburlidi.Ular diniy étiqadi ajiz, butperes we bedewi dinlargha ishinidighan, tereqqiyati arqida qalghan, namrat döletlerni bésiwélip, xelqning étiqadini özgertip, bayliqlirini talan-taraj qilghachqa, bu din´gha kirgenlerning nopusi téz köpiyip, ishinidighanlarning sani bir milyardtin éship ketken.
Xiristiyan dinining emru-merupliri bilen özini niqapliwalghanlar Mesih Isaning eqidisige uzaq tawir körsütüp, achközlük bilen shu rayon kishiliri arisidiki nahayiti az sanliqni teshkil qilidighan baylardin érishken urush oljilirining nahayiti az bir qismini shu rayon xelqining 99 pirsentini teshkil qilidighan namrat xelqning ijtima’i ishlirigha ishlitip, heqiqi diniy diniy qanun we teshebbuslardin xewiri yoq yaki diniy étiqadi ajiz we yaki din´gha ishenmeydighan töwen qatlam xelqining könglini mayillashturup, bir tereptin bayliq toplash meqsitige yetse, yene bir tereptin namrat ahalini pulgha sétiwélip, ular arqiliq erishtin chüshken emes, perishdin ün´gen siyasilashqan dindin ihtiyajgha uyghun halda toqup chiqirilghan sepsetilerni tarqitish meqsitige yétip, özlirining mustemlike rayonliridiki menpe’etini qoghdap qélishqa orun´ghanidi.
Eyni waqitta yehudiy, Xiristiyan we islam dini peyda bolghan rayonda yashighuchi xelqler bu üch din arisida yüz bériwatqan keskin riqabet ichide arqa-arqidin közini échip, heqiqetke eng yéqin bir dinni talliwélish imkaniyitige toluq ige emes idi. Ular u chaghlarda bu üch dinni dunyadiki her qandaq xelqtin yaxshi chüshinetti we u heqte xuddi bir dingha mensup bolghan muxlislardek azade pikir yürgüzeleytti.
Kishiler axiri bu üch dinni islamiy meydanda turup testiqlaydighan, hayatning hemme tereplirini özige mujessemligen, insan bilen dunya, ka’inat bilen xuda otturisidiki munasiwetler, janliqlar bilen jansizlar, rohiyet bilen tebi’et otturisidiki baghlinishlar, tarix we kelgüsi mesililiri keng türde eqildin üstün bolghan bir xil möjize sheklide otturgha qoyulghan muqeddes islamiy eqidening buliqi bolghan Quraniy Kerimni özlirige yolbashchi qilip talliwaldi. Shuning bilen Xiristiyan dinigha ishinidighanlar bu üch dindiki mahiyetlik perqlerdin toluq xewiri yoq bolghan Awropa, Awistraliye, Amérika, Latin Amérika qatarliq chong quruqluqlarda köp sanliqni igiligen bolsa, islam dini küchlük bolghan Asiya, Afriqa qatarliq rayonlarda u yerlerdikidek kéngiyelmigen.
Din insanning eqliy énérgiyesidin yüksek bolghan küchni özige mujessemligen bolup, bir milletning uningdiki heqiqetni bayqishi her waqit nahayiti küchlük eqliy quwwetni telep qilghachqa, kishiler bundaq mesililerge yoluqqanda sezgür we yiraqni köridighan, millet we rayon kishilirining omumiy menpe’etini perwerdigarning iradisige uyghun halda qoghdap qalalaydighan meniwi bayliq igilirining bu mesilidiki yardimige mohtaj bolidu. Xelqimiz 21-esirning kirishi bilen tarixtiki herqandaq waqittikidinmu keskin bolghan siyasiy we iqtisadiy kirizis ichige kirip qalghandin bashqa, yene bir qétim balayi-apetning uruqini tériydighan étiqad kirizisi ichige kirip qalidighandek turuwatidu. Buni bir tereptin islamiy chüshenchilirimizning dewrge uyghunlishalmighanliqi keltürüp chiqarsa, yene bir tereptin atalmish Xiristiyan, shie, wahabiyliq, Ahmediyechilik, Seyidnursiychiliq we hizbuttehrirchiliknamliri astidiki din tarqatquchilirining pursetni ching tutup, milliy xaraktéri yoquri bolghan islamiy étiqadimizgha buzghunchiliq qilish heriketlirining qanat yéyishi keltürüp chiqiriwatidu.
Xelqimiz bir tereptin özlirining ming yildin béri dawamliship kéliwatqan islamiy étiqad adetlirini enenilirimiz asasida qoghdap qélishi, bizning Uyghur islam eqidisi we chüshenchilirimizge yat bolghan rayon xaraktérlik bolmighan islamiy eqidilerning singip kirishini cheklishi, yene bir tereptin yat dinlarning, yeni Ortodoks, Nestoriyan, Katolik qatarliq din éqimlirining étiqadimizgha sighdilip kirip, milliy birlikimizge ziyan sélishining aldini élishi kérek boluwatidu. Yuqiriqi ehwallarni nezerge élip, islam dini, Xiristiyan dini we uyghur milliti heqqide semimiy bir niyette oylinip béqish meqset qilinghan bu kichikkine xizmitimizge janabiy allah paydiliq yol körsetküsi, amin!
Bügünki künde Uyghur jemiyitide Xiristiyan we yawa islamiy missiyonérlirigha oxshash özining eqidisini dunya miqyasida teshwiq qilishni alahide küntertipke kirgüzgen, bu ish üchün siyasiy, iqtisadiy we eqliy jehettin sistémiliq küch chiqiriwatqan yene bir resmiy bolghan eslihe yoq. Diniy étiqatimizda özgürüsh we burulushlarni keltürüp chiqiriwatqanlar meqsetlirige yétish üchün nurghunlighan döletlerde mawjut bolghan jemiyet we teshkilatlarning eqliyet küchini, iqtisadiy küchini we téxnikiwi bayliqlirini ishqa séliwatidu.Din tarqatquchilar millirtimizning ming yilliq uyghur Islam eqide belwighini inkar qilip, ibadet qilish usullirimiz we kündilik adetlirimizge arlashmaqta. Amerika, Seudi, Pakistan, Misir, Türkiye, Afghanistan qatarliqlarda oqughan dini missunérlar aran-aran turghan xelqimizning bashqa tümen sewda we ghem-qayghuliri yetmigendek, bizning béshimizgha éghir kün kelgen bu peytni diniy étiqadimizni özgertiwétishning pursiti dep bilip, xelqimiz ichidiki türlük tehditlerdin qachalmaydighan, rohiy jehettin ajiz, késel, xaraktéri ajiz ademlerning pachiqidin aldi. Uningdin bashqa bügünki islam dini biz bu muqeddes din bilen izzetlen’gen eshu yillardiki dindin perqliq yosunda tereqqiy qilip barghachqa, umu türlük guruppilargha parchilinip, ixtilaplarmu keskinliship ketkechke, bezi guruppilar özlirining türlük meqsetlirige yétish üchün xelqimizni dessep ötidighan köwrük qilip, diniy étiqadimizgha, atalmish Xiristiyan muxlislirigha oxshash shekilde xelqimizge yat bolghan bir türdiki islamiy teshwiqatni küchep dawamlashturmaqta.
Atalmish Xiristiyan, Islam we Kommunist missiyonérlar teshkilati we gheyriy mezmundiki islamiy teshwiqatchilar üchün uyghurdek bir milletning menggülük ziyan tartishi yaki millet süpitide yoq bolup kétishi we yaki esirlep xorluq ichide yashishi bir chiwinning tughulushi yaki ölüshige oxshash héchqanche bir chong ish bolmighachqa, ular bu xeterlik oyun ichige millitimizni tartip kiriwatidu.Her xil, her rengdiki din tarqatquchilar xuddi xitay kommunistlirigha oxshashla millitimizni parchilap, milliy birlikimiz we milliy mawjutliqimizni yoq qilish üchün béshigha éghir kün kelgen uyghurlargha hésdashliq qiliwatqan qiyapette meydangha chiqmaqta. Islam, Xiristiyan we Kommunizim qalpiqini kéyiwalghanlar heqiqiten bizge paydiliq bolghan heqqaniy bir étiqadni teshebus qiliwatamdu?! Ularning teshebbus qiliwatqanlirini bizdin kolliktip eqil paraset jehette üstün turidighan yaki xélila üstün turidighan özlirining diniy mewjutluqini milliy mewjutliqi bilen birge qoghdap qéliwatqan bizge étiqad jehettin alahide oxshiship kétidighan milletler chüshinelmey qéliwatamdu?!
Bu ademning közige hereng-sereng körünidighan, bizning öler-tirilishimiz bilen kari yoq, ölgendin kéyinki teqdirimizge bekrek köngül bölidighan Atalmish Xiristiyan, Islam we Kommunist missiyonérlar heqiqeten heqiqetke wekillik qilalamdu? Ular rastinla biz uyghurlarning milliy menpe’itige köngül bölüwatamdu? Ular rastinla shundaq méhriban, yardemxumar, aq köngül we heqqaniyetchimu? Ular heqiqeten sizning milliy teqdiringizge köngül bölemdu yaki sizni bir künlik ma’ash élip ishlewatqan xizmitini ghelbilik orunlashning qurbani qiliwatamdu? Bu heqte azraqla bash qatursingiz mesilining mahiyitini asanla chüshiniwalisiz. Andin süyqestlik hijiyishlarning yalghanchiliq, yalghan méhribanliqlarning saxtipezlik, binormal köyünüshlerning ziyankeshlik ikenlikini hés qilalaysiz. Siz da’im ularningkini toghra dep testiqlighan chéghingizda hemme ishlarning aptomatik yürüshüwatqanliqini, ularning chirayigha külke yügürüwatqanliqini, özingizning qimmet qarishini otturgha qoyghanda, ata-bowiliringiz heqqide sözlewatqanda chiraylirining tömürdek tatirip, daghdam ochuq turghan ishiklerning taqiliwatqanliqini köreleysiz.
Biz bu heqtiki bezi mesililerge tebi’iy yosunda jawab bérish we yekke-yégane Quraniy bilen dunyada bir-birige oxshimaydighan, ular toghra dep kökke kötürüwatqan wekil xaraktérgha ige töt xil Injilni sélishturup, toghra yolni özingizning talliwélishi üchün bu ilmiy emgikimizni sizge teqdim qilimiz.
Biz bu ilmiy emgikimizde bashqa dinlargha ahit diniy eserlerge wakaliten Xiristiyan dinining muqeddes kitabi bolghan periqliq Injillardin parchilarni élip, 1000 yillardin béri étiqat dunyasida dawamliship kéliwatqan birqisim din heqqidiki nopuzluq eserlerdin neqil keltürüsh usuli arqiliq izdinishimizni dawamlashturimiz. «Bu kitablar qachan, kimler teripidin yézilghan? Ilgiriki nusxiliri kéyinkilirige oxshamdu? Oxshisa qaysi tereplerdin oxshaydu? Oxshimisa qaysi tereplerdin perqlinidu? Qedimki dep körsitiliwatqanliri heqiqeten qedimki nusxilirimu? Qollinilghan yéziqlar heqiqeten eyni dewrdiki yéziqqa wekillik qilamdu? U kitablarning mezmunliri qandaq? Uningdiki alem we hayatliq heqqidiki bilimler 21-esirning bilim dunyasi bilen birdekmu? Töt aptor teripidin xatirilen’gen Injil nusxilirida qandaq perqler bar? Bar bolsa qismen tereplerdimu yaki keng kölemdimu?» Dégen so’allarni chöridigen mezmunlar arqiliq, bir obdan dini étiqat enenisi tursimu, yenila her xil din tarqatquchilarning din tarqitish obyéktigha aylinip qalghan uyghur xelqige, xiristiyan sini we bizge yat bolghan diniy mezheplerning mas kélidighan yaki kelmeydighanliqi heqqide milliy, kultural we diniy nuqtidin biterep meydanda turup, emeliyetni chiqish qilghan halda toxtilimiz.
Bir ademning din´gha étiqad qilish yaki qilmasliq erkinliki bolghinidek, bir milletningmu bir din´gha étiqad qilish yaki qilmasliq erkinliki bolidu emesmu!? Kishiler tarixtin béri özliri duch kelgen yéngi sheyiler heqqide pikir yürgüzmey turup, qara-qoyuq qobul qilghan emes. Bir milletning jama’et pikiri yéngi sheyilerge tutqan pozitsiye jehette belgilesh xaraktérge ige bolup, u duch kelgen yéngi sheyilerni yaki yéngi sheyilerning bir qismini tallaydu yaki shalliwétidu. Jama’et étrap qilmighan nersining yaxshiliq élip kélishi yaki xeyrlik bolushi mumkin emes.
Bizningmu xuddi talaylighan gherb we ottura sherq té’ologlirigha we diniy jemiyetlerge oxshash dinni özimizning milliy menpe’eti asasida tetqiq qilish we toghra jama’et pikiri hazirlap, xelqimizge toghra yolni belgilep bérish heqqimiz bar. Bizning ilmiy izdinishlirimiz gherblik we ottura sherqliq din missiyonérliridek he dése bir étiqadni yaki bir mezhepni wasite tallimay inkar qilishqa yaki shu xil étiqadtikilerning dinini özgertishke qaritilghan bolmastin, nechche ming yillardin béri xelqimizning hayat we pelsepe chüshenchiliri bilen birliship ketken, islam bayriqi astida muhapizet qilinip kéliniwatqan tarixiy we eneniwiy milliy kimlikimizni perwish qilishni tüp meqset qilidu.
Biz tetqiqatimizda oxshimighan töt xil Injildin misal qilip turup, bizning muqeddes kitabimiz Quraniy Kerimni radikal yollar bilen ret qiliwatan, étiqadimizni buzush arqiliq, milliy we kultural eqidililirimizni ret qiliwatqan, bizning öler-tirilishimiz bilen kari yoq, rohiyet tüwrükimizni ghulitishqa urunuwatqan bir qisim missiyonérlargha, ular mensup bolghan étnik toplardin yétiship chiqqan nopuzluq bilim igilirining ilmiy tetqiqat netijiliri arqiliq reddiye bérimiz.
Bizning bu heqte izdinish jeryanida neqil keltürgen oxshash bolmighan töt xil Injil perwerdigarimiz teripidin Hezriti Isa peyghemberge chüshürülgen muqeddes kitabning del özi emes, belki periqliq menbelerdin toplanghandin kéyin teyyarlan´ghini bolghanliqi üchün, kitabxanlarning bashqiche qarashta bolup qalmasliqini alahide tekitleymiz.Kitaplarning oxshimighan waryantlirini toplap axirda oxshaydighan bir nusxini hazirlap chiqish, asan qilghili bolidighan bir emgek emes elbette. Chünki Quraniy Kerimdin bizge kelgen melumatqa qarighanda, Isaning kéyinki ümmetliri xuddi künimizdiki atalmish islamchilargha oxshashla heqiqiy dindin oxshimighan sewepler tüpeylidin uzaqlashqandin kéyin kitaplarni öz xayishigha asasen özgertiwetken.Rabbimiz teripidin nazil bolghan Xiristiyanlar muqeddes dep qaraydighan bezi kitablar küchtin qalghan. Kitaplarning bezi pirinsipliq jayliri kitapqa uyghun bolmighan derijide özgertiwétilip, dinda ichkiy ziddiyetler köpeygen bir dewirde yéngi bir kitapqa ihtiyaj tughuldi. Kéyin Quraniy nazil qilindi we islam dini dunyagha kelgechke, biz uyghurlar Islamdin awalqi bir-birige oxshimaydighan bu kitablarni, dinimizda hala küchke ige dep qarimaymiz. Biz bu eserde neqil keltürüwatqan oxshimighan kitabi muqeddeslerni Hezriti Isa peyghemberning hayatidin nechche esir kéyin her kim özaldigha xatirileshke we sherileshke bashlighachqa, uningda éytilghan sözler we bayan qilin´ghan hékayiler bu din´gha düshmenlik bilen kirgen ümmetler teripidin burmilanghan bolup, uning nahayiti köp qismining Hezriti Isa Aleyhissalam bilen héchqandaq baghlinishi yoqtur.
Biz uyghurlarning diniy chüshenchiside Hezriti Isa Aleyhissalam allahning bir kelimisi bilen dunyagha apiride bolghan resuldur, mesihtur, nebidur. Uninggha allah teripidin nazil qilinghan muqeddes kitabning ismi Quraniyda tilgha élin´ghandek, bizge bügün toluqi bilen yétip kélelmigen yaki din dunyasidin yoshurun tutuluwatqan «Injil»dur.
Biz toxtalmaqchi bolghan u kitablarda Hezriti Isa Aleyhissalam süpetlen’gen «xudaning oghli», «perwerdigar», «muqeddes roh» qatarliq atalghular bilen allahning Hezriti Isa Aleyhissalamgha wehiy qilghan kitabi Injilning we allahning resuli bolghan Hezriti Isa Aleyhissalamning alaqisi heqqinde addiy usulda chüshenche béreleydighan mötidil we ammibap bir éqim yoqtur. Bu süpetleshlerning barghanche kitapning esli rohidin uzaqlap kétishige bügünki künde özlirini bu dinning ümmiti dep qarighan xelqler muqeddes bilidighan kitablargha ularning Xiristiyan dinidin ilgiriki bidet dinliridin yéngidin kirgen nersilerdur. Insanlar bu kitapni chüshünish we ishinish jeryanida toghra yolni tépish üchün izdinish jeryanida bezi kishilerning diqqetsizliktin ötküzgen xataliri bilen birge, qesten we meqsetlik istismarigha uchrighan bolishi ihtimaldin anche uzaqemes.
Yuqiriqi seweblerdin biz töwendiki izdinishlirimizde uyghuristanliq qérindashlirimizgha qolayliq bolsun üchün, shundaqla islamdin ilgiriki Xiristiyanliqni islamdin kéyinki Xiristiyanliq bilen, islamdin ilgiriki resul namini islamdin kéyinki bu kitablarda tilgha élinghan nijatkar bilen, islamdin ilgiriki muqeddes kitab namini islamdin kéyinki Xiristiyan dunyasidiki oxshimighan töt kitab bilen perqlendürüsh üchün, islamdin ilgiriki Xiristiyanlarni ehli kitablar, islamdin kéyinkisini Xiristiyanlar, islamdin ilgiriki resul namini Hezriti Isa Aleyhissalam, islamdin kéyinki Xiristiyanlar muqeddes bilidighan kitablarda tilgha élinghan nijatkarni Jezus nami bilen, islamdin ilgiriki muqeddes kitabni Injil, Xiristiyanlar muqeddes bilidighan islamdin kéyinki muqeddes kitablarni Bible Metta, Bible Markos, Bible luqa, Bible Yohanna (we Bible logiye)… qatarlq namlar bilen ataymiz. Shuning bilen birge, yüz bergen we yüz béridighan türlük xataliqlarning aldini élish üchün, qérindashlirimizdin bu namlarni yuqiriqi pirinsip boyiche qollinishni töwenchilik bilen iltimas qilimiz.
Xiristiyanliqning esli menbesi oxshimaydighan türlirini tapqili bolidighan «Bible» namdiki töt kitab bolup, bu perqliq kitablar köp bésilish jehette dunyada birinchi orunda turghan bilen, oqulush jehette undaq bolmasliqi mumkin. Chünki bu kitablarni neshir qiliwatqanlarning meqsiti din´gha meblegh sélish üchünla emes, sodidin kélidighan bir türlük paydigha meblegh sélish üchün bolghachqa, ularning ishtihasining chongiyishigha egiship, kitab terjime qilin´ghan tillarning sanimu on mingdin éship ketken. Hazir biz yoqurida tilgha alghan kitaplar Uyghur tiligha terjime qilip tarqitilip, ming yilliq étiqadimizda dawamliship kelgen enenimizni buzup, milliy birlikimizge buzghunchiliq qiliwatidu. Biz uyghurlar duch kelgen érqiqirghinchiliq, kultural tazilash we kishilik hoquq depsendichiliklirining qanchilik derijige bérip yetkenlikini bilmeske séliwatqan, bu heqqaniyetsizlikler üchün xelqara sorunlarda tüzükrek bir éghiz lilla gep qilip qoyush xushyaqmay kelgen bezen diniy jemiyetler bir tereptin bizge milliy zulum séliwatqan tajawuzchilar bilen éghiz-burun yalashsa, yene bir tereptin ölüsh aldida turghan méyitning namizini chüshürüsh zörüriyiti tüpeylidin oqup qoyulidighan kitablirini kötürüshüp, xuddi shu kitaplarda teswirlen´gen alwastilargha oxshash bizni untulup ketken bulung-pushqaqlardin izdigini we bu kitabni tilimizgha terjime qilip ülgürgen bolushi ajayip bir «möjize».
Insaniyetning 21-esirigiche özlirining milliy mewjutluqini saqlap kélip, atalmish «dunyaning yéngi tertipi» tekitlen’gen, xelqara kishilik hoquq heqqidiki qanunlarni öz tilida oqushqa muyesser bolalmighan bu xelqning tallash erkinliki bolmighan ehwalda bashqa étiqadlargha ishinishke mejbur qiliniwatqanliqi bizning tajawuzchilardin azad bolmay turup, xelqaradiki yene bir tiragédiyege teyyar qiliniwatqanliqimizning yene bir janliq ispatidur.
Dunyada eng köp tiraj we eng köp tillarda bésilidighanliqi bilen nami chiqqan bu kitablarning alahidiliki zadi qandaq? Qachan xatirilen’gen? Qandaq toplanghan? Qandaq neshr qilinghan? Bu kitab rastinla missiyonérlar teripidin éytiliwatqandek biz üchün muqeddesmu? U heqiqeten insanlarni nijatliqqa érishtürgüchimu? U rastinla heqiqetke wekillik qilamdu? Bu so’allargha jawab tépish üchün urunup béqishqimu elwette heqqimiz bar.
Dunyadiki bir-biri bilen oxshimighan diniy qarash tüpeylidin kélishelmeydighan missiyonérlar teshkilatliri uyghur we uyghuristan mesiliside oxshash qarashqa kelgen bolup, ularning hemmisi milliy hakimiyiti bolmighan, özining milliy menpe’etlirini öz küchige tayinip qoghdap qélishta qiyinchiliqqa uchrawatqan, diniy telim-terbiye erkinlikidin mehrum qaldurulghan, siyasiy, iqtisadiy we meniwi tereplerdin milliy bohrangha uchrawatqan xelqimizni tar yerge qistap, milliy birlikimizge tüptin qarshi bolghan, xelqimizning parlaq istiqbalini xireleshtüridighan bir qatar pa’aliyetlerni élip bérip, pakittin xewiri yoq, aq-qarini chüshenmeydighan awam xelqni xalta kochigha bashlimaqta.
Oxshimighan étiqatlarni süyistimal qiliwatqan dinchi missiyonérlar merkizi Asiyadiki we uyghuristandiki kishilik hoquqliridin mehrum qilinghan xelqimizning yénida «qutqazghuchi» qiyapette meydangha chiqip, diniy jemiyet, chérkaw we yerasti mekteplerni qurup, ilim-meripet we insaniy hayatqa telpünüp turuwatqan xelqimizning héssiyatidiki ajizliq tereplerni tutuwélip, burnining uchidiki meqsetliri üchün gödek yash-ösmürlirimizni wasite qilishqa urunmaqta.Bu qatarda Xizbuttehrirchilik, Wahabiyliq, El-Qayidichilik, Talibanchiliq qatarliqlarmu bar! Bular ming yilliq islamiy eqidilirimizdin qusur izdep, qediriyetlirimizni inkar qiliwatidu, xelqimizning kallisini qaymuqturiwatidu, ewlatlirimizni xuddi xitay kommunistliridek bizdin talishiwatidu. Bir qisim kishilirimiz azghine menpe’etni dep kelgüside milliy birlikimiz ichide qanliq weqelerni keltürüp chiqirish éhtimali bolghan, idiyeni chiritidighan bu xildiki selbiy hadisilerge eqil közi bilen qarimaywatidu.Dunyada nurghun heqiqetler bar bolghini bilen biz Uyghurlargha mas kélidighan birla heqiqet bar bolup, bu heqiqet ejdatlirimizdin miras qalghan enene, örpi-adet we medeniyet enenisidur!
Xitay dewliti milliy rohimizni ajizlashturup, milliy medeniyitimizning yoqulishini tizletmekte. Yéngidin ösüp yétiliwatqan yash-ösmürlirimiz a’ililerde uyghurlargha xas bolghan milliy, diniy, siyasiy, iqtisadiy, exlaqiy terbiyege érishelmey, biwasite özige paydisiz bolghan kommunizim, radikal dinchiliq we xiristiyan missiyonérlar herikitining tesirige uchrighachqa, kündilik turmush we dunya qarash jehettin milliy we islamiy chüshenchilirimizge yat bolghan adetlerni shek-shühbisiz dep qobul qilmaqta. Anilirimiz, qizlirimiz milliy we diniy terbiyening sirtida qalghanliqi üchün yaki xurapiy we radikal diniy eqidilerge chirmilip qalghanliqi üchün, ishimizni buzidighanlarning netijisi tüzeydighanlarningkidin zor bolmaqta. Wetinimizge her waqit tesir körsitip kéliwatqan Ottura sheriqliq gheyriy islamiy we Xiristiyan missiyonérliri ajayip méhriban qiyapetke kiriwélip, qoligha ögitiwalghan qérindashlirimiz özining kélip chiqishidin nomus qilidighan, diniy étiqadimizgha öchmenlik bilen qaraydighan gheyri dinlardiki radikal chüshenchilerning tesiri astida chong bolmaqta.
Hazir Xiristiyan missiyonérliri we gheyriyresmiy islamchilar nahayiti köp iqtisad ajritip, diniy étiqadi xitay kumunistliri teripidin zeyipleshtüriwétilgen, musteqil halda aq-qarini perq ételmeydighan, janbaqar, xushametchi, bir qisim munapiq ziyalilirimizni sétiwélip, her türlük kitab, jurnal, filim we ün-sin mehsulatlirini ishqa sélip bichare xelqimizning béshigha yene bir qétimliq balayi-apetning sayisini tashlawatidu. Bizning néme üchün bundaq dewatqanliqimizni azraqla eqli bar her qandaq adem chüshineleydu. Biz yoq hésaptiki weten millet dawayimizgha a’it radi’o, téliwizor, kino, tiyatir, gézit jurnal we mejmu’e qatarliq neshir boyumlirimizni weten’ge tarqitalmaywatimizyu, bizningki bilen oxshashla xitay dölet chigirisi ichide cheklen’gen, missiyonérlarning u türdiki Xiristiyanliqqa we gheyri islamgha a’it neshir boyumliri xelqimiz arisida kengri hem qolay bir shekilde tarqiliwatidu. Bu yerde xitay hökümiti bilen Xiristiyan we gheyri islam missiyonérliri qilishqan, milliy menpe’etimizni bughidighan bir ichki kélishimning meqsetlik türde ijra qilniwatqanliqi, ular öz meqsetlirige yétish üchün melum mezgillik shériklik munasiwet ornatqanliqi besh qoldek éniq tursimu, bu mesilige xelqimizning qayturiwatqan inkasi aktip bolmaywatidu. Eger undaq ehwal yoq déyilgen teqdirdimu uyghurlarning milliy we diniy étiqadini özgertish, suslashturush yaki yuqutiwétish üchün ular bir-birining qiliwatqanlirini körsimu körmeske séliwatidu. Bizning diniy étiqadimiz ajizlap, xelqimiz saghlam bir rohiy tüwrükke éhtiyaj buliwatqan, diniy jemiyetlirimiz xelqimizning diniy hésiyatini qoghdap qélishning bixeter yolini tépishqa ajizliq qiliwatqan, bash qaturalmaywatqan mezgilde, ular chaqqanliq bilen xizirning saqilini taqap, dunyaning oxshimighan yerliride xelqimiz topliship olturghan rayonlarda bolupmu uyghuristan, qazaqistan, qirghizistan, özbikistanning sheherliride peyda boldi. Bizni islam dunyasidiki radikal küchlermu, Xiristiyan dunyasidiki qarangghuluq küchlermu aldimaqchi boliwatqan bundaq bir künlerde étiqad, millet we gheyri étiqad heqqide öteshke tégishlik mejburiyetlirimizni ada qilsh hemmimizning bash tartip bolmaydighan burchimiz ikenlikini unutmasliqimiz lazim.
Biz eqliy, siyasiy, herbiy we iqtisadiy jehettin bizge tehdit élip kéliwatqan, bizni tügimes balayi-apet patqiqigha tiqip qoyushni pilanlawatqan gheyrinormalniy diniy küchlerge teng kélelmisekmu, ata-bowalirimizdin miras qalghan, özimizni türlük tashqiy ziyankeshliklerdin qoghdap qalalaydighan parlaq milliy medeniyet we pakiz bir uyghurgha xas xaraktérdiki islamiy étiqadqa igemiz. Biz uyghurlarning béshimizgha kéliwatqan kelgülikler bizge oxshaydighan xelqlerning béshigha héchqandaq bir dewrde kelgen emes. Biz milliy dewlitimiz bolmighachqa millet süpitide bügünki zamaniwi milletlerde bolushqa tégishlik nurghun paydiliq nersilerdin mehrum qéliwatimiz, arqida qéliwatimiz, buzek qiliniwatimiz. Düshmenning küchlüklikidin emes özimizning bixestelikidin qanliq tiragédiyelerni béshimizdin kechürüshke mejbur boliwatimiz.
Diniy we siyasiy étiqad meseliside segek bolmisaq, özimizni, milliy kimlikimizni qoghdap qélish u yaqta tursun tariximizgha, milly medeniyetimizge, milyonlighan qehrimanlirimizning issiq qéni bedilige kelgen ana wetinimizning nam sheripige dagh tekküzüp, dost-düshmen aldida menggülük pushaymangha qalimiz. Qoral arqiliq qarshi turidighan nersilernighu cheklep qalalmiduq, qoghdap qélish imkaniyitimiz 100 pirsent qolimizda bolghan milliy medeniyitimizning terkiwige aylinip ketken islami eqidimizni yisimu-yimisimu, ichsemu we ichmesimu kün ötüp kétidighan bir burda <<Nan>> we bir qacha „umachqa“ tégishiwetsek ejdadlirimiz we kelgüsi ewlatlirimiz aldida yüz kélelmeymiz. Bir ademning özige a’it gunah ishlishi anche chong mesile emes, chünki uning jawabini özi béridu. Birimiz yaki bir qanchimizning weten-milletni xata yolgha bashlap ishligen gunahimizning jawabini kim béridu?! Néme bolsaq bolup özimiz-özimiz bilen ketseqqu yaxshi, özimizning paskinichiliqi bilen milly medeniytimizni, dini étiqadimizni, muqeddes tupriqimizni, xelqimizning milliy ghururini, kolliktip istikini bulghashqa héchqandaq heqqimiz yoq. Xelqimizge ich aghritayli! Ular bizni bu dehshetlik éghir künlerdin qutulushqa bir kishlik hesse qosharmikin dep béqip chong qildi, oqutup qatargha qoshti. Biz bir kéchidila asmandin tokkide chüshüp qalghan emes, yaki yer astidin lokkide köklep chiqip qalmiduq. Bizni terbiylep yétishtürüsh üchün xelqimiz az bedellerni tölimidi. Bizning yetilgenlikimizning özi xelq aldida bir türlük mejburiyetke buruch bolghanliqimizdur. Janabi allah «qan-qérindashliri, weten we milliti üchün paydiliq xizmetlerde bolarmikin» dep bizge eqil-paraset, bilim-hikmet we hüner-senet berdi. Dindin chiqip ketmigen bolsaqla, qilghan yaxshi-yaman ishlirimizning axirqi hésapta sürüshtürilidighan zamani kélidighanliqini obdan bilimiz.
Eqilni, parasetni, bilimni, hünerni xelqingning bexti üchün ishlettingmu yaki zawal tépishi üchünmu?-Dep soralghanda néme dep jawab bérishke hazirlinishimiz lazim. Bilim we eqide aldi bilen öz wetiningizge mensuptur. Xelqimizning türlük menpe’etlirige, étiqad we örp-adetlirige zit bolghan «bilim» we «eqide» meyli u kimde bolsa bolsun idiyimizni chiritip, bizni gunahqa bashlap, xelqimizni menggülük qulluq qepizige bent qilidighan epsundur. Arimizda kimlerningdur medeniyet jehette ottura sherqliq bilen uchrashqanda ereb, Awropaliq bilen uchrashqanda in’giliz, jungguluq bilen uchrashqanda xitay bolghusi kéliwatidu. Bashqa milletlerning medeniyitidiki paydiliq amillarni qobul qilishqa bolidu we üzül-kesil singiship kétishke bolmaydu. Milliy medeniyitimizmu öz ritsipi bolghan milliyche yimek-ichmeklirimizge oxshaydu. Xuruchliri, yagh we tuzi tengshilip kelmise xuddi tamaq wujutqa ziyan qilghandek, yat medeniyet we étiqatlar milliy rohimizgha we meniwiyitimizge ziyan salidu. Milliy medeniyitimizni yat milletlerge yene kélip özige tamamen zit kélidighan Xitay medeniyiti bilen yughuriwétish üchün xitay tajawuzchilirining ketminini chépiwatqanlarni we yat diniy eqidilerni xelqimz arisida tarqitiwatqanlarni millitimizning béshigha kéliwatqan alahiyde xeterdin agahlandurimiz! Biz undaqlarni öz qelbidin chiqiwatqan sadani anglap béqishqa dewet qilimiz. Ularning intiliwatqini hakimiyet, qudretlik milliy dölet, herbiy hoquq, pakiz étiqad we ejdadlirimizningkidek shan-sherep bolup, ösüp yétilishidiki melum bir terbiyening binormal bolghanliqi sewebidin küchlüklerning arqisidin diwanidek egiship yüriydu. Biz ulargha seltenetlik tarixidin, parlaq milliy medeniytidin, pak-pakiz Milliy medeniyetning terkiwige aylinip keken islamiy eqidisidin, nur chaqnap turidighan milliy kimlikidin her waqit pexirlinidighan roh ata qilishimiz kérek. Biz yene uyghuristanliqlardin bashqa qérindishimizning milliy alahiydilikimizni hürmet qilishini ümit qilimiz. Dunyadiki herxil kultur din we diniy éqimlarda bolghan dost we qandashlirimizni lebiral islamdin bashqa dinimizning yoqliqini, jemiyitimizde peyda bolghan bashqa diniy éqimlar we siyasetni arqa körünish qilghan idiologikal hadisilerning ötkünchi we xata ikenlikini uqturimiz. Millitimizning ming yilliq diniy enenimizni her waqit untup qalmastin, özimizning türlük diniy munasiwetlirini eqilge uyghun shekilde tengshep turishimiz üchün küch chiqirishini ümit qilimiz.Bu murekkep we xeterge tolghan dunyada hemmimiz birlikte bashqilar bilen riqabet ichide tinch bille yashashni ügünishimiz, héch bir zaman milliy kimlikimizni, kultural enenimizni xireleshtüridighan weqe we hadiselerning ishtirakchisi bolup qalmasliqimiz lazimliqini estin chiqarmasliqmiz lazim .
Yatlar teripidin qiliniwatqan din we étiqad heqqidiki tatliq sözler, biriliwatqan shirin-shéker wedilerning we siz érishken saqaldiki ashning arqisida néme barliqini oylap körüng. Eger allah sizge shundaq bir ilham bexish étip, u yerdiki heqiqi menzirini körelisingiz idi, qattiq qara bésip kétiwatqandek chüchüp, yaratquchidin baldurraq oyghutiwétishni telep qilghan bolattingiz.Kéling eziz qérindishim, ejdadlirimiz üchün, weten üchün, millet üchün, hör-azat kélechikimiz üchün özümizni qoghdap qélishning eng axirqi qorghini bolghan uyghuristangha ayit bilghan milliy medeniyitimizge singip ketken Uyghur islam medeniytini birlikte qoghdap qalayli! Semimiy niyette, yekke allahqa tewekkül qilip niyet qilsaq, biz uyghuristanliqlarning rohiy dunyasida nur chaqnap turghan «Quraniy Kerim» bizning zéhnimizni urghutup, milliy zulumdin qutulishimizgha ilham bexish étidu.
Diniy étiqad meseliside hemmimizning bir éghizda «bolidu» bir éghizda «bolmaydu» dep irade bildürishke tégishlik nuqtilarda, janabi allah bizge paydiliq bir tereptin medet bersun! U bizni özi nepretligenlerning emes, meghpiret qilghanlarning, yaxshi körgenlerning qatarida qilsun!…Amin!
Ende
06.03.06
Ikkinchi bab
Muqeddes Kitaplar we Bible heqqidiki bezi mesililer
Biz bu kitabning aldinqi bapida tilgha alghandekla diniy kitaplar heqqide intayin köp talash-tartishlar bar, meselen Biblening téxiche neshir qilinmighan, oxshimaydighan we kemtük dep qaralghan yüzligen nusxisidin bashqa xelqara Xiristiyan jemiyitining ruxsiti bilen bésiliwatqan Metta bibeli, Markos bibeli, Luka bibeli we Yohanna bibeli qatarliq töt türlük nusxisimu bar
Xiristiyan dunyasida «saxta Bible» we «rast Bible» dégen atalghu dayim nahayiti köp qollinilidu. Ularning qarishiche saxta dégenlirining ichide téxi biz yuqirida namlirini tilgha alghan töt türlük oxshimaydighan nam bilen atilidighan Bibleler yoq bolup, bu töt Biblening yiltizi eslide bir kitabmish. Ejiba bu töt Biblening ottursidiki periqler héchnimige erzimemdighandu? Kitabliri her türlük sewepler tüpeylidin téxiche birlikke kélip bolalmighan dinlardiki insan türkümliri otturgha chiqqan ziddiyetlerni eqil, bilim we enene yoli arqiliq küchep turup bir terep qilishqa tayinip keldi.
Biz kitabimizning bash teripide tilgha alghandek miladi 2-esirdin kéyin Xiristiyan dunyasida bashlanghan oxshimaydighan Bible we sani igikendidin köp bolghan kitablar heqqidiki talash-tartishlar 1 ming 800 yildin kéyinki bügünki kündimu dawamlashmaqta. Xiristiyan mez´hepliri özlirining qolidikidin bashqa Biblelerning özgertiwetilgenliki we saxtiliqi heqqide detalash qilishmaqta. Bu talash-tartishlar jeryanida kishining alahide diqqitini tartidighan bir ish bir zamanlarda Metta Biblesining saxta kitabqa chiqirilghanliqi we kéyin yene Xiristiyan jemiyetliri teripidin testiqlanghan töt Biblening terkiwige kirgüzilgenlikidur. Eger hazirqi Metta Biblesi héch waqit cheklenmigen déyilse, u zaman hazirqi yéngi ehdide yer alghan Metta biblisige oxshimaydighan yene bir Metta-2 Biblesi otturgha chiqqan bolidu. Cheklen’gen Metta biblisigha «pütükler» menasini béridighan «logi’a» dégen namni bergen idi. Riwayet qilinishiche matta bu pütüklerni Jezus téxi hayat waxtida uning bilen birge yürgen künlerde qelemge alghanmish. (1) Bu kitab undaq bolishigha qarimay ming yillardin béri Awropa chirkaw jemiyetliri teripidin saxta kitablar tizimlikige kirgüziwétilgen bolup, téxi dunya jama’itige ashkarilanmighan (2).
Metta teripidin xatirlen’gen bu pütükler willi’am ramseyning bildürishiche Hezriti Isa (Yezus) kirsitqa mixlinishtin awalqi jeryanlarni yorutup bergen bolup, téximu emiliyetke uyghun bolushtek alahidiliklerge ige iken. E.Kelletning baltimorede neshir qilinghan «The short history of religi’ons» dégen kitabning 1962-yilliq neshiri 169-bettiki melumatidin qarighanda bu kitab Hezriti Isa (Yezus) kirsitqa mixlanghandin kéyin yézilghanmish. Uning éytishigha qarighanda Hezriti Isa kirsitqa mixlanghandin kéyin, u hayat waqtida iman éytqanlar arqa-arqidin dindin chiqip kétish ewj alghaniken, Metta bu yaman weziyetni konturul qilish üchün «pütükler»(logi’e)ni xatirege alghan iken. Yene bezilerning déyishiche «pütükler» muqedes kitablarda tilgha élin´ghan Injilning özi bolushi natayin bolup, Injil dégen kitab (qandaq derijide özgertiwétilgen yaki özgertiwetilmigen bolishidin qetiynezer)ning saqlinip kelginining eng awalqisi gérmanche xatirelen’gen «Qu’elle» (qaynaq yaki bulaq) dep atalghan qedimki qol yazmidur. Bu kitabning qol yazmisimu ghayip bolghan. Ti’olog Harnak u kitab heqqide xatirelen’gen melumatlar asasida kitabni eslige keltürüsh üchün tirishqan bolsimu ghelbilik bolmighan. «Qu’elle» ning hazirqi nopuzluq töt Bibledin burunqi kitab ikenlikide shek yoqken. Uningdin bashqa W.K. Lowther klarkning «Konkise Bible kumuntary» dégen kitabining 693-betide déyilishiche Markos Biblesi dep atalghan hazirqi Markos Biblesige oxshimaydighan, yene töt Bibledin ilgiri xatirelen’gen bir kitab heqqidimu melumatlar bar. Markosning kéyinki sergüzeshtiliri Pitros bilen birlikte ötken bolup, bu jeryanda u özining Jezus heqqide bilgenlirini tertipsiz bir shekilde xatirligenken. Del shu kitab tüzeshtürülüp hazirqi Markos biblisi dunyagha kelgenmish. Biz yuqirida tilgha alghan üch dane qedimi qol yazma hazir Xiristiyan dunyasida étrap qiliniwatqan töt türlük Bibledin ilgiri heqiqi étiqadchilar teripidin qelemge élin´ghan kitab bolghanliqigha qarimay iz déreksiz ghayip bolghan.
Yoqurda bayan qilghinimizdek hazirqi Biblede yer alghan töt kitabtin bashqa biblilerningmu bolghanliqini bezi muqedds kitablardin we din tetqiqati arqiliq bileleymiz. Bu heqtiki eng nopuzluq delilni yene «Luka Biblesi» din tapqili bolidu. Jezusning sadiq shagirtliridin Luka özining yazghan Bibleside «béshimizdin ötken ishlarning heqiqetlirini, bizdin ilgiri ötken talay kishilerning öz béshidin kechürgenliri, öz közi bilen körüp, öz qulqi bilen anglap we bashtin-axir xatirligenlerning asasida, nurghun kishilerning kitab yézishqa kirishkenlikini körüp, menmu mumkin bolghan qol yazmilarning hemmisini estayidil oqup chiqip, tetqiq qilish arqiliq peziletlik Te’ofilosqa oxshash bu kitabni yézishni munasip kördüm» dep yazidu. Hazirqi nopuzluq töt bibldin zadi ikki danisi yeni mette we Markos Bibleliri Lukkadin ilgiri yézilghinigha rahmen ulardin bashqa bek köp Injil heqqide kitab yazghanlar kimler bolushi mumkin? Xiristiyan chérkawliri bundaq so’allardin ming yillardin béri özini qachurup keldi yaki müjimel bayanlarda boldi. Lukas hezretlirining bu bayanlirigha köre hazir kishiler Bible (Injil) dep qarawatqan töt nopuzluq kitabqa oxshaydighan pütüklerni yazghanlar biz bileligenlerdinmu köp bolushi mumkin. Démek buningdin hazir kishiler Bible(Injil) dewatqan kitab Injilning özi bolmastin Injil heqqide yézilghan bibliler dégen xulase chiqidu.
Töt Injil yézilishtin awal uninggha asas bolghan bir kitabning barliqi heqqide muqeddes kitablarda mexsus bayanlar bérilgen. Islam alimi Ibin Hazmaning éytishiche Hezriti Isa Aleyhissalam hayat waqtida Injilning nazil qilinghanliqi we qelemge élinghanliqi, meryem oghli wapat bolup uzaq ötmey yeni 2-esirge kelgüche bolghan ariliqta kapirlarning we Musewiylerning Xiristiyan étiqadchilirigha qaratqan wehshiy iskenjiliri we diniy étiqad erkinlikini boghidighan pashistik siyasetliri tüpeylidin étiqadchilar jamesi kitabi muqeddes-Injilni köngüldikidek muhapizet qilalmay qalghan.
Hezriti Isa Aleyhissalam alemdin ötkendin kéyinki üch esir uning toghra dinining jahalette qalghan yilliri bolup, hökümran siniplarning zeherxendiliki we buzghunchiliq qilishi, kitabning rohini özlirining menpe’iti asasida izahlashqa serip qilghan emgekliri netijiside 4-esirge kelgendila kitab ehli bilen tajawuzchilar arisida bir türlük sülhi (ular dinni qubul qilidighan, bular kitabni ularning menpe’etige mas kélidighan tebligh qilidighan) shekillinip Xiristiyan dini dölet we döletler étrap qilidighan bir din´gha aylanghan. Uningdin ilgiri Injilni oqughanlar we köpeytkenler we yene u heqte kitab yazghanlar qattiq nazaret astigha élinghan. Insaniyet jahalet ichide qalghan bu üch esirde Hezriti Isaning heq dinining muqeddes kitabi bolghan Injil buzghunchiliqqa uchrap, étiqadchilar dindin uzaqlashturulghan. Hazirqi Bibleler asasi qismi ghayip bolghan Injil parchilliri we shahitlarning éytqanlirigha asasen taki yéqinqi esirlergiche ilmiy perezler asasida özgertilip, köp menbelerge tayinip toluqlinip we köpeytilip yézilghanliqining sewebi biz yoqurida bayan qilinghanlardur …
Tarixi melumatlargha qarighanda bezi rayonlarda Hezriti Isa Aleyhissalam bu alemdin xoshlashqandin kéyinki bu üch yüz yil ichide, turalghusidin Hezriti isagha we kitabi muqeddes Injilgha we Injil heqqidiki bayanlargha a’it her qandaq bir matériyal we étiqadchi bayqilip qalghan a’ililer ölüm jazasigha buyrulatti, menggülük türmige tashlinatti yaki ömürlük qul qilinatti. Din heqqidiki matériyallar yighiwélinip köydüriletti.Bundaq bir yaman sharaitta étiqatchilarning diniy miraslarni saqlap qélishi we enenilerni dawamlashturishi asangha toxtimayti, elbette.
Hezriti Isa Aleyhissalam bu alemdin xoshlashqanda Pawlus otturigha chiqip din tarqatqili bashlidi. Uning yazghan mektublirining köpi waqitning ötüshi bilen egeshküchiliri teripidin muqeddes kitab derijiside qobul qilindi. Chünki u waqitqa kelgende mukemmel bir kitab halitige keltürülüp bolalmighan Injilni nahayiti köp ademler unutqan bolsa bir qisimliri uningdiki köp nersilerni özgertip xatirliwalghan yene bezilliri uningdiki bezi tereplerni sözleshke amalsiz qalghan we yaki meqsetlik yoshurup qalghan. Shuning bilen zaman ötkensiri esli kitab ghayip bolushqa qarap yüzlen’gen. Injilning ilahi qudriti ghayip bolghandin kéyin étiqadchilar muqeddes kitabning ornigha Hezriti Isa eleyhisalamning terjimihalini, wez -nesihetlirini anglitidighan kitablar arqiliq özlirining étiqadini qoghdap qélish üchün tirishchanliq körsütüp kelgen. Bundaq kitablar oxshimighan dinlargha étiqad qilidighan milletlerning yashighan rayonlirigha tarqalghanche kitablar téximu yerlik tüs élip kétip, uninggha bidet dinlargha a’it parchilar we xurapiy epsane-riwayetler kirgüzilip ketgen.
Uningdin bashqa Hezriti Isaning allahtin kelgen wehilerni anglatqan waqtining bek qisqa bolushi we muhitning bu kitabning waqtida yéyilishigha pütünley paydisiz bolishimu Injilning özidin bashqa muqeddes kitablardek mukemmel xatirlinip qélishigha imkaniyet bermigen bolishimu mumkin. Eger u kitab köngüldikidek toluq we estayidil xatirelinish imkaniyitige ige bolghan bolsa, yaki xatirlen’gen qisimliri buzghunchiliqqa uchrimighan bolsa, hemmige qudretlik allah Xiristiyan eqidisi téxi mukemmel bir din halitige kélip bolmay turup, insaniyetni inayetke yéngidin bashlaydighan Muhemmet Aleyhissalam arqiliq Quraniy Kerimni nazil qilmighan bolatti.
M.k 325-yilda Émparator Kostanten étiqad jehette bir-birige anche oxshap ketmeydighan 2 mingdin artuq étiqadchilar goruppisining wekillirini yighip, mewqe we kitablirini birleshtürüp, diniy qérindashliq ornutishqa chaqirghan. Ularning ichide peqet 318 ademning qoshulishi bilen Xiristiyan dinidiki buddizimgha mayil Pawloschilarning étiqadini quwetleydighan töt dane Bible heqiqisi dep tallinip, qalghan Biblelerdin yüzdin artuq kitab saxtigha chiqirilip, ikki minggha yéqin diniy ölimaning éytqanliri yoqqa chiqirilghan. Kéyinki waqitlarda échilghan din yighinlirida dawamliq türde Xiristiyan bolmighan bir buddist Émpiratorning din heqqide chiqarghan bu qarari dawamliq Xiristiyan dinining dinni qéliplashturushtiki pirinsipi bolup qalghan.
Kishining diqqitini hemmidin tartidighan yene bir mesele 325-yildiki we 364-yildiki ikki qétimliq heqiqi Biblelerni tallap, saxtilirini cheklesh herkitide xatagha chiqiriwétilgen Biblelerdin bashqa yene Merkiler Biblesi, Deysani Biblesi we Maniha’ist Biblesi qatarliqlar bar idi.(3 G.P.Fishirning eserliridin melum bolishiche uningdin bashqa isimliri melum bolghanliridin Tomas Biblesi, Yehudilar Biblesi, Marki’on Biblesi, Heq Bible, Petrus Biblesi, Misir Biblesi qatarliqlar. M.Ye’arsleyning eserliridin melum bolishiche Pütükler(logi’e); Nasara Biblesi, Hawariler Biblesi, Matiyas Biblesi, Nekomedi’os Biblesi, Ushshaqlar Biblesi qatarliqlar, X.Jakopning eserlirge köre Arap Injili, Ermen Injili qatarliqlar, undin bashqa M.Y. Shelebining eserliridin melum bolghan Yetmishler Injili, Xatire Injili we Barnaba Injili qatarliqlar bar.
Barnaba Injili bularning ichide meshhurraqlirining biri bolup, Xiristiyan chirkawi teripidin qattiq ret qilinishqa uchrighan. Esli ismi Yüsüp bolghan Barnaba Hezriti Isaning shagirtlirining biri bolup, Pawloschiliqning Xiristiyan jama’etige yéyilishigha alahide tesir körsetken. U pütün hayatini Xiristiyan dinining tarqilishigha béghishlighan bir meshhur ulugh shexistur. Barnaba Markosning ustazi, Pawlosning teshwiqatchisi süpitide tonulghan erbap turuqluq Xiristiyan jemiyetliri teripidin bügün’giche ret qilinmaqta. Xiristiyan chirkawlirining éytqanliridin qarighanda Barnaba Injili 14-esirde Xiristiyan dinidin islam dinigha köchken, özining din almashturghanliqining toghriliqini ispatlap yézilghan bir Injilmish. Halbuki kishini chöchütidighan bu töhmet bashqilar teripidin toqup chiqirilghan bolup, islam dini dunyagha kélishtin ikki yüz yil awal, mundaqche qilip éytqanda 5-esirning axirilirida yeni m.k 492-yili texitke chiqqan rim papisining saxta kitablarni chüshendürgen bir parche mektubida Barnaba Injili cheklen’gen kitab salahitide alahide tilgha élinghan. Bu emeliyet Xiristiyan chirkawining Barnaba Injili 14-esirde yézilghan dégen qarishini pak-pakiz süpürüp tashlaydighan pakit bolup, Xiristiyan din ademliri bu heqte dé’alog qilishtin özini élip qachidu. Xiristiyan chirkawining bu Injilni ret qilishtiki asasiy seweb, bu kitabta Hezriti Isaning xudaning oghli we ilah ikenlikining ret qilinishi we uning bir peyghember ikenlikini keskinlik bilen teshebbus qilishi qatarliq seweblerdindur.
Gheriptiki Xiristiyan alimlirining tehlillirige asasen éytqanda Injil eng deslepte islamiy bir mewqede emes eksinche hazirqi Xiristiyan chüshenchilirige toyun´ghan halda otturigha chiqqanmish. Uning gheripte otturigha chiqishini XV we yaki XVI esirlerge baghlap chüshendüridighanlarmu bar. Bu Xiristiyan dunyasidiki Barnaba inijilidiki heqiqiy ehwalni yoshurup qalalmay ikkinchi bir xil saxta arlashqan dinni qurashturup chiqmaqchi bolghanliqi heqqidiki yene bir pakittur. Latin rahip Framinyo, Xiristiyan te’ologi Aryanos qatarliqlarning eserliride tilgha élinishiche Pawlosning mektublirida Barnabas Injilining tilgha élinip, uning eqidisining testiqlan´ghanliqi heqqide ispatlar bar. Ariyosning mektuplirini tepsili tetqiq qilghan Framinyo Barnabasning Injilini tépip bu kitab heqqide tetqiqat élip barmaqchi bolghan iken. Rahip Framinyoning ishliridin xewer tapqan rim papisi uni derhal yénigha chaqritiwélip, (xv esirning axirida) mexpiyetlikke hörmet qilishni jikiligen. Bu bilimde kamaletke yetken rahip papaning ishenchisige érishkendin kéyin mexpi halda watikan kütüpxanisida saqliniwatqan barnabasning Injilini oqup chiqqan. Rahip Framinyo Xiristiyan dini jemiyitide mertiwisining qanchilik derijide öskenlikige qarimay Barnaba Injilini oqup chiqqandin kéyin islam dinigha kirip, ömrining axirghiche Xiristiyan dunyasigha Barnaba Injilini anglitishqa tirishqan.
Bügün’giche yétip kelgen Barnaba Injilining eng qedimki nusxisi prusiye padishahining ordisida meslihetchi bolghan Krimer teripidin 1709-yili köchürüp chiqilghan kitabtur. Bu nusxa Italiyanche bolup, kéyinki waqitlarda awustiriye Émparatorluq kütüpxanisida pichetliwétilgen. Kirimerning bu nusxisi kéyin namelum bir aptor teripidin italiyanchidin ispanchigha, in’giliz alimi sayel teripidin Ispanchidin En’gilizchige, uningdin kéyin En’gilizchedin Erebchige, Erebchidin yene En’gilizchige terjime qilin´ghan. Bu kitabning Xiristiyan jemiyetliri teripidin XIV esirde dinini özgertken bir Xiristiyan teripidin yézilghanliqi heqqidiki qarishini, bu kitabning Pawlosning mektublirida V esirde cheklen’gen kitablar qatarida tilgha élinishi Xiristiyan chirkawlirigha chüshendürüsh qiyin bolghan problimatik bir mesilini tughdurup bergen. Bu Injilning eng deslepki nusxisining tili rim papisining esirlep qollinip kelgen til uslubida bolghanliqi, kéyin uning qoyuq bir Xiristiyan eqidisi puriqida islamiy dewrlerge oxshimaydighan til uslubida ispanchigha we in’gilizchige terjime qilinghanliqi, kitabta islami dewrlerning héchqandaq tamghisi yoqliqini ispatlap turmaqta. Barnaba Injilining kéyinki nusxilirida islami dewrning héchqandaq iznasi bolmighanliqigha qarimastin Xiristiyan diniy jemiyetlirining bu kitabni saxtigha chiqarghanliqi Xiristiyan dini jemiyetliridiki eng zor saxtiliqni ispatlap béridu.
Bezi Xiristiyan alimliri latin rahip Framiniyoning Barnaba Injilini oqughandin kéyin Islam dinini qobul qilghanliqini bilgendin kéyin, bu kitabni Framiniyo yézip chiqqan dégen hikayeni toqup chiqqan. Framiniyo ariyanosning risaliside bu Injil heqqide toxtalghanliqini tilgha alghan. U bu Injilni özining yazmighanliqini, ariyanosning risaliliridin bu heqtiki uchurgha ige bolup, bu kitabni rim papisining kütüpxanisida qolgha chüshürgenlikini tilgha alghan. Uningdin bashqa Barnaba Injilining eng kona nusxisini muhapizet qilghan kishi Framiniyo bolmastin küchlük bir Xiristiyan dewliti bolghan Prusiye xanliq kütüpxanisida ishligen bir danishmen Xiristiyan muxlisi ikenliki bashqa pakit telep qilmaydighan heqiqettur.
Bu kitabning Quraniy bilen her qandaq bir dewrdashliq alaqisining yoq bolghanliqi eyni dewrdiki radikal Xiristiyan jemiyetlirining bu kitab arqiliq Quraniy kerimni ret qilishqa orunup we shu arqiliq endulus(ispaniye) musulmanlirini Awropadin qoghlap chiqarmaqchi bolghanliqi heqqidiki tarixi pakitlar Barnaba Injili heqqidiki söz-chöcheklerge éniq reddiye béreleydu. Uningdin bashqa barnabs Injilining Xiristiyanliqning eng radikal mezhipi bolghan protestanchilar teripidin eyni waqitta En’gilizchige terjime qilinishidur. Eger kitab heqiqeten saxta bolsa ular némishqa yene terjime qildi? Cheklen’gen bu kitab heqqide Xiristiyan dunyasida élip bériliwatqan tetqiqat hazirghiche öksüp qalghini yoq. Eger bu kitab musulmanlar teripidin saxta yézilghan bir kitab bolsa idi, Xiristiyan dunyasida u qeder shöhret qazinalmighan bolatti.
Hemmidin kishini heyran qalduridighini Xiristiyan alimliri heqiqi dep tallap chiqqan töt Biblening yazghuchilirining u kitablarni yézip chiqishta biz yuqirida tilgha alghan, saxta dep qaralghan kitablardin bolushiche paydilanghanliqi, mundaqche qilip éytqanda heqiqi kitabta ular saxta dep élan qilghan kitablarning terkiwi qisimlirining yer alghanliqidur. Undaq bolghanda, ular toghrisi dep qarighan töt Bible heqqide qandaq logikiliq höküm chiqirish mumkin ikenlikini kitabimizni obdan oqughan adem özi belgülise bolidu.
Xiristiyan dini jemiyiti özning diniy chüshenchilirini qéliplashturush üchün élip barghan tirishchanliqlarning biri kishilerning qolida mewjut bolghan bir-birige oxshimaydighan nechche yüz xil Bibleni özlirining diniy teshebbusi we yerlik alahidiliki asasida birlikke keltürüp, qutsal kitablarning sanining köp bolushining aldini élish bolup keldi. M.k 325-we 365-yilliridiki din islahati netijiside töt dane Injil tallap chiqilip bashqiliri qisqartiwétilgen idi. Bu hadise kishige xuddi musewiylerning tarixidiki kitab qisqartish we toghrisi-saxtisi dep kitablarni malimatang qilghan weqelerge oxshayti. Musewiyler Tewrat meseliside del Xiristiyanlargha oxshash Tewratning «saxtiliri» ni shalliwétip, nopuzluq töt danisini heqiqisi dep tallap chiqishqan idi. Xiristiyanlarning yighinida élinghan qarar del u hadisening parallél shekilde yene bir qétim yüz bérishi idi. Qiziqarliq bolghini Tewrat üchün Yahwist, Elohist, Rahip we Tesniye qatarliq töt menbeni asas qilghan bolsa Xiristiyan qutsal kitawining menbesini bir emes Markos, Luka, Metta, Yohanna xatirelirini asas qilghan töt menbege baghlap qoyghan idi. Qarighanda bu ikki din arisida bir-birige miras qéliwatqan, eyni waqitta, allahning peyghemberliri, bolupmu Hezriti Yezus teripidin qattiq tenqitlen’gen gunahlar tekrarliniwatatti. Tanach bilen Biblege sélishturmashunasliq nezeriysi bilen tenqidi baqqan Musewiy we Xiristiyan alimlirining bu ikki kitab heqidiki bayanliridin qarighanda, Biblening yézilishtin awal tanachni teqlit qilip ish bashlash heqqide pilan tüzülgenlikidin xewer tapqili bolidu. Biblelerde sözlen’gen Hezriti Yezus hikayisining nahayiti muhim bolghan nuqtilarda Tanachta teswirlen’gen moses(mosa)ning hayati heqqidiki hikayelerge bek oxshap kétidighanliqimu kishining alahide diqqitini tartidu. Tanachning töt menbesi bilen töt dane Bibleni sélishturup baqqan her qandaq bir adem Markosqa Yahwistning, Lukagha Elohistning, Mettagha Tesniyening we Yohannagha Rahipning örnek qilin´ghanliqini chüshiniwalalaydu. Tetqiqat netijiside Yahwistqa oxshap qalghan Markos Biblesidiki hikaye we riwayetler emeliyette Hezriti Yezusqa a’it hikayeler ikenlikidin bekraq Hezriti Mosesqa a’it hikayelerge oxshaydighanliqi bayqalghan. Buningdin qanche ming yildin béri éghizdin éghizgha köchüp kelgen diniy riwayetlerning Hezriti Yezus dewrige kelgende uninggha yüklinip tebligh qilinghanliqini, hem Bible yazghuchiliri kitabni qelemge alghanda shu dewrdiki muqeddes kitab tanachtin uslup jehettin zor derijide paydilanghanliqini körümiz.
Xiristiyan alimlirining qarishiche Bible Hezriti Yezus zamanida yézilmighan iken. Hezriti Yezus Mehbut bolghini üchün heqni anglitishta Musewiy we musulmanlardek wehi yoli bilen nazil bolghan Tewrat we Quraniydek bir kitabqa éhtiyaji yoqmish. Uning özi xuda, özi wehi, özi xudaning oghlimish. Hezriti Yezustin kéyin Injilni yazghanlar uning biwasite wehi qanili bilen yollighan uchurliri asasida qusursiz yézip chiqqanmish. Ular (yüzligen) Biblelerni yézish jeryanida muqeddes roh biwasite medet bergenmish, Biblening yézilishida her qandaq bir xataliqning körülüp qélishining aldini alghanmish. Kitablarning hemmisi her qandaq bir yétersizlik we kemchiliktin xali, her qandaq bir xataliqqa yol qoymighanmish. Xiristiyan dinining xuda bilen qutsal kitab, étiqad bilen wehi… heqqidiki bu meshhur meydanini Yohanna Biblesi xireleshtürmekte. Chünki kishiler u kitabtin bir türküm kemchiliklerni bayqighan we étrap qilishqan. Bu heqte Yohanna mundaq deptiken: «Yezus shagirtliri bilen birge yürgen künlerde ajayip köp möjizilerni körsettiki bularning hemmisige bu kitabta yer bérilmidi. Uning körsetken möjizilirining hemmini birmu-bir yézishqa toghra kelse, yézilghan kitablarni dunyagha sighdurmaq teske toxtayti…»dep yazghan. Emdi Xiristiyan alimlirining nuxsansizliq nezeriysi bilen buninggha qarisaq, Yezusning talay möjizilirining beziliri yézilip beziliri shalliwétilgen. Undaq bolsa Yohanna Biblesi Xiristiyan alimlar éytqandek nuxsansiz we mukemmel emestur. Yohannaning éytqanlirining xulasesidin qarighanda bu yétersizlik peqetla Yohannaning Biblesidila emes eksiche yer yüzidiki barliq Biblilerde oxshimighan dewirlerdin qalghan qismen xataliqlar bardur. Chünki Xiristiyan dini alimliri tekitlewatqandek kitabning yézilishigha xuda biwasite yétekchilik qilghan bolsa Injil we Bible weqesi bu qeder murekkep tarixni bashtin kechürmigen bolatti. Eslide Hezriti Yezusning peyghemberlik qilghan üch yilliq hayatidiki muhim ishlirini qa’idilik bir shekilde yazsa eng köp bolghandimu bir-ikki kitabqa yighinchaqlash mumkin idi. Emma biz Yohannaning hésiyatini toghra chüshen’gen teqdirdimu bashqa Biblelerning hem Hezriti Yezusning hayati we möjizilirini yézish jehettin intayin köp yétersizliklerge yol qoyghanliqini köreleymiz. Démek töt kitab bilen cheklen’gen Bibleler Hezriti Yezusqa a’it matériyallarni, u peyghemberlik qilghan üch yil waqittiki özliri muhim dep qarighan hadiseler bilen tolduralmay qalghanliqini bir terepke qayrip qoyghandimu temel nuxsan we kemtükliklerning bolghanliqi, bu dinni insaniyet jemiyitige paydiliq bolghan nuqtilardin idi’ologiylik bir wasite süpitide paydiliniwatqanlargha qarighanda özlirining siyasiy we iqtisadiy menpe’etliri nuqtisidin we perdazlap körsütishke oruniwatqanlarning teshebbusini tewritip qoyidu.
Xiristiyan dinidiki peyghemberlik we wehi chüshenchisi gheriptiki kapitalizimning yene bir qoshkéziki bolghan kumunistlarning shexsiyetchiliki netijiside din tereqqiyatidiki qanuniyetke zit halda burmiliwétilgen bolup, uning arqa körünishi maddichiliq we atalmish insanperwerlikke a’it eqli bilimler bilen yasandurulghan. Hezriti Yezusning öz etrapigha uyushqan étiqadchilardin tallighan üch gurupa kishi bar idi. Birinchi gorupida Yezusning eng sadiq 12 shagirti yer alghan; ikkinchi gorupida uning tili boyiche élip éytqanda yetmish ikkiler yer alghan; üchünchi gorupida yüz yigirmiler yer alghan. Bular özlirining diniy salahiti tereptin deslepkiler birinchi orunda, otturdikiler ikkinchi orunda, axirdikiler üchünchi orunda turidu. Dimekchi bolghini étiqadchilar ottursida barawerlik inkar qilinghan bolup, eger allahtin bu din heqqide wehi kelse eng deslepte yuquri qatlamgha mensuplargha kélidiken, ularning xuda heqqide xatireligenliri eng ünümlik bolup, kemtüklik we xataliqlardin mustesna iken. Bu nezeriyedin mundaq bir kütülmigen logikiliq weqe kélip chiqidu. Biz yuqirida tilgha alghan Xiristiyanlarning büyük yighinlirida tilgha élinghan «büyük» töt Biblening eng az bolghandimu ikkisining aptorining we yene uning ichige kiridighan ikkeylenning Bibleside yazmiliri yer alghan bezi böleklerning eng yuquri qatlam étiqadchilarning ichidin chiqish uyaqta tursun yetmish ikkiler we yüz yigirmilerningmu ichidin chiqmay, yuqiriqi üch goruppigha kiridighan 204 ezizning qatarigha kirelmey qalghan kishilerning qolida xatirege élinghanliqidur. Bizni bu yerde oylandurudighan ish kitabqa kitabni xatireligenlerning nami bérilmey Xiristiyan diniy chüshenchiside muqeddes bilin’gen birinchi guruppigha kiridighan kishilerning namida, kitabni xuddi ular yézip chiqqan bir teleppuzda atighanliq ularning özlirining yuqiriqi nezeriysi arqiliq u ikki Bible we uningdin bashqa Biblelerde yer alghan tégi pes étiqadchilar yazghan böleklerni yoqqa chiqiridu. Uningdin bashqa Bibleliri tallanmighan 202 ezizge Hezriti Yezustin héchqandaq wehining kelmesliki mumkin emes. Undaq bolsa ulargha kemtüksiz we toghra kélidighan wehiler xatirelen’gen kitablar qéni? Eger wehilerning hemmisi xatirelinip kitab halitige keltürülmise kéyinki ewlatlar hidayettin chékinip xata yolgha ketmesmu? Wehining Yezusning wedisige asasen, özi tallighan 1-,2-,3-derijidiki Xiristiyanlargha chüshmestin hezretning neziri chüshmigen Pawlos we Luka qatarliq ademlerge chüshkini Xiristiyan dinining bu heqtiki meydanigha xilap emesmu? Yezus eger ular dégendek wede qilghan turup kéyinche u wedisidin yéniwalmighandu!? Yaki imtiyazliqlar wehi dep xatireligen kitablar saxta bolushi mumkin. Gepni eger bundaq uzartqili tursaq belkim qanche ming sehipini israp qilghan bolimiz. Xiristiyanliqning wehi we peyghemberlik chüshenchisi, bu dinni yighishturiwalghili bolmaydighan ichkiy we tashqiy késelliklerge griptar qilghan bolup, bu din´gha étiqad qilish we toghra yolni tépip méngish insanning qolidin asanliqche kelmeydighan derijige bérip yetken bolup, ular özlirining jama’etini insaniyetning tebi’et we ilahyet, senet we edebiyat penliridiki eqil paraset enggüshterliri bilen muhapizet qilip turiwatqan bolsimu, mukemmel bir kitabning yoqliqi yaki bar bolsimu egishelmeywatqanliqidin perishan halette yashaydu.
Biz tilgha alghandek Biblening bésilishqa yol qoyulup kélin’gen yuqiridiki töt nusxisining qachan we kim teripidin yézilghanliqi, uni némini, qandaq sewebni asas qilip yézilghanliqi we kimlerning yazghanliqi, Biblege nam qilip qoyulghan shexislerning heqiqeten shu kitabning yazghuchiliri yaki emesliki heqqide kétiwatqan ixtilaplar, kishilerning qelbide tarixtin béri shühbe tughdurup kéliwatidu. Eger u nusxilarda Biblening yézilghan tarixi bilen uni kimning yazghanliqi heqqide éniq melumat qaldurulghan bolsa bek yaxshi bolghan we bizning Bible heqqidki bilimlerni élishimizgha qulayliq tughdurhan bolatti. Hezriti Yezus we uning Bible yazghuchiliri dep tonulghan étiqadchilar bilen bir dewrde yashighan tarixchilarning köpinchisining eserliride bu heqte yeni Xiristiyan dinining meydangha kélishi we bibliler heqqide Xiristiyan dinining tüp mahiyetliri we uninggha a’it hadiselerni ekis ettürüp béridighan melumatlarning yoq bolghanliqi kishini oygha salidu.
Tarixchi go’uldning kitablirida Hezriti Yezus bilen bir dewrde yaki Xiristiyanliq taza tarqiliwatqan bir mezgilde yashighan emma u hadiseler heqqide héchqandaq bir nersini tilgha almighan seneja (m.k. 3-65), Petroni’us ( ?-M.k.66), büyük pliny (m.k. 23-97), Juwenal (m.k. 60-140), Marti’al (m.k. 40-104), Qu’intili’an( m.k. 40-118), Epiktetus (m.k. 40-120), Api’on(m.b 20-m.k.48) qatarliq meshhur tarixchilarni misalgha keltürishke bolidu. Emma shu dewrde yashighan kéyinki pliny (m.k. 61-105), Tajitus(m.k. 55-120) Qatarliqlarning kitabida Xiristiyanliq heqqide intayin qisqa melumatlar bérilgen. Xiristiyan din ademlirining u dewrge a’it wezliridin qarighanda bundaq bir zor hadisening tarixta keng da’irilik halda tilgha élinmay qalghanliqimu bir shühbe. Xiristiyan kitablirida shu dewrdiki ijtima’i we siyasiy ishlargha eng küchlük tesir körsetti dep teswilen’gen bu zor weqe shu dewrde yashighan iskenderiyelik philo(M.b.20-M.k.60) we josephus (M.k.37-100) qatarliq ikki meshhur kishining kitabidimu héch tilgha élinmighan.
Klementning (M.k.95-140) larda korinoslulargha yazghan bir mektupta Bible heqqide yene tepsiliy toxtalmighan bolsimu, peqet Pawlosning mektubidin az tola bésharet bérilgen. Bu mektupta Hezriti Yezusning sözliri azraq tebligh qilinghan bolup uning hayati heqqide héchqandaq melumat berilmigen. Yuqiriqi bayandin shuni köriwalghili boliduki, u dewrdiki Xiristiyanliq bashqilar sözlep yürgendek zor ijtima’i we siyasi hadise derijisige yetmigen.
Din tetqiqatchillirining qarashlirigha qarighanda Xiristiyan jemiyetliri neshir qilip tarqitishqa ruxset qilghan Pawlosning mektupliri m.k. 57-62-Yillarda, Metta kitabining 50-yillarda, Markos kitabining 55-75-yillarda, Luka kitabining 80-90-yillarda, Yohanna kitabi 100-yillarda yézilghan bolup, emma u kitablarning esli orginali heqqide ne arxilogiylik pakit ne tepsiliy bolghan tarixi melumat yoq. Meyli u kitablar yüz yil awal yaki kéyin yézilsun, Xiristiyan eqidisi boyiche xuda teripidin wehi qilin´ghan bu «ayetler» ning nazil qilinishidiki ilgiri kéyinlik, uning wehi yaki emeslikige shühbe tughduridu, uningdin bashqa bu wehi hadiseliri heqiqeten shu dewrde yüz bergen bolsa yuqiriqi meshhur bilim ademlirining kitablirida némishqa bu xil yaki u xil shekilde tilgha élinmaydu. Bu yerde melum bir ajizliq sewebidin we qalaymiqanlashturiwétilgen pakit we tarixi uchurlar bar bolishi mumkin, elbette.
Bu Markos, Luka, Metta, Yohanna qatarliq töt kitabning m.k. 60-yildin 100-yilghiche melum bir kitabning örnek bolushi yaki qelemge alghuchining biwasite ilhami bilen yézilghanliqini peqet tesewwur we bezi wastiliq uchurlar arqiliqla hökum qilalaymiz. (4) Hazir Xiristiyan chirkawliri teripidin heqiqisi dep qobul qilinghan töt Biblening orginal qol yazmiliri bilen ulardin köchürüp chiqilghanliqi texmin qilin´ghan kitablarning arisida eng az dégendimu ikki yérim esirlik bir boshluq bar. Shuningdin qarighanda eng qedimki Bible dep sanalghan nusxilarning eng qedimki bir orginal qutsal kitabtin sözmu-söz köchürülgenlikini ispatlap béridighan we pakit bolalaydighan birer hertereptin tetqiqatlar üchün asas bolalaydighan maddiy-Ezizler arachchilighi bilen meniwiy tuyghugha tayinip hés qilghili bolidighan pakittin bashqa- ispatmu yoq. Chünki bashta tilgha élinghan ilahiy kitab we hikayelerde tilgha élinghan bir samawi ayetler ghayip bolghan we uni qiyas qilmaq bek tes. Tilgha élinghan eng qedimki samawi kitablar bilen hazirghiche muhapizet qilip kélin’gen kona orginal kitablarning 200 yildin 250 yilghiche bolghan yil perqi ottursidiki qarangghuluq nurghun sirlarni yushurup yatmaqta. Héch bolmighanda kéyinki kitablarning ilgiriki kitablar yaki shu kitablar asasida yézilghanliqi heqqide birer xelq arisida saqlinip qalghan küchlük riwayet tüsini alghan ilahi zilzilimu yoq. Yaki bashqa shekildiki meselen: arxilogiylik, tarixi we shejerege oxshap kétidighan delil mewjut emes. Hemme nerse qiyas we yéngilinip turidighan toqulma hikayeler arqiliq bayan qilinmaqta.
Bu hadisege bir qeder ilmiy rewishte qarighinimizda M.k.325-yiliqi butperes Émparator Émparator Émparator Kostantin orunlashturghan Iznik yighini we M.k.365-yilqi lodesiya yighinidin ilgiri hem shu hadisedin kéyinki Xiristiyan döletlirining memuri buyruqi bilen yüzligen Bible nusxilirining saxtigha chiqirilishi we heqiqi étiqadchilarning rim Émparatorliri teripidin uchrighan siyasiy iskenjiler sewebidin qedimki ishenchlik nusxilar künimizge qeder kélelmigen. Kelgen bolsimu ijtima’i we siyasiy jehettiki mülükdarlarning menpe’itige uyghun bir shekildiki jemiyet we rohiyet muqimliqini saqlash yüzisidin yoq qiliwétilgen yaki ilan qilinmay kelgen bolushi mumkin.
Xiristiyan chirkawliri yuqiriqi ikki yighindin ilgiri mewjut bolghan muhim qolyazmilarni, u ikki yighinda qarar qilinghan kitabqa jümlidin butpereslikke sülhi yoli tutqan Pawloschiliqqa uyghunlishish üchün, eslidiki tallan´ghan töt Bible oxshutup kitablarni yézish jeryanida yoq qilghanliqi ilim sahesidikilerge sir emes. Alimlarning bayan qilishiche Bible tarixi nisbeten uzun, tarqilishi intayin keng, uninggha étiqat qilidighan milletlerning sani köp kitap bolup, qoldin qolgha köchürülüsh jeryanida eng köp ish qoshiwétilgen kitab bolup, insaniyet medniyet tereqqiyatida melum bir kitabning u qeder özgertiwétilgenliki heqqide ikkinchi bir misalni tapqili bolmaydiken. Bügünki künde Bible(yéngi ehde)ning peqetla gérikche yézilghan besh mingdin artuq yiraq qedimqige oxshimaydighan qedimiy nusxisi bar. Emma bu besh ming qol yazmining ichide bir-birige pütünley oxshaydighan ikki nusxini tapmaq tes. Uningdin bashqa u kitablargha türlük ilawe yézilghan on mingdin artuq qol yazma saqlanmaqta. Uningdin bashqa kishilerning qolida neshir qilinip qalsa hazirqi Xiristiyan dinining mewqelirini astin-üstin qiliwétidighan yüz minglarche kitab saqlanmaqta. Bu kitablar arisidiki perqler 150 mingdin 250 minggha qeder dep perez qilinmaqta. Peqet Luka Biblesining 150 xil qol yazmisida 30 mingdin artuq öz-ara perqlinidighan jayi bayqalghan.
20 -Esirdin kéyin ilghar pen téxnikining yardimi bilen kitablardiki periqler insan eqlige uyghun bir shekilde organizatsi’onlashturulghan bolsimu, eslisini perq etküsiz derijide buzulup ketken kitabni birlikke keltürmek we eslidiki nopuzini tiklimek, xataliq we kemtükliklerni yoshurmaq Xiristiyan diniy jemiyetlirige éghir kelmekte.
Xiristiyan dinining qutsal kitabi Bibleler( Injil heqqidiki kitabliri) eng deslepte Hezriti Isa Aleyhissalam bu alem bilen xoshlushup texminen on töt esirdin kéyin yeni m.k. 1481-Yili tunji qétim metbe’e bilen bésilghan bolup, uningdin kéyin uning basmiliri qéliplishishqa bashlighan. Xiristiyanlarning bu qutsal kitabi resmi neshir qilinghanda kitabning bezi terkipliri téxiche neshirge hazirlanmighan idi. 1516-yiligha kelgende yeni islam dini dunyagha kélip üch esirdin köprek waqittin kéyin Erasmus yunanche neshir qilinghan Bibledin parchigha birleshtürüp kitabning latinche qol yazmidiki yene bir böliki (wulgata)ni qoshup neshir qilghan. Kitab neshir qilinghandin kéyin qol yazmilarning eslisige warisliq qilinmighan dep qarilip, Xiristiyan chirkawlirining qattiq tenqidige uchrighan. Shuning bilen u basmigha ulapla «komplutensi’on polyagot» dégen yene bir kitabni neshir qilishqan. Bu kitab nahayiti köp talash we tartishlardin kéyin neshir qilinghan bolsimu watikanning testiqidin ötmigen. 1546-yiligha kelgende Stehphanus kitabni bashqidin neshirge teyyarlighan. Biblening bu neshri testiqtin ötken yazmilar dégen mezmunduki «textus rekeptus» dégen nam bilen atalghan. Arqidin bu kitabmu saxtigha chiqirilip qattiq tenqitlen’gen. Bu weqedin yüz yilgha yéqin waqit ötkendin kéyin, andin hazirqi Biblege biraz yéqin bolghan bir Bible gollandiyede tüzüp chiqilghan. Gollandiyede tüzüp chiqilghan kitabqa Xiristiyan alimliridin Charlis Lachman nahayiti köp bash qaturup ish qoshqandin kéyin 1850-yilgha kelgende bir dane yéngi Bible neshir qilinghan bolup, Quraniy Kerim Awropa tillirigha terjime qilinghili nechche yüz yil bolghanda neshir qilinghan bu nusxa ilgiriki nusxilardin yene köp derijide perq qilidighan bügünki Biblelerning anisi bolup qalghan. Xiristiyan alimlirining déyishiche bu kitab 4-esirdiki qol yazmilargha asaslanghanmish. 1857-we 1872-yillargha kelgende Charlis Lachmanning neshirge teyyarlishi bilen bésilghan Bible beziler teripidin yene saxtigha chiqirilip Samu’el Pride’a’ux Tregelles teripidin hazirlanghan, téximu ilgiriki qol yazmilarni asas qilghan bir Bible yézilip neshir qilindi. Bu halet hala künimizgiche xuddi tarixta qandaq bolsa shundaq dawamlishiwatqan bolup, Bible dawamliq özgertilip, dawamliq yézilip kelmekte. Shunga bir neshiriyat oxshimighan dewrde bir tilda neshir qilghan Biblelerning arisidimu yüzligen periqlerni tapqili bolidu.
Buningda Xiristiyan chérkawlirigha kim qomandanliq qiliwatqanliqini bilish intayin muhimdur. Miladi 4-esirdin kéyin taki hazirghiche Xiristiyan dini dölet dini derijesige kötürülgen bolsimu, u peyda bolghandin tartip uchrap kelgen bir türlük rijimdin qutulup yene bir türlük iskenje ichige kirip qaldi. Hakimiyet üstidikiler bir tereptin étiqadchilarni bastursa, yene bir tereptin ularning küchi arqiliq xelqni idare qilishni oylaytti. Shuning üchün ular kitablarda özlirining menpe’etlirige uyghun teleppuzining peyda bolishini ilgiri sürdi. Kitabni özgertip yézishqa, periqleni azaytishqa we dinni rayon xaraktérige ige qilishqa köp küch serip qildi. Xiristiyan dinining qoghdighuchiliri qiyapitige kiriwalghan hökümran siniplarning yene qilghan bir ishi özlirining menpe’etlirige layiqlashturup yézilghan biblilerge Yezusning sadiq shagirtlirining namini bérip, ular arqiliq kelgen qutsal kitablarning hemmini saxta kitabqa chiqiriwetkenlikidur. Saxta we rast dégen atalghular hazirqi Xiristiyan étiqadchilirining özidin bashqilarning qolidiki Biblelerge qaritip éytidighan erzan bir kelime ikenlikini biz ilgiri sözlep ötken iduq. Biz Quraniy we tarixi kitablardiki Injil heqqidiki bayanlardin, Hezriti Isa Aleyhissalamgha wehi arqiliq nazil qilinghan Injilning we uning sadiq murtlirining Injil we Hezriti Isa heqqidiki heqiqi xatirelirining ghayip bolushi we hazirqi Gospel (Bibleler) ning meydangha kélishi qatarliqlarni qara niyet, sawatsiz we bilimsiz kishilerning kemtük we yaman gherezde din´gha qilghan bir buzghunchiliqi dep qarisaq xatalashqan bolmaymiz.
(1) G.p. Fischer, essays on the supernatural origins of christi’anity, p. 156
(2) Arhur k. He’adlam, the life and te’aching of the jesus the christ, london,1924,p.15
(3) Ebu reyhan bironiyning „ el –asarul baqiye anil-Quraniyil-haliye” Germaniye Leipzig, 1923, s.23
Xiristiyanliq Enenisi we Biblediki Birqisim Ixtilaplar
Bizning melumatimizgha köre uyghuristan rayonida 20-esir ning axirida Xiristiyan missiyonérliri terjime qilip tarqatqan uyghurche Bibledin bashqa, islam alimliri, du’axan we pirxonlar din tetqiqati we kisel saqaytish üchün ming yillardin béri qollunup kelgen qedimki uyghurche we erebche Injil nusxiliri bar iken. Injil (Biblening emes)ning qedimki nusxilirigha a’it bezi parchilarni bir qisim kishiler hélighiche yénida saqlap kelgenmish yaki yada bilermish.
«Injil» dégen nam eyni waqitta «Quraniy Kerim»de qollinilghandin bashqa qedimki semiti xelqlerning tilida we latin tilliridimu qollinilghan bolup bu atalghuning erebchidin yunanchigha yaki yunanchidin erebchige kirgenliki heqqide éniq bir nerse déyelmeymiz. Emma hazir gherb fililogiye alimliri bu namni qedimki yunanche «e’u+angeli’on» dégen söz birikmisidin özgergen «ewangile» dégen sözdin kelgen bolup, in’gilizche «gospil»ning del özi —«Xudaning sözliri» yeni «Xosh xewer» dégen meniliri bar,-dep qarimaqta. Kelimining tilimizgha qachan, qandaq sewebtin kirip kelgenliki heqqide biz yuqurida tilgha alghan tarixi we arxi’ologiylik pakitlardin bashqa ochuq bir nerse déyelmeymiz. Emma shu nerse éniqki bizning ikki ming yillardin ilgiri güllinishke bashlighan sheherlishish hayatimizning siyasi, iqtisadi we meniwi tereplerdin eyni waqitta allahning neziride qutsal atalghan «Injil» arqiliq dunyawilishishqa qarap yüzlen’genliki, étiqadimizgha dunyawi medeniyet arqa körünüsh qilin´ghan musulmanliq eqidilirining singip kirgenliki wetinimizning her qaysi rayonlirigha keng tarqalghan diniy hékayetler we qisiler dep atiliwatqan ming öy bézekchiliki, tash-qiya sizmiliri we yüzlep tépilghan tarsha pütükler, arxitekturluqqa, toqumichiliqqa, kulalchiliqqa, edebiyat-senetke a’it arxi’ologiylik tépilmilar arqiliq melum bolmaqta.
Bizning bügün «Injil»dep atawatqan kitabimiz, Xiristiyan dindikiler «Bible» dep muqeddes körüdighan kitab bolup, u bizge eng deslepte yétip kelgen we «Quraniy Kerim»de tilgha élinghan kitabning del özi emes. Hazir dunyada Bible dep atiliwatqan bu kitabta Quraniyda tilgha élinghangha oxshash perqler bar bolghandin bashqa, u kitabning hazirghiche neshir qilinmaywatqan nusxiliridin sirt bir-birige oxshimaydighan nopuzluq töt dane wariyanti bar. Shunga «Injil» bilen «Bible»ni we «Bible» dep atilidighan bir-birige oxshimaydighan töt muqeddes kitabni öz-ara perqlendürüp chüshen’ginimiz yaxshi. Biz kitabning muqeddimisidiki pirinsipimizgha asasen bu namlarni téximu toghra bolsun üchün emeliy ehwalgha qarap periqlendürüp qollinimiz.
Xiristiyanlarning muqeddes desturi bolghan töt kitabning omumi nami «Bible» bolup, bu nam eng deslepte hazirqi Türkiye, Süriye, Liwiye we Pelestinde meydangha kelgen qoyuq iptidayi diniy xususiyetke ige qedimki eserlerni we ottura sherqte qurulghan poyenisiye (pho’eniki’a) Empiratorluqigha a’it yazma yadikarliqlar we medeniyet hadisilirini ipade qilishta qollinilghan qedimki gérikchidiki «Bible»(birlik isim) we «ta bibli’a» (köplik isim) dégen (uyghur tilida muqeddes xatire we xatiriler menisini béridighan) kültür we étiqad meniside kélidighan kelimidin kelgen. Kéyinche Hezriti Isa Aleyhissalamgha wehi bilen kelgen muqeddes kitabning namimu Awropaliqlar teripidin shu nam bilen atalghan bolup, uning birinchi qismi Yehudiy dinining muqeddes kitabi «Tannach» tin ikkinchi qismi Hezriti Isa Aleyhissalamning wez-nesehetliri bolghan «Gospel» din terkip tapqan. Eyni waqittiki bu kitabning Quraniydiki namliri «Zebur», «Tewrat» we «Injil» bolup, Awropadiki u kitablarning hemmisi we Awropaliqlarning qedimki yat dinlargha a’it idiyeler qoshulup birlikte neshir qilinghan kitabning nami «Bible»dur. Shunga tilimizdiki «Injil» dégen söz bu kitablarning hemmisini körsetmeyla qalmay belki shu kitabqa kirgüzülgen Gospel (Injil/yéngi Bible) dégen nam bilenmu üstimu-üst chüshmeydu.
Bible biz yuqirida éytqandek Xiristiyan dini taki mukemmel bir din haligha kelgüche bolghan ariliqta, shu din yéyilghan keng rayonlardiki xelqlerning tarixida saqlinip qalghan qedimki dinlarning eneniliri asasida yéngidin-yéngigha özgertip tüzülgen yiraq qedimki we qedimki, qedimdin hazirgha kelgiche birlikke kelmigen nopuzluq töt+bir chong kitabning omumi namini körsütidu. Shunga bu kitabning oxshimighan dewrlerge a’it oxshimighan nusxilirini oxshimighan milletlerning qolidin tapqili bolidu. Bibleni teshkil qilghan mezmunlar hazirghiche ikki chong türge ayrilghan bolup, bash teripi «Kona Ehde» (1) (Hezriti Isa eleyihissalamdin ilgiriki qismi), axiri «Yéngi Ehde»(2) (Hezriti Isa Aleyhissalamdin kéyinkisi) dep atalmaqta.
«Quraniy Kerim» Xiristiyanlarning muqeddes kitabi bolghan «Injil» dégen bir kitab heqqide we bu kitabning özgertiwétilgenliki we samawiyliqtin qalghanliqi heqqide ilmiy izdinish ré’alliqigha uyghun bolghan nahayiti nurghun melumatlarni béridu. «Quraniy Kerim» de tilgha élinghan Injil «Yéngi» we «Kona» dep ikkige ayrilmayla qalmay, Injilning birdin bashqa nusxisining barliqi heqqidimu xewer bermeydu.
Bizning xewerdar bolghinimizgha oxshash, Xiristiyan dinining tüp merkizide peyghembirimiz Hezriti Isa Aleyhissalam yer alghan bolup, u hazirqi zaman Xiristiyanlarning neziride peyghemberdin üstün bolghan, qandaqtur qedimki yunan epsaniliridiki öy-ochaqliq, er-xotunluq we bala-chaqiliq munasiwetke ige tengrilerning «Insaniy mertiwisige» ige qilinip qoyulghan. Ularning neziride Biblediki Yezus/jesus (Isa) ata xudaning insan qiyapitidiki parchisi yeni xuda bilen Meryem Ananing oghlidur. Yaratquchi Xudaning balisi-erkek bala xuda, ata xudaning hökmini ijra qilish üchün adem qiyapitige kiriwélip, insanlarning arisigha kélip azapliq dunyada yashap, insaniyetni qutulduriwélish üchün hesret-nadamet chékip, dunyaning wapasizliqi üstidin küresh qilip axiri zalimlarning rezillliki sewebidin ölüp kétidu. Ademler Mehbutni-Qandaqmu mumkin bolsun- öltüriwetidu. Qarang bu Bible qissesi qedimki gériklarning epsane riwayetliridiki mehbutlar xudasi Ziwis (3) we uning xudalashturilghan perzentliri heqqidiki fantaziylik hikayelerdin kelgenlikini besh qoldek körsütüp turidu.
Biblening ikkinchi qismida Jezusning sadiq murtlirining Jésus (Xiristiyanlarning xudasi) ölgendin kéyin, uning dunyagha kélishi, hayati, hayat waqtidiki tesirlik ish-heriketliri, éytqanliri we iztirap chekishliri heqqide öz aldigha bir-biridin periqliq halda yézip chiqqan eslimiliridin teshkillen’gen(melum bir tereptin hedis sheriflerge oxshap kétidighan) hadiseler orun alidu. Jezus ölgendin kéyin uning heqqide yézilghan bu tesirlik hékayiler, u hayat waqtida allah teripidin wehi qilinghan Injil eqidilirini asta-asta siqip chiqirip we xunuklestürülüp Xiristiyanlarning muqeddes kitabidin uzaq bolghan kitaplar peyda bolup qalghan. Jezusning nam sheripi bilen birlikte otturigha chiqirilghan kishilerni rehimdillikke, dostluqqa, méhri-shepqetlik bolushqa, isaniyetni hetta düshmenni söyüshke, sewri-taqet qilip yashashqa, ölgen nijatkarning u dunyadiki iradisige boy sunushqa ündeydighan, xelq arisida tarqilip yürgen aghzaki qissiler, parche-purat berishuriler, mektuplar we yerlik dinlarning «muqeddes» hikayiliri öz-ara kirishtürülüp yézip chiqilghan bu kitab tilimizda hazir Yudezimning t
Tannah dégen kitabi bilen qoshulup xata halda Injil dep atalmaqta. Emeliyette biz yuqirida éytqandek Tannah dégen kitab Tewrat we Zeburning özi emes bolghinidek, Xiristiyanlarning muqeddes kitabi Biblemu «Quraniy Kerim» de tilgha élinghan Injil dégen kitabning del özi emes bolup, bizning tilimizgha xata halda Tewrat (kona ehdi) dep terjime qiliniwatqini Xiristiyanlar Engilizche Old Testament dep ataydighan Biblening birinchi qismidur; Injil(kona ehdi) dep terjime qiliniwatqini Xiristiyanlar New testament dep ataydighan Biblening ikkinchi qismidur. Yuqirida tilgha alghan kitablarda «Quraniy Kerim»de tilgha élinghan Tewrat, Zebur, Injilgha oxshap kétidighan bezi mezmunlarning bolghanliqi, u kitablarning yuqarqi kitablarning del özi ikenlikidin dérek bermeydu. Xiristiyan missiyonérliri «Quraniy Kerim»diki Tewrat, Zebur we Injilgha a’it bezi bayanlarni tanaxtiki yaki Biblediki mezmunlar bilen ustiliq bilen baghlap, bu kitablar heqqide bilimi yétersiz bolghan uyghuristanliqlarning pikirini qalaymiqanlashturup, ularning özige yarisha shekillen’gen diniy kimlikidin uzaqlashturiwatidu. Biz Tannah we Bible dégen kitabta Tewrat, Zebur we Injilning barliqini toluq inkar qilalmaymiz, emma Tewrat, Zebur we Injilning dewrimizge öz pétiche yétip kélelmigenlikini yaki hökümranlar we yerlik xelqlerning esli din´gha uyghun kelmeydighan türlük éhtiyajliri sewebidin özgertiwétilgenliki qatarliqlarni Yudezim, Xiristiyan we islam alimlirining öz-ara bes munaziriliridin asanla köriwalalaymiz.
Hazir dunyada bir-birige oxshimaydighan nopuzluq töt türlük Bible bar bolup, Xiristiyanliqning deslepki dewr liride bu dinda töt türlük kitabning barliqi heqqide héchqandaq melumat bérilmigen. Miladidin kéyinki tötinchi esirge kelgüche yeni bu din resmiy dölet dini bolup shekillen’güche bolghan ariliqta Xiristiyanlarning qolida bu dinning muqeddes kitabi dep qarilip kéliniwatqan yüzdin artuq kitab bar bolup, hazirqi bu töt kitab yüzdin artuq kitab asasida diniy rohanilar teripidin bashqidin tüzüp chiqilghan, türlük ziddiyetlik mesileler sewebidin téxiche birleshtürüsh imkaniyiti bolmaywatqan kitablar bolup, uning téxi neshir qilinmaywatqan, hazirghiche mexpiy tutiliwatqan yene bashqa nopuzluq nusxilirimu bar. Xiristiyan dinining oxshimighan mezhipige mensup étiqadchilar öz-ara bir-birining qolidiki kitablarning özgertiwetilgenliki heqqide ixtilap qilishidu we shu arqiliq «Quraniy Kerim» ning bu kitablar heqqidiki meydanini özliri sezmigen halda testiqlaydu.
Perqliq Biblelerde yer bérilgen «Quraniy Kerim»diki hedis sheriflerge oxshap kétidighan Xiristiyanliqqa a’it (esli kitabtin bolmighan) kona bérishurilar, ruhanilar yézishqan mektublar we Xiristiyanlashturulghan dindin ilgiriki qedimki diniy hikayeler bezi hazirqi zaman küchlük te’ologlirining neziride u kitablarning qutsalliqi heqqide guman tughdurmaqta.
Xiristiyanlar öz-ara bir-birining qolidiki kitablarni saxta déyiship qanliq urushlarni élip barghan we kélishtürgili bolmaydighan bes-munazire ichige kirip qalghan. Axiri Xiristiyan döletliri bu dindiki hel qilghili bolmaydighan mesilelerni dini yol bilen emes siyasiy yol bilen hel qilishni qarar qilip, memuri buyruq we qanun arqiliq bashqurushni mejburi yolgha qoyup, Biblening yéngi ehde qismi(töt Bible)ni sadiq murtlar qissesi, Pawlosning 14 dane mektubi, yaqubning bayani, petrusning ikki mektubi, Yohannaning üch parche xéti we bayani we yehudaning bayani qatarliq, töt xil 27 kitabtin terkip tapidighan qilip békitip chiqqan we xelq arisida muqeddes sanilip kéliwatqan bashqa kitablarni zorluq bilen emeldin qalduriwetken. Xiristiyan dunyasi shuningdin kéyin bezi ushshaq ziddiytlerdin qutulghan bolsimu töt aptur teripidin töt xil tüzüp chiqilghan bezi mahiyetlik mesilelerde bir-biridin perqlinidighan yuqiriqi 27 kitabni asas qilip neshir qiliniwatqan töt türlük Biblening bolghanliqining özila islami eqidimizning toghriliqini tuluqi bilen ispatlap turidighan pulattek pakittur. Yuqiriqi töt perqliq Biblege kirgüzülgen ismi we bezi mezmunliri oxshap kétidighan 27 kitabning töt nusxidiki perqliri perezdikidinmu köp bolup, töt Biblede yer alghan bir kitabning tékistidimu minglarche perqning barliqi éniqlap chiqilghan.
Xiristiyan dinidiki bezi ziddiyetlik mesilelerning yiltizi, bu din meydangha kelgen pewqulade özgichilikke ige muhit we shara’it bilen baghliq bolup, bu din yéngidin peyda bolghanda héchqandaq ishini ochuq ashkare halda élip baralmighan. Dinning emir-meruplirini normal bir shekilde anglitishta birinchidin radikal Musewiylerning bésimigha uchrisa ikkinchidin tajawuzchi hökümran siniplarning qattiq cheklimisige uchrap, diniy pa’aliyetlerni mexpiy shekilde élip bérishqa mejbur bolghan. Muqeddes kitab nazil qilinip birla waqitta nahayiti köp sandiki étiqadchilargha anglitilish pursitige ige bolalmighachqa, mexpiy shekilde élip bérilghan diniy teblighler her kim özi xalighan bir shekil we til bilen anglitilip, Xiristiyan dinining tüp pirinsiplirigha yat bolghan bir qisim idiyilerning qutsal atalghan kitabqa bolghan tesirini éghirlashturiwetken. Xiristiyan dinidiki sheri’etning terghip qilinishida merkizi bir konturul séstima bolmighachqa mundaqche qilip éytqanda jama’et birla waqitta toghra dep qarighan wehi sheklini alghan xelq ichige jakarlanghan emr-merup bolmighachqa sirliq tüs alghan diniy hadiseler éghiz edebiyati hadisisige parallil yölünishte barghanche burmulinip barghan. Chünki her qandaq bir jama’et topi yene bir jama’et topining yaki jama’et topini shekillendürgen yekke ezalarning bu din heqqide nime ishlarni qilip, qandaq teblighler bilen shughulliniwatqanliqini küchlik bir jama’et pikiri asasida konturol qilalmighan we dinni her kim özi xalighanche tebligh qiliwergen. Shuning bilen asta-asta bir-biridin nahayiti uzaq diniy mezhepler otturigha chiqqan. Xiristiyan étiqadchilirigha qaritilghan diniy zulum keltürüp chiqarghan bu perqler öz aldigha bir pikir pundamenti shekilendürüp, bu xil halet nahayiti uzaq zaman dawam qilip barghanche öz-ara yat bolghan étiqadchilar gurupilirining meydangha kélishige shara’it yaritip bergen. Peqet Hezriti Jezus bu alem bilen xoshlushup 400 yil ötkendin kéyinla bu din dölet hakimiyiti teripidin étrap qilinip, bir tereptin étiqadchilar jama’etige paydiliq imkanlarni yaritip bergen bolsa yene bir tereptin 400 yilliq dinni mexpiy tebligh qilishtin kélip chiqqan mez´hepler ottursidiki keskin ziddiyetlerni su yüzige chiqartqan. Shuning bilen bir Xiristiyan jama’etining diniy chüshenchlirining yene bir Xiristiyan jama’etidin perqliq bolghan étiqad, köz-qarash we pikirge ige ikenliki Xiristiyan dep bir nam bilen atalghan emma alla burun periqliq batil étiqadlargha özgirep ketken dinlar ottursidiki kélishtürgili bolmaydighan ziddiyetni otturigha chiqarghan. Shuning bilen géritsiyedin ichki erminiye giche, türkiydin türkistanghiche yéyilghan minglighan Xiristiyan jama’etidin öz-ara oxshaydighan ikki jama’etnimu tapqili bolmaydighan haletke kelgen. Xiristiyan dinida tekitlen’gen diniy qérindashliq tekitlen’genséri hem étiqadchilar öz-ara mihri muhabbet we chüshünish hasil qilish üchün bu heqtiki xizmet salmiqini kücheytkenséri del meqsetning eksiche periqler ashkarilinip, bir jama’et yene bir jama’etke shühbilik qarashqa bashlighan. Bérish-kélish we dé’aloglar awughanche perqler keyni-keynidin ashkarilinip, ixtilap küchiyip düshmenlik ewj alghan. Xiristiyan dinining teshebbusining del eksiche Xiristiyan jemiyetliride birlik baraberliktin héchbir söz achqili bolmaytti. Bezi siyasi goruhlar Xiristiyan dinigha qaritilghan ichki jehettin konturol qilip, tashqi jehettin uning ichki potensi’alidin(tengpungliqidin?) Paydilinip, döletni idare qilish we kengeymichilik qilish üchün Xiristiyan jama’eti arisidiki ixtilaplarni qayrip qoyup, bu din bilen héch alaqisi bolmighan xelqlerge bolghan nepretni yétildürishke her tereptin alahide küch serp qilghan. Buninggha 7-esirdin kéyinki Xiristiyan dunyasining islam dunyasigha qaratqan ehli selp yürüshliri misal bolalaydu. Eger bu urushlar bolmighan bolsa Xiristiyan dunyasi ichki ixtilaplar tüpeylidin bir-birini wehshi qirghin qilghan bolatti. Hökümran siniplar bir tereptin étiqadchilarni özliri bilen héch alaqisi bolmighan rayon xelqliri bilen urushqa sélip qoyup, yene bir tereptin heywetlik chirkawlarni sélip, oxshimaydighan yighinlarni oyushturup, periqliq kitablarni cheklep, qarshi chiqqanlarni qirghin qilip, her terepte qan töküp, axiri bir qanche öz-ara yéqin bolghan mezheplerning mewjut bolishigha yol qoyghan shekilde muresseliship, bu dinning her tereptin chak ketken we lingship qalghan kona binasini küchlük herbiy, siyasiy we iqtisadiy tirishchanliq bilen tinch shara’itta bir biri bilen öz-ara inaq yashalaydighan bu haletke ige qildi.
Xiristiyan dinini dölet dini qilip bikitkenlerning meqsiti özidin ayan idi. Ular bir tereptin öz hökümranliqini qoghdap qélishni oylisa yene bir tereptin bashqa döletlerdiki Xiristiyan jama’eti bilen normal bolghan bir türlük alaqini shekillendürishni xalaytti. Shunga ular birlikni ilgiri süridighan yighinlarni oyushturushqa bashlidi. Buning meshhurraqi 325-yili échilghan Iznik yighinidur(yighilishi-mejlisi?). Roland H. Ba’ingtonning 1967-yili en’giliyede neshir qilinghan «The Pengu’in History of Christi’anity» dégen kitabi bilen, ge’offerey barraklo’ughning 1968-yili en’giliyede neshir qilinghan «The Medi’ewal Papaky» dégen eserliride bildürilishiche, yighin Émparator konstantin terepidin orunlashturulghan idi. Émparator bu yighilishni uyushturghan bilen özi bir butperes idi. Émpiratorluqtiki Xiristiyan jama’etining sanining köpliki we ixtilaplirining keskinlikini körgen Émparator Émparator Kostantin bu ehwalning Émparator luqning mewjutluqini sürdürüshke tehdit ikenlikini chüshünüp yitip, özi idare qiliwatqan cheksiz ketken Awropa tupraqliridiki Xiristiyan rohanilirini Iznik dégen sheherge toplidi. Meqsiti Xiristiyan dunyasidiki ichki tepriqichiliktin kéliwatqan Émparatorluqqa qarshi tehditni peseytip, ularning arisida birlik, itipaqliq ornutup döletni qudret tapquzushtin bashqa bir nerse emes idi. Bu yighilishqa 2048 neper oxshimighan mewqediki Xiristiyan dinining meshhur erbapliri qatnashqan bolup, yighin öz-ara di’alog sheklide élip bérildi. Yighin ehlining ottursidiki u qeder keskin ixtilaplarning yoshurun saqlinip kelgenlikini körgen Émparator Émparator Kostantin heyret ichide qaldi we chöchüp ketti. Ularning xuda, peyghember, insan we wehi heqqidiki qarashliri teswirligüsiz ziddiyetke tolghan bolup, ularning beziliri Isani peyghember dése beziliri Xudaning oghli yene beziliri Xuda, yene beziliri her ikkisining birleshmisi, beziliri peqetla oghul yene beziliri ikkinchi xuda deytti.
Bu qeder sanap tügetkili bolmaydighan ziddiyetlik mesileler bilen toyun´ghan Xiristiyan eqidichilikidin wehimige pétip qalghan Émparatorluq hökümdarliri, bolupmu Émparator Kostantin ularning hemmisini bir yerge solap qoyup we herbiy jehettin tehdit qilip, Ularning hemmisi birlikte ortaq étrap qilidighan bir mewqeni yasap chiqishni we uni özige chüshendürüshke emir qildi. Chare pütünley kar qilmighan bolsimu, 2048 ademning ichide aran 318 adem testiqlighan «Hezriti Yezus (Isa) allahning oghli we yaratquchidur» dégen qarash birlikke kéleligen köp sanliqlarning mewqesi süpitide dölet dinining resmi meydani salahitide qobul qilinip yighin qatnashquchilirigha élan qilindi. (5) Xiristiyan tarixchisi Ibin Batrik özining yuqiriqi esiride tepsili chüshendürgen bu weqelerdin melum bolishiche yuqiriqi ikki mingdin artuq Xiristiyan rohanilirining qolida pütünley periqliq bolghan, özlirining mewqesini kötürüp chiqishqa tamamen asas bolalaydighan az dégendimu yüz türdin artuq Injil bar idi. Émparator Kostantin oxshimighan qarashtiki 2048 kishidin bezi ixtilaplarni unutqan halda köz qarashta birlikke kelgen 318 kishi qobul qilghan Pawlosizimni yighinning qarari we döletning meydani süpitide élan qilip, az sanliqqa wekillik qilidighan, özining butpereslik eqidisige yéqin kélidighan bu mez´hepning qoli arqiliq muxalipetlerning tesir da’irisini asta-asta taraytishqa bel baghlidi. Bu yerde ademning diqqitini eng tartidighini Émparator Kostantinning butperes bolghanliqi we butpereslikni quwetleydighan, az sanliqqa wekillik qilidighan Pawloschilarni qollighanliqidur. R.H.Baingtonning bayaniche yighindin kéyin Pawloschiliqni qollaydighan emma yene periqliq bolghan butpereslerning kitabi rast Bible, qalghan yüzdin artuq jama’etning qolidiki kitablar saxta dep ayrilip, öktichi étiqadchilar bolishiche chetke qéqilip, qolliridiki kitab we imtiyazliri yighiwélindi.
Xiristiyan dinini qanuniy shekilde qéliplashturushni bashlap bergen Iznik yighini kéyinki nöwettiki qéliplashturush heriketlirining örniki bolup qaldi. 364-Yili u xildiki yene bir qétimliq heriket bashlandi. Bu qétimqi herikette Iznik kélishimide testiqlanghan töt Biblening terkiwidiki parchilar yeni yéngi ehdidiki kitablarning sani meselisi muzakirige qoyuldi. Bu yerde yene éniqki bu tallan´ghan kitablargha kirgüzülgenlerning qaysisi rast, qaysisi saxta dégen mesile talash tartish qilindi. Deslepki muzakiride Yéngi Ehdide yer alghan kitablarning sanining 27 emes 21 ikenliki békitilgen idi. Bular töt Bible, Luka xatireliridiki resullarning ishliri, Pawli’osning 13 risalisi, Petrosning birinchi mektubi, Yehudaning xéti we Yohannaning birinchi mektubidin ibaret idi. Bularning sirtida qalghan Petrosning ikki mektubi, Yohannaning wehisi, Yohannaning ikkinchi, üchünchi mektubi, Pawlosning Musewiylargha yazghan xéti, we Yaqupning mektubi qatarliqlar saxtigha chiqiriwétilgen idi.
Xiristiyan alimi Esebi’o’usning qarishiche, 324-yildiki yighinda u toghra dep qarighan emma ret qiliwétilgen kitablar bar idi. U toghra dep qarighan lékin imtiyazliq boliwalghanlar ret qilghan kitablarning ichide Yehudaning xéti, Yaqubning mektubi, Petrosning ikkinchi mektubi, Yohannaning ikkinchi we üchünchi mektubi, Pawlosning sergüzeshtiliri, petrosning wehisi, Barnaba mektubliri we ezizlerning ügütliri… Qatarliqlar bar idi. Eger ulargha qoyup berse hemmisi bir-birini saxtiliqta eyiplep, hazirqi Bibleni teshkil qilidighan parchilar bolmighan bolatti. Ularning saxtini saxta, rastni rast deydighangha heqiqeten heqqaniy bir ölchemni tapqili bolmaytti. Muqeddes kitablargha qoyulidighan ölchemler arqiliq u kitablar ichidin qutsallirini ayrish mumkin emes idi. Xiristiyan dini yuqirqidek hökümran siniplar teripidin nazaret qilinishqa uchrimaydighan dewrge kelgende, ular bir-biri bilen kélishtürgili bolmaydighan tereqqiyatni bashtin kechürüp bolghanliqlirini hés qilishqan.
Xiristiyan dinidiki bügün’ge qeder dawamliship kelgen talash-tartishlargha tipik bir misal bérish teqezzasidin Xiristiyan dini alimi we tarixchisi Ibin Batrikning iskendiriyediki Xiristiyan episkopi Ariyos heqqidiki hikayisini diqqitinglargha sunimiz. Ibin Batrik mundaq bayan qilidu: iskendiriyede Ariyos isimlik bir kapir bar idi. U «allah tek allahtur, oghul mexluqtur, yaritilghuchidur, ilah emestur, chünki oghlidin dada ilgiri idi» dégen. Iskendiriye kardinali bir shagirtigha Yezusning Ariyosni lenetligenlikini, ariyosning teblighini anglashning kupurluq bolidighanliqini, Hezriti Yezusning chüshide yirtiq kiyim bilen ayan bolghanliqini, kiyimlerni kimning yirtqanliqini sorighanda ariyosning yirtiwetkenlikini éytqanliqini, ariyosni chérkawgha kirgüzmeslikni éytqanmish. Biz buningdin Xiristiyan dunyasidiki dada-bala mehbutlar heqqidiki talash-tartishlarning neqeder bir xurapiy derijige yetkenlikini köreleymiz.
Undaq bolsa heqiqi qutsal kitab(Injil) zadi qandaq bolghan? Dégen so’algha Xiristiyan alimlirining ichide «Xiristiyan dinining deslepki dewrliride qutsal hésablan´ghan bir kitab bar idi. Bu kitab heqiqeten Hezriti isa(Yezus)ni öz közi bilen körmigen, teblighlirini öz quliqi bilen anglimighan étiqadchilar üchün wehi sheklide nazil qilin´ghanti. Bu kitabning heqiqi qutsalliqigha qarimay Xiristiyan dini bir ilahi tertip we intizam ichide emes idi» deydu. Dinning bundaq zor derijide buzghunchiliqqa uchrap kétishige hökümran siniplar teripidin Xiristiyan diniy pelsepisige zorlap téngilghan xuda we xudaning oghli, peyghemberlik we wehi, xuda we adem té’ormisidiki ilahi dinlargha yat bolghan cheklimilik terepler seweb bolghan. Biz kitabning bashqa terepliride belkim bu heqte yene chongqurraq pikir bayan qilishqa orunimiz.
Xiristiyanlar yéngi ehdini muqeddes bilgen’ge oxshash Yehudular «Tannah» dep ataydighan, tilimizda «Tewrat» (Quraniyni asas qilip) yaki «Kona ehdi» (Bibleni asas qilip) dégen nam bilen atilip kelgen kitabnimu qutsal bilidu. Bizge «Quraniy Kerim» arqiliq téximu toghra we éniq chüshendürülgen «Tewrat» eslide Injil we Quraniy Kerimgha oxshash allahning qutsal kitabi bolup kéyin türlük sewebler bilen mahiyetlik mesileler özgertiwétilgen. Biz uyghuristanliqlar Tewrat nazil qilin´ghan ümmetler dindin uzaqliship ketkendin kéyin Injil, Injil nazil qilin´ghan ümmetler dindin uzaqliship ketkendin kéyin Quraniy Kerimning nazil qilinghanliqini étirap qilimiz.
Biz Uyghuristanliqlar Tewrat dewatqan kitabta Zeburgha a’it parchilar, Bible/Injilda Tewratqa a’it parchilar, muqeddes kitabimiz «Quraniy Kerim»de bolsa Zebur, Tewrat we Injil dégen kitablarning tüp idiyesi yer alghan.
Yehudilarning xuddi Xiristiyanlargha oxshash bir türlük shekilde muqeddes bilidighan «Tannah/Tewrat» dégen kitabi(Xiristiyanlar teripidin Kona Ehdi déyiliwatqan kitab) ularning neziride Xiristiyanliqtin ilgiri nazil qilin´ghan kitab bolup, uningda Hezriti musa Aleyhissalamdin ilgiriki peyghemberler heqqidiki qissiler, Hezriti Musa Aleyhissalam bilen allahning di’alogi we undin kéyin dunyagha kelgen peyghemberlerning ish izliri we Yehudiy millitining tarixigha a’it«Telmut» dégen eserler yer alghan. Xiristiyanlar Biblege Yehudilarning muqeddes kitabi Tannahning Yehudiy tarixigha a’it bolmighan qisimlirini, Jezusning hayatini belge qilip turup, «kona ehde» dep atap Biblege birinchi qisim qilip kirgüzgen. Xiristiyanlar her waqit yéngi ehdini we özlirining uninggha a’it diniy risalilirini Kona Ehdidin we bashqa muqeddes kitablardin üstün köridu. Xiristiyanlargha köre Biblening terkiwimu qimmet jehette periqliq bolup, ular üchün eng qimmetlik bolghini Biblening Jezusqa a’it qismi(yéngi ehdi yaki Gospel) dur. Xiristiyanlarning Bibleside ularning öz köz qarashliridin élip éytqanda muhim we anche muhim bolmighan ikki qisim bolghandin tashqiri her ikki qisimda muhim we anche muhim bolmighan terkiplermu bar iken. (Musulmanlarning Tewrat, Zebur, Purqan, we Quraniy Kerim heqqidiki chüshenchilirige diqqitingizni aghdurung.) uningdin bashqa Xiristiyanlarning Bibleliride bezide kona ehde bash terepte yer alsa, bezide kitabning otturisida we bezide kitabning axirida yene bezide kitabning axirisida kélidu. Bezide bu ikki kitab melum terkiplerni merkez qilghan halda öz-ara arlashturiwétilgen halda neshir qilin´ghan bolup ademning bu kitablarning muqeddeslikige nisbeten ishenchisini tewritip qoyidu. Hemmimiz bilgendek Quraniy Kerimdiki ayetler melum bir qanuniyet asasida tertiplik we bash axiri baghlanghan shekilde bayan qilin´ghan bolup, ayet we böleklerni emes jümlilerni ilgiri-kéyin tizip baqsimu uning omumiy qurulmisi buzulup esli halitini saqlap qalalmaydu yaki bir pütün gewdisidin ajrap kétidu.Uninggha yehudilardek we Xiristiyanlardek muqeddes kitablar bilen biwasite alaqisi yoq shu din´gha a’it yaki yaki mushu din´gha ishen’genlerning tarixigha a’it héchqandaq eserlerni qoshup neshir qilghili bolmaydu. «Quraniy Kerim» diki bundaq möjizilerni dunyadiki yene bashqa herqandaq kitabtin tapqili bolmaydu. Biz éytqandek Yehudilar özlirining muqeddes kitawini Xiristiyanlar atighandek kona ehde dep atimayla qalmastin Hezriti Isa Aleyhissalamni nijatkar(xuda) déyish u yaqta tursun, peyghember depmu atimaydu we uninggha «Injil» dep bir kitabning wehi qilin´ghinighimu ishenmeydu. Ular: Kona-Yéngi Ehde dégen nerse bolmighan, bar bolsa peqet musaning tur téghida allah bilen sözleshkenlikige a’it birla ehde bar, musadin kéyin héchkim allah bilen sözliship baqmighan,-dep qaraydu we Injilni Yéngi Ehde dep tonumaydu.
Islam, Xiristiyan we yehudiy dinliridiki tarixi baghlinishlar, oxshashliqlar we keskin periqler sewebidin te’ologiye, pelsepe we sotsologiye tetqiqati jeryanida qalaymiqanliship ketken söz we atalghular nahayiti köp bolup, u heqte téxiche héchqandaq bir birlikke kelgen we qéliplashqan pirinsiplar bolmighanliqi üchün isim we atalghular qalaymiqan, mesililer müjimel we chüshüniksiz péti kétiwatidu. Meselen, Xiristiyan we islam dunyasida «Kona Ehde» dep tilgha éliniwatqan kitabning bundaq atilishigha Yehudiy alimliri chish tirniqighiche öch bolup, ular bu kitabni özlirining aditi boyiche «Tannah» dep ataydu. Ularche bu Tannah digen kitab üch bölümdin terkip tapqan bolup, ular: Tora (tilimizda Tewrat), Newim (tilimizda peyghemberler qissesi), Ketuwim(tilimizda kitablar) qatarliqlardin ibaret. «Tannah»/«Tanak» musteqil mena anglitidighan ayrim bir términ emes bolup, u oxshimighan dewrlerde yuqirida biz sanighan mushu kitabning ichige, namelum aptorlar teripidin kirgüzülgen üch kitab isimliridiki bash heriplerning ibray elipbesidiki oqulishigha asasen tüzülgen söz bolup, biz bilidighan Tewrat, Zebur qatarliq kitablarningmu del özi emes. Tanak yaki Tannahqa kirgüzülgen u kitablarmu yene öz ichidin nurghun kitablargha parchilinidu. Meselen: Tora/Tewrat besh kitabtin, Newim 19 kitabtin we Ketuwi’im 11 kitabtin teshkil tapqan. Bu jehetlerdin Yehudilarning muqeddes kitabi Tanak/Tannah we Xiristiyanliqning muqeddes kitabi Bible hergizmu Quraniy Kerimge oxshimaydu. Hazir Xiristiyan missiyonérliri we gheyri islami din tarqatquchilar teripidin uyghuristangha Injil we Tewrat dep terjime qiliniwatqan kitablar hergizmu u kitablarning özi emes bolup, ularning ayrim alahidilikliri, biz az tula bilidighan Injil we Tewratqa oxshighandek qilghan bilen, u kitablarning bu «din» ademliri bizdin yoshurup kéliwatqan yene bir-biridin perqlinidighan talay nusxilirimu bar bolup u hergizmu Quraniy Kerimde tilgha élinghan muqeddes kitablar emes.
Ibrayche xatirelen’gen Tannah bilen Xiristiyanlar Tannah (kona ehde) dewatqan kitab öz ichige alghan mezmunlarda, kona kitablarning tertiplik tizilishida we bezi mezmunlarning artuq we kemliki terepliride bir-birige alahide oxshimasliqlar bar bolupla qalmastin, Yehudilarning qolida tarqilip yürgen Tannah we Xiristiyanlarning qolida tarqilip yürgen Tannahlarningmu bir-biridin roshen perqlinidighan terepliri bar.
Qedimki Ibraychida yézilghan Tannah (Tewrat yaki Zebur emes) qa eng yéqin dep qariliwatqan «Kona Ehdi» yeni atalmish «Tewrat» hazir Xiristiyan dindiki chong mezheplerning biri bolghan Protestantlarning muqeddes kitabidiki qismi bolup, ularning Kona Ehdi dégen kitabigha 39 kitab kirgüzülgen. Emiliyette qedimki ibraychida u kitablarning sani 41 din ashidu. Bundaq bolushi Ibraychidikiside Samu’el, Kirallar we Yehudilarning ayrim tarixliri protestantlarning kitawidikidek bashqa böleklerge qushiwétilmigen.
Yehudilarning muqeddes kitabi Tannah bilen Xiristiyan mezhipi Protestantlarning kona ehdiside perq bolghan iken, elwette Xiristiyanliqning yene bir mezhipi bolghan katoliklarning kona ehde dégen kitawidimu Tannah bilen pirinsipliq periqler bar bolghan bolidu. Hetta katoliklarning ichki qismida tarqilip yürgen Kona Ehdeler bir-biridin periqliq bolup, katolik missiyonérliri erebchige terjime qilghan Kona Ehde 48 kitab bolup, uning latinchisi 46, fransuzchisi 45, qedimki yunanchisi bolsa 53 kitabken. Bu xil periqlerni Xiristiyanlarning oxshimighan mezhepliri ichidinla emes belki bir mezheptiki her türlük étiqadchilar gurupilirining arisidinmu köplep tapqili bolidu. Uningdin bashqa xristiyanlar muqeddes kitablarning rohigha uyghun bolmighan bir shekilde yehudilarning Tannah dep atawatqan kitabliridiki oxshimighan qisimlarning namini özgertip, shu qisimlarning asasiy mezmunlirigha layiqlashturilghan yéngi isimlarni qollanghan. Hazir bizge Tewrat dep tonushturulghan kitabning terkiplirining ibraychidiki (Yehudi/Aramik yéziqi) nami Bibildiki namlargha oxshimaydu. Uni tilimizgha terjime qilghanlarning bu heqtiki bilimliri yéterlik bolmighachqa, bu namlarni bizge bir qeder tonushluq bolghan islam we Xiristiyan bilimi asasida ipadilep bérishke tiriship, bu dinlardiki nazuk söz-atalghularni qalaymiqanlashturiwetken. Bundaq özgertiwétilish Xiristiyan missiyonérliri we ular pul bilen sétiwalghan zéhni ajiz medikarlarning birinchi qétim yol qoyghan xataliqi bolmighachqa, bu sewiyesizlik we dinlargha bolghan semimiyetsizlik ularning alliburun qélipidin chiqip ketken atalmish diniy xizmetlirige tesir körsetmigen bilen awam xelqning kallisida islam dini bilen Xiristiyanliq, Xiristiyanliq bilen Yudezim oxshap qalamdu-néme? qaysisigha ishense perqlenmise kérek! Dégen xata chüshenchini keltürüp chiqarghan we Diniy étiqatta kitablarni tallimay, arilashturup oquydighan aqiwetni keltürüp chiqarghan.
Bizning bilishimizche Xiristiyanliq yéngidin tarqilishqa bashlighanda, Yudezim (4) ning qattiq cheklishige uchrighan bolup, Xiristiyanlar birinchidin qanliq weqelerning kélip chiqishining aldini élish, ikkinchidin eyni waqitta öz dinlirini teshwiq qilishta bir muqeddes kitabning kem bolishidek boshluqni toldurush, üchünchidin Tannah arqiliq özlirining eqidilirining toghriliqini ispatlashqa orunush… qatarliq seweblerdin, deslepki chaghlarda Yudezimning bu muqeddes kitabidin öz péti paydilanghan bolsa, hökümran din´gha, öz kitabi Biblege yeni Gospelgha ige bolghandin kéyin bolupmu Yudezimning biwasite hökümranliqidin qutulghandin kéyin u kitabning terkiwidin özlirige mas kelmeydu,-dep qarighan we yehudiy millitining tarix, edebiyat, hakimiyet mesilelirige a’it qisimlirini, uningdin bashqa islami chüshenchilerge uyghun nurghun nersilerni shallap chiqiriwetken.
Islam alimliridin mütewali Yusup Shelebining 1968-yili kuweytte neshir qilghan Hezriti Isa we Yudezimgha a’it kitabida, bu dinlardiki bezi mesililer heqqide toxtalghanda Xiristiyanliqni Yudezimning, islamni Xiristiyanliqning dawami ikenlikini ilgiri sürgen. U Isa Tannahni, muhemmed Injilni inkar qilish üchün emes téximu mukemmel chüshendürüsh üchün kelgen. Xiristiyanlarning Tewratni, musulmanlarning Injilni muqeddes bilishi tebi bir ehwal, emma kéyinki ümmetler bezi kitablarni xalighanche özgetip dindin uzaqliship ketken dep eqilge uyghun bolghan hökümni chiqiridu. Xiristiyan te’ologlardin makle’od ye’arsleyning 1948-yili londunda neshir qilin´ghan «Bible Qisseliri» dégen kitabida, 3-,4-esirlergiche Xiristiyanlarning qolida hazir Biblening ikkinchi qismi bolup tonulghan-Yéngi Ehde(new testament)ning kitab halitige keltürülgen mukemmel nusxisi bolmighanliqi üchün Tannahqa tayinishqa toghra kelgen,-dep yézilsa, P.R.L. Birownning dunya tarixi eniskilopédiyesining (1971-yili Londunda neshir qilinghan) 102-,120-betliride yer alghan «pelestinde Xiristiyanliq» dégen maqalisida, qedimki Xiristiyanlarning eqidiside yéterlik derijidiki qanun we idare qilishqa a’it mezmunlarning yoq bolghanliqi, bu dinning yéngi muxlislirini bu heqte eyni waqitta eng nopuzluq dep qaralghan Tannahni öz eqidilirige maslashturghan shekilde qobul qilishqa mejburlighan, dep yazghan. Miladi 7-esirgiche bolghan ariliqta Yudezim bilen Xiristiyanliq arisida hel bolmay kelgen Hezriti Musa Yehudilerning peyghembirimu? Hezriti Isa kimge peyghember qilip ewetilgen? Ularning teblighliri ottursida qandaq periqler bar idi? Hezriti musa rastinla Yehudilarning shexsiy peyghembiri, Hezriti Isa Awropaliqlarning yaki bashqa milletlerning peyghembirimu? Dégendek keskin ziddiyetlik so’allar «Quraniy Kerim» ning nazil qilinishi bilen étiqad we eqilge uyghun chüshendürülgen bolsimu, ular muqeddes biliwatqan kitablar esli pétiche zamanisigha ulishalmighanliqtin, insaniyetni bir türlük étiqad kirzisi ichige paturup qoyghan. Ejiba bu türlük kirzis jemiyet tereqqiyatini ilgiri süremdu? Xiristiyan dunyasi heqiqeten siz ular tarqatqan kitablardin oqughan we kinolardin körgendek möjizikarmu? Bu türlük «güllünish» insaniyetke heqiqeten bir rohiy azadilik we bext yarattimu? Bu heqte biz yuqirida otturigha qoyghan mesilelerni chöridigen halda gherb dunyasida talash-tartish dawam qilmaqta.
Xiristiyanliq deslepte Yudezimgha (peqet shu dewrde Tewrat we Zebur dep atalghan kitablarghila emes) öktichi süpitide meydangha kelgen din bolup, bu dinlar otturisidiki ixtilap yenila eslige sadiq bolghan-bolmighanliq meselisidin köklep chiqqan. Hezriti Isa Aleyhissalam tughulup ösken muhit radikal Yudezimchilar, tajawuzchilar bilen til biriktürüp hakimiyet yürgüziwatqan, eyni dewrning tipik Yehudiy jemiyiti bolup, din u dewrge kelgende hökümranlar we diniy rohanilarning menpe’itini qanduridighan wastige aylinip qalghan idi. Dunyadiki nahayiti köp étnik topluqlar Xiristiyan dinigha qedimki dinlirining bezi alametlirini birge élip kirgen bolsa, Xiristiyanliqmu bu xelqlerning ichige özidiki bezi tüp pirinsiplarni terk etken halda kirip keldi. Biz yuqirida sözlep ötken bu hadiseler Yudezim bilen islamning, islam bilen Xiristiyanliqning, Xiristiyanliq bilen Yudezimning arisida insan eqilge tayinip özgertish mumkin bolmaydighan ortaqliq we perqlerni keltürüp chiqardi.
Xiristiyan we Yudezimchilar muqeddes biliwatqan Tannah we Bible hem uninggha a’it kitablar her bir étnik topluqqa kelgende shekil we mena jehettin özgürüp barghan bolup, kishilerni parchimu-parche irqiy we irsiy birlikni merkez qilghan étiqad dunyasigha ittirip kirip, diniy mesilelerde hel qilghili bolmaydighan bir qatar ziddiyetlerni keltürüp chiqardi. Shu sewebtin étiqad meseliside bügün’ge qeder özliriningmu béshi saq emes, ularningkini toghra dep qarighan, emma néme üchün toghra ikenlikini angqiralmaydighan, medeniyet arqa körünishi, tarixi we kolliktip pisxik alahidiliki ular bilen oxshimaydighan xelqlerning tartiwatqan rohi azabi özlirige yétip ashidu.
Bu mesilelerde musulmanlarning bash aghriqi bashqa dindikilerge qarighanda yoq déyerlik bolup, islamdiki pütkül insaniyetke ortaq kélidighan rohiy we maddiy istekler hemde qanun we irade qarashliri, milletler arisida dostluq we qérindashliq, méhribanliq we xeyri-saxawet tuyghulirini chingitip turmaqta. Beziler gherb dunyasining qudret tépishini Xiristiyan dinining qutsalliqidin, sherq dunyasining zawalliqqqa yüzlinishini islam eqidilirining «kemtükliki»din köriwatidu. Gherb dunyasining güllünüshining Xiristiyanliq bilen, sherq dunyasining zawalliqqa yüzlinishining islam bilen héchqandaq alaqisi yoq bolup, Asiya xelqining chüshkünlishishini yaki Awropaliqlarning güllinishini din´gha baghlap chüshendürgili hergiz bolmaydu. Eger bu xil séstima nezeriysini Xiristiyan dinigha tedbiqlashqa toghra kelse, u dinning bügünki chuwalchaq halitinila emes, uning tereqqiyat jeryaninimu inkar qilishqa toghra kélidu. Bu yerde nöwiti kelgende shuni alahiyde eskertimizki yüksek derijide tereqqiy qilghan sheriqtin kelgen Türk-Islam medeniyitining qanche yüz esir békinme halette turghan gheripning chiekaw sistemisida islahat rohi peyda qilip, 19- we 20- Esirdiki medendiyet güllinishining peyda bolishigha türtkilik rol oynighanliqini körüwalalaymiz!
Eskertish
(1)Kona Ehdi-erebchide El-ahdul Atik, in’gilizchide Old Testament, dep atilidu.
(2)Yéngi Ehdi-erebchide El-ahdul Jedit, En’gilizchide new Testament, dep atilidu.
(4) Yudezim-din, wetenperwerlik, milletchilik we tarix bilen singiship ketken bir eqide bolghachqa, biz bu dinni yehudiy dini dep atimay Musewiylik yaki Yudezim dések téximu chüshidu.
Islamiyet we Xiristiyanliqning Muqeddes Kitabliri Ottursidiki Ixtilaplar
Étiqad insaniyet üchün kem bolsa bolmaydighan meniwiy énirgiyler buliqidu.Étiqat Insaniyet Jemiyitining Yaxshiliq, Inaqliq we Tinchliq ghayisining Altun köwrükidur! Belki ebediy qarangghuluq ichidiki Insaniytke saghlam bolghan diniy étiqat yoli bolmighan bolsa bugünkide güllengen bir jemiyetke yétip kelgili bolamti? dep sorisa, elbette yaq dep jawap bérimiz. Étiqat jehettiki köp yülünishlik tereqqiyat insanlarni barghanche mukemmelleshtürüp keldi.Diniy jemiyetlerning insan meniwiyitidiki takammullishishqa körsetken ijabiy tesiri elbette selbiy tesiridin köp bolup keldi. Kishiler bu énirgiyege ériship mawjutliqini menggülük dawamlashturush üchün yene bashqa tereplerge oxshash, eqliy jehettinmu intayin köp bedellerni tölep keldi. Insaniyet siwilizatsi’on dewrige qedem qoyghandin tartip türlük ijtima’i munasiwetler arqiliq étiqadni, étiqad arqiliq türlük ijtima’i munasiwetlerni ilmiy halda chüshendürishke étiqat, tetqiqat we maarip arqiliq üch qewetlik yol arqiliq orunup, bir tereptin dinning tereqiyatigha aktip tesir körsetse yene bir tereptin hel qilghili bolmaydighan chigish mesilelerning meydangha kélishige sewebchi bolup qaldi. «Quraniy Kerim» nazil qilinghandin kéyin türlük talash tartishlargha xatime bérilishi kérek bolsimu kishiler haman hésiyat, tuyghu we eqilni étiqadtin üstün körüshke adetlinip qalghachqa yaki ular otturisidiki baghlinishlarning éniq derijisini subiyktip asasta toghra mölcher liyelmigechke, shexsiyet we pidakarliq, roh we madda, ölüm we hayatliq qatarliqlarning ulardin tashqiri bolghan nerse we hadiseler bilen bolghan munasiwetliri heqqidiki chüshenchilerde haman xataliqlarning bolishigha yol qoyup keldi. Maddiy menpe’et, herbiy idare qilish we siyasi éhtiyaj diniy mesilelerni bir terep qilishta haman bu türlük dogma, bir tereplime qarashlarning bash kötürishining asasi yiltizigha aylinip qaldi. Shu sewebtin Yudezim, Xiristiyanliq we islam étiqadlirida asasiy diqqetni merkezleshtürishke tégishlik mesilelerge sel qarilip, étiqat, meniwiyet we insan tebiyitige uyghun bolghan yol bilen yéqinlishidighan murekkep hadisilerge birtereplime we dogma muamile qilinip, insaniyetke paydiliq meselilerde barghanche merkezdin uzaqliship öz-ara ixtilapni kücheytidighan hadiseler oxshimighan dewrlerde oxshimighan shekillerde hetta bugünki künge kelgüche körülüp turdi.
Xiristiyanliqtin ilgiriki dewrlerde yeni miladidin ilgiriki 13-esirlerde Hezriti Musa Aleyhissalam arqiliq nazil qilinghan kitabiy muqeddes Tewrat bolsa bidietni emes heqiqetni tallighan xelqlerning qolidiki birdin-bir qutsal kitab hésaplinatti. Emma Insaniyet Hezriti Sulayman Aleyhissalamdin kéyinki Yehudiy dewlitining munqerz bolushi bilen Tewrattiki muhim mezmunlar we Xiristiyanlarning Kona Ehdeside orun élishqa tégishlik Tewrattin kéyin otturigha chiqqan Zebur we bashqa peyghemberlerge a’it kitablarmu arqa-arqidin iz déreksiz ghayip bolghan zulmetlik tarixiy hadisilerge shahidliq etken iztirapliq yillarni tolimu mushaqet ichide bésip ötti.Ilim sahesidiki bezi kishiler tarixtin béri yoqap ketken kitablarni xelq arisidin toplap, kemtük tereplerni toluqlashqa küchining bériche orunup kelgen bolsimu, ularning érishken netijiliride mahiyetlik periqler körülgen. Miladidin ilgiridin tartip bügün’ge qeder Yudezim mez´hepliri öz aldigha Tannah (Tewrat we bashqa kitablar)ni mukemmel qiyapetke kirgüzish üchün insan eqli bilen ayrim tereplerdin ish qoshiwetkechke, qaysining rast qaysining yalghanliqini ayrighili bolmaydighan derijige yetken. Yudezimchilarda miladidin ilgirila din sahesidiki ixtilap bashlanghan bolup, Xiristiyan eqidisining meydangha kelishimu, u xil ré’alliqning teqezza qilishi netijisidin peyda bolghan. Bu wejidin künimizdiki Xiristiyanlar Biblening birinchi qismigha kirgüzgen u kitabni inkar qilidighan, shu kitabning yene bashqa waryantliri yehudi, Xiristiyan we musulman ruhanilirining qolida saqlanmaqta. Ilim dunyasi kéyin retlep bashqidin neshir qilin´ghan qutsal kitaplar nusxilaridiki mezmunlarning ilgiri retlep chiqilghan Tewrattin we bashqa peyghemberlerge a’it kitablardin bek periqlinip ketkenlikini ilgiri sürüshmekte.
Xiristiyan eqidisi tarqalghan deslepki mezgilliride étiqadchilarning qolidiki muqeddes kitab mezmun we shekil jehettin shu dewrdiki Musewiylerning muqeddes kitabidin anche köp perqlenmeytti. U kitabning asasi qismi hésaplanghan bash böliki yenila Tannahni teshkil qilghan bolup, yéngi ehde qismi toluq retlinip bolmighan idi. Retlen’gen qisimliri bolsa din düshmenliri teripidin qattiq buzghunchiliqqa uchrap turatti we köydüriwétiletti. Shunga hemmini bashqidin bashlashqa we yéngidin tüzüp hem yézip chiqishqa toghra kéletti. Shu seweblerdin yéngidin retlen’gen qisimliri barghanche eslisidikidin yiraqlap kétetti. Melum tereptin qarighanda birlikke keltürülgen oxshimaydighan Biblelerning yüz minglarche perqi yéqinqi dewrlerningla mehsuli bolmastin, bu xil buzulush islamdin ilgiriki yillardila bashlanghachqa, janabi allah kéyin insanlarni bu xil étiqad kirzisidin qutuldurup qélish meqsitide Tewrat, Zebur we Injilning rohiy bilen toyunghan Kitabul muqeddes «Quraniy Kerim»ni nazil qilghan. Eger bugünki haliti bilen Musewiyler we Xiristiyanlar étiqadida ötkür islahatlarni élip bérip, quraniy kerimge sahip chiqqan bolsa idi, pütkül insaniyet tarixidiki eng parlaq dewirni yashighan bolatti. Hazirqi tüp mesele Kitabul Muqeddes qolida bolghanlarning tereqqiyati arqida, Kitabul Muqeddes qolida bolmighanlarning Tereqqiyati aldida bolup, Oti bar yerning süyi, süyi bar yerning oti yoq bolushtek weziyet höküm süriwatidu.
M.Ye’arsleyning éytishiche, 2-esirde Yashighan Kelkus ( Ad-Kiristosning tughulishidin kéyin yeni 180-) Xiristiyanlargha qarshi yazghan bir esiride eyni dewrdiki Biblelerdiki teriqet pelesepesining biwaste yardimisiz eqil bilen hergizmu qubul qilghili bolmaydighan ziddiyetlik bezi mesilelerni tilgha alghan. Kelkusning bu tenqidige Xiristiyan ruhaniysi Origen (Ad-182-251) Biblediki bu ziddiyetlik mesilelerni étirap qilip, bu perqlerni insaniyetning zihni we ilim-pen tereqqiyati tereptiki ajizliqliri, shundaqla qarangghuluq dunyasidiki güzellikke emes rezillikke xizmet qilidighan yaman niyettiki ademlerning keltürüp chiqqanliqini, buningliq bilen kitap nazil bolghan herqandaq dinni haqaretleshke hemde kemsitishke bolmaydighanliqini idiyalistik bir shekilde tekitligen.
Hazir dunyaning her qaysi jaylirida bir-birige oxshimaydighan yüzge yéqin, téxiche nopuzluq töt Bibledek tonulmighan yaki u töt kitab ichidin orun alalmighan Bible we biblige a’it risaliler bar bolup, ilim dunyasi Bible qataridin orun almighan bu böleklerning melum tereptin islam dinining eqiddilirini quwetleydighanliqini otturigha qoyushmaqta. Xiristiyan dunyasi saxta dep tonuwatqan Isa aleyhisalam we xiristiyanliqqa ayit bolghan eshu kitablar oxshimighan dewrlerde Xiristiyan rohaniliri teripidin qelemge élinghan bolup, u hergizmu bu din´gha düshmenlik bilen qaraydighan bashqa din muxlisliri teripidin yézip chiqilghan emes.
Bibledeki Yéngi Ehde heqqidiki tetqiqatlargha qarighanda, bu kitabning bash teripini teshkil qilghan Metta, Markos, Luka we Yohannalargha munasiwetlik qisimlardin ilgiri Pawlosning mektupliri neshir qilinghan iken. Shu sewebtin beziler Pawlosning mektuplirini Bible(yéngi ehde)ning bash qismigha tizilishini tekitleydiken. Bundaq bolushidiki seweb, bu qutsal kitabtiki bölekler bayan qilin´ghan weqe-hadiselerning we qelemge élinish jeryanining ilgiri-kéyinlikige munasiwetlik bolup, bu weqe étiqadchilar arisida ziddiyet tughduridighan nigizlik emma oylighandin kichik kichik seweblerning biri bolup qalghan.
Xuddi Yudezimdikige oxshash téxi Hezriti Isa Aleyhissalam hayat waqtidin bashlap Xiristiyan eqidichilikide mezhep shekillinishke bashlighan bolup, kéyinki chaghlarda ular özliriningkini heqliq chiqirish üchün qolidiki Biblelerni özlirining menpe’etige uyghun bir shekillerde bes-beste özgertip yézip chiqishqan. Kitabni nusxilandurghanlarning terkiwide bu ishning ehmiyitini chüshinidighanlar, yéziqchiliq bilimliri heqqide we din heqqide bilimi yéterlik bolghanlar az bolghachqa saxtapezlik qilidighan, toghra yézishni meqset qilghan bolsimu bilimi yétersiz bolghachqa xata yazidighan ehwallar körülgen. Kitabni nusxilandurghanlarning beziliri özliri köchüriwatqan kitabning tilini hetta qaysi tilda yéziliwatqanliqini bilmey turup yaki chala bilip köchürgechke sözler xata köchürilidighan, abzas we faragraflar tashlinip qalidighan, tekrar köchürilip kétidighan, tertip qalaymiqanlashturiwétilgen we chüshinelmigen yerdin atlap ötüp kétidighan xataliqlargha yol qoyghan wehakazalar. Bu sewebler tüpeylidin, Biblelening türi barghanche köpüyüp, perqlirimu öz-ara chongiyip barghan. Uning aldini élish üchün 2-esirde süriyelik Tati’an dégen xotun perqliq Biblelerdiki ortaq alahidelikni chiqish qilghan halda «Di’atesseron» (1) dep atilidighan bir kitabni yézip chiqqan bolsimu, étiqadchilarning ortaq étirap qilishigha érishelmigen. 4-Esirde dini jemiyetler Bible nusxilirining téz küpüyüp kétishidin kélip chiqqan ijtima’i hadiselerning aldini élish üchün hakimiyet üstidiki siniplarning bésimi astida, süriyelik Tati’an dégen ayal kishining izidin méngip, zamanisida tarqilip yürgen qanche yüz parche Biblening ichidin töt danisini tallap chiqip, bir nopuzluq Bible yézip chiqish we bashqa Biblelerni mejburi yighiwélip bir terep qiliwétish xizmitini yolgha qoyghan bolsimu, mexsetlirige yételmey yenila étiqad kirzisidin qutulalmay qalghan.(2)
Diniy jemiyetler Bc 4-, 5-esirlerde özliri heqiqisi dep békitken töt türlük Biblening Xiristiyan dunyasini qaplash derijisini, saxta dep élan qilinghan yüzdin artuq Biblelerdin ashuriwetish üchün jemiyettin, oqutquchilar, oqughuchilar, tetqiqatchilar, qullar we esirlerdin emgek küchi teshkillep, muqeddes kitab, risaliler we mektublarni nusxa aldurghan. Eyni waqitta tarqalghan kitabning nahayiti nurghunliri mejburi halda din we étiqatni, teriqet we rohiyetni chüshenmeydighan chala sawat kishilerge nusxilandurulghan bolup, u kitablarning yéngi nusxiliridiki xatalar we perqler ilgiri cheklen’gen bezi nusxilarning perqliri we xataliqliridin éship ketken. Mejburi we zorlash ichide qullar we din düshmenliri teripidin xata nusxilandurulghan kitablar keng tarqalghan bolup, ularning ichide qaysi mezmunlarning heqqiy qaysi mezmunlarning saxta ikenlikini ayrighili bolmaydighan derijige bérip yetken.
Xiristiyan jemiyetliri tarqiliwatqan perqliq Bibleler ichidiki nopuzluqlirigha anche oxshap ketmeydighanlirini közdin yoqutiwetish üchün, nahayiti köp sanda meblegh ajitip, mexsus muqeddes kitablarni köchüridighan Mirzilarning terbiyelep chiqilghanliqi, ularning chirkawlarning bir tutash qomandanliqi astida kitabni özgertip yézish we tertipke sélish xizmiti bilen shughullanghanliqi heqqidimu mol melumatlar bar. (3)
Nusxilandurilghan kitablardin qilinghan yéngi nusxilar meyli konini we yaki yéngini ölchem qilsun, ilgiriki nusxilardiki xatalar yéngilirigha öz pétiche kelgen we yéngi-yéngi xatalar bilen meselini téximu éghirlashturiwetken. Bir kitabning ilgiriki nusxisi bilen kéyinki nusxilliridimu barghanche nahayiti köp perq körülgen.
Bibleni toplash, neshirge teyyarlash, teherirlesh we neshir qilishta ilgiri bashlanghan bu xatalardin asanliqche qutulup kétish mumkin bolmighachqa, zamanning ötishi bilen Biblening qudretlik, sirliq we ilahi küchi téximu ajizlap barmaqta. Chünki Bible nusxilandurulghanda qedimqisini ölchem qilish pirinsipi bolghachqa, shunche köp téximu qedimqisi bolmighan qedimqilerning sanining köpliki, oxshimighan tillargha terjime qilinghan xata terjimilening köpliki we hemmisi öz aldigha heriket qiliwatqan mez´hepler we diniy rohanilarning yaxshi niyettiki teshebbusi bilen kélip chiqqan xatalar Biblening qutsal rohi, qayil qilish we ishendürüsh küchini töwenlitiwetken.
Xiristiyan dini buningdin ikki ming yillar ilgiri Israelda dunyagha kelgen bolup, u yéngidin tarqilishqa bashlighanda Quraniy kerimdiki islami eqidilerning rohi bilen meydangha chiqqan. Hezriti Isa Aleyhissalam bir tereptin kishilerge Tewratning emir meruplirini eslige keltürishni wez-nesihet qilghan bolsa yene bir tereptin öz jama’eti ichide Injil eqidilirini tebligh qilghan. Hezriti Isa Aleyhissalam alemdin ötüp bir esir bolmay turup, Xiristiyan jama’etining köpiyishige egiship, tepriqichiliq we mez´hepwazliq bash kötürüshke bashlap, étiqadchilar ichide din we muqeddes kitablar heqqide oxshimighan qarashlar shekillinishke bashlighan. Bezi mesilelerning Hezriti Isa Aleyhissalamning on ikki murti teripidin herkimning öz qabiliyitige yarisha on ikki xil shekilde chüshendürülüshi ularning we kéyinkilerning sewenliki tüpeylidin bu dindiki islamiy rohdin perq hasil qilidighan bidi’et tereplerining ündürmisi bolup qalghan.
Rim Émpériysi we islam dunyasi arisidiki jiddiy sürkilish netijiside sherq dunyasi islam bayriqi astigha, gherb dunyasi Xiristiyan bayriqi astida özlirining mewjutluqini dawamlashturup keldi. Bolupmu ottura sherqte Xiristiyan dinining nopuzining ajizlap, islam dinining bash kötürishi, italiyediki rim sheherini Xiristiyan dinining merkizige aylandurup, bu qedimiy medeniyetlik awat sheherde muqeddes din we muqeddes kitablar heqqide keng da’irilik izdinishlerning élip bérilishigha seweb boldi. 5-Esirlerde italiye we ispaniye qatarliq rayon we döletlerde Bible(kona ehde we yéngi ehde)ning yunanchini asas qilghan terjimiliri meydangha kelgen. Terjime qilinghan kitablar buzulghan yaki buzulmighanliqini bilgili bolmaydighan derijige yetken oxshimighan arginallarni asas qilghachqa ularning ottursidiki periqler, zadi qaysisining rast, qaysisining toghriliqi heqqide izdinip, toghrisini, rastini tépip chiqip, saxtisini chekleshning zörüriyitini tughdurghan. J. Patrerson Smythning «How we Got o’ur Bible» dégen kitabida bildürilishiche, 5-esir din kéyin metbe’ening Awropada omumlishishi bilen birge nopuzluq dep qaralghan Bible we Bible parchiliri resmiy rewishte neshir qilinishqa bashlighan. Bu kitablar öz ichige alghan bölek we mezmunlarda hel qilghili bolmaydighan müjimel mesileler bar bolup, bu ehwal étiqadchilar otttursidiki türlük ziddiyetlerni kücheytip, «Quraniy Kerim»ning rohi boyiche éytqanda Xiristiyan dini eqidisini her tereptin chak ketken bir binagha oxshutup qoyghan.
Undaqta Kitabul Muqeddes Quraniy Kerim nazil qilinghandin kéyin Musewiylik we Tannach shundaqla Xiristiyan dini we Injil eqidisi qandaq bolup ayaqta qaldi? Bu Intayin keskin bir sual bolup, buning jawabi A. Muqeddes kitaplarning esli rohi texstlarning yardimi bilen emes, yaratquchining din alimlirigha bergen sipirituel/ teriqet yoli, B.Eriq, millet wer kultural periqlerning etkisi, C.Hökmaran siniplarning meqsetlik himayisi we D. Din tüzigüchiliri we buzghunchilirining ilim-penge yeni eqilge tayanghan izdinishliri hemde qutratquchiliqliri qatarliq nurghun mewhum seweplerdin, dep jawap bergen bolsaq tebiyki asasen digüdek xata qilghan bolmaymiz!
Xiristiyan dini jemiyetliri ming yillardin béri jimiqturghili bolmaydighan ziddiyetlik mesilelerni küchining bériche yoshurup we uningdin özini qachurup, Xiristiyan dinning esli mahayitige bérip chétilidighan hadiselerni, nuqul halda «muqeddes kitablar»ni asas qiliwalmay muzika, tarix, arxilogiye, étika, pelsepe, istitika, pissixologiye we edebiyat tereplerdin insan eqli arqiliq ish qoshulghan meniwi mehsulatlar asasida chüshendürishni tekitlep, Xiristiyan étiqadchilirining éghir étiqad kirzisining ichige kirip qélishining, siyasiy we ijtima’i qalaymiqanchiliqlarning kélip chiqishining aldini élip, gherb dunyasining édi’ologiysini nahayiti zoruqush ichide tengshep turmaqta. Mundaqche qilip éytqanda bu din diniy xususiyettin alliburun yiraqliship, melum tereptin qarighanda, gherb dunyasining (menggü étiqadtin üstin turalmaydighan) eqiliy pundamintigha jümlidin ediologiyesige aylinip qalghachqa, hazirghiche özining diniy xususiyetke toyunmighan mewjutluquni ilim we qutsal ilham- Spiritualizim yoli arqiliq sürdürüp kéliwatidu.
Xiristiyan chirkawliri öz ichidiki ziddiyetlerni amal bar sirtqa anglatmasliq, dinning omumiy abruyigha chétilidighan eyiplerni sir saqlash we qutsal kitablardiki periqlerge ésiliwalmasliq pirinsiplirini asasen digüdek ortaq derijide qobul qilishqan. Melum bir nuqtidin sherqi we gherbi dep atalghan shu chirkawlar arqa -arqidin Xiristiyan dinining bash orgini teripidin békitilmigen, tarqilip yürgen, yaki téxiche keng türde neshir qilinmighan Biblelerni tetqiq qilishni, neshir qilishni chekiligen. Rim watikani dunyada shunche köp öz-ara perqliq Biblelerning barliqini jama’et aldida toghrini toghra, xatani xata dep peqet étirap qilmidi.Eger shundaq qilghan yeni étirap qilghan bolsa belki tinich shekilde adem ewladi kitabul muqeddes birla kitapni yeni Quraniy Kerimni yolbashchi qilip talliwalghan, urush we pütmes tügimes ziddiyetler axirliship, Insaniyet yéngi bie altun dwirni kütüwalghan bolatti! Emma sherq dunyasi bu xil arqa körünishtin pütünley xewersiz bolghini bilen, gherb dunyasi öz rayonidiki oxshimighan dewrlerde we her bir étnik topluqqa kélip oxshimighan derijide özgertiwétilgen yaki eslige sadiq bolunmay kelgen Bible heqqide bilidighanlar köp bolsimu, ular bu dinni din qilip tutup turush heqqide barliq eqlini, bilimini, iqtisadini ishqa sélip keldi.
E. Won dobschütz (a.g.md,b.579-615) ning qarishiche rim watikani bashtin tartip, ular özliri békitip neshir qilghan(kitabning bashqa bölümide xewerdar bolghinimizdek) Biblening pütünley xudaning wehisi ikenlikide we uning ikkinchi bir nusxisining yoqliqi heqqide ching turup keldi. Tewrat we Injilning wehi ikenliki rast, emma tanach we Bible Tewrat bilen Injilning özi emeslikini biz ögünüp öttuq. Xiristiyan popliridin ge’orge ewery qatarliq bir qisimlar, peqet ottura esirde Biblege a’it bir qisim xata nersilerning neshir qilinghanliqini étirap qilishidu. Uning qarishiche bularning bir danisi mopsu’estali te’odorning yazghini bolup, u Hezriti dawut Aleyhissalamgha wehi qilinghan Zeburdiki shi’erlarning, uning sürgündiki waqtida wehi qilinghanliqini sözligen. Yehudiy nesillik isak bin Yezusning (1501) teqwimide tilgha élinghan ipadilerdin, bu kitabning Hezriti musa eleyhisalamdin kéyinki bir zamanlarda yézilghanliqi chüshendürülgen. J.strachan, (a.g.md.,b314-318; faruq harman, a.g.e.,b211-212) de éytilishiche yehudiy alimliridin Ibin ezra Tewratning oxshimighan waryantlirida kechken ipadilerdin, bu kitabning Hezriti musa Aleyhissalamdin xélila kéyin xatirelen’genlikini ilgiri sürgen iken.
Islam dinining meydangha kélishi Xiristiyan chirkawlirini küchlük sarasime ichige sélip qoydi. Bundaq bolishining birinchi sewebi islam dini peyda bolup 3, 4 esir ötkiche bolghan ariliqta ular özlirining Quraniy Kerim arqiliq dunyagha ashkare qiliwétilgen ajiz tereplirini eqil, bilim we adem küchige tayinip tolduralmidi. Allahning «Quraniy Kerim»de bayan qilghan Tewrat we Bible heqqidiki bayanliri waqit ötüp dewrlerning almishishi we tarixning yéngilinishi bilen insaniyet ilim-pen möjiziliri arqiliq ispatlanmaqta.
Bügünki künde Xiristiyanlar eng qedimki mukemmel nusxa dep saqlawatqan qol yazma halettiki Bible parchisi miladi 1000-yilgha a’it bolup, bu kitabning miladi 3-esirde köchürülgen bir nusxidin biwasite nusxilandurulghanliqi sözlen’gen bilen u heqte maddiy pakit yaki éniq bir yazma xatire yoq. Bu heqte boliwatqan talash-tartishlargha Xiristiyan dunyasi éhtiyatchanliq bilen bilmeslikke sélish pozitsiysini tutup keldi. Eger qedimki nusxilar bar déyilgendimu ular Bible we Biblege alaqidar bir birige oxshimaydighan ayrim parchilar bolghachqa téximu neshir qilghili bolmaydu. U parcheler, risaliler, mektublar peqet arxipxanilarda saqliniwatqan bolup, ularning alahidelikige qarap üch türge ayrishqa bolidiken. Birinchi: térilerge orginal tilda xatirelen’gen parchilar (4) ikkinchi: orginal tilda bolmighan süriyeche, koptiche, latinche…tillarda xatirelen’gen nusxilar (5) üchünchi:3-esirdin 5-esirgiche Xiristiyan rohaniliri teripidin yézilghan eserlerdin ibaret. Xiristiyan ti’ologliri hazirmu yuqiriqi üch türlük matériyal menbesi bilen tarqilip yürgen Bibleler we «Quraniy Kerim» diki Injil heqqidiki bayanlardin paydilinip Biblening eng toghra bir nusxisini (yeni Injilni) tüzüp (yézip) chiqish üchün tirishchanliq körsütiwatidu.
Dini jemiyetler bu ehwallarni tüzitishtin burun oxshimighan tillar we oxshimighan dewrlerdiki Biblelerning öz ara perqini étiqadchilardin mumkin bolghan derijide sir tutup, bu heqte ochuq ashkare ilmiy munazirilerning bolishini melum derijide cheklep kelmekte.
Islam dini dunyagha kelgendin kéyin, miladi 7-esir lergiche bolghan Xiristiyanliq heqqide ilgiridin dawamliship kéliwatqan bes-munaziriler téximu keskinliship, ayding bolmighan mesileler otturigha chiqishqa bashlidi. Chünki dinimizning qutsal kitabi «Quraniy Kerim» tarixtin kéliwatqan dinlarni, peyghemberlerni, qutsal kitablarni we muqeddes tawapgahlarni, chong weqelerni we ewliya-enbiyalarni testiqlighuchi we insaniyetke yol körsetküchi nijatliq yoli süpitide nazil qilinip, Tewrat, Zebur we Injilning yiraq ötmüshi, ötmüshi we kélechiki heqqide rushen melumatlarni berdi. Dunyagha dangliq sherqshunas goldziher tanach we Bible heqqidiki mesilelerni qesten bilmeske sélip, bu heqte toxtalghanda:-Xiristiyanliq bir din süpitide otturigha chiqishtin burunqi Yudezim mezhepliri özliri qutsal dep qarighan kitablar(tanach)ni muqeddes bilip, bashqa mezhepler muqeddes dep qarighan qutsal kitablar(tanachlar)ni saxta dep kelgen idi. Xiristiyan dini dunyagha kelgendin kéyin Yudezimchilar mezhepliri Biblede yer alghan tanach (kona ehde) ning xataliri aldida, Yudezim mezheplirining qolidiki tanachlarning xatalirining anche chong mesele emeslikini, bu kitabning téximu chong bir saxtisining dunyagha kelgenlikini éytishqan idi. Islamiyetin ilgiriki Xiristiyan rohaniliri bolsa del Yudezim rohanilirining yolidin méngip, özlirining notuqliri, teblighliri we mexsus eserliride özliri mensup bolghan mezhep qutsal köridighan Bibledin bashqa biblilerni saxta dep jakarlighan idi,-dégen pikirlerni özining köz qarishi asasida sherhilep, «Quraniy Kerim»ni ilgiriki muqeddes kitablar bilen bir orunda qoyup, Quraniy Kerimdiki muqedds kitablar heqqidiki bayanlirini ilgiriki diniy hadiseler bilen dogma halda sélishturup, islamiy dewetlerni mahiyet tereptin inkar qilghan bolsimu, uning idiyesi Xiristiyan chirkawlirining qutsal kitablar heqqidiki ajiz tereplirini toluqliyalmayla qalmay, muqeddes kitabimiz Quraniy Kerimning shan-shöheritige dagh tekküzelmidi (6).
Meshur sherqshunaslardin herishfi’eld(herschfi’eld) Yudezimchilardin qarayim mezhibidikilerning bezi qarashlirining Quraniy Kerimning qarashliri bilen ortaq ikenlikini ilgiri süridu. U yene qarayimlerning özliridin ilgiriki Yudezim mezhipi hésaplanghan hahamlarning Tewratni burmiliwetkenlikini tekitleydighanliqini, qarayim étiqadida teshebbus qilinghan bu teshebbuslarning Quraniy Kerim rohi bilen birdeklikini, Quraniy Kerimge Tewratning özgertiwetilgenliki heqqidiki bilimlerning Yudezimchilarning qarayim mezhipining qutsal kitabliridin kelgenlikini otturigha qoyup, «Quraniy Kerim» ge bolghan dunya qarash jehette bir az ijabiy qedem tashlighan bolsimu, Quraniy Kerimdiki allahning u qeder köp möjizilirige köz yumghan yaki diqqitini merkezleshtürelmigen.(7)
Bu heqte islam dunyasidiki bezi alimlarning qarishi bashqiche bolup, ularning köp qismi Yudezimchilar mezheplirining biri bolghan qarayimlarning étiqad chüshenchisining islamning bésimi bilen kéyinki mezgilde meydangha kelgenlikini ilgiri süridu. Meselen: te’olog f.doktur shaban quzghun «sherqshunas herishfi’eldning diqqitidin qachqan bu terepler heqqide analiz élip bérish biz üchün paydiliq bolup, qarayim mezhipi, islamiyetning bésimi bilen kéyinki zamanlarda otturigha chiqqan Yudezim mezhipi bolup, bu mezhep otturigha chiqishtin burun Quraniy Kerim nazil bolup bolghan idi. Quraniy Kerimning bu mezhepning qutsal kitabi hésaplanghan Tannahtin herqandaq bir nersini qubul qilishi mumkin emes. Hadise herishfi’eldning éytqanlirining tamamen tetüri bolushi mumkin, qarayim mezhipi belkim Quraniy Kerimdin paydilanghan bolushi mumkin. Eger herishfi’eld toghra dep qarilip, qarayim mezhipi otturigha chiqishtin burun, ular teshebus qilghan asaslar islamdin ilgiriki Yudezim mezheplirining qutsal kitabliridin yeni Tewrat we Zeburdin keldi dep qarisaq, u halda herishfi’eld janapliri sherqshunas goldziherni inkar qilghan bolidu. Chünki goldziher ependi Tewratqa qarshi tunji tenqitning Quraniy Kerimdin kelgenlikini ilgiri süridu. Herishfi’eld bolsa Tewratqa qarshi tenqitlerning Xiristiyanliqtin ilgiriki Yudezim mezhepliri arisida bashlanghanliqini ilgiri sürgen bolidu»(8) dep qarap ularning pikirlirini logikisizliq bilen yoqqa chiqarghan. Bizche goldziherning qarashliri herishfi’eld teripidin ret qilinmaydu hem «Quraniy Kerim»diki qarayimlarning Tannah kitabidiki oxshashliqning Quraniygha oxshap qélishi, qarayimlarning islamning tesirige uchrap, kitabini özgertkenlikinimu chüshendürmeydu. Eksiche qarayimlar qutsal dep qarighan kitab «Quraniy Kerim»de tilgha élingha Tewratning anche özgermey kelgen bir nusxisi bolushi téximu eqilge uyghun. Ottura sherqte islamlishish yaki islamdin chiqip kétish meseliside doktur shaban quzghun ependi éytqandek hadiseler bolup baqmighan. Eger qarayimlar islamning zorlishigha uchrighan bolsa Tannahni anche-munche özgetip qoyush bilen meselidin qéchip qutulalmaytti yaki toluqi bilen islamliship kétetti. Ularning qolida Quraniy Kerimge eng yéqin bolghan bir parche kitab yeni Injil/Tannah saqlanghan bolishimu mumkin. Chünki Quraniyda özgürüp kétiwatqan yaki özgertishke oruniwatqan étiqadchilar tilgha élinghan, kitablarning qanchilik derijide saqlanghanliqi yaki saqlanmighanliqi heqqide tepsili bayan yoq. Biz bu yerde qarayimlar qutsal dep qarawatqan Tannahni, Tannahning dewrimizge nisbeten bir qeder toluq yétip kelgen Tewrat ikenlikini inkar qilalmaymiz. Dewrimizge nisbeten bir qeder toluq yétip kelgen Tewrat dégenlik u Quraniy Kerimde tilgha élinghan Tewrat emeslikini unutmasliq lazim.
«Quraniy Kerim»ning emiliyetke uyghun bir shekildiki Tewrat we Injil qatarliq kitablar heqqidiki bayanliri Xiristiyan we Yudezimliqning ilgirikidek tarqilishigha tesir körsetti.
Janabi allah «Quraniy Kerim» arqiliq mushriklargha, ehli kitablargha we möminlerge shu dewrdiki buddist, Yudezimchi, Xiristiyan ehlining allahning iradisididin qandaq yiraqlap ketkenlikini, Tewrat we Injilning qandaq özgertiwétilgenliki we néme üchün küchtin qalghanliqini otturigha qoydi. Hezriti muhemmed Aleyhissalam allahning izni bilen esli dindin uzaqliship ketken mekke we medinidiki yudest, buddist we Xiristiyanlar nimu toghra din´gha dewet qildi. Hezriti muhemmed Aleyhissalam mushriklarni hem yudest we Xiristiyanlar ni islamgha dewet qilghanda pakit süpitide otturigha qoyghini, tanachning eslidiki Tewrat, Biblening eslidiki Injilgha oxshimay qalghanliqi, allah teripidin nazil qilinghan qutsal kitablarni xalighanche özgertip, xalighanche neshir qilip ketkenliki, xalighanche mezhep peyda qilinip, muqedes kitablar xalighanche oqup yürülgenliktin kitab we étiqadchilarning ottursidiki periqlerning chonguyup ketkenliki, bolushqa tégishlik nersiler yoq, yoq nersiler kirgüziwélinghan yudest we Xiristiyanlarning qolidiki nechche yüz xil bir-biridin uzaqlap ketken kitablarning alliburun qutsalliqtin, ular din dep tonuliwatqan nersining allahning neziridiki toghra dindin bekla uzaqliship ketkenliki, ular nijatkar dep tonuwatqan kishining allahning oghli emes peyghembiri ikenliki, ilgiriki xatalarni tüzitish üchün dinlarning ornigha islamning, kitablarning ornigha Quraniyning, peyghemberlerning ornigha muhemmedning kelgenliki, islamning, Quraniy Kerimning we muhemmedning kelgenliki ilgiriki dinlarni inkar qilish üchün emes eksiche u dinlarni testiqlash we étiqadchilarning xatalirini tüzitish üchün ikenliki qatarliqlarni jakarlashtin ibaret boldi. Hezriti muhemmed Aleyhissalam Xiristiyan we yudestlarni qayil qilish üchün waqitning ötishi bilen köpiyiwatqan Tewrat we Injildiki xataliqlarni, bu dinda saqliniwatqan emeliy mesilelerni misalgha élish arqiliq, bu kitablardiki tuturuqsizliq we saxtiliqlarni küchimeyla aydinglashturup berdi. Buning netijiside türküm-türküm yudest we Xiristiyan jama’eti arqa-arqidin islam bilen shereplendi. Hezrti muhemmed Aleyhissalamdin kéyinkiler Quraniy Kerimning yol körsütishi we muhemmed Aleyhissalamning métodi asasida tanach, Bible we Quraniyni bir-birige aktip bir shekilde sélishturma qilish arqiliq étiqad mesilelirini chüshendürüp, islamning tarqilishi üchün keng yol hazirlidi. Islam eqidisining Quraniy Kerim we hedis sheriflerge tayinip élip bérilghan teshebbusliri netijiside nejran, pelestin, süriye, iraq we ejem qatarliq jaylarda yashawatqan yuquri qatlamdiki Xiristiyan we yudest kishiler ashkare we yoshurun halette islamgha kirdi we islam üchün tillarda dastan bolghidek xizmetlerde boldi.
Hijiriye 3-esirdin kéyin bügün’giche islam eqidisining yéyilishi téximu muntizimliship, islam dinining tarqilishini quwetleydighan tanach bilen Biblening «Quraniy Kerim» bilen munasiwetliri heqqide minglighan ilmiy eserler yézilishqa bashlighan. Bu dewrde bashqa dinlardin chiqip musulman bolghan ali b. Rabban et taberigha oxshash küchlük alimlar «ed-din we dewle», «er-redd alen nasara» dégen’ge oxshash yüzligen kitablarni yézip, yudestlerning tanach bilen Xiristiyanlarning Bible dégen kitabi heqqide Quraniy Kerimde éytilghanlarning heq we toghra ikenlikini bayan qilghan.(9)
Islam dunyasida Xiristiyan eqidisining xata terepliri heqqide Xiristiyanlar bilen yüzmu-yüz dé’aloglar hazirghiche dawamlashmaqta we Xiristiyan dunyasini islami eqidige dewet qilidighan xizmetler élip bérilmaqta. Tarixtiki islami dewetlerning beziliri mektup sheklini alghan bolup, uning meshhurraq bolghini abdulla ismayil el-hashimining abdulmesih ishaq el-qindige yollighinidur. Bu mektub islam dunyasida Quraniy Kerim we hedistin qalsa bashqa dindikiler(Xiristiyanlar) ni islamgha dewet qilghan eng qimmetlik eser hésaplinidu.
Xiristiyan we bashqa gheyri dindikilerni islamgha dewet qilidighan kilassik eserlerni yazghan alimlardin juweynini(1085),ghezzali(1117), el-jaferi (1221) qatarliqlarning nami biz uyghuristanliqlargha xéli tonush. Uningdin bashqa yene ibrayim müteferrika(1747), haji abdibeg(1886), rehmetulla ependi(1888), ishaq xoja(1892), sirri pasha(1895), qatarliqlar bir qeder meshhurdur.
20-Esirde xelqimizning diniy étiqadini qoghdap qélishta we Xiristiyanlashqan türki qewimlerni toghra yolgha dewet qilishta abduqadir demullam, ismayil ghaspirali, musa jarulla we riza’uddin pexridin qatarliq zatlarning ishligen xizmetlirinimu alahide tilgha élishqa erziydu.
Hezriti muhemmed Aleyhissalamdin bashlanghan gheyri musulmanlarni islamgha dewet qilish ishi bezide tinch yol bilen élip bérilghan bolsa bezide xelqimizning ichide ichki urushlarning kélip chiqishigha seweb bolup qalghan. Sultan satuq bughraxanning yette su, qipchaq dalisi we idiqut dewlitige qilghan herbiy yürüshliri bu rayondiki xelqlerning türlük dinlargha étiqad qilishtin ibaret chéchilangghuliqigha xatime bérip, étiqadni birlikke keltürishtin ibaret tereqqiyatqa uyghun tarixi wezipini orundighan bilen, din üchün élip bérilghan ichki urush netijiside xelqimiz eskeri jehettin ajizlap, qanche ming yilliq jasaritidin mehrum bolghan. Din oynushidighan nerse emes. Uninggha qilinghan bir qétimliq tenteklerche mu’amile bir yüksek medeniyet we bir qudretlik hakimiyetnimu chöktüriwétidu. Biz uyghuristanliqlar islam üchün az bedel tölimiduq. Bezi nersilerning ornini toldurush üchün ming yillap waqit ketti, bezilirini tolduralmaywatimiz. Din almashturushning milliy tiragidiyimiz ning hazirghiche dawamlishishigha seweb bolup qalghanliqinimu unutmasliqimiz kérek. Bizning jénimiz uyghur islam medeniyitining ichide. El-farabiy(870), ibni sina (980), ebu reyhan bironi (?), Jalalidin romi (?), Mehmut qeshqiri(1008), yüsüp xas hajib(1019), exmet yesewi(1090) we nesridin rabghuzi(1250?) Qatarliq ellamiler gherb we sherqtiki étiqadlarni tetqiq qilip, islam dini heqqide özlirining ijabiy idiyelirini otturigha qoyghan. Ular bizge qarighanda némining eng toghra, némining xata ikenlikini téximu obdan biletti. Milliy medeniyitimizdiki ular yaratqan enggüshterler bizning meniwi dunyayimizni nurlandurup, hazirghiche bir millet bolup yashap kélishimizni meniwiy asasa bilen teminlep turmaqta.
–Izahat
(1)Di’atesseron-bir riwayettin qarighanda«di’atesseron» dégen kitabni tati’anning éri justinu’o’us yunanche yazghan bolup, tati’an uni qedimki süriyechege terjime qilghan iken.
(2) Isak ibrahim faris, medhal ilel-ahdil-mesihiyyel-ewwel, misir, ernest r. Trattner, «unrawelling the bo’ok of bo’oks», new york, 1929, p.283(kitablarning kitabi heqqide izahat)
(3)E.won. Dobschütz,a.g.md. S.579-615
(4)Birinchi bölekke in’gilizch“Biblikal Manuskripts“ dégen nam bérilgen.
(5)Ikkinchi bölekke in’gilizche „Wersi’on“ dégen nam bérilgen. Biblening Kona Ehde qismining orginal tili ibrayche, yéngi ehde qismining orginal tili yunanche bolup, xelqaradiki eng nopuzluq Bible tüzilgende kona ehde qismigha ibrayche nusxisini asas qilmay 5-esirde st.jerome latinchigha terjime qilinghan, eslidikidin mezmun jehette köp periqlinidighan bir nusxa asas qilip ibrayche nusxisini chekligen.
(9)Ibrayim el-hardluning, „Et-Tewrat Wel-Yehud Fi Fikri Ibn Hazim“, Hartum, 1984-yil neshir qilinghan.
Ende
18/05/2006
Beshinchi bab
Muqeddes Dinlarda Peyghemberlik we Samawiy kitablar
Muqeddes Dinlarda Peyghemberlik we Samawiy kitablar heqqide elip beriliwatqan tetqiqatlarning hich ayighi üzülmey dawam qiliwatidu. Eytishlargha qarighanda dunyadiki hemme milletke birdin peyghember, hemme milletke birdin muqeddes kitap köndürülgeniken. Xiristiyan dinining muqeddes kitabi Bible heqqide Xiristiyan dunyasida „Bible“ demduq yaki „bibliler“ demduq?-Dégen talash-tartishlar bar. Ularning bezilirining qarishiche Bible, Hezriti Isa Aleyhissalam zamanida nazil qilin´ghan (künimizgiche yétip kélelmigen) Injilni körsetse, bezilirining qarishiche Bible, Hezriti Isa Aleyhissalamdin kéyin uning tört yéqin chariyasi terepidin perqliq bayan qilin´ghan tört türlük bibliler (Gospels)ni körsütidiken. Islam alimliri we bir gurupa Xiristiyanlarning bu meselidiki qarishi ortaq bolup, perqliq tört Bibleni, Bible dégen bir nam bilenmu, Injil dégen nam bilenmu atighili bolmaydiken we ularni Bibliler dégen toghriken. Chünki bu kitabta Injil dégen bir bölek yoq bolghandin bashqa Tewratqa, qedimki Awropa dinlirigha, Hezriti Isa Aleyhissalamning shexsiy hayati we uning sadiq murtlirigha we meshhur Xiristiyan rohanilirining Isa we Injil heqqidiki türlük hékayilirige salmaqliq bilen orun bérilgen.
Xiristiyanlarning oxshimighan mezhepliridiki bezi rohanilirining qarishiche, peqet ularning qolidiki Bible, Bible yazghuchiliri teripidin bir türlük ilahi ilhamning türtkisi bilen asasen digüdek xatasiz yézilghan bolup, bashqa mez´heplerning qolidikiliri bolsa heqiqettin uzaqmish.
Bezi Xiristiyan muxlislirining qarishiche Jézus hayat waqtida Injil dégen bir kitab wehiy sheklide nazil bolmighan iken, u ölüshtin awal birer muqeddes kitabni qaldurmighan iken. Isa peyghember ölgendin kéyin uning chariyaliri (Xiristiyanche qilip éytqanda peyghemberler) uning ölüshtin awalqi üch yil ichide béshidin kechürgenlirini we xitap qilghanlirini éghizdin-éghizgha köchürüp sözlep, uning teblighlirini dawamlashturghan bolup, künimizdiki kitaplar eshu teblighlarning waryantliridin shekillengenmish. Chariyarlar her terepke tarqilip Hezriti Jezusning ölümidin awalqi we kéyinki körgen-bilgenlirini, möjizilik weqelerni, alahide bolghan chong kichik ishlarni aghzaki anglatqan. (Chariyarlar–Jezusning teblighini bashlighandin tartip taki uning ölümige qeder birge bolghan sadiq murtlarni körsütidu.) Isa peyghemberning murtlirining ichidiki beziliri Jezus namidiki diniy teblighlerning téximu yaxshi bolushi we kéyinki künlerde bu diniy dewetlerning üzülüp qalmasliqi üchün, Jezustin anglighan we bilgenlirini xatirege élishqanmish.
Buningdin melum boldiki Xiristiyan dunyasi Injil atliq bir kitabning allahning wehisi bilen Hezriti Isa arqiliq nazil qilin´ghanliqini inkar qilmaqta. Hazir tilimizda Injil dep éytiliwatqan Bibleler Hezriti Isa Aleyhissalamgha biwasite wehi qilin´ghan kitab bolmastin, uning shagirtliri teripidin yézip qaldurulghan Isa Aleyhisallam heqqidiki xatirilerdur. Bular Quraniy Kerimde tilgha élinghan «Tewrat» we «Injil» dégen wehi arqiliq nazil bolghan kitablargha hergiz oxshimaydu. Alahide diqqet qilishqa tégishlik bolghini wehi qilin´ghan kitablar bilen wehi qilinmighan kitablar heqqidiki herkim tepekkur küchige tayinip özi xalighanche yazghan xatirilerni keskin perqlendürüsh lazim.
Murtlardin Metta, Markos, Luka we Yohanna teripidin yézilghan töt kitabqa yene bulargha a’it 23 kitab qoshulghandin kéyin yéngi ehdi dep atalmaqta. Xiristiyan dinidiki ötkür eqil we rohaniyliq telep qilidighan yüzligen ziddiyetlik mesilelerning ichide, bu neshir qilin´ghanda oxshimighan mezmunlarda we oxshimighan namlarda neshir qiliniwatqan kitablarning ortaq isim bilen atilish yaki atalmasliqi heqqide Xiristiyanlar téxi ortaq bir köz qarashqa- din nazil bolup ikki ming yil ötken bolsimu- téxiche kelelmigen.
Islami menbelerdin qarighanda Injil Quraniy Kerimge oxshash bash axiri maslashqan, mukemmel bir pütün gewdidin hasil bolghan, allahning wehisidin hasil bolghan bir muqeddisattin ibaret bolup, kéyin uning esli orginali ghayip bolghan. Allah teripidin Hezriti Musagha we peyghemberimiz Muhemmed Aleyhissalamgha wehi qilin´ghan Tewrat we Quran ayetlirining kéyinki dewrlergiche muhapizet qilin´ghinidek, Injilmu Isa eleyhisalamning hayatidin kéyin muhapizet qilin´ghan bolghiymidi? Eger undaq bolsa u kitab qéni? Bizge melum bolishiche Hezriti Isaning étiqadchilar arisida allahning wehisini tebligh qilghan waqti üch yil etrapida bolghan bolup, bu waqitta étiqadchilar iqtisadiy, siyasiy we türlük ijtima’i imtiyaz tereplerde özlirini we meniwiy hasilatlarni qoghdap qalalaydighan imkaniyetlerge ige bolalmighanliqi üchün, wehiler waqtida xatirelinip melum bir shekilde saqlinip qélish imkaniyitige ige bolalmighan bolghiymidi yaki heqiqeten hedis bilen wehi we kéyinkilerning xalighanche qisqartish we uzartish netijiside bügünki halgha kélip qalghan bolghiymidi? Bu téxi sir péti turmaqta. Eger undaq bolghan bolsa hazirqi Bibledin Injilni ayrimaq yaki ayrip tesewwur qilmaq insan eqlige éghir kélidighan bir ish bolup, bu xuddi Quranni yoq dep qarap hedislerdin uninggha 100% oxshaydighan bir kitabni tépip chiqqangha oxshaydighan, insanning qolidin kelmeydighan bir ishtin ibarettur xalas. Belkim „Quraniy Kerim“ning bezi parchiliri ghayip bolghan Injilning del özi bolup, allah özining ayetlirini shu xil shekilde qoghdap qalghan bolishimu mumkin. Buningdin Xiristiyan dinining Bible Dep, Atilip Kéliwatqan tört kitap, Isa we Injil heqqidiki hedislerdin ibarettur, digen qarash otturgha chiqidighandek qilidu!
Bezi Xiristiyan rohaniliri miladidin kéyinki 200-yillarda yashighan Papiyas we Irene’a’us qatarliq Xiristiyan mu’elliplerning qarishini desteklep, tört Injil tarqilishtin awal Xiristiyanlarning qolida LOGIYA (Injil) isimliq bir qol yazmining bolghanliqini, hazirqi Metta Biblesining u kitabqa asasen girikche kéngeytip yézilghanliqini quwetleydu.
Bezi Xiristiyan alimliri LOGIYA dégen kitabqa anche ünüm bérip ketmeydu. Papiyasning melumatiche Metta bu kitabni Isa Aleyhissalam hayat waqtida ibray tilida qelemge alghan iken. Logiyaning Hezriti isagha kelgen wehi ikenliki bir qeder eqilge uyghun bolsimu, uning Xiristiyan dunyasida anche diqqetke élinmasliqi ademde bir xil shühbe tughduridu. Emma Xiristiyanlar u kitab künimizgiche yétip kilelmigen deydu. Eger u kitab heqiqeten ghayip bolghan bolsa, Xiristiyan rohaniliri némishqa yene u kitab anche muhim emes dep qaraydu? Künimizgiche yétip kilelmigen kitabning muhim yaki emeslikini ular qandaqsige éytalidi? Démek kitab bir yerde saqliniwatqan bolishimu ihtimaldin anche uzaq bolmasliqimu mumkin.
Xiristiyan alimliri tört Bible yézilishtin awal LOGIYA atliq bir ana kitabning bolghanliqini, u kitabning Injilning esli nusxisi ikenlikini, bashqa nusxilirining oxshimighan sahabilar teripidin shu kitab asasida kéyin yézip chiqilghanliqini étirap qilishidu. Undaq bolsa Biblediki «Allahning ayetlirini allah qoghdap qalidu, héchkishi özgertelmeydu!»-Dégen mezmundiki ayetlerni qandaq chüshendürüsh mumkin? Su’at Yildirimning 1988-yili enqerede bésilghan «Xiristiyanliqqa A’it Menbeler» dégen kitabida yoqiriqi qarashlarni tekitligüchilerdin Lessing tört Bible yézilishtin awal heqiqeten «Injil dégen bir kitabning bolghanliqini, uning tilining aramiche ikenlikini, töt kitabning LOGIYA heqqide töt chariya yazghan hedis xaraktérini alghan kitablar ikenlikini ilgiri süridu. Xiristiyan alimliridin J.G. E’ichhonmu Logiye atliq bir kitabning barliqini tilgha alidu, J.Wellha’usning qarishiche Markos atliq Injil del Logiya dégen kitabning özidur. Uningche Markos Aramiche xatirlen’gen bu kitabi muqeddesni kéngeytip we bashqa terkiplerni qoshup, Gérikchigha terjime qilghanmish. Uning qarishiche yene Metta we Luka Bibleleri Markosning gérikchige özgertip terjime qilghan kitabliri asasida yene ish qoshup, kéngeytip we qisqartip yézilghan nusxilarmish. Yene bezi Xiristiyan alimliring qarishiche Logiyedin eng awal paydilinip Bibleni yazghan kishi Markos emes Mettamish. Yene te’olog l.Waganay esli nusxidin tunji paydilan´ghan kishining Markos ikenlikini testiqlash bilen birge, Markosning terjime jeryanida Petrusning wezliridin paydilan´ghanliqini tilgha alidu. Luka bilen Mettaning kitabliri Markos we Petrosning wez-nesehetliri Injil ayetlirige arlashturiwétilgen gérikche nusxa asasida yézilghan kitabken, wehini qandaqmu kéngeytip yaki qisqartip yazghili bolsun? Eger undaq bolsa bu qandaq wehi bolidu? Sözley dése gep jiq dégendek Bezi Xiristiyan dini tetqiqatchilari özlirining Bible heqqidiki bezi mentiqisiz oydurmilirini misal alsaq kupaye. Ularning qarishiche Jezus bir xudamish, uning 12 shagirti we shagirtlardin kéyinki Xiristiyan diniy alimliri peyghembermish.Bu qarash taza ishendürerlik emestur. Jezusning 12 shagirtining we Xiristiyan dini alimlarning esli Bibledin bir qisim parchilarni chiqiriwétip we bir qisim parchilarni qoshqanliqi Xudadin kelgen wehimish. Qarang allah hemmini körüp turghuchidur, u eger bir nersini özgertishni xalisa sewebini sözleydu, Xiristiyan Xudasi we «peyghemberliri»ning birsining yene birsidin xewiri yoqtek qilghan «wehiliri» ularning wehisining arqisida özliri étirap qilghan üstün salahiyettiki bir Ilahning yoqliqini ispatlap turmaqta.
Derheqiqet Biblelerde allahning Hezriti Isagha wehi qilghan ayetliridin buzulmighanliridin birqanchini tapqili bolidu. Bible we chariyalarning xatireliride Injil tilgha élinghan parchilarning barliqinimu nezerdin saqit qilishqa bolmaydu. Undaq yerlerde Isa Aleyhissalam heqiqeten allahning resulidek Injildin wez éytidu. Meselen: Biblidiki Yehya Aleyhissalam heqqidiki bayanlargha qaralsun. Biblediki bu böleklerde Jezus (isa) bir resulning salahitide allahning Injilini tebligh qilidu. Xiristiyanlar bolsa buninggha köz yumup, uning wehi tüsini alghan teblighlirining heqiqitini étirap qilishtin özlirini qachuridu. Ularche Jezus (isa) dada xuda bilen bir gewde yaki oxshash bir mewjutluq bolghini üchün xudaning wehisi emeliyette Jezusning wehisidur. Undaq bolsa Hezriti Isa némishqa allahni we allahning muqeddes kitabining ismini peyghember salahitide tilgha aldi. Eger Jezus ilahliq mertiwiside bolsa Biblediki «Jezus allahning Injilini tebligh qiliwatatti» dégen jümle «allah allahning Injilini wez étiwatatti» dep bayan qilin´ghan bolatti. Emdi bu ehwalda Isaning allahtin mertiwesining töwenliki, uning wehini allahtin élip özige oxshash yaritilghuchilargha tebligh qiliwatqanliqi ayding bolidu. Biblede dada ilah we bala ilah dégen kelimidin bashqa ilahning balisi we dadisi barliqi heqqide héchqandaq bir bayan yoq. Bu yerde peqet Jezusning yaritilghuchi, resul, insan ikenliki, tek allahning bolsa uning yaratquchisi we uninggha möjizilerni ata qilghuchi ikenlikige a’it tepsilatlar orun alghan. Jezusning bala xuda, allahning dada xuda ikenliki heqqidiki bir qatar tuturuqsiz epsaniler yunanliqlarning qedimki epsaniliridin kelgenlikini biz ilgiriki böleklerde bir qétim tilgha alghan iduq.
Hezriti Isa Aleyhissalam yehudiy a’iliside dunyagha kelgen bolup, u yehudiy millitining qa’ide-qanun we örp-adetliri ichide ösüp yétilgen. Muqeddes kitablardin melum bolishiche u yehudilarning eneniwiy tiradétsi’onlirini toluq chüshen’gen halda meydangha chiqidu. Isa peyghember eyni dewrdiki musewiler kütiwatqan bir nijatkarning qandaq alamette bolidighanliqi heqqide éniq chüshenchke ige idi. Perqliq töt Biblening biri bolghan Markosta éytilishiche, u özining peyghemberliki heqqidiki xewer allahtin yétip kelgende, özining del étiqadchilar saqlawatqan resul ikenlikini jakarlap otturigha chiqqan idi. Uninggha peyghemberlik nésip qilin´ghada kishiler uningdin: -Sen allah bizge wede qilghan Mesihmu yaki Ilyasmu we yaki Yehyamu?-Dep sorighanda, u özini allahning peyghemberlirining nam-emeli bolghan mesih ( xush xewer élip kelgüchi) dégen shereplik nam bilen tonushturghan.(1) Quraniy Kerimde bolsa meryem oghli mesih dégen nam bilen isimlandurulup, heq din üstide talash tartishqa chüshüp qalghan Yehudilargha peyghember qilinip ewetilgenlikini bayan qilidu.(2)
Din tetqiqatidin qarighanda muqeddes kitablarda tilgha élin´ghan peyghemberler özlirining ulughliqigha qarap bir qanche derijige ayrilidu. Ular mesih, peyghember, resul, nebi, elchi we bashqilardur. Musewi din tetqiqatchilirining qarishiche mesih derijisidin téximu töwen bolghan nebilergimu allah teripidin muqeddes kitab nazil qilin´ghan iken. Kitablardin melum bolishiche Hezriti Jezus deslepte Tewratni testiqlighuchi süpitide, u kitabtin arqimu-arqa tebligh qilidu. Tewrat heqqide hich nerse bilmey turup, u arqiliq insanlarni meghpiretke dewet qilish mumkin emes. Undaq bolghanda Hezriti Jezusning Hezriti Musaning Tewratni qandaq muhapizet qilghanliqi heqqide bilidighanliri köp bolushi mumkin. Undaq ehwalda Hezriti Isaning allahtin kelgen wehilerni xatireletmesliki mumkin emes. Bezi Xiristiyan rohanilirining qarishiche mesihtin derijisi töwen peyghemberlerningmu kitabi bolghan yerde mesihningmu kitabi bolushi kérek iken. Undaq bolsa u kitab qéni? Eger muqedds kitablarda éytilghandek bolsa, Isaningmu bir kitabi bar bolghan bolushi, u kitab bashqa kitablargha qarighanda töwenrek orunda emes, yüksek, téximu qimmetlik we mukemmel, héchqandaq xatasiz bolushi kérek idi. Bir tereptin Jezusni nijatkar derijisige kötürüwélip, uning tilgha alghudek bir muqeddes kitabqa ige emeslikini sözlise uninggha kimmu ishinidu? Mesih dimek elchi, islahatchi we buzulghan dinni tüzetküchi dégenliktur. Xiristiyanlarning déyishiche Jezus „Men mesih we xudaning oghli bolimen, ilgiriki we kéyinki gunahlani epu qilip insanlarni qutquzush üchün keldim“ deydiken. Bu yerde uning qaysi sözni qilip qaysi sözni qilmighanliqi heqqide ochuq birnerse déyelmeymiz. Emma Mesihning kelgenliki, tarixtin, eyni dewrdin, kelgüsidin xewer tarqatqanliqi rast, lékin uning éyitqanliri eynen xatirlen’gen, uning wehi sheklide éytilghan teshebbuslirigha üstimu-üsti chüshidighan ochuq-ashikare buziwétilgen we özgertiwétilgen nusxisi bolmighan birer kitab otturluqta téxiche yoq.
Bu yerede bizning bileleydighanlirimiz peqet Bibledin kelgen Jezus heqqidiki xewerlerge qarighanda Quraniy Kerimdin kelgen Hezriti Isa heqqidiki xewerler téximu kishini qayil qilidu, téximu samawiy dinlarning tüp alahidelikige mas kélidu. Bible Jezusni xudaliq tereptinmu we peyghemberlik tereptinmu ispatlashta problimatik zidiyetlerge toyunghan bolup, Quranning Xiristiyanliq we Hezriti Isa heqqidiki bayanlirining toghriliqini aptomatik bir shekilde ispatlaydighan eng köngüldikidek qoralgha aylinip qalghan. Eger Xiristiyan dunyasi Quraniy Kerimdin biz Bibledin bayqighan sanap tügetkilimu bolmaydighan ziddiyetlik mesilelerdin birerni ming yillardin béri tapalighan bolsa allah yoqalmaydighanliqigha, özgertiwétilmeydighanliqigha 100% kapaletlik qilghan „Quraniy Kerim“ge üzil-késil ziyan salalmighan teqdirdimu islam étiqadchilirining diniy chüshenchilirige xéli zor derijide buzghunchiliq qilghan bolatti. Emma allah her zaman shirik keltügüchiler terepte emes, heq din terepdarliri terepte turup, özining tash yaki polatqa emes qeghezge yézilghan ayetlirini sheytan we dinsizlarning özgertiwetishi we yoq qiliwetishidin qoghdap kelmekte we „Quraniy Kerim“de ming yillar awal bergen wediside turup étiqadimiz bostanliqigha illiq quyash nuri chüshürüp turmaqta.
Eger Jezus Xiristiyanlar éytqandek tengri derijisidiki möjize we karametlerge usta bir adem bolghan bolsa bir kitabni:-xatirlen!,-Dep yoqtin bar, yoqal!, -Dep bardin yoq qiliwételeytti we dinni tebligh qilghanda he dése yehudiy eneniliri we Tewrattin misallar keltürüp sözlimigen bolattti. Yaki özi nazil qilghan kitabni özgermes qanun shekilde qanche ming yillap qoghdap kelgen bolatti. Démekchi bolghinimiz u we uninggha alaqidar ishlardin biz uning ilah emes peyghember, hetta eng yuquri mertiwidiki peyghembermu emes bir mesih ikenlikini üginimiz. Eger Jezus Xiristiyanlar éytqandek heqiqeten xuda bolghan bolsa u özi yaratqan bendilerning aldida u qeder köp passip haletke chüshüp qalmighan bolatti. Hemmidin kishini oygha salidighini uning özini insaniyetning zaman axirighiche bolghan yétekchisi dep jakarlighanliqi we özi kishiler arisidin ketkendin kéyin insanlargha yétekchilik qilidighan bir qanun (kitab) qalduralmighanliqi yaki qaldurghan teqdirdimu u qanunni ilahi iradisi bilen qoghdap qalalmighanliqi. Undaq bolghanda u ölgendin qiyametkiche, u qutulduriwalmaqchi bolghan insanlargha néme yétekchilik qilidu? Bible heqiqeten shundaq bir möjizilik kitabmu yaki ghayip bolghan u kitabning özi Quraniy Kerimmu?! Démekchi bolghinimiz uning Xiristiyanlar xuda dewatqan bir shertni orunlash uyaqta tursun hetta peyghemberlik derijisidimu musa, dawut we muhemmed Aleyhissalam derijiside emeslikige eqelliy bir misal bermektin ibarettur. Eger u heqiqeten Biblede we Xiristiyan étiqadida éytilghandek bir ilah derijiside möjizilerge ige bolghan bolsa u möjizilerning biri, uningdin „Quraniy Kerim“ge oxshash héchqandaq bir waryanti bolmighan, özgertip we bashqidin yézip chiqqili bolmaydighan, hetta bu kitab nazil qilinipmu ming yillardin kéyin her qandaq bir tereptin inkar qilghili bolmaydighan, insaniyetning pikiri we téxnika jehettiki izdinishlirige ilham béreleydighan bir haletni özige mujessemligen bolushi kérek idi. Eger Bible „Quraniy Kerim“dek halette bolup, bügün’giche yétip kileligen bolsa, Xiristiyan dunyasining biblini qoghdap qélish üchün körsütiwatqan u qeder köp tirishchanliqisizmu bashqa dinlar mewjut bolalmighan bolatti. Shundaq turuqluq bashqa dindikilerning islamgha tutqan qarighularche inkar qilish pozitsiyesi kishini ejeplendüridu.
Ularche bu dindiki xuda, peyghember we wehi heqqidiki qarashlar bashqa dindikige oxshimasmish. Ularning bashqa din dégini Yudezim we islamni körsetken bolup, Biblening birinchi qismigha Gospelni (yéngi ehde)ni kirgüzüp turup, we Jezusning hayat chéghida Tewrattin tebligh qilghanliqini étirap qilghan turup we Xiristiyan étiqadini chüshendürüshte islami métodlarni keng külemde oghurluqche qollanghan turup yene özlirining diniy mewqesidin küchlük tarixi asasqa ige bolghan Quraniy bilen Tewratni qara qoyuq inkar qilidu.
Yohanna xatirige alghan Biblide Jezus „Men dadamda, dadam mende» (3) -deydu. Bu sözning chongqur menisini chshenmeydighanlargha heiqetni anglitish heiqiqiten tes bolup, Biblening bu alahiydiliki addiy awam tili arqiliq meqsetni ipadileshke yetmeydu. Xuda xalighanni qilghuchidur, Isani atisiz apiride qilghan Xuda, Isani özining mawjutliqighan yéqin we baghlinidighan qilip yaratqan bolsa, biz uninggha yene nime diyeleymiz. Muqeddes kitaplardaki bezi sözlerning yézilishidin, shu sözning menisini udul chüshen´gili bolghan bilen, bezilirini rohaniy alimlar we ewliyalarning chüüshendürishiz hés qilghili bolmaydu. Biblening rohidin qarighanda xudaning oghli Jezus eyni waqitta xudaning terkiwidedur, yaki xuda özi yaratqan bu yaralmishning mewjut haligha özining mawjutliqigha hamiy bolghandek hökmarandur. Xiristiyanliqtiki herqandaq bir kishige analiz qilishqa qiyin toxtaydighan dada xuda, bala xuda, muqedes roh dégenlerning néme ikenlikidin ibaret mentiqisizliktek körünidighan Téologikal hadisilerni chüshendürüsh üchün Xiristiyan rohaniliri insanning ijadiyiti bilen wehini, pen adimi bilen peyghemberni, peyghember bilen étiqadchini, étiqadchi bilen xudani idiyalistik bir shekilde arilashturup eqliy yekün chiqirishqa köp küch serip qiliduyu, Quraniy kerim arqiliq özining diniy mawjutlighidiki boshluqlarni toldurmaydu.
Hazir qolimizda bar bolghan Biblelerdin nezer tashlighanda Jezus (Isa) Allahning oghlidur. Isani Allahning oghli diyish, Muhammedni Abdullaning oghli, digen´ge pütünley oxshimisimu, insanlar bu sözning ustixini heqqide köp toxtulup, eslidiki rohaniy menisi heqqide erkin tepekkur qilmasliqtek birtereplimelikke yol qoyup kélishti. Xiristiyan téologlirining we rohaniy shexsiyetlirining chüshendürishiche, mesele biologiyelik ewlatliq emes, rohaniy qandashliqni chüshendrshke merkezleshkende andin aydinglishidu. Bashqa dindiki adettiki étiqatchilar üchn ejeblinerlik bolghini ularning neziridiki bu bala xuda dadisining, muqeddes rohning we özning birikmisidin qandaqsige teshkil tépishidur.Démisimu matématika, Biologiye, Anatomiye we Matimatkagha yeni formal logikagha tayinip, Teologiyeni bir terepke qayrip qoyup, addi tepekkur bilen dadimu xuda, oghulmu xuda we muqeddes rohmu xudadur, déyish qiyindur. Ularning éytqan xudani chüshendürüshtiki bu mitodi milyonlighan ziddiyetlik mesilelerge toyunghan bolup, estayidil izden’gen ademge buningdiki heqiqi mahiyetni chüshünüsh asan. Chünki izdinish jeryanida Biblediki pen we din bilen chüshendürgili bolmaydighan undaq bir qarash biblilerning özi teripidin inkar qilinip baridu. Heqiqetning bu teripini Xiristiyan étiqadchiliridin sir saqlash ishini üstige alghan Xiristiyan jemiyetliri, dinlar ottursida dostluq qérindashliq shekilinip qélishning aldini élish üchün jénining bariche Xiristiyan dinining bu jehettiki ajizliq tereplirini yoshurushqa eqil we maliye serip qilip özliriningkini toghra körsitishke tirishchanliq körsetmekte.
Yohanna yazghan biblide Jezus „Men dadamda, dadam mende“ (3) deydu. Buninggha qarighanda xudaning oghli Jezus eyni waqitta xudaning özidur yaki xuda özi yaratqan bu yaralmishning ténididur. Xiristiyan rohanilirining qarishiche Jezusning shagirtliridin tartip hazirghiche bu din heqqide tetqiqat élip barghan web u dinni tebligh qilghanlarning hemmisi peyghember bolup, ularning bu din heqqidiki qarashlirining hemmisi xudaning ulargha yetküzgen wehisidur. Undaq yektereplime tepekkuri boyiche bolghanda bu Xuda bir mesile heqqide oxshimighan ademge oxshimighan dewrlerde oxshimighan mezmunlarda sözleydighandek tesir béridu, tengri ademge ilgiriki gépide turmaydighan, dawamliq özgürep turush éhtimali bolghan bir xudadek tesir béridu. Xiristiyanliqtiki herqandaq bir kishige analiz qilishqa qiyin toxtaydighan dada xuda, bala xuda, muqedes roh dégenlerning néme ikenlikidin ibaret logikiliq ölchemler arqiqliq kélip chiqidighan mentiqisizliklerni chüshendürüsh üchün Xiristiyan rohanilliri insanning ijadiyiti bilen wehini, pen adimi bilen peyghemberni, peyghember bilen étiqadchini, étiqadchi bilen xudani idiyalistik bir shekilde arlashturup, édiyaalistik métod bilen eqliy yekün chiqirish asasida pikir qilishqa mejbur bolidu.
Xiristiyanlarning Hezriti Isaning Tewrat we „Quraniy Kerim“ge oxshaydighan birer heqiqi wehi yoli bilen nazil bolghan bir kitabni qalduralmighanliqini, chüshendüridighan heqiqi étiqadchilar herqanche küchigen bilenmu qobul qilalmaydighan, özlirige paydiliq bolghan bir shekilde chüshendüridighan bir nezeriywi sistémisi bardur. Ularningche Jezusning (Xuda yaki Xudaning oghli) ölümidin kéyin uning sadiq murtliri yeni uning sözlirini, ish heriketlirini, möjizilirini ölchem qilip turup, uning diniy eqidisini yürgüzgenmish. Bezi Téologlarning qarishiche Jezus béjirelmigen muqeddes kitabni kéyinkilerge qaldurush ishini ilahiy ilham hésaplan´ghan wehi yoli bilen uning shagirtliri ada qilghanmish. Xudadin kelgen ilham ularni her qandaq bir xataning sadir bolup qélishidin saqlighanmish. Injil Quraniy kerimdin texminen besh esir awal nazil qilinghan kitap bolup, U dewirlerge ait uninggha oxshaydighan, uningdin bashqa kitapqa ayit uchurlarning künümizge qeder kelgenliri yoq diyerlik bolup, shu dewirning her türlük cheklimiliri sewebidin heqiqi nazil qilinghan kitap insanning eqli küchi bilen muhapizet qilinip bugünge qeser kélelmigen bolsimu, xuddi Quraniy Kerimde éytilghandek bu muqeddes kitapning Allahning qétida qoghduliniwatqanliqi eqliselim kishilerge anche sir bolmisa kirek.
Bezi din alimlirining Injil heqqidiki rohaniy yolchiliqtin kéyinki hökmliri heqiqetke xéli zor derijide yéqinlashqan bolsimu heqiqetning del özini yorutup bérish jehette zor derijide cheklimige uchridi. Birqisim Xiristiyan din alimlirining qarishiche bolghan bolsa yeni eger ular éytqan Xuda heqiqeten Xuda, ular éytqan resullar heqiqeten peyghember, ular éytqan kitab heqiqeten wehi bolghan bolsa, bügünki bu perqliq Biblelerning wehi qilghuchiliri qanche? Mehbut teripidin némishqa u shagirtqa bir xil, bu shagirtqa yene bir xil wehi qilinidu? Bu bir yürüsh insan eqlidiki cheklimiler tüpeylidin bilip bilmey burmiliwétilgen we xalighanche ish qoshuwétilgen peyghember we kitablar heqqide Quraniy Kerimde qaysiliri tilgha élinip qaysiliri tilgha élinmighan? Bibleler eger wehi qilin´ghan kitaptin bahsetken bolsa, u halda Biblelerning mezmuni eslidiki kitapning mezmunidin qanchilik uzaqliship ketkenliki heqqide perezlerni otturgha qoyushqa bolidu. Es-hushi jayida bir adem kitap nazil qilinghan dinlarda muqeddes dep qariliwatqan kitablarni oqughandin kéyin öz yaratquchisini inkar qilmaydighanla bolsa, Rabbining muqeddes kitaplar heqqidiki ilahiy iradisini his qilalaydu.
*******
Izahat
_______________________________________
(1) Bible-Markos—–8:27
(2) “Quraniy Kerim” al-imran 45-49
(3) Bible, Yohanna, 14:11
Ende
26.05.06
Altinchi bab
Ilim Pen Bilen Xiristiyanliq Arisidiki Bezi Ixtilaplar
Qedimdin tartip medeniyet merkizi bolup kelgen Büyük Türkistan jahalet dewrige kirgen 16-esir lerdin kéyin Awropada medeniyet oyghinish dewri bashlandi. Beziler bu hadiseni bu rayon xelqlirining diniy étiqad tereplerdiki alahidilik we nuxsanliri arqiliq chüshendürüshke orunmaqta we xelqimizning pikir yönilishide biz üchün tamamen paydisiz bolghan bir qatar édilogiylik kirzislarning meydangha chiqishigha seweb bolmaqta.
XIV esirlerde biz merkizi Asiyaliqlar, jümlidin uyghurlar Awropaliqlar qanche esirlerdin béri yashap kelgen eshu diniy jahalet ichige kirip qalghan bolsaq, ular diniy we penniy islahatlar arqiliq özlirining meniwiy dunyasini pakizlap, parlaq bir medeniyet dewrige qedem qoyup, pütün insaniyet dunyasida zil-zile peyda qildi. XV esirning aldi keynide Xiristiyan dunyasi italiyediki merkezi chirkawni nuqta qilip, siyasiy jehette tarqaq, chuwalchaq, iqtisadiy jehette xaniweyran, ijtima’i kirizisqa tolghan halette turiwatatti. Xiristiyan dini ma’arip we medeniyet ishlirini monopol qiliwélip, jahaletpereslikni terghip qilip, xelqni nadanlashturup, siyasiy hökümranlarning menpe’eti üchün xizmet qildi. Xiristiyan dini jemiyetliri ilim-pen we medeniyetni bidi’etlik dep qarap,”Bilim ügenmeslik ixlasmenlikning anisidur”-deydighan teshebbusni otturigha qoydi. Papa Girigoriy(590-604)ning telimati bilen étiqadchilar nahayiti köp qedimiy kitablar saqlan´ghan Rum kütüpxanisini köydüriwetken. Ular yene chirkawlarning küshkürtishi bilen tire qeghezlerge, tash we yaghach parchilirigha yézilghan qedimki qolyazmilarni qirip öchürüp, uning üstige özliri toqup chiqqan diniy hikayelerni, munastir yilnamilirini xatirligen.
Eyni dewrlerdiki Xiristiyan dini xuddi wetinimizde XIII esirdin XXI esir- giche höküm sürgen sopistlargha oxshash qiyametni, jahaletpereslik we zahitliqni terghip qildi. Jahalet pishwaliri hedep wehez-nesehet qilip, ré’al dunyani jinayet dunyasi dep qarap, “Ré’alliqtiki rahet-paraghettin waz kéchip, öz nepsini yighqandila baqi dunyada menggülük hayatqa erishkili bolidu”,-dep qaraytti. Ularning bundaq qilishtiki meqsiti kishilerni ré’al dunyadiki pen-maarip we maddiy turmushqa sel qarap, hayat müshkilatlirigha ita’etchanliq bilen bash egip, razimenlik bilen öz teqdirige razi bolush, milliy zulum we mustemlike bolushni “Allahning teqdiri bilen orunlashturulghan”-dep oylaydighan haletke keltürüsh üchün idi. Insaniyetni bixutlashturup, özining kömichige chogh tartip, awam-puqralarning nadan we bilimsiz qaldurup, jismaniy we rohiy jehettin qul qilish jahalet pirlirining yer sharini qaplighan insanliqqa qarshi süqesti idi.Deslepte Gheripte, andin Sheriqte peyda bolghan jahalet jemiyet tereqqiyatini ming yillap arqigha srüwetti. Meyli radikal Musewiylik, meyli radikal Xiristiyanliq we meyli radikal Islamiyliq bolsun Diqqet qilsaq ular ottursidiki rushen baghlinishni körüwalalaymiz. Ularning her chülisi teriqet hemmidin üstün turishi, bilim étiqadqa boy sunishi, pelsepe ilahiyetke boysunishi kérek dep qarap medeniyetning tebi tereqqiyatigha esebiylik bilen tosqunluq qilishti.Awropadiki edebiy oyghunish we sanaet inqilawidin awal Chérkawlar xuddi eyni dewr yeni Appaqxuja dewrikdiki radikal islamiy sopistliridek jahaletpereslikke yardem bergenliktin eyni dewrdiki Awropaning meniwi tereqqiyati xuddi Uyghuristanningkige oxshashla bir izda toxtap qalghan hetta esirlep arqigha chékinip ketkenidi. Bu waqitta xuddi wetinimizdiki ottura esir qarangghuluq yilliridikige oxshash, ma’arip chérkawlar üchün xizmet qildurilatti. Mektepler bizde jamelerde échilghandek Awropada chérkawlarda échilatti. Radikal dinchilar oxshashla deris bérish hoquqini kontrul qiliwalghan bolup, ötülidighan dersler hökmranlarning menpeti üchün yalliwélin´ghan ilahyetchiler teripidin tüzüp chiqip békitilgen diniy ehkamlardin ders berishtin bashqa zalimlarning menpetini qoghdashni aliy meqset qilghan halda insan qélipidin chiqqan hökmaran sinip wlatlirigha Girammatika, Logika, Hésap, Gé’ométiriye, Astronomiye qatarliq dersler ötületti. Bu deslerde asasen senki muqeddes kitab dep teriplen´gen diniy kitaplarni hökmdarlar menpetige maslashturup yadilash élip bérish, baylar sinipini mediyeleydighan natiqliq senitini meshiq qildurush wez éytish, étiqadqa a’it nersilerni logikiliq ispatlash, diniy bayram künlirini hésaplap chiqirish, we yultuzlarning herket yülinishige qarap ilahning ulughliqini chüshendürgendek qillip, hökümranlargha qandaq qilip qulchiliq bildrüsh yolliri qatarliqlar ügitiletti.
Dersler bizde erebche ötülgen bolsa Awropaliqlargha latin tilida ügütiletti. Awropaliqlarning bizdin perqlinidighan yéri yuquri qatlam kishiliri dindin xali mekteplerni échip, özlirining perzentlirige bashqa mekteplerdiki derislikke oxshimaydighan dersliklerni tüzüp, öz ewlatlirigha awam -puqralarni qandaq idare qilishni, chong siyasiy meqsetlerge qandaq yétishni we heqiqi ilim-pen qanuniyetlirini ügetken. Uningdin bashqa at minish, su üzüsh, neyze étish, qilichwazliq, ow owlash, shahmat oynash, yéziqchiliq qatarliq eskerlik we siyasetke a’it derislermu qoshumche qilinghan. Xi esirdin kéyin Awropaliqlar upuq siziqining nérisida yingnining uchidek aqirip körüniwatqan bir nurni körüp qaldi. Bu bolsimu islam dunyasidiki medeniyet oyghinish dewri idi. Her bir medeniyet özige melum bir dinni arqa körünüsh qilish teqdiridin mustesna bolmighanliqi üchün, Awropaliqlarning bu medeniyetni ügünishi dindin mustesna bir ma’aripning bolishini teqezza qilatti. Undaq bolushi islam eqidilirining radikal Xiristiyan eqidiliri teripidin ret qilinishqa alaqidar idi. Bir qanche qétimliq ehliselip yürüshi sherq bilen gherb ottursidiki ming yillap dawamliship kelgen qarangghu we qélin perdini nipizlitiwetti. Yéngi échilghan soda yolliri we xelqara qatnashning üzlüksiz tereqqiyati medeniyet tereqqiyatini ilgiri sürüp, yéngi ma’aripning jush urup rawajlinishigha türtke boldi. Eng deslipide italiyede dindin ayrilip chiqqan boluniye qanun mektiwi quruldi. Uningdin kéyin yeni xi-xw kiche gherbiy Awropaning herqaysi jaylirida faris uniwérsitéti (12-esir);oksiford uniwérsitéti(1168-yili); kémbirij uniwérsitéti(1209-yili) qatarliq aliy mektepler keyni-keynidin quruldi. Biz uyghurlar taza ajizlishishqa qarap yüzlen’gen yeni se’idiye uyghur dewliti ze’ipleshishke qarap mangghan 1500-yilgha kelgende bizning uniwérsitétlar taqilip, Awropada 65 uniwérsitét qurulup bolghan idi.
Uniwérsitétlarda tetqiq qilinidighan penler din dersliri bilen cheklinip qalmay pelsepe, qanunshunasliq, meditsina, ximiye, bi’ologiye we edebiyat-senet penlirimu oqutulidighan boldi. Oqutquchilarning penniy sapasi barghanche tereqqiy qilip, dindin ayrilip chiqqan, dinnimu bir ilim qatarida tetqiq qilidighan halet shekillendi. Bu tereqqiyattin iztirapqa chüshüp qalghan Xiristiyan étiqadchiliri jénining bériche bu yéngi ma’arip endizisidiki uniwérsitétlarning rehberlik hoququni changgiligha kirgüziwélishqa orundi. Chirkawlar ilim-penni musteqil tetqiq qilidighan meripetperwer oqutquchilargha ziyankeshlik qilip, insaniyet medeniyitining tereqqiyatigha üzlüksiz ziyan sélip keldi. Faris uniwérsitétidiki firoféssor abelyar (1079-1142) Xiristiyan dinining xurapatliq bilen tolghan aliy nopuzigha qarshi chiqip, ilim-penning küch qudiritini tekitlep, penniy ma’arip nezeriyesini küchep otturigha qoyghanliqi üchün, chérkaw teripidin bidetchi dep qarilip, eserliri pütünley köydürülüp, nazaret astigha élinghan.
Chirkawlar bundaq bir medeniyet qirghinchiliqini élip bérishta tereqqiyatqa qarshi bir yürüsh pelsepening bash kötürishige shara’it hazirlap bergen. Bu xil pelsepe medrise pelsepisi dep atalghan bolup, u hökümet terepning xelqni basturush we pikir erkinlikini cheklesh éhtiyajini qandurdi. Uning nigizi Xiristiyan dinining eqidiliri we bu ziddiyetke tolghan eqidilerning perez we tesewwurgha tayanghan haldiki pelsepiwileshtürülgen nezeriyewi sistimisi idi. Awgustin (354-403) eyni chaghdiki popchiliq pelsepisining atisi idi. Xiristiyan ruhaniliri bu pelsepe arqiliq ewj éliwatqan bidetchilik ma’aripigha qarshi chiqti. Bu pelsepe Awropa quruqluqida 8-esirdin 11-esirgiche bolghan jahalet dewrige saye tashlap turdi. Meselen: medrise pelsepisi ilahyetchilikni téximu idi’allashturup, Xiristiyan dinidiki pirinsipal mesilelerni asasiy yadro qilip, Xiristiyan dini bilen héch alaqisi bolmighan aristotil pelsepisidin formal logikini dogma halda ajritiwélip, pikirlirining toghriliqini ispatlashta qara qoyuq paydilandi. Uning wekilliri emeliyet we tejirIbin i qayrip qoyup, özliri toghra dep qarighan diniy eqidilerdin muhekime arqiliq bilimsiz ademlerning közini boyaydighan natoghra yekünlerni chiqiratti. Ular toyunmay kelgen Xiristiyan diniy eqidilirini nizamlashturiwélish we nezeriye derijisige kötüriwélish üchün alem we kishlik hayat heqqide pendin xali eksiyetchi bir yolni gherb idi’ologiysige yétekchi qilshni xalaytti. Ular eqliy hadiselerni jénining bériche inkar qilghan bilen özlirining ilahiyet qarashlirini kem kütsiz qilip körsütish üchün eqilge we sap dinlargha a’it islamiy bilimlerge beyet qilishatti. Buni adettiki ademlerning kallisi arqiliq biliwalghili bolmaytti. Ularning meshhur wekilliri xiyali «Injil» kelimisini keship qilip, biz kitabning bash qismida tilgha alghan xataliq we ziddiyetlik mesileler bilen toyunghan Injilni bilim we pelsepe bilen perdazlap, xuddi Quraniy Kerim heqqide sözlewétip, söz kontikisida kelgen Quraniy dégen namning ornigha Bible dégen sözni dessitip ish élip bériwatqandek tuyghu bérishetti. Ular kitablirida, derisliride, nutuqlirida «Bible» dep atalghan ajayip bir mukemmel kitabni éghizidin chüshürmeytti. Ular sözleshke tili adetlinip ketken u xiyaliy kitabni we u kitab heqqide meshhur poplarning yazghanliri we notuqlirini heqiqet, menggülük özgermeydighan nerse dep sepsetilerni toqup chiqip, kishilerning héch kalla ishletmey turup, bu eqidilerni shertsiz qobul qilishini teshebbus qilishatti. Bu pelsepe Xiristiyan dini eqidichilikining jéni bolup, uning eqilni chetke qaqmaydighan yéri, din heqqidki munazire we tetqiqatlarda özliri yol qoyghan da’iride, özlirining diniy mewqesining toghriliqini ispatlap bérishke küchining bériche ilimliklerge ilham bérishtin bashqa ish emes idi. Medrise pelsepisini küchep terghip qilghanlar dunyadiki nopuzluq dinlarda bash kötürgen radikal iddiylerni nezeriywi pirinsip qilip, eqil arqiliq eqliylikni chetke qéqip, özlirining izdinishliride din we pendin uzaq bolghan bidet mesilelerni bimene shekilllerde talash-tartish qiliship insaniyetning eqil közini kör qilghandin kéyin meqsetlirige asan yételeydighanliqini tesewwur qilishqan idi. Ular heqiqetni bilip tursimu, rengwazliq qilip, da’im kishilerning diqqitini «jennettiki etir gülning tikini barmu yoq?», Perwerdigar özi kötürelmeydighan sheyini yaritalamdu?»,«Perishtiler néme yeydu?»,«Sheytan erkekmu chishimu?»,«Tuxum awalmu chöjimu?», «Bir dane yingnining uchida qanche perishte turalaydu?», «Qiyamet bolghanda ölgen ademler tirilse yash bolamdu yaki qérimu?», «Qarighu chashqanning qanche közi bar?» Dégendek insan eqli yetmeydighan mümkinsiz so’allargha jawab bérishke jelip qilatti. Bu xil pelsepe sistémisini kamaletke yetküzgen kishi tomas akwinas (1225-1274) bolup, uning «ilahiyet qamusi» dégen esiri Xiristiyan dini jemiyetlirining inskilopidiysi bolup qalghan. U bu eserde «bilim eger din´gha xizmet qilishni meqset qilmisa haramdur» dégenni otturigha qoyghan.
Tomas akwinasning alem, tengri we mewjudat heqqidiki qarashliri Xiristiyan din dunyasida meshhur bolup, u özining «alemiy qanun» dégen kitabida insaniyetning ilim-pen netijiliri heqqidiki bilimlerni süyistimal qilip, shu arqiliq Xiristiyan dinining muqeddes kitabliridiki yétersizliklerni teqwadarlardin sir saqlash meqsitide:-biblidin melum bolishiche pewerdigar pütün alemning tertipini öz derije séstimaliri boyiche orunlashturghan, eng töwen derije jansizlar dunyasi, uningdin yoquridikiliri ösümlikler dunyasi, uningdin yoquridikiliri haywanatlar dunyasi, uningdin téximu bir baldaq yoquridikiliri bolsa adem, uningdin yoquriliri peyghemberning shagirtliri, uningdin yoquridikiliri peyghemberler, uningdin bir derije yüksek turidighanliri perishtiler, hemmidin yüksek pellide turidighanliri xudadur, -dégenni ilmiy ispatlashqa orunghan.
Medrise pelsepisi Xiristiyan dinidin tashqiri bolghan insaniyetning bilim xezinisi üstige qurulghachqa, uningda ayrim ijabiy tereplerning barliqini inkar qilghili bolmaydu. Emma uningdiki ilimge wekillik qilidighan terepler Xiristiyan diniy eqidisining möjizisi emes. Tomas akwinas «mewjudatlar ichide yuquri derijilikler töwen derijiliklerni idare qilidu, töwen derijilikler yuquri derijiliklerning qomandanliqigha boy sunidu, qewtmu-qewet idare qilinish we idare qilishtin ibaret bu mentiqe alemning qanuniyitidur» dep körsetti. U eqil we talantni terghip qilip, küchlüklerning haman talant we eqil terepte turidighanliqini otturigha qoyghan bolsimu, eqilsiz, bilimsiz lerning, bilimge, hoquqqa we talantqa intilishi xudagha qilinghan asiyliq dep chüshendürüp, ottura esirning radikal diniy ilahiyetchilik ramkisidin qutulalmay obiyktip qanuniyettin chetnep ketti. Démek u xuda, alem we adem heqqidiki bu ijabiy qarashlirini qanuniyetke uyghun derijide chüshendürishke ajizliq qildi.
Kéyin chérkaw pelsepisi namida bir türlük pelsepe éqimi isyankarane qiyapet bilen bash kötürüp chiqip Awropa jahalet asminida xire bir nur chaqnatti we chérkaw pelsepisining ze’ip tereplirini yorutti. Buning bashlamchisi oksiport uniwérsititétining proféssori rozir bikon (1214-1294) «bilish tejribige tayinishi kérek, tejiribe hadisini tonushning sewebi, nopuzluqlar(bolupmu Xiristiyan jemiyitide ming yildin artuq put térep turghan) gha qarighularche choqunushqa bolmaydu, ilim-penni emeliy delilleshtin ötkezmey turup aq dése aq, qara dése qara dewérish xurapattur!» Dégen idiyeni teshebbus qildi. U ömür boyi maddining ichki qanuniyetlirini échip béridighan fizika, ximiye qatarliq penlerni tetqiq qilip, tejirbe-sawaqliridin bu xil pelsepiwi qarashlirini ispatlashning nurghunlighan tewrenmes pakitlirini tépip chiqti. Bu pelsepe ottura esir qarangghuliqini ghuwa derijide bolsimu yuritalmighanliqigha qarimay, eyni dewrdiki aktip islami medeniyet hadiseliri (bu heqte kitabning bashqa bölekliride toxtulimiz) bilen birlikte qanche esir kéyinki Awropa idi’ologiyside yüz béridighan diniy cheklimilerdin xaliy medeniyet hadisilirining meydangha kélishide hamildarliq rol oynidi.
Ottura esirde Xiristiyan eqidisi insaniyetning özi bilen chiqishalmaydighan barliq medeniyet hadiselirige, bolupmi islam idi’ologiysige öchmenlik bilen qaraytti. Islam dinining eqidiliri bilen prinsipal mesilelerde chiqishalmaydighan Xiristiyan dini uning radikal we xurapiy nezeriyeliri bilen qorallinip, ilim-penning tereqqiyatigha tosqunluq qilip kelgen idi. Shunga ular özlirining ajiz we kemtük tereplirini yoshurush üchün bir tereptin qedimki dindin xaliy medeniyet hadiselirini we islami eqidilerning yamrap kétishini tossa yene bir tereptin ilim-pende bügünkidek, Xiristiyan dini bilen qilche munasiwiti bolmighan ilim-pen tereqqiyatining pütün dunyagha yéyilip ketishidin ensireytti. Shunga ular kütülmigen hadiselerdin saqlinip qélish üchün dinni merkez qilghan ilim-pen we edebiyat-senetni küchep perwish qilishqa alahide küch serip qildi.
Bu dewrde Xiristiyan dunyasida tashqiy jehette tinchliq höküm süriwatqandek qilghan bilen ichki jehette chirkawlarning qurghaq diniy munajatlar, du’a-tilawet shé’irliri we xiristos hékayiliri, peyghember murtlirining mektup we seper xatireliri we diniy tiyatirlar merkez qilinghan medeniyet hadiselirige qarshi halda xelqning Xiristiyan dinigha bolghan naraziliqini ipadilep béridighan mezmundiki ammiwiy sorunlarda qoshaq eytishish, aylinip yürüp oyun qoyush, ammiwiy yighilishlarda qissilerni sözlesh, xelq naxshilirini éytish, muzika chélish we komidiye oynash pa’aliyetliri arqiliq diniy xurapatliqqa qarshi ghayet zor bir heriket barliqqa kelgen bolup, Xiristiyan jemiyetlirining öchmenlik qilishi we ziyankeshlik qilishigha bahane seweb tughdurup berdi. Bu xil folklor heriketlirining meydangha kélishi sheher edebiyat-senetining güllinishige yol échip berdi. Sheher ahaliliri yanchiliqtin kelgenliktin, ularning edebiyati mezmun we shekil tereplerdin xelq folklorigha warisliq qilghan bolup, uning janirliri her xil, siyujitliri ré’al turmushtin élinghan, istilistikiliq wastilar we türlük obrazlarni yaritish, til ishlitish we orundash jehette janliq bolushtek alahidilikliri bilen kishining diqqitini alahide jelip qilatti. Bu edebiyat mezmun jehette Xiristiyan eqidisidiki qarangghuluqlarni pash qilishni özige asasiy pirinsip qilghanliqtin, uningdiki ötkür daritma we keskin tillar Xiristiyan dini eqidisini destek qilip özlirining shexsiy menpe’etlirini qandurup kéliwatqan yuquri qatlam kishiliri we diniy rohanilarning kemsitishi we mesxire qilishigha uchrighan. Bu edebiyat hadiseside «tülke heqqide qisse» dégen’ge oxshash wekil xaraktérge ige eserler meydangha kélip, Xiristiyan chirkawlirining meniwiy jehettiki hökümranliqini tewritip, Xiristiyan dinining merkizi bolghan rimda Xiristiyan diniy eqidilirini inkar qilidighan dunyawi edebiy oyghinish herikitining meydangha kélishige asas salghan.
Mundaqche qilip éytqanda Awropa oyghunish herikiti diniy öktichilerning bir qétimliq idé’ologiye saheside élip barghan dewr bölgüch islahatidur. Medeniyet saheside meydangha kéliwatqan yéngi qan özlirining maddiy we meniwiy éhtiyajini qandurushta jangha esqatidighan ilim-pen bilimlirige éhtiyajliq idi. Buning üchün Awropa medeniyitining süt anisi dep qaralghan qedimki yunan we rim medeniyitini bashqidin janlandurush arqiliq chakina we radikal diniy boyunturuqlardin qutulmisa bolmaytti. Yéngidin gülliniwatqan islahatchilar qedimki yunan we rimning pelsepe, edebiyat-senet eserliri we tarixi asare-etiqilerini keng-külemde toplap, Xiristiyan dini tarqalghandin kéyin yoqap ketken kilassik medeniyetni yéngi bashtin tetqiq qilishqa kirishti.
Xiristiyan dinining Awropadiki merkizi dep qaralghan konistantipol ejdadlirimiz teripidin istila qilinghandin kéyin Xiristiyan alimlirining mutleq köp qismi italiyege qéchip bérip, özlirining teqdiri heqqide bashqidin oylanghili bashlidi. Ular yunan, rim we islam medeniyitige a’it kilassik medeniyetni tetqiq qilish dolqununi shekillendürdi. Eyni waqitta italiye siyasiy jehettin chak-chekidin bösülüp ketken bolup, iqtisadiy tereqiyati tekshisiz, tereqqiyati ilgiri ketkenler bilen arqida qalghanlarning perqi intayin chong bolup, bezi rayonliri ottura esir qarangghuliqida yashisa islam dunyasi bilen bolupmu gherbiy Asiya döletliri bilen qoyuq alaqide bolghan wenitsiye, genoya qatarliq bezi sheherliridiki xéli burundin bashlap dindin tashqiri ma’arip terbiyesi körgen aq söngeklerning kéyinki ewlatliri soda sana’ette tereqqiy qilip, xi esirdin bashlapla yawraziye (yawro-asiye) chong quruqluqining iqtisadini konturol qiliwalghan idi. Bu dewrde diniy islahat heriketliri Awropani qaplap ketti. Awropa siyasiy, iqtisadiy we medeniyet jehetlerde keng külemde islahat élip bérish arqiliq fé’odalliq jemiyetning qalqini bolup qalghan Xiristiyan dinigha shiddet bilen zerbe bérip, ularning ming yildin ashqan nopuzini ul téshidin tartip tewritip qoydi. Bezi peylasoplarning éytishigha qarighanda, bu hadise insaniyet öz béshidin kechürüp baqmighan mislisiz bir inqilabiy heriket bolup, bilim, eqil we talant qedirlen’gen, xurapatliq we jahalet qesri pachaqlap tashlanghan bir altun dewr bolup qaldi. Awropadiki Xiristiyan chérkawliri xuddi wetinimizdiki tajawuzchilar bilen til biriktüriwalghan appaq xoja dewridikige oxshash Awropadiki nurghun ellerde heddi-hésapsiz yer-mülük we mal-dunyagha ige boliwalghan idi. Chérkawlar naheqchiliq bilen tolghan fé’odalliq hakimiyet chüshenchilirige Xiristiyan dinining palaket chapinini keydürüp qoyghan idi. Xuddi eyni chaghdiki uyghur jemiyitige oxshash diniy eqidiler siyaset we qanun derijiside tonulghachqa, periqliq Biblelerdiki söz ibariler oxshimighan döletlerde dölet qanuni ornigha dessitilip, insaniyet jemiyitining qanuniyetlik tereqqiyatining put-qolidiki kishen’ge aylinip qalghan idi. Awropa yéngliqqa köchüsh herikiti awan’gartliri aristotil, eplatun, soqrat we pipagur eserliridiki insanperwerlik nezeriyilirini zamanisigha yarisha özleshtürüp we tereqqi qildurup, zamaniwiylashqan humanizim(gumanizim?) Iddiysi bilen Xiristiyan dinining idi’ologiye sistémisigha ejellik zerbe berdi.
Humanizim hadisesi eyni dewrdiki Awropa oyghunish herikitining yadrosi bolup, uning tüp nigizi Xiristiyan dinining ming yillardin béri dawamliship kéliwatqan boyunturiqidin qutulushni merkez qilghan. Humanizim yéngiliqperwerler we din islahatchilirining diniy ton bilen niqapliniwalghan fé’odalizimgha qarshi turup özlirining siyasiy we iqtisadiy ornini qolgha keltürishtiki idiywi qorali idi. Tarixta kishiler her qandaq bir dinni özlirining étnik we ammiwiy menpe’etlirini qandurushning wastisi süpitide paydilinip kelgen. Shuninggha oxshash Xiristiyan dinini konturol astigha éliwalghan hökümran siniplar diniy étiqadchilar arqiliq bir tereptin yat dindiki kishilerning özlirining igilik hoquqlirigha chang sélishining aldini élip kelgen bolsa, yene bir tereptin dindin xelq arisida yüz bérish ihtimali bolghan her türlük isyanlarni basturushning qorali süpitide paydilanghan. Hökümran siniptikilerge nisbeten éytqanda étiqadchilar meqset emes wasite, adem emes nerse bolup, ularni özlirining menpe’etlirige asasen xalighanche qurashturup, xalighanche chuwup oynaytti. Xiristiyan jemiyitimu xuddi yuqiriqi teswirdikidek halette bolup, özige hökümranliq qiliwatqan siyasiy gorohlarning qul-dédikige aylinip qalghan idi. Ular xuddi yéqinqi zaman tariximizda ötken jahalet pirlirigha oxshash bir tereptin tajawuzchi xitaylarning könglini élishqa orunsa yene bir tereptin Quraniydin xata tebligh chiqirip xelqning nijadiyet (hidayet) yultuzini eqil asminimizdin saqitiwetken idi. Ularning hemmisining teshebbusi: allah alemlerning yaratquchisidur, hemmini bilgüchidur, hemmige qadirdur, xuda (xuda dégini özlirini körsitetti) hemmidin üstün turidu, insan tughulishidinla gunahkar mexluq, pes we erzimes nerse,-déyishtin ibaret bolup, özliri allahning qiyapitige kiriwélip, bilindürmestin milletni zawalliqqa élip baridighan mustemlike patqiqigha paturup qoydi. Özlirining déginidek allahning yoli bilen mangmay xelqning, allahning eng eziz qilip yaratqan keshpiyati hésaplangha insanni qul emes hetta quldinmu töwen bolghan haywan ornigha chüshürüp qoydi.
Chékawlar terghip qilghan ewliya-enbiyalar bilen ilahiy nopuz emeliyette hökümran siniplarning étiqadchilarni menggülük béqindiliq orungha chüshürüp qoyidighan bir qatar bilim wastisi arqiliq toqup chiqirilghan izish we ézilishni bizep körsütidighan pelsepiwiy sistéma idi. Eyni waqitta humanistlar dep atalghan heqiqiy étiqadchilar we yéngiliq perwerler bolsa ademning izzet-nepsini, kishlik qedir-qimmitini, insaniy heq-hoquqlirini merkez qilishni teshebbus qilip, insan tebi’itining aliyjanapliqini medhiyelep, insanning nopuzini yuquri kötürüshni oylaytti.
Insanning tebi’itidin alghanda Xiristiyan dinining tüp nigizi ularning arzu heweslirining ottursida chiqishalmasliqtin ibaret ré’al ziddiyetni inkar qilghili bolmaytti. Xiristiyan dini tereqqiyat jeryanida esliy mahiyetidin bara-bara yiraqlap, hökümranlarning, tajawuzchilar ning menpetige wekillik qilidighan, awam-xelqni kemsitidighan nezeriyewi ramkigha aylinip qalghan idi. Ular yene bashqa dinlargha oxshash ré’al dunyadiki rahet -paraghettin waz kéchip, azap we oqubetlerge sewrichanliq bilen chidap, baqi dunyaning hozuri üchün terkidunyaliq kochisigha kirishni terghip qilidu. Mana bu teqwadarlarning ré’al dunyadiki milliy zulum we irqiy qirghinchiliqqa chidap, tajawuzchilar we zorawan küchlerning menpe’eti üchün xudaning namida toqup chiqirilghan sepsete idi. Emeliyette bolsa kishlik turmushning meqsiti ré’al dunyadiki rohiy, maddiy we meniwiy heq-hoquqlirini qoghdap, hörlükke we bexitke érishishtin bashqa nerse emes. Insan ré’al turmushning yaratquchisi we behrimen bolghuchisi, insan bilimge intilishi, tebi’et heqqide izdinishi, maddilarning qanuniyitini tépip chiqishi, senet we hayatning me’ishetliridin zoqlunishi, her türlük ijtima’i munasiwetlerning xushalliqliridin behrimen bolushi kérek idi. Xiristiyanlar bilim élish, madda we roh heqqide izdinish, rahet we aktip bir shekilde ishlepchiqirish pa’aliyetlirige qatnishish, yaratqan netijiliridin hozurlinish, bay bolush qatarliqlar esli insan tebi’itidin kélidighan allahning iradisige uyghun bolghan insaniy exlaq -peziletlerni he dése inkar qilghachqa bu din ikki ming yildin béri insaniyet jemiyitige tebiy we saghlam bir shekilde yiltiz tartalmay Xiristiyan dini sorunliri körünishte diniy, emeliyette insanning eqli yetmeydighan mesilelerni shekilwazliq qoghliship bir terep qilidighan heywisi yoq bir meydangha aylinip qaldi. Din we penniy bilimler bilen toyunghan dantiy, shékispir, bukkacho qatarliqlar islam heqqide biwasite toxtalmighan bolsimu Quraniy Kerimdiki heqiqetlerge yéqinliship, ayetlerde éytilghandek «bayliqqa intilish we allahning nazu-nimetliridin xalighanche hozurlunush bexittur» dep qarighan.
Humanizimchilar nöwitide Xiristiyan dini bilen islamiy eqidiler heqqide köp izden’genler bolup, ular nezeriye sépide emeliyetchan bolushni terghip qilip, alliburun din bolush xususiyitidin ayrilip qalghan Xiristiyan eqidilirini inkar qilghan. Ular bilimni, kishlik qedir -qimmetni terghip qilip, nadanliq, xurapatliq we kitabwazliqqa qarshi turghan. Humanizimchilarning yene bir wekili lé’ornado dawinchi bolup, u «allah yaratqan dunya ubiyktip mewjuttur, tebi’et dunyasidiki hadiseler allah yaratqan qanuniyetke boy sunidu» dep qarap, diniy rohanilarning allahning wehisi ornigha dessitiwalghan Biblediki bayanlirini tenqitligen. Yene humanistlardin dawinchi «bigunah kishilerning Xiristiyanlarning sésiq ewrizige chüshüp kétishtin agahlandurayli! Bu aldamchilarning qolidiki bilim rengwazliqi bilen tolghan heqiqiy din we wehidin yiraq bolghan atalmish muqeddes kitablarni ot yéqip köydiriwéteyli! Neyrengwazlarni dargha ésip öltüreyli! Qarangghuluqtin chiqip, ilim-penning ichidin heqiqetni tapayli!» Dep chaqriq qilidu. Kopérnik bolsa Xiristiyan diniy jemiyetliridiki saxtapezliklerni échip tashlashni, heqiqiy hayatqa yüzlinip, tebi’et dunyasidin allahning heqiqitini tépishni; birono kishilerni eqil idrakning parlaq nuri yorutup bergen heqiqetke tayinip, Xiristiyan dinining bu heqte éytqanliridin gumanlinishni; galiliy kishilerge saxta diniy kitablarning quli bolup qalmasliqni, allah öz qoli bilen yaratqan ka’inattiki möjiziler arqiliq heqiqiy étiqadni tépip chiqishni buyrighan.
Awropada dunyagha kelgen edebiyat-senet oyghinishi we sana’et inqilabi alliqachan ilahiy küchini yoqutup qoyghan Xiristiyan dinining xarabiliqqa tolghan hakimmutleq nopuzini berbat qilip tashlidi. Bu ikki qétimliq chong inqilap, humanizimning taza güllen’gen dewridiki ilghar mutepekkurlarni yéngiche bilish nezeriyesi we métodologiyining tüpki idiyiliri bilen temin etti. Ular meripetperwerlikni terghip qilip, Xiristiyan medeniyet hadisesining qatmal we radikal idiylirige qarshi turup, diniy jemiyetlerning yasalma ilahiyyetchiliki we alem heqqidiki eslige keltüriwalghusiz derijide burmilinip ketken alem heqqidiki qarashlirini süpürüp tashlap, qanche yüz esirdin béri insaniyetning bilish iqtidarigha saye tashlap kelgen Xiristiyan dinining gherezlik qurashturup chiqilghan «ilim-pen qesri»ni buzup tashlap, tebi penlerdin paydilinip, iqtisadni güllendürüp, milletni runaq tapquzushtiki tusalghularni süpürüp tashlash üchün kengri imkaniyet yaritip berdi.
Awropadiki humanistlar madda we roh heqqide keng da’irilik izdinishlerni élip bardi. Ularning zor köpchiliki alemlerning bir yaratquchisining barliqini inkar qilmisimu, Biblege we Bible telimatigha guman bilen qaridi. Insaniyetning eqil parasiti bilen pelsepiwi tereptin dashqaynaq qiliwétilgen Xiristiyan medeniyitining ana menbesi bolghan Bible we Bible heqqidiki nezeriyelerning yéngi qan, eqilge uyghun métot bilen chüshendürülishini asasi kün tertipke qoydi. Beziler tejirbidin érishken we étiqadtin érishken ikki xil heqiqetni teshebbus qildi. «Bu ikki xil heqiqet öz-ara bir-birini toluqlaydu, tereqqiyatni ilgiri süridu, teqezza qilishidu, insaniyetning qedir-qimmiti, maddiy we meniwiy bayashatliqini wujutqa chiqiridu» dep qaridi. Ularning wekilliridin biruno qatmallashqan, merkezdin éghip ketken Xiristiyan dini eqidilirini ret qilghan bolsimu, pütkül ka’inatni yaratqan bir qadir küchning mewjut ikenlikini, tebi’ettiki insan eqli yetmeydighan möjizilerning sirliq bir küchning insaniyetke zahir bolishidin ibaret hadise ikenlikini otturigha qoydi. Galiliy allahni tebi’et we hayatliqtin tashqiri dep qarap, uning alemning mewjut bolup turishidiki heriketlendürgüch küch ikenlikini keskinlik bilen étirap qildi. Emma ularning ortaq inkar qilghini saxta we neyrengwazliq bilen tolup ketken Xiristiyan eqidisi idi.
Ende
28.06.06
Yettinchi bab
Xiristiyanliq Enenisi Awropa Medeniyitining Özi Emes
Uyghur medeniyiti islam dinining özi bolmighinidek Awropa medeniyitimu Xiristiyan dinining özi emes. Uyghur islam medeniyiti dégen atalghuni islam dini dégen atalghu bilen, Awropa medeniyiti dégen atalghuni Xiristiyan dini dégen atalghu bilen periqlendürüp chüshenmigende, nezeriye jehettin orunini tolduriwalghili bolmaydighan xataliq kélip chiqidu. Yene bashqiche qilip éytqanda islam medeniyiti tereqqiy qilish jeryanida bügünki Xiristiyan medeniyitining tüp alahidiliklirini özige jemligen, Xiristiyan medeniyiti Awropa medeniyet oyghunishidin kéyin islamiy tüske ige bolghan. Bu hadise hazirghiche her ikki dindiki medeniyet hadiselirini tetqiq qilghuchilarning nezeridin saqit bolup turmaqta. Xiristiyan dinini islamiy qimmette, islam dinini Xiristiyaniy qimmette tesewwur qilip, ikki din arisida xuddi ikki éghizliq öyning birde ichkirisige birde tashqirisigha chiqip yüriwatqan kichik balidek yashawatqanlar din bilen medeniyetni, étiqad bilen téxnikini, namratliq bilen bayashatchiliqni perq qilalmighanlar bolup, ular burnining uchidiki menpe’elerge aldinip, kim kempüt berse shuning arqisidin, kim süngek tashlisa shu öyning keynidin kételmey yashawatidu. Xiristiyan diniy eqidisige hewes bilen qarighan wetendashlirimizning neziride Xiristiyan eqidisi medeniyet we ilim-penning simiwoli bolup, islam qalaqliq, nadanliq we namratliqning simiwoli bolup qalmaqta. Emeliyette Awropada ilim we din ikkisining otturisida köwrüklük rol oynawatqan nersining islamiy medeniyet oyghinish herikitining Awropadiki Xiristiyan dini étiqadidin tashqiri bir hadise ikenlikini chüshen’gen bolsa idi, özining tepekkur we pikir jehette din tarqatquchi missi’onérlar teripidin qanchilik derijide aldanghanliqini, az-tola iqtisadiy paydigha érishken bilen, rohiy jehettin neqeder büyük bayliqtin mehrum bolup yashawatqanliqini bilip yetken bolatti. Biz bu yerde tekitlimekchi bolghan nerse islam medeniyiti-del siz Awropadin izlewatqan bir türlük medeniyet bolup, bügünki künde islamiy ellerning pen téxnika we iqtisadning tereqqiyatida arqida qalghanliqi hergizmu islamning, Quraniy Kerimning yaki islamgha étiqad qilip yashawatqanliqning sewebidin bolghan emes. Belkim heqiqiy islamiy yashawatqanlar Awropadiki insaniyetke bexit we hörlük keltüriwatqan medeniyetni yaratqan we Xiristiyan dinining jahaletlirige ewlatmu-ewlat ejellik zerbe bérip, dunya, adem we ka’inatning qanuniyetlirini allahning iradesige asasen idare qiliwatqanlar bolsa kirek. Shunga melum bir nuqtidin islam étiqadini, islam medeniyitidin, Xiristiyan étiqadini Xiristiyan medeniyitidin ayrip qarighan yaxshi. Chünki Xiristiyan medeniyitige islam medeniyet hadiseliri, islam medeniyitige Xiristiyan medeniyet hadiseliri üzlüksiz türde tesir körsütüp, bir-birini aktip we passsip tereplerdin toluqlap kelgen. Bu jehettin éytqanda heqqiy Awropa medeniyitige mayil bolghan diniy medeniyet, Xiristiyan medeniyiti emes eksiche islam medeniyitidur.
Dunya tarixigha nezer tashlaydighan bolsaq herqandaq diniy we siyasiy mewqe melum bir étnik yaki siyasiy goruhning janijan menpe’etini aldinqi shert qilip kelgen. Meyli dini yaki siyasiy mewqe bolsun özlirining teshebbusuni milliy yaki ijtima’i menpe’etlirige layiqlashturup, öz tereptarlirini köpeytishte haman insaniyetning ilghar ilim -pen qarashlirini shexsiy menpe’etlirige uyghun bir shekilde nezeriyewi jehettin yorutup bérishke orunup keldi. Biz uyghurlarning bu jehettiki tereqqiyatimiz qanche esirdin béri dewrning ihtiyajidin chiqalmighachqa milliy tepekkurumizni milliy menpe’etimiz üchün aktip bir shekilde xizmet qilduralmay haman yat milletlerning bezide din siyasetning, bezide siyaset dinning niqawigha kiriwalidighan, peqet özlirining milliyetliki üchün xizmet qilidighan milliy medeniyitining tesirige uchrap özlikimizdin bara-bara yiraqlap kettuq. Islam dini bilen islam dinini, Xiristiyan dini bilen Xiristiyan medeniyitini ayrip chüshenmiduq. Islam dégen sözning tar menide noqul dinni, keng menide islam medeniyitini, Xiristiyan dégenning tar menide Xiristiyan dinini, keng menide Xiristiyan medeniyitini körsütidighanliqini, bu ikki dinda pirinsipliq periqlerdin bashqa ortaqliqlar bar bolghangha oxshash, islam medeniyiti bilen Xiristiyan medeniyitining arisidimu kishini heyran qalduridighan derijide ortaqliqlar we oxshimighan derijide perqlerning barliqini inchike bir shekilde aydinglashturalmay, bezide ularning ottursidiki perqni inkar qilsaq bezide ular arisidiki periqni ilgha qilalmay kéliwatimiz. Bizni eng qaymuqturiwatqan nerse shu din we medeniyet hadiselirige qumandanliq qiliwatqan siyasiy, iqtisadiy we pelsepiwiy küchlerning özliriningkini toghra qilish üchün allah hemme ademge bilish we bayqash iqtidarini ortaq bergen ilim-pen möjiziliridin qandaq paydiliniwatqanliqtin ibaret yoshurun sirdur. Biz bu sirni téxiche yéshelmey yürgechke héli gheripliklerning édilogiysini, héli sherqliqlerning édilogiysini toghra dep qarap, bayqighanlirimizning toghriliqini, milliy tepekkurimizdin ayrilghan halda ispatlashqa zoruqup, birdem dinning oxshimighan dewrlerdiki milliy menpe’et üchün qiliwatqan xizmetliridin tughulghan kapitalizim, sotsiyalizim we radikalizim qatarliqlarning arqisidin milliy sépimizni buzghan halda yügürep yürsek héli özimizning milliy kimliki, diniy étiqadi we siyasiy, iqtisadiy we pelsepiwiy eqidilirimizdin gumanlinip, ümüdsizlik patqiqigha chongqur pétiwatimiz. Bundaq bolushi bizning gherb we sherq, islam we Xiristiyan dinlirigha a’it türlük bilimlerni ügünish, tetqiq qilish, pishiqlap ishlesh, shu asasta özimizning milliy menpe’etige payda keltürüsh sezgürlikimizning piship yétilmigenliki bilen baghliqtur. Bizning Xiristiyan dini we medeniyti uyaqta tursun, özümiz bilen ming yildin béri yashawatqan islam dini we medeniyiti, xitay we xitay medeniyiti heqqidiki chüshenchilirimiz bilishning eng eqelliy derijisigimu yetmigen. Bizning bu heqte qilidighan ishlirimiz köp we japaliq. Bu kitabta xelqimizge Xiristiyan dini, Xiristiyan medeniyiti, Awropa we Awropa medeniyiti heqqide chüshenche bérishni meqset qilghanliqimiz üchün pikirimizni bashqa terepke shaxlatmaymiz.
Awropa medeniyitining Xiristiyan medeniyiti ikenlikini uduldin-udul inkar qilmisaqmu, uning Xiristiyan dinining özi emeslikini Awropa medeniyet oyghinish dewridiki hadiseler arqiliq chüshendürüshke orunimiz. Awropa medeniyet oyghinish herikitini Awropa édi’ologiyisining Xiristiyan dinining radikal idiyelirige qaritilghan edebiy oyghinish herikitidin ibaret islahat dewridiki bir qatar tereqqiyatlardin ayrip chüshendürgili bolmaydu.
Edebiyat-senetning janlinish herikiti Xiristiyan dinining merkizi italiyede meydangha kelgen bolup, bir qisim awan’gartlar kilassik medeniyet we edebiyat-senetni qobul qilsh arqiliq Xiristiyan dinining tereqqiyatni boghidighan ramkilirini inkar qilip, insanperwerlik idiysini teshebbus qildi we Awropaning Xiristiyan dinning boyunturuqliridin qutulghan yéngi medeniyet herikitining asasini saldi. Ularning pishwaliri danté aligéri (1265-1331), pétrarka(1304-1374), bokkachchu (1313-1375) qatarliqlar idi.
Danté 1265-yili florénsiyidiki sunghan aq söngek a’iliside dunagha kelgen bolup, ösmürlik chaghlirida Xiristiyan dinidin xéli mukemmel terbiye alghan, qedimki yunan pelsepesi we edebiyat-senitini pishshiq ügen’gen. U kéyin florénsiye sheherining memuri emeldari bolghan bolup, Xiristiyan dinining ma’arip, edebiyat-senet we sheher memuriyitige arlishishigha qarshi turghan. U bu ishi üchün eyni waqittiki italiye jemiyitide nopuzi üstün bolghan Xiristiyan rohanilirining qattiq qarshiliqigha uchrap, 1302-yili sürgün qilinghan. U sürgün jeryanida Xiristiyan dinining biwasite ziyankeshlikige uchrawatqan méhnetkesh xelq bilen uchrushup, Xiristiyan dinining kishlik hayatqa keltürgen balayi apetlirini chongqur körüp yétish pursitige érishken. Danténing «ilahiy komédiye» dégen shé’iri esiri Awropa edebiy oyghunish dewrining wekil xaraktérge ige esiri bolup, uningda ottura qedimki zamandiki senet bilen pelsepe mujessemlen’gen. Xiristiyan dinining qarangghu terepliri yüksek bediy maharet bilen teswirlen’gen. Bu kitabning mezmuni muqeddes kitablardiki ilah, adem, duzax, jennet, gunah, azap we paklinish qatarliq meselileni chöridigen bolup, Xiristiyan dini bashlap mangghan yoldiki étiqadchilarning ijtima’i hayatigha yiltiz tartqan kirzis éngi qurulmisi mesxirilik, tili yomurluq we kinayige tolghan halda ipadilen’gen. Hejimi 14000 misradin ashidighan bu yirik eser duzax, mehshergah, jennettin ibaret terkiplerge bölinidu. Bu zor hejimlik dastanda eserdiki bash qehriman «men»ni qedimki rim sha’iri wérchilliy bilen uning meshuqi biyatliz duzax, mehshergah we jennetni ziyaret qilduridu. Ular ziyaret jeryanida diniy rohanilar we ularning egeshküchi murtlirini duzaxta, menpe’etperwer zatlar we xelqperwer padishahlarni jennette köridu. Dantiy bu eserde eqil édrakni medhiyelep, xurapatliqtin, diniy radikal idiyelerdin azat bolushni, bilimge intilish, kilassik medeniyetke sel qarimasliq qatarliqlarni teshebbus qilghan.
Pétrarka 1304-yili tughulghan plorénsiyilik sha’ir bolup uning dunya edebiyatida meshhur dep qaralghan sonitlirida, Xiristiyan dini rohaniliri keltürüp chiqarghan jahaletlik yillardiki diniy mustebitlik we xelqning échinishliq hayati meyüslik bilen teswirlen’gen. U edebiyatta tunji qétim Xiristiyan dini teripidin konturol qiliwélinghan edebiyat-senettiki zahitliq, diniy tüs arqiliq perdazlinidighan sirliqlashturmichiliq qatarliq Xiristiyan pelsepisining senetning üstidiki boyunturuqlirini buzup tashlap, muhebbetni biwasite teswirlep, nazuk pisxik hadiselerni ré’alliqqa sadiq bolghan halda teswirlep, allahning heqiqi küch qudiriti we uning tebi’ettiki möjizillirini medhiyeligen. U bir tereptin Xiristiyan dini ademlerge yükligen tengrilik xususiyitini inkar qilsa yene bir tereptin uningdiki cheklimilik tereplerni rastchilliq bilen teswirlep, uning yaritilmish obékitlar ichide pilanliq, progirammiliq we nishanliq élip baralaydighan ijtima’i Küreshlirige hésidashliq qilip, özining meripetperwer we xelqperwer idiyesi arqiliq Xiristiyan dini keltürüp chiqarghan hakimmutleq idé’ologiyeni inkar qilghan. U rohni, maddini, hayatni, ilah we ademlerni chongqur közütüp, Xiristiyan pelsepisidiki cheklimilik tereplerni keskinlik bilen inkar qilip, rim watikanigha shidddet bilen hujum qilghan we uning etrapidikilerni allahning heqiqiy iradisige asiyliq qilghan qanxorlar dep atighan.
Bokkachchu 1313-yili tughulghan. U xelq arisida tarqilip yürgen Xiristiyan diniy eqidisdin mustesna haldiki epsane-riwayet we tarixiy weqelerni asas qilip, Xiristiyan diniy jemiyetlerining kechürgüsiz jinayetlirini ré’al turmushqa sadiq bolghan halda pash qilidighan insanperwerlik idiyisi bilen sughurrulghan «on künlük söhbet» namliq eserni yézip chiqqan. Bu romanda Xiristiyan rohanilirining yalghanchiliqi, achközliki, shehwetperesliki, din hamiylirining kalwaliqi, peskeshliki we rehimsizliki qatarliqlar échip tashlanghan bolup tenqitning tigh uchi Xiristiyan dinining eng nopuzluq orgini hésaplangha rim watikanigha qaritilghan. Kitabta Xiristiyan dini eqidisidiki insaniy tengsizlik ret qilinip, insanning tughulush bilenla teng barawer ikenliki, kélip chiqishigha qarap aliyjanap we pes dep ayrishqa bolmaydighanliqini küchep tekitligen. U bu esiride sap muhebbetni medhiylep, shexisning maddidin we rohiy hadiselerdin sezgü ezaliri arqiliq hozurlinalaydighan hoquqqa intilidighanliqining teripleshke erziydighan pezilet ikenlikini otturigha qoyghan. Bu kitab élan qilinghandin kéyin chirkaw we diniy rohaniylarning qattiq qarshiliqini qozghap, aptorning hayati xewip ichide qalghachqa, jemiyette küchlük zilzile peyda qilghan we bu xil idiyening téz tarqilishigha seweb bolup qalghan.
Uningdin bashqa lé’ornardo bironiné (1369-1444) bilen lornitsi’o walla(1407-1457) qatarliqlar bar. Lé’ornardo bironiné chirikleshken Xiristiyan idi’ologiysining ma’arip idiyesini tenqit qilip, qedimki milliy enene asasida moda ma’arip sisitémisi yaritip, Xiristiyan dinining ma’arip endizisini buzup tashlash heqqide «florénsiye tarixi» dégen kitabni yézip chiqip, diniy jemiyetlerning xelqning qudret tépishini boghudighan bir qatar ma’arip endizisige ejellik zerbe bergen.
Lornitsi’o walla dunyagha dangliq tilshunas bolup, özining uzaq yilliq qedimiy eserlerni tetqiq qilish emgikidin paydilinip, rim watikanining bile we Bible heqqidiki nurghun mesilelerde saxtapezlik qilghanliqini, ularning oxshimighan dewrde muqeddes kitablarni xalighanche özgértip, «konstantinning iltipati» dégen’ge oxshaydighan yalghan tarixiy höjjetlerni toqup chiqqanliqini, Biblediki wehi dégenlerning qipqizil yalghanchiliq ikenlikini, wehi digenlerning wehiy kitabliri heqqide étiqadchilar yazghan wehi heqqidiki xatireler ikenlikini, ularning esli kitabqa wekillik qilalmaydighanliqini, chirkawlarning bu mesilide qedimki zamanlardin tartip barghanche heq dindin uzap kétiwatqanliqini pelsepe, din, exlaq, arxilogiye, tilshunasliq we itmologe tereplerdin pakitliq we qayil qilarliq échip tashlighan.
Awropa edebiyat-senet oyghinish herikiti tereqqiy qilip Xiristiyan dinining diniy alahidiliklerdin uzaqlashqan, yerlik xurapiy we hakimmutleqlikning dédikige aylinp qalghan qiyapitini özliri yaratqan obrazlargha mahirliq bilen singdürüp, insanperwerlik iddiysi bilen ré’alistik uslupni yüksek derijide béyitti. Florénsiyilik ataqliq alim lé’ornado dawinchi (1452-1519) tebi pen alimi bolupla qalmastin talantliq menyator pishwasi idi. U dindiki bidetlikke bolghan ghezep-nepriti bilen, pendiki qanuniyetlerni qollinip, resimler we heykellerdiki reng tuyghusini tengshep, siyujitlarni senetning pelsepiwiy qanuniyetliri boyiche organizatsi’onleshtürüp, ichki pérsonajlarning tebi’et qanuniyitige uyghun bolghan pissixik alahidiliklirini teswirlep bérishke alahide diqqitini jelip qilghan. Uning wekil xaraktérge ige eserliri watikan chirkawidiki isyankarliq tuyghusi bilen toyunghan tam sizmilar, «axirqi kechlik tamaq» we«monalissa» lardin ibaret. «Axirqi kechlik tamaq»ta Yezusning Xiristiyanlar peyghember dep qaraydighan 12 neper murti bilen eng axirqi qétim ghizalanghan ehwali ekis ettürülgen bolup, Jezusning «aranglarda biri manga xayinliq qildi…» dégen közni yumup achqiche bolghan ariliqtiki «12peyghember»ning keskin ziddiyetke, heyret we hoduqushqa, guman we derghezepke kelgen bir-biri bilen oxshimaydighan nazuk hés tuyghuliri partilash xaraktérini alghan küchlük bir ré’alistik uslup bilen teswirlen’gen. Xiristiyan diniy eqidisidiki bu «12peyghember» heqqidiki kemtüksiz, ilahiy we nuxsansiz süpetlerni toluq bilidighanlargha nisbeten, bu Bible aptorliri we wehiy anglatquchilarning, rohiy keypiyatidiki addiy ademlerdimu az körilidighan turaqsizliqning ashkarilinishi, ularning rohhiyet tüwrükining ghulap chüshishige tamamen seweb bolalaydighan derijidiki éghir mesxire bolup, Bible we Xiristiyan eqidisige yoshurunghan saxtapezlik we yalghanchiliq bu obrazlarning qelbidiki, Bible rohigha uyghun bolghan emma heqiqiy étiqadchilargha mas kelmeydighan dirammatik toqunushlar arqiliq wayigha yetküzülüp teswirlen’gen. Dawinchi her bir kishini del özige oxshitip, Xiristiyan dinidiki atalmish «salahiti» we «derijisi» boyiche jaylashturup, «12peyghember»ning heqiqiy étiqadchilarningkige oxshimaydighan 12 xil rohiy halitini teswirlesh arqiliq, muhimi ular arqiliq kéyinkilerge yétip kelgen Xiristiyan dinining qutsal kitabi Bibleni merkezlik teswirleshni asasiy meqset qilghan. Bu eserni her qandaq bir ademning chüshünüp kételishi tes. Emma u özige singdürgen parlaq idiye bilen insaniyetning qarangghuluq qaplap ketken qelb dunyasigha wastiliq yaki biwasite halda hazirghiche izgülik bilen tolghan bir nur chüshürüp turmaqta.
Mihayil anjilo (1475-1564) dangliq heykeltirash, ressam we injinér bolup, uning eserliri zulmet qaplighan ottura esir asminida chéqilghan chaqmaq. «Dawud»,«musa» qatarliqlar uning wekil xaraktérgha ige eserliri bolup, dawutta aliyjanap ghayige ige, eqilliq, rohiy we jismaniy küch quwetke tolghan bir milliy qehrimanning obrazi ekis ettürülgen. Musada bir nijatkarning milliy azatliq yolida ölümge téz pükmestin xelqqe bashchiliq qilip, gheyri milletlerning hakimmutleqlikige qarshi turup, zorawanliq üstidin ghelbe qazanghanliqi teswirlen’gen. Bu ikki eser eyni dewrdiki Xiristiyan dinining qatmal eqidilirige qarshi turup, insanning hayatliq üchün her zaman Küreshke teyyar turidighan, milliy zulum we insaniy kemsitishlerge igilmey, sunmay qarshiliq körsütidighanliqi heqqidiki aktiwal témigha béghishlanghan bolup, insan tebi’itidiki teqdirchilik, xurapatliq, ümidsizlik, bash egish, satqunluq we hurunluq qatarliqlargha kélishtürüp bérilgen zerbe. Gérche bu ikki eserning témisi muqeddes kitablardiki dangliq hékayilerdin élinghan bolsimu, eserning mezmuni qutsal kitablarning rohiy bilen birdek emes idi. Ularda insan tebi’itidiki teqdirge ten bermeslik, zorawanliqqa bash egmeslik, milliy zulumgha süküt qilmasliq, diniy jemiyetlerning milliy menpe’etni inkar qilidighan qa’ide-nizamlirigha shertsiz boysunmasliq, öz teqdirini yaritish yolidiki igilmes-sunmas iradisini teswirlesh asasiy meqset qilinghan.
Mihayil anjilo dunyagha meshhur talantliq heykeltarash bolupla qalmay, ressamliq maharitidimu insaniyetning qelb töridin orun élip kelmekte. Uning isyankarliq we Küresh rohiy bilen tolghan heykelliri eyni waqitta Xiristiyan rohanilirini anche xushal qilmighachqa, watikan uninggha tehdit sélip, u qilip baqmighan, qilsa utuq qazinalaydighan yaki qazinalmaydighanliqi éniq bolmighan, utuq qazansimu, qazanmisimu hayatigha tehdit kélish ihtimalliqi tughulidighan, shistén chirkawining ichini Biblediki dunyaning yaritilishi we qiyamettiki höküm hikayiliri asasida resim bilen bizep chiqishni buyrighan. Bundaq bir wezipining höddisidin chiqish Xiristiyan dini eqidisige isyankarliq pozitsiysini tutqan, uslubi dinni eslidiki radikal idiye bilen téximu perdazlep körsütüshke adetlinip ketken yallanma minyatorchilargha oxshimaydighan, yene kélip ressam emes heykeltarash bolghan, téximu qamlashmighini ilgiriki eserliri Xiristiyan chérkawlirining oghusini qaynitip qoyghan mihayil anjilodek gigant senetkarlar üchün bir qétim ölüp, yene tirilgendinmu qiyin toxtaydighan bir ish idi.
Mihayil anjiloning «dunyaning yaritilishi» we«qiyamettiki höküm» dégen meshhur eserliri popning buyruqigha asasen Injildiki hikayelerni asasiy tima qilghan bolup, u bu eserlerge ustiliq bilen shu dewrde bash kötürgen humanistlarning Xiristiyan dinining qutsal kitawidiki we Xiristiyan dinidiki ajizliq tereplerni inkar qilidighan pelsepiwiy idiyisini singdürgen. Uning bu eserlirige Yezus xuda emes adem, tengrining oghli emes peyghember, Bible digen kitab Injil emes Injil heqqidiki hikayeler, uningdikiliri wehiy emes uning yazghuchilirining kallisigha kelgen adettikidek oy pikirliri dégendek mezmunlar singdürülgen. Uning «qiyamettiki höküm» dégen esirige Xiristiyan dunyasidiki qelbi oyghaq, bilim we ilahiyet penliride wayigha yetken, emma Bibleni heqiqi qutsal kitab, Yezusni xuda deydighan, dunyaning yaritilishini Xiristiyan dinidiki üch menbechilikke emes islamdiki bir menbechilikke baghlap chüshünidighan awan’gart alimlarning idiyesi singdürülgen bolup, uningda teswirlen’gen bulut arisidiki Jezus allahning heqqiy hükmi chüshkende insanperwer bir adem we xosh xewer keltürgen bir peyghember qiyapitide meydangha chiqip, allahning zaman axiridiki zilzilisidin qorqup, özining sürlik halitini yoqutup, xuddi allahning ijadiyetliri ichidiki bir insandek yaki bir peyghemberdek chirayidin nur qéchip we halsizlinip, qorqunchtin titirep kétidu.
Rafayél (1483-1520) Awropa edebiyat-senet janlinish herikitining üch meshhur namayendisining biri bolup, u senet ijadiyitide Xiristiyan dinining barliq cheklimilikliridin qutulup, erkin ijadiyet élip bérishni, eserde insanning murekkep ichki dunyasini tashqiy yüzlinishchan yeni ré’al ijtima’i hadiseler bilen qoshup teswirleshni we hayattiki tiragédiyilerni humanistik yol bilen ipadileshni teshebbus qildi. Uning eserlirining témisi gérche Injildiki shexislerni ipadileshni asasiy téma qilghan bolsimu, chirkaw pelsepisining insanning tughma tebi’iti we ijadchanliq rohini boghidighan kona ramkilarni inkar qilishqa béghishlanghan. U meryem anining her xil obrazlirini sizip chiqqan bolup, her bir parche eserde qandaqtur bir qisim xiristi’an muritlirining neziridiki ilahe yaki ilahning anisini emes, eksiche qelbi aniliq méhri-muhebbet we insaniy söygü bilen tolup tashqan bir méhriban anining güzellik we eqil-paraset urghup turidighan obrazini yaratqan. Eserde Xiristiyan dinining ilgiriki sirliqlashturmichiliq we zahitliqqa éghirliq bérip teswirlinip kishilerni dinning küchidin emes senetning küchidin artuqtin artuq teshwish we endishige salidighan yasalma uslub qollinilmastin rafayél we uning dewrdashlirining Xiristiyan dinigha we uning qutsal kitabigha guman bilen qaraydighan isyankarane rohi öz ipadisini tapqan.
Meselen,«yaylaqtiki meryem ana»,«a’ina akademiyesi» dégen eserliri meshhur bolup, bu eserlerde shu dewrning diniy jahaletke qarshi pidakarliq rohi teswirlen’gen. «Afina akademiyesi» dégen eserler chirkaw tamlirigha sizilghan bolup, bu eserde yunanning qedimki peylasopliridin aristotil, eflaton we soqrat qatarliqlarning obrazliri yaritilghan bolup, ularda shu dewr Awropa kishilirining Xiristiyan dinining möjiziliridin alliburun gumanlinip ilim-penning küch-qudritini tonup yetkenliki hem shexis, ka’inat we ilah heqqideki chüshenchilirining yimirilishqa qarap yüzlen’genliki körünüp turidu.
Bu dewr senetkarlirining yene bir wekili jaljani (1478-1510)bolup, uning wekillik eserliridin «uxlawatqan winas», «buran chapqunluq yamghur» qatarliqlar bar. Ressam «uxlawatqan winas» dégen eserde yunan epsaniliridiki muhebbet ilahining teqi-turiqini simiwolluq menige ige tebi’et motifliri bilen kirishtürüp teswirlep, ajayip güzel shé’iri tuyghu hasil qilghan, «buran chapqunluq yamghur» dégen eserde upuqtiki buran chapqun bilen etraptiki tebi’et hadiselirini parallil teswirlep, buran chapqun we qara bulut, parlap turghan quyash we jimjit tebi’etni teswirligen bolup, hüküm süriwatqan hayatliq we ölüm, allahning iradisi we insanning titrep turghan nazuk tebiyiti qatarliqlarni teswirligen bolup bu Awropa edebiyiyat-senet janlinish herikitining peyda bolush, tereqqiy qilish we janlinish jeryaninini chüshünishte ijabiy ehmiyetke ige eserdur.
Edebiyat-senet oyghinish herikitining Awropadiki tereqqiyati birqeder tekshisiz bolghan bolsimu, emma qazanghan netijiliri alemshumul boldi. Bundaq yéngiliqning barliqqa kélishini türk osmanilar impratorliqi we ereb umeyye impratorluqi dewridiki islam dini we qedimki yunan pelsepisi asasida özini bizep chiqqan islam medeniyitidin ayrip qarighili bolmaydu.
Awropa edebiyat-senet janlinish herikitining yene bir güllen’gen merkizi gérmaniye bolup, deslepte Xiristiyan dinining her türlük boyunturuqliridin qutulalmighan bu heriket, türlük insanperwerlik pikir éqimliri we diniy islahat netijiside axiri özige chiqish yoli tapti. Eyni waqittiki gérmaniyening siyasiy jehette bölünüp kétishi Xiristiyan rohaniylirining shüliwélishigha paydiliq bolghanliqtin, ezeldin Xiristiyan eqidisige guman bilen qaraydighan gérmanlarning chirkawlargha bolghan öchmenlikini téximu kücheytti. Mushundaq bir tarixiy arqa körünish netijiside diniy angdin milliy angni yüksek köridighan yéngi medeniyet herkiti barliqqa keldi. Dunya pelsepisining ochiqigha aylinish aldida turghan gérmaniye bundaq bir shöhretlik namgha érishishtin awal alahide bolghan ashundaq tarixi arqa körünüshlerning tejiribe sawaqliri toplanghan bir muqedes tupraqqa aylinip qalghan idi. Gérmaniyede barliqqa kelgen yéngi medeniyet herkitining deslepki wekilliri hésaplanghan rotérdamliq érazm, réyixlin qatarliqlar medrise pelsepisige qarshi turup, Xiristiyan dini eqidilirining milletke keltürgen balayi apetlirini tenqit qilip, diniy islahat dewrining bashlinishigha puxta asas saldi.
Edebiyat senetning gérmaniyedeki tereqqiyati Awropada omumyüzlik yétip kélish aldida turghan ilim-pen dewrining bashlinidighanliqining deslepki siginalini chaldi. Miladiy xi esirdin xwi giche bolghan yüz yil bu heriketning gérmanlar arisidiki altun dewrini kütiwaldi. Xwi esirning bashlirida éghfurt uniwérsitéti gérmaniyediki humanizim herikitining merkizige aylandi. Bu mektepni merkez qilghan diniy rohanilarning inkar qilghuchiliri külin uniwérsitétini asasiy baza qilghan Xiristiyan dinining hamiyliri hésaplanghan medrise peylasoplirigha ejellik zerbe berdi. Humanistlar dinni axiret üchünla emes, ré’al dunyaning éhtiyaji üchün qollinishning eng muhimliqini tekitlep, insanperwerlik idiysi bilen Bible we diniy étiqadtiki mesilelerni izahlap, ti’ologiye penlirining simowlluq rolini tekitlep, téxnik, pelsepe we edebiyat-senet penlirini dindin xaliy shekilde tereqqiy qildurushni teshebbus qildi.
Rotérdamliq érizarm (1467-1536) dégen kishi bu heriketning deslepki namayendilirining biri bolup, uning «hamaqet mehbutqa medihye» dégen eseri shu dewrning wekil xaraktérgha ige esiridur. U bu esiride exmeq Jezusni meydangha chiqirip wez éytquzup, uning dé’alog we monologliri arqiliq Xiristiyan dinining xelq arisidiki wekilliri hésaplanghan papa, kardénal, épiskop, mute’essip medrise peylasoplari we chérkaw mötiwerliri qatarliqlarning insan qélipidin chiqqan hile-neyrengliri we yalghanchi-saxtapezliki qatarliqlarni qattiq tenqitligen. Eserde Xiristiyan dinining hamiyliri hésaplanghan bu yilan chayanlarning ishretwazliqi, chirikliki, shehwaniyliqi, achközlüki, shöhretperesliki we alemning yaratquchisigha qilghan munapiqliqliri ré’alliqni ölchem qilghan halda teswirlen’gen. Érizar Xiristiyan dinining bidet tereplirini keskinlik bilen tenqitlep, insaniy erkinlik we milliy rohni medhiyelep, Xiristiyan dinining diniy qa’ide yosunliridiki jemiyetning tereqqiyati we milletning qudret tépishigha putlikashang boliwatqan müjimel tereplirige baturluq bilen qarshi chiqidu. U Xiristiyan dinining allah burun din ala’igikenilikini yoqutup, jemiyet exlaqi we qa’ide yosun qatarliqlarning waqti ötken ewrishkisi bop qalghanliqini, uning tereqqiy qildurush we islah qilishqa mohtaj bolup qalghanliqini, uningdin bashqa siyaset, hakimiyet, ilim-pen, we edebiyat-senet, iqtisad we téxnika qatarliqlarni dinning boyunturiqidin azat qilishni, ma’aripni piraktik penlerge yüzlendürüshni we dinda tamamen milletning ronaq tépip, güllinishige paydiliq bolghan derijide bir islahat élip bérishning texirsizlikini otturgha qoyghan. Uning muhim hujum qilish nishani rim watikani we chirkaw peylasopliri bolup, u chirkawlardiki betbeshirilikni tazilap, insaniyet tereqqiyatigha uyghun derijidiki bir türlük diniy tereqqiyatning barliqqa kelishini ümüt qilghan. U özining awam xelqqe paydiliq bolghan pelsepiwiy we diniy chüshenchilirining Xiristiyan dinining biwasite ziyinigha uchrawatqan étiqadchilar jama’etchiliki teripidin he dése soghuq qarshi élinghanliqigha narazi bolghan halda xelqni epsane-riwayetlerdiki özining béshini özi yeydighan köp bashliq yalmawuzgha oxshatqan. Emma xelq haman uning yalqunluq xitablirini meniwiy jehettin asan hezim qilalmighini bilen, u yazghan «hamaqet mehbutqa medihye» dégen eser arqiliq kéyinki waqitlarda özlirining Xiristiyan dinigha qarshi élip barghan Küreshlirige meniwiy énirgiye toplighan.
Awropa edebiyat-senet oyghunish herikitini yéngiliqqa köchüsh herikiti dep atashqimu bolidu. Bu heriketning ispaniyede bash kötürishi bir qeder asta bolghan bilen, özliri qazanghan alemshumul netijiliri kishining közini chaqnitidu. Bundaq bolishida belkim eyni dewrde Awropaning tereqqiyatigha öchmes tesirlerni körsetken islam medeniyitining tesiri bar bolushi mumkin. Xiw esirlerde téxiche mustebit padishahliq we diniy jemiyetning wehshiylerche hökümranliqi astida turiwatqan ispaniyede yéngiliqqa köchüsh herikitining bolushi we Xiristiyan chérkawlirining saxtapezlikige chek qoyidighan humanistik idiyelerning bash kötürüp chiqishi Awropa tarixida az körülidighan dewr bölgüch ehmiyetke ige idi.
Yéngiliqperwer humanistlar küchlük insanperwerlik herikitining yuquri ewjige kötürülüshi bilen Xiristiyanche ma’aripning matem siginalini chélip, uni hökümranliq ornidin, özige eng mas kélidighan simiwol xaraktérlik bir pen derijisige chüshürüp qoyidighan, dindin we dinning boyun turuqidin tamamen xaliy bolghan yéngiche uniwérsitétlarni qurdi. Ma’arip programmisida burunqidek ilahiyet we dinni merkez qilidighan, pen we téxnikini dinning maliyigha aylandurup qoyidighan ölük ramka yéngilinip, derisliklerde sherqte güllen’gen islam medeniyitidiki idi’ologiye, üstiqurulma we pen-téxnikigha hem shundaqla qedimki yunan, rim we italiyening ilghar medeniyitige a’it yéngiliqlargha yer ajritilip hazirqi zaman Awropa medeniyitining ul téshi bolup qalghan bir türküm dunyagha dangliq awan’gart alimlarning yétiship chiqishigha aldinqi shert hazirlighanidi.
Ende
10.09.07 Germaniye
Sekkizinchi bab
Awropadaki Medeniyet Oyghinishi we Jahaletning zawali
Merkizi Asiyada, jümlidin uyghuristanda nechche yüz yil höküm sürgen jahalet yilliri bashlinishi bilen Awropada ming yillap höküm sürgen jahalet yilliri axirliship, asta-asta upuq süzülüp, ilim-penning parlaq téngi étishqa bashlidi. Awropada dini islahatchilar we humanistlar élip barghan edebiyat-senet oyghunishidin kéyin uzaq ötmey Awropadiki Xiristiyan dinining asasliq mezhepliridin martin liyutérchilar, yunan prawéslaw gorohidikiler, rim katolik mezhipidikiler, kalwénchilar qatarliqlarning xelqni aldap kelgen her türlük saxtapez likliri su üstige leylep chiqip, ilim-penning zor derijide janlinishigha, ilgiriki herqandaq dewrdikige qarighanda téximu mas kilidighan mümkinchilikler tughuldi. Astronomiye, mashinsazliq, fizika, anatomiye we fizi’ologiye tetqiq qilish qizghinliqi qozghulup, yéngidin peyda bolghan sheher aqsöngekliri özlirining ishlepchiqirish ünümini östürüsh üchün tebi’ettiki jisimlarning fizikiliq xususiyetlirini we tebi’et küchlirining heriketlinish qanuniyetlirini tetqiq qilidighan penlerge éhtiyaji chüshti. Uningdin ilgiri ilim-pen Awropada Xiristiyan dini telimatining her tereplime boghushigha uchrap, chiqish yoli tapalmay dini jemiyetler belgilep bergen tar da’ire ichide özining put-qolini özi nadanliq we xurapatliq, jahilliq we bilimsizlik bilen chüshep qoyghan idi.
Humanistlar (pelsepichiler, yazghuchi-senetkarlar, ilim -pen keshpiyatchiliri…) Xiristiyan diniy jemiyetlirining hérip halidin ketken, konirap juluqi chiqip ketken, radikal idiye we konserwatip rohqa tayinip, özlirining xurapiy we aldamchiliqqa tolghan hayatini sürdüriwatqan kona qorghini bilen bolghan Küresh jeryanida, bashqa penlerge oxshash tebi penlerningmu musteqil tereqqi qilish imkaniyetlirining yaritilishigha shara’it yaritip berdi. Ilim-pen alimliri tejribe we matématikini pen tetqiqatida ishlitip, insaniyetning bexit-sa’aditi üchün yéngiliq yaritishqa yürüsh qildi. Xwi esirdin xwi’i esirning otturilirigha qeder hazirqi zaman tebi penlirining tereqqiyat asasi tiklinip, jemiyet tereqqiyatida yéngi bir sehipe échildi. Bu mezgilge kelgende matématika, ximiye, fizika, bi’ologiye we meditsina penliri Xiristiyan dini eqidisige tighmu-tigh halda ilmiy, sistémiliq, programmiliq we parallil qedemde tereqqiy qildi. Bu ottura esir jahaletlik dewrige üzül-késil ilmiy tenqidi pozitsiye tutalighan humanistlarning pelsepe we edebiyat-senet saheside élip barghan musheqqetlik izdinishlirining méwisi bolup, insaniyetning ilim-pen tarixidiki yene bir qétimliq ghayet zor kölemde élip bérilghan inqilabi idi. Bu dewrge kelgende pen we téxnika ilimliri Xiristiyan dini eqidisi’iki insaniyetning ijadiyet we tereqqiyat iqtidarini boghushlap qoyghan bir qatar ilahiyet qarashlirini bolupmu medrise pelsepisining tüp pirinsiplirini ilmiy tereptin inkar qilip, ishlepchiqirish küchlirining uchqandek tereqqiy qilishini ilgiri sürdi we yéngiche dunya qarash we yéngiche pelsepige tewrenmes asas sélip, ilim-penning kéyinki esirlerdiki dunyawiy partlash dewrlirining ul téshini wujutqa keltürdi.
Tebi penlerning tereqqiyati mahiyet jehettin éytqanda eqiliy we jismaniy emgekchilerning ishlepchiqirish emeliyiti dawamida biriktürgen qollinishchan tejirbiliri we sawaqlirining eqliy jehettin rawajlandurulishi we omumlashturulishi idi.
Ottura esirning axirqi mezgilliride Awropa elliride ishlepchiqirish küchliri meniwiy tereptiki türlük cheklimiliklerdin azat bolup, texnika yéngilinip, qol sana’etning tereqqiy qilishini ilgiri sürdi. Ishlepchiqirishning kölimi kéngiyip, ünümdarliqi yuquri kötürildi. Ilim-pendiki yéngi ilgirlesh kishilerning nezer da’irisini kéngeytip, bilimini mollashturup, ilmiy nezeriyening tereqqiyatini ilmiy asaslar bilen teminlidi. Uningdin bashqa kündilik turmush we emeliyet jeryanida köp uchraydighan tebi’et hadiselirimu nezeriyewi jehettin chüshendürülüshke bashlidi. Shunga kishilerning emeliy mesileler we nezeriyewi mesilelerni tetqiq qilishimu burunqidek Xiristiyan eqidisidiki cheklimilik tereplerning tesirige uchrimastin pelsepe, matématika, fizika, astronomiye, zo’ologiye, botanika we jughrapiye tereplerdin erkin tereqqiy qilalaydighan imkaniyetlerge asta-asta ige bolushqa bashlidi. Tebi pen alimliri tekshürüp tetqiq qilish, logika we gi’ométiriyege uyghunlashturush, toghra we ishenchlik bolishigha kapaletlik qilish üchün yardem béridighan téliskop, térmograf, gégrograf, we paragraf qatarliqlarni keship qildi. Yuquri örlesh basquchida turiwatqan milliy igilik, texnik penlirining dinning tesiridin xaliy halda tereqqiy qilishini teqezza qildi. Tebi penlermu kapitalistik payda menpe’et qoghlushushning keskin riqabetliri ichide shiddet bilen tereqqiy qilip, jemiyet tereqqiyatining milliy menpe’etler ge mas qedemde tereqqiy qilishigha türtke bolup berdi.
1400-Yillarda dunyagha kelgen yéngi pelsepe éqimliri bilen ming yillardin artuq hökümran orunda turup kelgen Xiristiyan dini pelsepisining ottursida kélishtürgili bolmaydighan ixtilaplar bara-bara meydangha kelgili turdi. Humanizim we yéngi pelsepe meydanida turup éytqanda alem madda bolup, maddilarning özige xas heriket qilish qanuniyiti, xususiyetliri we ichki qurulmiliri bolghachqa uni küzitish we tejiribe qilish usullirini qollinip, heqiqetke yétish allahning iradisige uyghun dep qaralghan. Shunga bu dewrge kelgende ilim-pende tarixta körülüp baqmighan partlash hadisesi barliqqa kelgen. Bu dewrning nadir ilim-pen namayendiliridin nikolay kopérnik, dijordano biruno, galiléy, képlér, turichélli, buyl, harwéy, frénsis békon, dékart, sipinoza qatarliq munewwer tebi pen alimliri yitiship chiqti. Biz bu yerde ularning ilmiy qarashliri bilen Xiristiyan dinining tüp qarashliri ottursida periqning bar-yoqluqini, we bu jahanshumul alimlargha bolghan cheksiz hörmitimizni ipadilesh üchün, ularning pelsepiwiy qarashliri, keshpiyat we ilim dunyasigha qoshqan öhpilliri bilen qisqiche tonushup chiqimiz.
Nikolay kopérnik (1473-1543) polshaliq ulugh astronom. Uning astronomiye sahesidiki muweppeqiyetliri dewr bölgüch ehmiyetke ige. Uningdin ilgiri Xiristiyan dinidiki türlük cheklimiler tüpeylidin ilim-pen dunyasi ka’inatning tüzilishi heqqidiki heqiqetni tüp mahiyiti bilen bayqap bolalmighanidi. Téxiche kishiler qedimki peylasop arstotél we astronom pitoléméylarning yer merkez telimatini heqiqet dep qaraytti. Medrise pelsepichiliri Xiristiyan dinining qarangghu tereplirini insaniyetning eqil paraset miwiliri arqiliq bizep körsütüsh üchün yer merkez telimati bilen dada xudaning ka’inatni yaratqanliqi heqqidiki qutsal kitablarda sözlen’gen qissilerni ustiliq bilen birleshtürüp, uni allahning heqiqiti süpitide ulughlap, tewrenmes diniy eqide derijisige kötüriwalghanidi. Xiristiyan rohaniliri yene bu heqte bir yürüsh «meqset nezeriysi» dégenni oydurup chiqip, dada xudaning méhribanliqi heqqide qarisigha hikayelerni toqup, dada xudaning insanni ulughlighanliqi üchün yerni ka’inatning merkizi qilip yaratqanliqi heqqidiki epsaniler ni allahning möjizisi qilip körsütishke orunghanidi. Ular allahning iradesige qarisigha höküm qilip, «yer shari muqerrer halda alemning merkizi bolushi kérek» dep qarighan. Bu quduq ichide tughulup, quduq ichide yashighan bir paqining alem mushu déginidekla bir qiziqarliq hékaye idi xalas. Bu qarash Xiristiyan dini menggü özgermes dep qarighan dada xudaning iradisi idi. Kopérnik özidin ilgiri merkizi Asiya we ottura sherqte güllen’gen islam medeniyitining küchlük namayendilirining ka’inat we alemning tüzülishi heqqidiki ilim-pen netijiliri we özining ottuz nechche yilliq asman jisimlirini emeliy közitish jeryanidiki istastikiliq inchike hésaplashlar dawamidiki eqliy xulaselerdin paydilinip, «quyash merkez telimati» ni otturigha qoyup, yer shari we bashqa seyyarilarning quyash etrapida aylinidighanliqini, yer sharining yene öz oqini merkez qilip aylinidighanliqini ilmiy yosunda, nezeriywi asaslargha ige halda ispatlap chiqip Xiristiyan eqidichilirining allah heqqide toqup chiqqan bir talay yalghanlirini xelqalem aldida ashkariliwetti. Bu bilgen kishilerge din we allahning iradésidin barghanche uzaqlap kétiwatqan Xiristiyan eqidisining matem siginali bolup qalghanidi.
Kopérnikning «quyash merkez telimati» nuqtineziri, uning 1516-yili yézishqa bashlighan 1536-yilliri tamamlighan «asman jisimlirining herikiti» dégen kitabida otturigha qoyulghan bolup, 1543-yili küzde gérmaniyining baden-württemberg uniwérsitéti teripidin neshir qilinghan. Shu yili kopérnik 24-may wapat bolghan bolup, u wapat bolushtin awal kitabning emdila neshir qilinghan nusxisini tapshuruwalghan.
Kopérnikning «asman jisimlirining herikiti» dégen kitabi insaniyet ilim-pen tarixida kemdin-kem körülidighan möjize bolup, u insanlarning allah heqqidiki iptida’iy qarashlirini aghdurup tashlap, Quraniy Kerimdiki allahning derijidin tashqiri, insanning eqil-parasiti arqiliq chüshendürüp bérish qiyin bolghan küch-qudriti we iradesi heqqide bisharet bérish arqiliq Xiristiyan eqidisidiki cheklimilik tereplerni su üstige leylitip chiqarghan. Bu telimatning otturigha qoyulishi insaniyetning qanche ming yilliq qarangghuluq ichide tinep yürgen ijatchanliq rohigha küchlük medet bérip, ilim-penning salmaq qedem bilen ilgirlishige yiqilmas köwrük hazirlap bergen.
Kopérnik «asman jisimlirining herikiti» dégen kitabida nurghun pakitlarni keltürüp, Xiristiyan dini pelsepisidiki «quyash yer shari etrapida aylinidu» dégen qarashning bir xil xata tuyghudin kélip chiqqanliqini, yer sharining öz oqida aylanghach quyashni pirqiraydighanliqi qol sighmas heqiqet ikenlikini su kirmeydighan bayanlar arqiliq estayidilliq bilen yorutup bergen. U bu meshhur esiride tuyghuning tejiribidiki rolini inkar qilmighan bolsimu bezide tebi’et hadiseliri keltürüp chiqarghan tuyghularning insanning eqil-parasiti we tejiribisidin tashqiri haletke duch kelgenliki üchün asanla xata tonush keltürüp chiqiridighanliqini, obyéktip sheyilerning qanuniyetlirini toghra tonush üchün tuyghu tejiribilirini yenimu ilgirligen halda analiz qilish, we tehlil qilish, shakilini chiqirip tashlap méghizini qobul qilish, heqiqetke sadiq bolup, xata tuyghularning éziqturishidin saqlinish kéreklikini tekitligen. Kopérnikning meshhur «quyash merkez telimati» ilan qilinip, yawaropada ming yildin artuq Xiristiyan pelsepisining bésimigha uchrighan allahning möjizilirini téximu échip béridighan matériyalistik pelsepe Awropada azatliqqa érishti. Shuning bilen emeliy tejirbini asas qilghan tebi penlerning xurapatliqqa qarshi turush, pelsepining Xiristiyan dini eqidisidin kelgen jahaletlirige qarshi turush inqilawining muqeddimisi bashlandi.
Kopérnik telimati pütkül Xiristiyan dunyasining jümlidin rim papisining qattiq ghezipini qozghap, «asman jisimlirining herikiti» dégen kitab qattiq meni qilindi. Lékin quyashni itek bilen yapqili bolmighandek, kopérnikning bu meshhur telimati, diniy jemiyetning bésimigha, qattiq meni qilishigha we nazaret qilishigha uchrighanche téximu shiddet bilen pütkül dunya miqyasigha tarqilip ketti.
Djordano biruno(1548-1600) italiyilik peylasop we astronom. U yazghan «cheksiz alem we sanaqsiz dunya», «nohning kémisi» qatarliq meshhur eserliri bar. U jahanshumul alim kopérnikning dewr bölgüch idiylirige warisliq qilip, Quraniy Kerimde otturigha chiqqan alem we ka’inat heqqidiki qarashlarni ilmiy jehettin sherhiylesh we xulasileshke pütün hayatini béghishlap, Xiristiyan dinidiki waqti ötken madda we hayatliq heqqidiki allahning namigha toqup chiqilghan saxta heqiqetlerni inkar qilishta shanliq netije yaratqan.
Biruno dunyaning chong kichikliki we alemning qurulushi heqqide ilgiri ötkenlerge qarighanda téximu toghra téximu éniq bolghan bir yürüsh qarashlarni otturigha qoyup we ispatlap, insaniyetning tesewur küchimu ajizliq qilidighan derijidiki mesilelerni tejiribe we biwasite küzütish arqiliq yekünlep chiqqan. Biruno «alem cheksiz we bir pütündur» dégenni teshebbus qilghan. U «quyash peqet insanlar turiwatqan seyyareler sistimisining merkizi, alemning merkizi emes. Ademning tesewwur küchi yetmeydighan derijidiki sirlargha toyunghan alemde kopérnik merkez dep qarighan quyashtin yene nurghuni bar. Ular öz-ara sistéma hasil qilishqan, quyash sistémisigha oxshimaydighan yene nurghunlighan yultuzlar sistémisimu bar. Alemning merkizi yoq, emma herqandaq bir sistémidiki quyashni asasiy nuqta dep qarap, bu nuqtini shu sistémigha nisbeten merkez dep qarashmu xata emes» dep jakarlighan.
Biruno yene: «alem maddidur, bir pütündur, uning öz yaratquchisi belgilep bergen bir qanuniyiti bar. Alem menggülüktur (tar menidiki hayatliq emes). Uni insan küchige tayinip yaritiwalghilimu, yoq qiliwetkilimu bolmaydu, köpeytkilimu, azaytqilimu bolmaydu. Xiristiyan eqidiside tekitlen’gendek tebi’ettin tashqiri bolghan dada we bala ilah dégen nerside bu qanuniyetlerni öz iradisi bilen kontrol qilip turalaydighan alliqandaq bir inirgiyemu yoq» dep körsetken. Buning bilen Biblediki dada we bala ilahning mewjutluqi inkar qilinghan. Biruno yene tebi’et dunyasi bilishning ubyékti, peqet bilim we eqil idrakka tayanghandila allah yaratqan murekkep sirlarni, singdürgen ejrige layiq yeshkili bolidighanliqidin bisharet bergen. Eqil we bilimge toyunghan étiqadning heqiqiy étiqad bolidighanliqini, bilim we tejiribidin ayrilghan étiqadning yiltizi yoq derextek hayatliq inérgiyesidin ayrilip qalidighanliqini tekitligen. U cheksiz tebi’etni qadir allahning bir türlük zahir bolushi, hemme nerside uning iznasi bar, uning herikiti we iradisi insanning iradisi bilen baghlinishliq emes dep körsetken. Bu telimatlarning heqiqitige islam heqqide mukemmel bolghan sistémiliq terbiyege emes, Quraniy Kerimni bir qétim oqush pursitige ige bolghan eqliy qabiliyiti xéli töwen derijideki ademmu asanla yételeydu.
Biruno Bible we Jezusni ötkür pelsepiwiy we ilimiy tejiribe arqiliq inkar qilip, Xiristiyan dinidiki iptida’i madda we ilah heqqidiki qarashlarni xuddi qara borandek süpürüp tashliwetken. Xelqning qelbidiki zulmet alimining biruno telimati asasida yurutulishi, Xiristiyan dinini ikkinchi qétim hergizmu ilgirikidek eslige kéleleydighan imkaniyetlerdin ayriwetken. Bu dehshetlik zerbige chidiyalmighan, étiqadchilar aldida yüzi chüshüp, diniy we penniy tereptin birunoni inkar qiliwétishke amalsiz qalghan rim watikani, munewer alim birunoni dindin chiqirip tashlighanliqini jakarlap, 15 yil chetelge sürgün qilghan. U shunche uzaq sergerdanliq hayatini kechürüp qaytip kelgendin kéyin, «Yezusni inkar qilghan, Xiristiyan dinigha qarshi chiqqan» déyilip, qolgha élinip, türmige tashlinip, wehshiylerche qiyin qistaqqa élinghan. U éghir suraq jeryanida Xiristiyan dinigha qarshi chiqmasliqqa, biblini heqiqet dep tonushqa qanche mejburlanghan bolsimu heqiqet aldida baturluq körsütüp, papa we medrise pelsepisige qarshi chiqip, Xiristiyan diniy eqidisidiki saxtapezliklerni, diniy jemiyetlerning aldamchiliqini pash qilghan. Xiristiyan dinining dunyadiki eng chong muriti hésaplanghan rim watikani, birunoni türmide yette yil insan qélipidin chiqqan halda qiyin qistaqqa alghandin kéyin uni iradisidin tewritelmey, uni qan tökmeydighan herqandaq bir wasite arqiliq öltürüsh hökmini ilan qilip, jaza meydanida iradisidin yandurmaqchi bolghan. Rim watikani uninggha: «öz pikiringdin yanmisang otta köydürülisen!» Dep tehdit salghan bolsimu, bu qehriman alim heqiqet üchün öz iradisidin yanmighachqa, Xiristiyan dinining eng yuqiri hoquqluq orgini bolghan rim papisi uni 1600-yili 2-ayda rimdiki büyük watikan chérkawining aldidiki güllükte dargha ésip qoyup otta köydürüwetken.
Biruno insaniyet teqdirige hawadek zörür bolghan heqiqet üchün hayatining xewipke uchrawatqanliqini bilip turghachqa, özige shepqetsizlerche yüzliniwatqan ölümge perwa qilmayla qalmay, özining ölümge buyrulghanliqi heqqidiki höküm oquliwatqanda:-Xiristiyan sotigha siler méni ölümge buyrup, özenglarni qorqunch bésip kétiwatidu. Xam-xiyal qilishmanglar, ot méni boysunduralmaydu! Kelgüside haman méning pikirimning toghriliqini bilip qalisiler!-Dep xitap qilghan.
Galiléy (1564-1642) italiyilik meshhur astronom we fizika alimi. U téliskop arqiliq asman boshluqini közitip, kopérnik telimatini yenimu bir qedem ilgirligen halda ispatlap chiqqan. U yene ayning yüzide igiz tagh we chongqur hanglarning barliqini bayqighan. U yene etrapliq küzitip, yopétirning etirapida aylinidighan töt hemraning barliqini bayqighan. Quyash yüzidiki qara daghlarning üzlüksiz özgürüp turidighanliqini küzetken. Saman yolining sansizlighan yultuzlardin terkip tapqanliqini chüshendürgen. Wénéra we yer sharining quyash etrapida aylinidighanliqini bayqighan. Galiléy kichikrek asman jisimlirining chongraq asman jisimlirining etrapida aylinishini bir xil tebi’et qanuniyiti, dep hésaplighan. 1632-Yili galiléy «pitolémiy bilen kopérnikning ikki xil meshhur alem sistémisi toghrisida dé’alog» dégen esiridiki bayqashlar asasida méxanika qa’ideliri bilen birleshtürüp, pitolémiy telimatidiki bezi tereplerni tenqit qilghan. Bu eser kopérniktin kéyin Xiristiyan diniy eqidisi we medrise pelsepisige bérilgen yene bir qétimliq éghir zerbe bolup, u téximu ilgirligen halda Xiristiyan rohaniylirining allahning namida yalghandin toqup chiqqan saxtapezliklirini ashkarilap, Xiristiyan diniy eqidisining alliburun muqeddes diniy eqide bolush xaraktéridin ayrilip qalghanliqini xuddi Quraniy Kerimde körsetkendekla yene bir qétim tekitligen. Bu alimlar bu xil izdinishning eng deslepki ilhamini Quraniy Kerimdin alghan bolushi ihtimalgha eng yéqin. Chünki u dewrlerge kelgende merkizi Asiya we ottura sherqte barliqqa kelgen ilim-pen möjiziliri xatirelen’gen xurum tashliq meshhur eserler we Quraniy Kerim alliburun bir qisim Awropa tillirigha terjime qilinip bolghanidi. Shundaq qilip galiléy kopérnikning telimatining toghriliqini emeliy piraktika jeryanida ispatlap chiqip, Xiristiyan rohanilirining nechche ming yildin béri tayinip kelgen meniwiy asasini tewritiwetken.
Galiléyning fizika ilimide qazanghan muwepeqiyetlirinimu shu dewr Xiristiyan dini eqidisidiki saxta tereplerni ispatlap chiqishtiki alahide rolini nezerdin saqit qilishqa bolmaydu. U mayatnikning tewrinish da’irisi haman biridin biri kichik bolsimu, emma her bir qétimliq tewrinishning waqtining haman teng bolidighanliqini bayqighan. Buning bilen mayatnik waqit hésaplashta ölchem birliki qilinidighan meshhur mayatnik qanuniyiti keship qilinghan.
Galiléy uningdin bashqa boshluqtin erkin chüshken jisimning qanuniyitini bayqighan bolup, boshluqtin chüshken jisim tézlikining éghirliq bilen alaqisiz ikenlikini otturigha qoyup, Xiristiyan medrise pelsepichiliri muqeddes bilip kelgen «yoquridin chüshiwatqan jisimning tézliki bilen uning éghirliqi ong tanasip bolidu» dégen aristotilche eneniwiy qarashni inkar qilghan.
Galiléy 1638-yili ilan qilinghan «ikki xil yéngi pen toghrisida dé’alog» digen kitabta jisimlarning ariliqi, éghirliqi, tézliki we tézlik derijisi otturisidiki munasiwet qanuniyetlirini otturigha qoyup ixx we xx esir fizikisining tereqqiyat yolini échip bergen.
Galiléy yuqirqidek bir yürüsh ilim-pen keshpiyatlirini otturigha qoyghandin kéyin Xiristiyan dunyasi we din arqiliq xelqni idare qilip kiliwatqan hökümran siniplarning eng öch köridighan düshminige aylinip Xiristiyan chirkawlirining her türlük haqaretlirige we qiyin qistaqlirigha uchrighan we barliq eserlirining neshir qilinishi we tarqitilishi qattiq cheklen’gen.
U 1633-yili Xiristiyan dinining merkizi rim sheherige élip kélinip, watikan teripidin soraqqa tartilip, öz qarishidin yénishqa mejburlinip, qiyin-qistaqqa élinghan. U hayatigha qilinghan rehimsiz tehdit aldida öz köz qarishidin kechkenlikini körünishte ilan qilishqa mejbur bolghan bolsimu, emeliyette ilmiy tetqiqat xizmitini bir minutmu toxtatmighan. U özining ilimiy izdinishlirini Xiristiyan chirkawliri teripidin dawamliq yoshuralmighanliqi üchün, watikan qattiq ghezeplinip, uninggha «aristotilgha hujum qilghan, bidi’etchilik telimatini terghip qilghan we Xiristiyan dinini inkar qilghan» dégen betnamlarni chaplap, menggülük qamaq jazasigha höküm qilghan. U türmige solanghandin kéyin her türlük wehshiy usullar bilen jismaniy jehettin kardin chiqirilghan. Xiristiyan rohaniliri uni bash egdürimiz dep éghir qiynaq we jismaniy jazani toxtimay élip barghachqa galiléy deslepte ikki közidin, kéyin ikki quliqidin, axirda eqil-idrakidin mehrum qilinip azap oqubet we hesret nadamet ichide ölüp ketken.
Xiristiyan dini eqidisidiki saxtapezlikke qarshi isyan kötergen namayendilerning yene biri képlér (1571-1630) bolup, u gérmaniyede dunyagha kelgen. Képlér kopérnikning telimatlirini ijadiy halda tereqqiy qildurup, seyyarelerning herkitining élippis sheklide bolidighanliqini, quyashning tesewwurdiki bu élipisning melum bir pokusida turidighanliqini otturigha qoyup, kopérnikning «seyyareler quyash etrapida heriket qilidu, orbitilliri chember sheklide bolidu» dégen qarishigha yarishimliq tüzitish berdi. Képlér 1609-yilidin 1619-yilighiche daniyelik astronom téxbiragiyning seyyarilerning herikiti we orni qatarliqlarni emeliy küzitip toplighan qimmetlik melumatlarni tetqiq qilip, téximu ilgirlep tekshürüsh élip bérip, inchike hésaplap, seyyareler herkitining üch chong qanuniyitini keship qildi. Shuning bilen kopérnik telimati matimatékiliq jehettin puxta asasqa ige qilindi. Képlir yaratqan qanuniyetler arqiliq ilgiriki her qandaq waqitta seyyarelerning boshluqtiki ornini asanliqche hésaplap chiqqili bolmaydighan ilmiy ötkelning yene mewjut bolup turishigha mümkinchilik qalmidi. 1666-Yili en’giliyelek alim niyuton képlérning seyyareler herikiti heqqideki üch chong qanuniyitidin paydilinip, «alemning tartish küchi qanuniyiti» otturigha qoyup, kopérnikning meshhur quyash merkez telimati üchün nezeriyiwiy asas yaritip berdi. Képlérmu xuddi galiléygha oxshash Xiristiyan diniy jemiyetlirining yazghan kitablirini cheklesh we chetke qéqishi shundaqla qiyin qistaqlirigha élishi sewebidin éghir ziyankeshlikke uchrap, achchiq yutup, ach-yalingachliq ichide ölüp ketti.
Awropa ilim-pen oyghinish dewrining yene bir meshhur wekili wilyam harwéy(1578-1657) bulup, u en’giliyelik fizi’ologiye alimi bolup, u janliqlardiki qan aylinish sistémisining qanuniyitini yekünlep chiqqan keshpiyatchi. Harwéydin ilgiri bi’ologiye we fizi’ologiye anche tereqqiy qilmighan bolup, hayatliq we janliqlar heqqidiki qarashlarda Xiristiyan dinining xurapatliq bilen toyunghan bir qatar sepsetiliri hökümran orunda turup kelgenidi.
1543-Yili bilgiyilik doxtur wésallos (1515-1564) «adem organizimining tüzülishi» dégen esirini ilan qilip, Xiristiyan diniy eqidisidin tashqiri bolghan anatomiyeni tiklep, qan aylinish heqqidiki yéngi keshpiyatning yaritilishigha asas salghan idi. Shuningdin kéyinla islamiy medeniyet muhitida ösken ispaniyelik doxtur serwét (1509-1553) qanning öpke shaxcheliridiki heriket qanuniyitini tépip chiqti. Bu ikki doxtur adem organizmining tüzülishi we fizi’ologiyilik iqtidarini tetqiq qilip, Xiristiyan dinida cheklen’gen ilmiy pa’aliyetler bilen shughullinip, Xiristiyan dini jemiyetlirining qatttiq naraziliqini qozghidi. Xiristiyan dinining hoquqluq organliri ularni tutup qattiq bir terep qilishni jakarlidi. Wésallos tetqiqatni yérim yolda toxtutup qéchip kétishke mejbur boldi. Serwét Xiristiyan diniy jemiyiti teripidin qolgha élinip, otta köydürüp öltüriwétildi.
Harwéy bu ikki munewer alimning izidin méngip, ularning tetqiqatini dadilliq we qehrimanliq bilen dawamlashturup, 1628-yili «yürektiki qanning aylinishi» dégen esirini yézip chiqip, qanning adem bedinidiki herikitini tunji qétim mukemmel halda ilmiy yosunda sherhiylep chiqti. Bu kitabning élan qilinishi qedimki yunan doxturi garun(129-200)ning janliqlar bedinidiki qanning herkiti heqqidiki bir yürüsh nezeriyelirini aghdurup tashlidi. Garun «yimeklikler jigerge kirip özgürüsh yasighandin kéyin qan bolidu» dep qaraytti. Uning neziride qan qizil we kök tomurdiki qan dep ikkige ayrilatti. U bu ikki xil qanni xuddi ikki xil éqingha oxshaydu, ularning yürek teripidin ittirilip, bir kötürülüp yene pesiyishi uning aylinish herikitini belgüleydu, dep qarighan. U «kök tomurdiki qanda tebi maghdur bolidu, qizil tomurdiki qanda hayatliq maghduri bolidu, ularning oxshimighan tomur yolliri bilen bedenning oxshimighan qisimlirigha melum qanuniyet bilen yetküzilishi hayatliqning mewjut bolishini belgüleydu» dep qarighan. U yene «ikki xil qan her biri özining yuqiriqi wezipisini orundap bolghandin kéyin yene öz yoli bilen yürekke qayitidu we hayat shu xil shekilde dawamlishidu» dep qarighan. Garun, undaqta kök tomurdiki qan bilen qizil tomurdiki qan qushulamdu-yoq? Dégen meselide öz qiyasigha tayinip, bu ikki qan bir-biridin xewersiz halda körgili bolmaydighan hüjeyrilerning yardimi arqiliq yürekning ong teripidin sol teripige, sol teripidin ong teripige ötidu,-dep qarighan. Uning bu nezeriyesi Awropa tibabitide 1500 yildin köpraq hökümranliq qilghanidi.
Garun nezeriyisining yadrosi, uning «adem bedinining barliq tüzülishi we fizi’ologiyelik iqtidarliri angliq, meqsetlik halda orunlashturulghan» dégen qarashtin ibaret idi. Bu xil sirliq meqset nezeriyesidin Xiristiyan dini ustiliq bilen paydilinip kelgenidi. U arqiliq özlirining bezi qarashlirini ispatlap chiqishni adet qiliwalghan Xiristiyan rohanilirining qolidiki yene bir qutsal kitab garunning janliqlar dunyasi we qan aylinish heqqide 1500 yil höküm sürgen «meqset telimati» idi. Harwéy garunning xata perez we ilmiy bolmighan chüshenchiler asasida otturigha qoyghan meqset nezeriyesidiki xata tereplerni, özi keship qilghan yürek qan tomurliri we qanning herikiti heqqidiki yéngi telimat arqiliq inkar qilip tashlap, Xiristiyan dini pelsepisining qanche yüz esirlerdin béri insaniyetning qelp dunyasida qed kötürüp turghan heykilini pachaqlap tashliwetti.
Frénisis békon (1561-1626) en’giliye peylasopi we dunyada hazirqi zaman tejribe penlirining buwisi dep shöhret qazanghan, Awropa medeniyet oyghinish dewrining büyük wekilliridin biri. Uning «pen-téxnikining tereqqiyati», «ilim-penning qudiriti» dégendek meshhur eserliri we «bilim-küchtur!» Dégendek meshhur hikmetlik sözliri bar. U «tebi’et dunyasi maddidin ibaret, kishilerning iradisige boysunmastin qanuniyetlik heriket qilip, obiyktip mewjut bolup turidu. Kishilerning idirakiy we eqliy jehettin bilgen nersiliri tebi’etning inkasidin bashqa nerse emes» dep qarighan. Uning qarishiche kishilerning bilimi aldi bilen tebi’et bilen uchrushish we uni küzitish arqiliq tejrIbin ing deslepki matériyaligha érishidu. Toxtimay tejribe qilish we ispatlash, tekshürüp békitish, eng axirida ilmiy yighinchqlash arqiliq andin omumiy xaraktérliq bilimge kötürilidu. Mana bu bekonning bilish nezeriyisining qisartilmisidur. U bu arqiliq emeliyetning bilish jeryani, heqiqetni sinash we ilimning qimmitini belgilesh jehetlerdiki muhim rolini tunji bolup sistémiliq sherhiylep chüshendürgen.
Bikon, insaniyetni tebi’ettiki möjizilerni özi üchün xizmet qildurushqa righbetlendürüp, möjize we pütünley chüshünüp kétish mumkin bolmaydighan tebi’etni insanning bexti üchün xizmet qildurushta tebi’et qanunliri asasida ish körüshni, tebi’ettiki möjizini özi üchün xizmet qildurushta zoruqmasliqni we uning qanuniyiti asasida ish qilishni teshebbus qildi. U «kishiler tebi’etning qanuniyetlirini tekshürüp tetqiq qilmay turup, tejiribilerni yekünlep we u heqtiki bilimlirini mukemmelleshtürmey turup hergizmu kélechek nesillerge bext yaritalmaydu» dep qaridi. U tebi’etni bilishni ka’inatning yaratquchisi allahning ilhami bilen baghlap chüshendürgen. Uning ilim pen’ge qoshqan muhim töhpisi, insaniyet bidet din we medrise pelsepisini menbe qilghan ilahiyetning jahaletlik qarangghuliqida tinep yürgen bir waqitta, tebi’et we ilim-pen heqqide izdinish qandaqtur Xiristiyan dini eqidiside körsütülgendek allahning iradisige uyghun bolmighan ish emeslikini ilmiy shekilde izahlap, penni diniy eqidilerdin xaliy halda tereqqiy qildurushning qimmitini heqiqiy rewishte tépip chiqqanliqida körülidu. Bikon bu arqiliq Awropa yéqinqi zaman pelsepisi we tebi penlirining Xiristiyan eqidisining meniwiy tüwrüki bolghan medrise pelsepisining boyunturiqidin qutulghan halda güllep yashnishi üchün munbet zémin hazirlap berdi.
Awropa medeniyet oyghinish herikitining yene bir namayendisi firansuz peylasopi we matématiki dékart (1596-1650) bolup, uning wekil xaraktérgha ige eserliridin «métodologiye», «mitafizika», «pelsepe qa’idilliri» qatarliq eserliri bar. Dikart özi bilen bir dewrde ötken ilim-pen namayendilirige oxshashla Xiristiyan dini eqidisidiki tereqqiyat we ilimge qarshi bolghan medrise pelsepisige qarshi ilmiy pa’aliyetler bilen shughullanghan. Bikon bilen bu ikkisining perqi, bikon tejribe qilish we yighinchaqlash usulini qollanghan, dikart bolsa eqliy muhakime qilish usulini qollanghan. U «eqliy bilish sheyilerning tüp mahiyitini bilishte eng ishenchlik, eqliy bilishni asas qilghanda logikiliq xulase chiqirish menggü xata bolmaydu, sheyilerni bilishke bolidighanliqi, ularni sezgü ezalar arqiliq tuyghuli bolidighanliqidin emes, belki ular heqqide idiyde chüshenche hasil qilghili bolidighanliqidin» dep qaraydu. Beziler pelsepidiki oy pikir we ilmiy mitodlarning melum menidin éytilidighanliqini yene melum menidin qarighanda uni bashqiche chüshendürüshke tamamen bolidighanliqini nezerdin saqit qilip, dikartni idraki bilishning rolini inkar qilghachqa eqliy bilishning kélish menbesini chüshendürüp bérishke amalsiz qalghan, dep tenqitleydu. Dikart dini étiqad we muqeddes kitablar heqqide toxtulup, bu heqtiki barliq chüshenchiler mitafizikigha tewe bolup, eqliy bilishning yeni fizikiliq tejrIbin ing tekshürishidin ötishi kérek! Digen aktiwal pikirni otturigha qoyghan. Bu Xiristiyan dinining ilim-penni monopol qiliwélip, jemiyet tereqqiyatigha passip tesir körsitidighan rohaniy idiysige ünümlük qarshi turushning yoli bolup, matématika we dédoksiye logikisining tereqqiyatida türtkilik rol oynidi. Dikart: «barliq jisimlar melum boshluqta turghan bolidu, melum boshluqtiki barliq maddiy jisimlarning massisi bolidu, ular özige xas ichki xususiyet arqiliq mewjut bolidu, iddiye we rohning maddiyliqi bolmaydu. Madda bilen rohning xaraktéri insaniyetke nisbeten oxshimaydu, herqaysisi béqinmaydighan musteqil halette mewjut bolghan bolup, bu alemlerni yaratqan hemmige qadir bir küch teripidin sirliq bir shekilde békitilgen»dep qaraydu.
Dékart öz pelsepiside din we ilahiyet, pelsepe we istitéka edebiyat we senetke mensup bolghan tebi’ettin tashqiri turidighan telimatlarni métafizika dep atap, barliq tebi’et dunyasigha a’it telimatlarni fizika dep atighan. Dikart fizika telimatidin ilahiyet heqqidiki idé’alistik iddiylerni chiqirip tashlap, emiliy xaraktéri oxshimaydighan madda bilen roh heqqidiki bir-birige biwasite baghlinishliq bolmighan xususiyettin paydilinip, penlerni nisbiy musteqil tereqqiy qildurushning mümkünchilikliri heqqide izden’gen. U özining pelsepiside maddini musteqil ijadiy küchke ige, dep qaraydu. Uningche fizika bilen mitafizika melum bir mewjutluq ichide musteqil halda bir-birige tesir körsetken qiyapette teng yaki yekke mewjut bolghan bolidu. U özide jemghurlen’gen fizika bilen mitafizikini, özide mewjut bolup turghan bir-birni shert qilmaydighan emma tesir körsütüp turishidighan, özi teripidin nispiy konturol qilinip turidighan hadise, dep qarap, bu kichik birlik ichidiki ayrimiliqlarning özi bilen bolghan baghlinishliri arqiliq alem we allah, madda we roh, yaritish we yaritilish heqqidiki chüshenchilirini otturigha qoymaqchi bolidu. U özining fizikisining ichidiki birdinbir esli zat maddini mewjudiyet bilen bilishning birdinbir asasi dep qarap, rohning uninggha bolghan belgilesh we yéteklesh küchini chetke qaqmighan. Dikartning ikki menbechilik nezeriyisi tüp menidin éytqanda Xiristiyan eqidisini ghuwalashturidighan yaki inkar qilidighan nezeriye bolsimu, chérkaw rohaniliri bu nezeriyeni ustiliq bilen yasap-jabdup, özlirining diniy eqidisini perdazlep körsütishning wastisi qilip paydilinilghan bolsa sipnoza we dédro qatarliq munewwer alimlar teripidin tereqqiy qildurulup, ilim-penning Xiristiyan diniy eqidisining hujumliridin qutulishigha qalqan süpitide paydilinilghan.
Dikartning matématika jehettiki keshpiyati gé’ométriyini algébralashturup, algébraliq tenglimiler bilen gé’ométriylik shekillerni ipadiligen we analitik gé’ométriyini keship qilghan. Dikartning özgürishchan sanlarni matématikigha kirgüzüp, matématikidiki burulush nuqtisini hasil qilghanliqi pen texnikida burulush dewruni shekillendürdi. Özgürishchan san bolghachqa heriket we di’aléktika matématikigha kirip, uning ikki menbechilik pelsepisidiki tebi penler üchün muhim bolghan nisbiy turghunluq nezeriyisi we niyutonning différénsiyal matématikisi Xiristiyan diniy eqidiside 1500 yildin béri qatimalliship, qétip qalghan ramkilarni buzup tashlap, ularning xuda we dunya, Bible we Jezus heqqidiki bir qatar telimatlaridiki ilimpenge zit elimintlarini yoqqa chiqirip, étiqadchilar jama’éti qelbide Bible we étiqadtiki muqeddes roh, dada xuda we bala xuda, alem we axirqi zaman heqqide küchlük shühbe tughdurdi.
Awropa medeniyitining hul tashlirining biri Gollandiyelik büyük alim Sipnoza(1632-1677) bolup, uning yengiche materiyalistliq pelesepisi tebiyet heqqide, jemiyiet heqqide we insanlarning meniwiyiti heqqide öz dewrige nisbeten yengiliq hesaplinidighan nezeriyelerni wujutqa chiqardi.
Sipnozaning etika, teologiye, matématika we siyasiy jehetlerdin elip barghan izdinishliri madda bilen rohning, xuda bilen insanning arisidiki qaranghuluqqa yoruq chüshürdi. Sipnoza tebiyet dunyasini bir pütün jisim, bu jisim köpliktin emes bir pütünliktin ibarettur, yengidin apiride bolmaydu, menggü mawjut bolidu, yoqalmaydu, dep qarighan.
Madda we enirgiye yoqluqtin bar bolmaydu, yoqluqtin bar bolmaydu, digen ulugh nezeriye uning keshpiyati bolup, uningche dunya bashqilarning oylap tessewwur qilghini boyinche emes eksinche özining tereqqiyat pirinsipi we qanuniyiti asassida tereqqiy qilidu, dep qarighan we hemmini mistik chüshenchilerning türtkiside bilgili bolmaydu, dep qarilip qelipliship qalghan eski jemiyet sisstimisida tewrinish peyda qilghan.
Sipnozaning bu bir qatar bayqashlirida tebiyet dunysidiki oxshimasliqni mahayet emes, shekil, dep qarighan. Sipnozaning qarishiche alaemdiki jisimlarning shekli cheksiz bolup, üzlüksiz özgürep turidiken. Sipnoza jisim bilen jisimning tashqiy shekli ottursidiki baghlinish, murekkeplikke ige bolup, bu munasiwet mahayet bilen hadisining ottursidiki, omumiyliq bilen qismenlik ottursidiki, chekliklik bilen cheksizlik ottursidiki qanuniyetni chüshendürüp beridiken.Sipnoza yene adem bir pütün jisimning melum bir shekli, mayet jehettin tebiyetning murekkep qanuniyetlirige boy sunidu we maddining ortaq xaraktérini chüshendürüp beridu, dep qarighan.Sipnoza adem we tebiyet ottursidiki tebiy baghlinishlarni sobiyektip dunya bilen objektip dunyaning diyaliktik munasiwetliri derijisige kötürüp izahlap berelmigen bolsimu, ilim pen tereqqiyatida rushen ijabiy qedemlerni atti we ademni radikal rohbanliq alimidin riyalliqqa, tereqqiyatqa we emeliyetchanliqqa yüzlendürdi.
Sipnozaning ilim pen jehettiki izdinishliri Awropa pelesepisining besip ötüshke tigishlik jeryanlarning bir parchisi bolup, uningsiz medeniyet tereqqiyatini zinjirdek bir-birige ulighili bolmaydu.
Xulasiligende Awropada otturgha chiqqan medeniyet oyghunishi, insaniyet jemiyiti tereqqiyatining altun dewrini achti. Kopernik we uning quyash merkez telimati, Brononing kainat we alemning cheksizliki heqqidiki telimatliri, Galiliyning sheriq pelesepisi asasidiki astronomiyelik bayqashliri Kéflérning seyyarilerning herkiti heqqidiki qanuniyetler üstidiki izdinishliri,Turichilliyning hawa besimi heqqidiki yengi bayqashliri, Harwiyning qan aylinish sistimisi, Frensis Békonning materiylistik pelesepe heqqidiki izdinishliri, shundaqla dikart we Sipnozaning ikki menbelik diyaliktikisi we jisimning shekli we mahayiti heqqidiki iddiyliri Awropada ming yillap höküm sürgen jahaletning zawalliqqa yüzlinishige we insaniyet medeniyitining bugünkidek güllinishige sewepchi boldi.
Insaniyetning bolupmu Awropa medeniyitining qaytidin güllinishige qedimqi Yunan medeniyiti asas hul tash bolghan bolup, elbette bu medeniyetni sheriq medeniyiti jümlidin türük islam medeniyitining tesirige uchrimidi, degilimu bolmaydu.
Gherip hazirqi zaman medeniyitining yiltizini Awropa medeniyet oyghunush dewrige, Awropa medeniyet oyghunush dewrini, Türük Islam medeniyti dewrige, Türük Islam medeniyitini Büyük sheriq medeniyetlirining partilash xaraktirliq tereqqiyat dewirlirige baghlap chüshendürüshke bolidu.
Awropa medeniyet oyghunishining shekillinishide Al-Farabiy, Ibin Sina, Jelaliddin Rumiy, Al- Xarzemiy, Yüsüp Xas Hajip we Ahmet Yesiwiy qatarliq büyüklirimizningmu tesirini chetke qaqqili bolmaydu. Al-Farabiyning subyektip materiyalizimi we peziletlik sheher ahalisi heqqidiki pelesepiwiy qarashliri, Ibin Sinaning tib heqqidiki telimatliri, Yüsüp Xas hajipning dewletchilik we exlaq heqqidiki telimtliri, Ahmet Yessiwiyning sofistik telimatliri we Elshir Newaining Awropa Oyghunush dewri bilen oxshash bir zamanda otturgha chiqqan pelesepe, sennet, din we istitika heqqidiki iddiyliri muhim rol oynighan diyishke tamamen heqliqmiz.
Yaman bolghini keyinki ikki esirde bolupmu 19-esirdin bashlap medeniyet bizde zawalliqa yüzlengen bolsa, gheripte güllinish dewrini bashtin kechürdi.Bir bulbulning sayrishi baharning kelginini bildürmigendek, bir gülning echilish bük-baraqsanliqqa tolghan yaz peslining kelgenlikini bildürmigendek, bizdiki ilim pen we edeiyat sennetnining güllinishidiki tekshisizlikler, milliy maaripning tereqqiyatidiki illetler, bir pütün jemiyetning bilim we texnologiyege toyunmasliqi, soda sanaet we hünerning güllinelmesliki jemiyet tereqqiyatimizni jemiyet tereqqiyatining ilgirki dewridinmu qaranghu bir dewirge bashlap ketti. Yengi soda yollirining echilishi, medeniyetler toqunishidiki passip amillar, siyasiy kingeymichilik, bayliq we inirgiyening monopul qiliwelinishi qatarliqalar bizde iqtisadiy, siyasiy we qanuniy jehetlerdin chekinishlerni peyda qildi. Hazirqi mesele milletni qandaq aqartish, milliy rohni qandaq urghitish, milletning meniwiyitini qandaq güllendürüsh we milliy mawjutluqni saqlap qelishning chare tedbirliri heqqide ilmiy yol tepishtin ibarettur!Shunga tebiyet dunyasi we insaniyet jemiyitidiki hadisiler ortaqliqqa ige bolup, yoqalghan, chüshkünleshken, zawalliqqa yüzlengen, mawjutliqini qoghdap kelgen, oyghuniwatqan, tereqqiy qiliwatqan, güllengen milletlerning teqdiridiki ortaqliqlarni we periqlerni bayqap, milliy mawjutliqimizni, medeniyitimizni we muqeddes heq-hoquqlirimizni qoghdap qelishning texirsizlikidin xuda, alem, adem we etiqat heqqidiki bu temani teximu köp we teximu keng dayirilik tetqiq qilishning ehmiyiti zor dep qaraymiz.
Ende
25-04-2007 Germaniyede yezildi
Toqquzinchi Bap:
Awropa Edebiyat-Sennet Oyghunishi Dewridin Shu Dewirdiki Jemiyet Tereqqiyatimizgha Bir Nezer
Dunya Edebiy Oyghunishi dewri peqetla bir edebiyat we Sennet sahesidiki yéngiliq we islahat bolup qalmay, yer shari xaraktérliq Ediologiye, Ilim-Pen we Medeni-Maaripta Yéngi Bir Iraning Bashlinishiidi! Bu Heriket 13-Esirlerde Italiyede Peyada Bolup Dunyagha Shamaldek Yéyilip, Pütkül Dunyaning Bir Aydingliq Dewrige Qedem Qoyishigha Sewep Boldi! Duyada Bu Heriketning Tesirige Uchrimighan Birer Millet yaki Birer Parche Zémin Qalmidi!
Insaniyetning jemiyet tereqqiyati Awropa edebiyt-sennet oyghunishi dewrige bolghan qanche ming yilliq tarixta dayim digüdek diniy we siyasi küchlerning siyasiy, bashtin axir shiddet medeniy we qanuniy jehettin monopol qiliwélishigha uchrap kelgenidi. Insaniyet nadanliq qarangghuluqida eqildin, billimdin we erkinliktin mehrum yashayti, tarixning charqi hazirqidin tamamen periqliq boghan shekilde pirqirayti. Ademler öz aldigha pikir qilalmayti, billimning küchige tayinip, dinning we étiqatning siritida herqandaq bir nerse ügünelmeyti, ügen´genlirini arzu-armanliri, jümlidn kündilik hayati üchün ishlitelmeyti. Awropadala emes, belki sheriq we uzaq sheriqtimu padishah we padishahlarning qoli we qolchomiqigha aylan´ghan heqiqi étiqattin barghanche uzaqliship ketken rohbanlar sinipi baridi.
Awropada parlighan ilim-pen we sennet yultuzliri parlaq bir tangning xewerchisidek qarangghuluqni yorutup, yoruq tanglardan xewer berdi. Edebiyat-Sennet oyghunishi herkiti jeryanida zilzilisi Italyede qanche ming yilliq qarangghu sistemining tamlirigha dez ketküziwetken shanliq we parlaq Xiyaliy sotsiyalizim iddiyisi barliqqa keldi. Xiyaliy sotsiyasit, islahatchi we yéngiliqperwer Kampanélla(1568-1639) Kona jemiyetni aghdurup tashlap, Xelqni bozek qiliwatqan diniy we siyasiy zulumlardin qurtulush yolini izdep, mexpiy teshkilat qurup, pash bolup qalghandin kéyin qolgha élinip, 27 yil türmide yatqan. Kampanélla türmide yétish jeryanida siyasiy we diniy Islahatni teshebbus qilidighan „Quyash Sheheri“ digen romanni yézip, özining kélichek heqqidiki, bugünki Awropa sotsiyal tüzülmisi we siyasiy muhitigha oxshaydighan ghayiwi bir jemiyetni teswirlep chiqqan. Kampanéllaning bu eserideki jemiyette xususiy mülükchilik yoq, ish we emgek jemiyet ezalirining özlikidin qiziqidighan ortaq istek bolup, kishiler ixtiyari shekilde we organize qilin´ghan halda bilim alidu, hüner kesip igileydu, her türlük eqliy we jismaniy xizmetlerge qatnishidu. Jemiyet ezaliri ishlepchiqirighan mehsulatlar we qolgha keltürülgen bayliqlardin hemme adem teng behrimen bolidu.Jemiyet ezaliri yoquri we töwen tebiqe dimestin unwérsal heq-hoquqlarda teng barawer bolup, jemiyet memurlirini köp sanliq awaz bilen xeliq saylap wezipige qoyidu we élip tashlaydu.
Kampanilla bu eserde Bayashatliq we Kembighellikning yiltizi jinayet we exlaqi buzulushning menbesi, dep qarap, Insanlarning qanun aldida barawer, sotsiyal heq-hoquqlar jehettin periqlenmeydigghan, Unwérsal Insan Heqliri kapaletke ige qilin´ghan bir jemiyetning berpa qilinishini teshebbus qilip, insanlar, insaniy heq-hoquqlar we Exlaqi qayide-yosunlar depsende qilinghan hakimmutleqliq, tengsizlik we xurapatliq qaplap ketken kona jemiyitni tüptin inkar qilghan!
Shundaq qilip, Italiyede bashlan´ghan Edebiyat-Sennet oyghunush herkiti pütkül Awropa jemiyitige jiddiy tesir körsütüp, Radikal Xiristiyan édiologiyesi esirlep höküm sürgen Awropa ilim we Irpanning qaytidin partilighan muqeddes dergahigha aylandi. Shuning bilen pütün dunyada Edebiyat-Sennet Oyghunush Herkiti, dep atalghan 13-esirdin 15-esirgiche dawamlashqan dunyawiy yéngiliqqa köchüsh herikiti royapqa chiqti.
Awropada shu yillarda partilighan bu heriketning toluq ismi „Literatur in der Renaissance Humanismus und Reformation“ (Uyghurche: Edebiyatning güllinishi, Insanperwerlik we Islahat bolup, kitaplarda dayim tilgha élinidighan „Renaissance“ bolsa bu isimning qisqartilmisi hésaplinidu. Gérman Ensiklopidiyeside „Renaissance“ digen bu atalghu: Renaissance (IPA: [ʁənɛˈsɑ̃ːs], anhören; das Französische Wort für „Wiedergeburt“) bezeichnet eine sich über drei Jahrhunderte erstreckende europäische …“ Dep izahlan´ghan. Buning menasi: Edebiyat-Sennet oyghunishi bolup, bu atalghu Fransuzchidiki qayta tughulush menasini bildüridighan „Renaissance“ digen sözdin kelgeniken! Bu Fransuzche Renaissance digen sözning pelesepe, istitika we edebiyattiki menasi bolsa ming yillap gheplet uyqisining serxushlighida jahalet ichide turghan Awropaning qaytidin tughulup güllinishi, digenlik bolidu. Biz jahanshomul medeniyet inqilabi Edebiyat-Sennet Oyghunush Herkitini töwende bezide qisqartip Edebiy oyghunush herkiti, dep alimiz!
Miladi 1350-yillarda Italiyedin bashlan´ghan Edebiy oygunish herkiti Xiristiyan diniy jemiyiti esirlep hakim mutleq orunda turup kelgen Italiyede meydangha kelip, Arqa-Arqidin Gérmanyie, Fransiye, Engiliye, Ispaniye, Gollandiye, Awistiraliye we Portigaliye qatarliq gherbi Awropa dewletliride 1650-yillargha qeder 3 Esir dawam qilghan Dunyaning yéngi tertiwi- Edebiyat-Sennet we Ilim-pennining güllinishila bolup qalmay belki Insanperwerlikni, démokratiyeni, Kishlik hoquqni ilgiri sürüsh jehette inqilap xaraktérliq özgürüsh peyda qilidighan pütkül sistéma boyinche yéngiliqqa köchüsh dolqunini shekllendürdi. Insaniyet tarixida 13- esirdin 15- Esirlergiche Awropada peyda bolghan xelqarada Renaisansce/Edebiyat-Sennet Oyghunush Herkiti, dep nam chiqarghan yéngiliqqa köchüsh hadisesisige oxshaydighan Insanlarning sewebidin Din, Exlaq we Étiqatqa, Örpi-adet we Qayide Yosunlargha, alaqidar sheyiler, hadisiler we türlük munasiwetlerde peyda bolup, Xudaning, Muqeddes Kitaplarning, Peyghemberlerning, Sap we Pakiz bolghan Peyghember Warisliri bolghan Alim, Ölüma we Bilermenlerning shenige dagh chüshürüp, üsti-üstige toplunup ketken Dashqal, latqa, löje we exlet-chwarlarni toghra birterep qilidighan yene bir medeniyet inqilawi heqiqiten yüz bérip baqmighanidi!
Bu chong hadise meydan´gha kilishtin awal dunyada Medeni-Maarip, Edebiyat-sennet, Pelesepe we Ilim-penning güllinishi diniy jemyetlerning we radikal aristokiratlarning boyunturighi astida passip halette turup kelgenidi. Mana bu jehettin qarighanda Insaniyetning 15-esirgiche bolghan jemiyet tereqqiyati dayim digüdek diniy peodal jemiyetlerning boyunturiqi astida mawjutlighini sürdürüp kelgenlikini biliwalalaymiz. Renaissance meydangha kelgüche, yer shari miqyasida Medeniy-maarip, ilim-pen we edebiyat-sennet tereqqiyati iptidayi, addiy we tekshisiz halette turup kelgenidi. Eshu dewirde Büyük Türkistan tupraqlirida jümlidin Keng ketken Uyghur ilide erkinlik we muhabbetni, insanliq we hüriyetni ekis ettüridighan dindin xali, izhtimayi témilargha béghishlan´ghan zamaniwiy edebyat-sennet éqimliri az tola barliqqa kelgen bolsimu, Bu yéngiliqlar Edebiy oyghunishtin kiyin barliqqa kilidighan Ilim-Pen, Pelesepe jehettin güllen´gen we sanaetleshken ilghar bir jemiyetni berpa qilalmidi.
Awropada Edebiy jehettiki oyghunish ottura sheriqqe qilin´ghan birqanche qétimliq ehmiyetsiz elhliselip yürüshlirining achchiq tolghaqliri netijiside yoruqluqqa köz achqachqa, maarip, ilim-pen we téxnologiyening tarixta körülüp baqmighan derijide güllinishige sewepchi boldi. Medeniyet jehettiki güllinishni téximu toghrisini éyitqanda türk-islam dunyasi bilen Awropaning arisidiki kishi eqlige keltürüp baqmighan asman zimin periqlerni keltürüp chiqardi. Qedimqi Babilon, Misir, Rim we Yunan Medeniyitini ügünish, Türk-islam dunyasidiki Bilimler bilen yughurulghan güllen´gen awropa medeniyitini shekillendürüsh dolquni kötürildi.
13- Esirdin 15-esirgiche shiddet bilen dawamlashqan Awropa Edebiyat-Sennet oyghunushi pütkül insaniyet jemiyet tereqqiyatini ilgirki herqandaq chaghdikige hergiz oxshimaydighan yéngi bir güllinish dewrige bashlap kirdi.
Biz töwende Uyghurlar ilgiri qandaq bir milletidi, Kiyin qandaq bolghan, Emdi nime qilishi lazim digen suallargha jawap tépish heqqide bu kitapta élip bériwatqan ilmiy izdinishlirimizni téximu dayirilik we chongqurlshturup dawamlashturush üchün Awropa edebiyat-sennet oyghunishi dewri, edebiy oyghunishi dewridiki Uyghur jemiyiti, Uyghur mededniyitining sheriqke we gheripke alaqidar terepliri, Awropa edebiyat-sennet oyghunishi dewridiki Uyghur medeniyiti we kéyinki tereqqiyati qatarliqlargha birqur tizlikte nezer tashlap ötimiz.
Kitabimizning Bu Qismida Edebiy Oyghunish Dewrining Aldi Keynidiki Awropa we Türkistanning Qisqiche Teswiri Heqqide toxtulup Öteyli! Kona jemiyette yeni 13-14-Esirlerde pütkül yershari miqyasida ilim-pen bugünkidek tereqqi qilmighanidi. Insanlar medeniy-maarip we ilim-pen jehettin jahaletlik hayat kechüriwatqan bolghachqa ne ilim-pen ne diniy étiqatqa ayit meselilerni toghra birterep qilghili bolmayti. Din gerche pütkül insanlar üchün nazil bolghan ilahiy barlliq bolsimu, diniy ehkamlar barghanche burmilinip, chüshürülgen din oydurulghan dingha aylinip, heqiqetliridin barghanche uzaqliship, peqet hökümdarlar sinipi üchünla xizmet qildurilidighan mederes maaripi diniy jemiyetler teripidin gherezlik kontorol qiliwélin´ghan bolghachqa jemiyet tereqqiyatini boghup qoyghanidi. Meyli sheriqte we gheripte bolsun atalmish din tonigha oriniwalghan, oqushni we yézishni bilidighan az sanliq bir sinip hakimiyet bilen til biriktüriwélip, muqeddes diniy kitaplarni we diniy simiwollarni, xeliqni qaqti-soqti qilish üchün süyistimal qilip özlirining yer üstidiki eyish-ishret we keypi-sapagha tolghan toqunulmas jennitini shekillendüriwélishqanidi.
Yer-ziminlarni igiliwalghan, hakimiyetni changgiligha éliwalghan aqsöngekler jemiyet ezalirini izip kün kechüridighan teyyartap rohaniy küchler bilen hemkarliship, addiy awam-puqralarning üstidin körünishte rohban we méhriwan emeliyette zorawanliq we qattiq qolluq bilen hökmranliq qilidighan bir weziyet höküm süretti.
Maarip we telim-terbiye xeliqning qolida bolmighachqa jemiyettiki kolliktip eqil, bilim we tejiribe arqiliq bir terep qilinidighan ziddiyetlerni hel qilishta xeliqning tili qisqa we qoli kalteidi.Yiltizi bir bolghan yeni rezillik inkar qilinip, güzellik teshebbus qilinidighan, yamanliqtin tosup, yaxshiliqqa yitekleydighan Oxshimighan namlar bilen atilidighan, emma meqsidi tamamen bir bolghan samawiy dinlargha wekillik qilidighan rohbanlar sinipi dinni Xuda bilen Ademlerni baghlap turidighan itiqat emes, hakimiyet we diniy jemiyet üchün sadaqetmenlik bilen xizmet qilidighan, diniy jemiyetning dindin uzaq sadiq we pidakar didikige aylanduriwalghanidi. Atalmish Rohaniy jemiyet Xuda we dinni istimal qilip ademlerni dozaq we jennet arqiliq qorqutup, yershari miqyasida hökümdarlarni qaymuqturup, hakimiyetni changgiligha éliwalghanliqtin meyli Türkistanda meyli Awropada edebiyat-sennet, medeniy-maarip we ilim-pende tereqqiyattin hergizmu söz achqili bolmayti. Bu jemiyette bilim we hakimiyet aqsöngeklerge, nadanliq we xurapatliq peqet awam we puqralargha mensup bolghan bir sistima höküm süretti. Aristokiratlar sinipi we Rohbanlar sinipi bir-birige ich-ichige gireliship herket bolup, ular dunyaning qeyiridila bolsun addiy awam puqralargha maarp we ilim pen jehettin hergiz köz achquzmayti! Addiy awam-puqralar oqush we yézishni bilmeyti, ewlatliri mektepke bérip oquylmighanliqtin, jemiyetning 95%tidin köpraqini teshkil qilidighan namratlarning ewlatliri bilimsiz qalghanliqtin, jemiyetni qaplap ketken Xurapatliq we tepriqichiliq destidin dunyani xarliq, zebunluq, namratliq, bilimsizlik we nadanliq qaplap ketkenidi.
Awropani ene shundaq radikal dinchiliq, jahalet we xurapatliq qaplap, bilimsizlik we nadanliq tumanliri destidin milletler közini achalmay buruxtumluq ichide turiwatqan dewirde, ilim-pen we maarip jehettiki omumiy weziyet Awropadin anche chong periqlenmisimu, Awropa-Asiya chong quruqlughining merkizi qismigha jaylashqan Sherqi Awropa we Ottura Asiya Jümlidin bugünki Türkistan térritoriyeside ilim-pen we maarip baharning güldürmamaliri anda-sanda güldürlep, chaqmaqliri chéqip arada-sirada ottura esir dini jahalet we qarangghuluqini yorutup, dillarda ümit uchqunlirini peyda qilidighan weziyet barliqqa kelgenidi.
Ilim-pen we medeni maarip jehettin Türkistan tupraqliri gerche tereqqiyatqa hazirlan´ghan bir halda bolsimu siyasiy weziyet medeniyetning güllinishini böshügide boghup turatti.
13-15 esirlerdiki Awropada dunyaning bashqa yerliridikige oxshashla Awamning ilim-pen we eddebiyat-sennet ishliri bilen shughullinishi ayrim ijabiy hadisilerni hésapqa almighanda yoquri tebiqe kishiliri we rohbanlar sinipining türlik menpetliri dayirisi ichide netzerbent qilinip, cheklep qoyulghanidi. Mana mushu dewirning bashliridiki BüyükTürkistan tupraqlirida yeni Ottura Asiyada bolupmu Uyghurlar asasliq olturaqlashqan Qeshqer, Hoten, Tashkent, Buxara, Quqent, Qarasheher, Üchturpan, Semerqent, Endijan, Aqsu, Turpan, Ürümchi, Ghulja, Almata, Chimket, Adijan we Hirat qatarliq chong kichik sheherlerde bolsa Awropaning edebiyat-sennet oyghunish herkitige oxshap qalidighan bir weziyet halsiz halda höküm süretti.
Meselen shu dewirde Kidanlar we Mongghullarning pütün türkistanni qaplighan kingeymichilik heriketliri sewebidin Qarahanlar dewliti, Selchuqlar, Édiqutlar, Gheznewiyler we Xarezimshahlar dewride jemiyette peyda bolghan muteshem güllinish arqigha chikinip, medeniyet her jehettin bir izda toxtap qalghanidi.
Ulugh Ejdatlirimizdin biri hésaplinidighan Chenggizhan Jahan Dewletini Oghullirigha bölüp bergendin kéyin, Uyghurlargha dewletning aliy derijilik puqraliri muamilisini qilip, Uyghurlarning azghine kam ming yilliq hakimiyitini öz himayisige élip, Uyghur dewlet erbapliri arqiliq dewletni idare qildi we Uyghur Ilige sanisa tügümeydighan yaxshiliqlarni qildi. Shu sayide Türkistanda uzaqqa sozulghan urush we malimanchiliq yilliri axirliship, xeliq yene xatirjem nepes alghili turdi we yéngi qurulghan Chaghatay, Altun Ordu we Ilxanlar dewliti qatarliqlar ilim-penge ehmiyet bergechke, Uyghur medeniyitining parlaq nuri astida Türük tupraqlirida medeniy-maarip, Edebyat-Sennet qaytidin jush urup güllinishke bashlidi. Bu dewir Awropada peyda bolghan Edebiy oyghunush dewrige toghra kéletti.
Buninggha Uyghur yazma edebiyatining bolupmu Uyghur qedimqi pirozichilighining piri Nesridin Burhaniddin Oghli Rabghuzini, misalgha élishqa bolidu.
Nesridin Burhaniddin Oghli Rabghuzi 13-esirning axiri we 14-sirning bashlirida yashighan Uyghur edip bolup, Dunya edebiyatidamu, Uning yazghan esiridin yirikrek bolghan eserlerni alldirap tapqili bolmaydu. Nesridin Burhaniddin Oghli Rabghuzi Qeshqeriye tüzlengligige jaylashqan Ulugh Yollugh Rabat digen sheherde meripetperwer bir ailide dunyagha kelgen bolup, Rabghuzi edipning edebiy texellusibolup, Rabning Oghuzi digen menani bildüridu. Rab xuda, Ghuzi Oghuz digenliktur.
Nesridin Burhaniddin Oghli Rabghuzi yazghuchi bolush süpiti bilenla emes, belki öz dewrining yéngiliqqa yol achquchi pikir pishiwasi, ilghar pikirlik islahatchisi we xeliqqe yol bashlaydighan mutepekkuri bolghanlighi üchün weten we siritida alahiyde sha-shöhret we nopuz qazanghan. Nesridin Burhaniddin Oghli Rabghuzini Uyghur medeniyitide yéngi bir pelle yaratqan, türkistan medenyet we jemiyet tereqqiyatini ilgiri sürgenligi üchün dunyawiy serxil muteppekkurlarning qatarida tilgha élishqa bolidu.
Nesridin Burhaniddin Oghli Rabghuzi Uyghur pelesepisi, edebiyati we sennitining qanche ming yillardin béri dawamliship kelgen oxshimighan dinlardiki medeniyet jewherili bilen bizelgen enenisini islamni menbelirining biri qilghan Qaraxanilar dewri meniwiy éqimigha yeni Al-Farabi, Yüsüp Has Hajip, Mehmut, Qeshqiri, Ahmaet Yesiwiy, Jalalidin Rumi, Ahmet Yükneki, Ibin.China…qatarliqlar achqan yolgha birleshtürüp, öz dewrining zamangha layiq choqqisini yaratti.
Her terepte yéngliq we tereqqiyatqa dayir hadisiler barliqqa kéliwatqan bolsimu, inqilap xaraktérliq özgürüshler téxiche barliqqa kelmigenidi.
Toghra Nahayiti az sandiki sennetkarlar hökmaranlar sinipi we rohbanlar sininipining her türlük boyuntoruqlirigha rahmen erkinlik, pak muhabbet, démokratiye we kishlik hoquq teshebbus qilin´ghan ayrim eserlerni yazghan bolsimu, bu peqet ayrim bir hadise bolup, Bir gülning échilghini baharning kelgenligining alamiti bolmighandek hergizmu ilim-pen we edebiyat-sennet tereqqiyatidiki omumiyliqqa hergizmu wekillik qilalmayti.
Diniy jemiyetlerning qarishiche töwen tebiqe insanlirining bilimlik bolishining ehmiyiti yoq bolup, diniy étiqatqa biwaste munasiwetsiz bolghan bilimlerning hemmisi jemyet ezaliri üchün kireksiz dep qarilip, yoquri tebiqe we diniy jemyetler teripidin cheklep qoyulghanidi. Diniy jemiyetlerning asanla boyunturi astigha chüshüp qalidighan hökümdarlar sinipi hakimiyet üstide ewlatmu-ewlat soyurghanliq sheklide xuddi mehbutdek mehkem olturiwalghachqa, xeliqni peqet boysunush we étiqat qilishtin bashqini ügünishke qetti yol qoyulmayti.
Dini jemiyetler muqeddes kitaplardiki mezmunlardin sheytandek ustiliq bilen paydilinip, xeliqning iddiysini dindiki ademler asan oyliyalmaydighan, qebre azabi we dozaq bilen jennetke méngish aldidiki soal soraqlar arqiliq qorqutup, addiy awamni jennet arqiliq aldaydighan mewhum emru-meruplar bilen xuddi qatmu-qat zenjirek qamal qiliwalghan bolup, özliri goya hemme nerse xudaning raziliqi üchün emeliyette urush-talash, keypi-sapa, bozuqchikiq we shewhaniy hayat süreridi. Aristokratlar we Rohaniy küchlerni baqidighan we ulargha hayattliq pursiti yaritip bérishni meqset qilidighan ichki urushlarda asasen bigunah awam-puqralar qilirilip kitetti. Diniy jemiyet yene kitap we ibadette bolmighan emma hökmaranlar sinipining menpeetini himaye qilidighan dinda bashqiche shekilde bar bolghan bolsimu millitimizning milliy menppetige uyghun bolmighan nersilerni toqup chiqip yaki samawiy kitaplarda bar bolghan nersilerni köptürüp we mobalighe qilip yaki kichik körsütüp, xeliq arisida jahaletperstlikni terghip qildi.
Hökmaranlar we özlirini toghra awam we puqralarni heqisz körsütidighan, din we ibadettin bashqigha köngül bölmeydighan radikal dinchilar barghanche jahaletni küchining bariche teshebbus qilip, xeliqni hemme tereptin nadanlashturush siyasitini ming yillap dawam qilghanidi. Dini jemiyetler muqeddes kitaplarni qolida tutiwélip, étiqat dep xet yézilghan selle oralghan igiz qalpaqlarni kiyiwélip, ademge yarishidighan Saqal-burutqa emes chupurgha oxshaydighan tüklerni bolishigha öchikining tükidek retsiz, meynet we uzun östüriwélip, teqwalar sinipini qorqutup, ularning qoli arqiliq dewletning siyasitini xeliqni xatirjem nepes alalmaydighan quralgha aylanduriwélip, atalmish aristokiratlar sinipining nepsaniyetchiligini we shexsiy menpeetini qanche esirlep ewlatmu-ewlat qoghdap keldi.
Diniy jemiyetler oydurup chiqqan diniy esrlerde kishilerni jennetke kiridighanlar we dozaqqa kiridighanlar dep ayrip, shu asasta jemiyettiki kishilerni tebiqisige qarap türlerge we siniplargha ayrip, jennetke kiridighanlargha jennetning achquchisini teghdim qilghan bolsa, dozaqqa kiridighanlarni qul ornida izip we kemsitip muamle qildi! Diniy jemiyetler lim-pen jehette awam xelqtin anche periqlenmigechke yene özidinmu arqida qalghan töwen qatlam kishillirini nadanliqta qaldurup, Ilim-pen, medeniyet we téxnologiyening tereqqiyatini boghdi, hakimiyetke qulchiliq rohi küchlük alimlarni we Dinning esli pirinsiplirigha sadiq ülimalarni xalighanche chetke qéqip, közi ochuq heqqaniyetchilirini, wehshiylerche jazalidi. Yoquri qatlamdiki xeliqning yilikidin su ichidighan birqisim nepsaniyetchier tire, tash we tarsha pütüklerge yézilghan nadir eserlerning köp qismini weyran qilip, az bir qismining sehipilliri we qurliridiki heqiqi allahning emir meruplirigha oxshaydighan we jemiyet tereqqiyatigha paydiliq xeliqni oyghutidighan mezmunlarni türlük yollar bilen qirip we öchürüp tashlap, esli orginal téxistlerning ornigha özlirining dinni süyistimal qilip oydurup chiqarghan pikir we iddiyelirini yézip qoyup, milletni téximu qalaqliq we jahilliqqa ündeydighan apqarangghu tuyuq yollargha bashlap qoyup, bir pütün jemiyetni menggü tereqqi qilmaydighan jahaletlik mehkumigha aylanduruup, jahaletlik yillarning esir-esirlep dawamlishishigha bir qolluq sewepchi boldi.
Ottura qedimqi zamandiki telim-terbiyeler hökmaran siniplar we rohbanlar sinipi teripidin monopol qiliwélin´ghachqa peqet chérkawlar üchün, chérkawlar aqsöngekler we emeldarlar üchünla xizmet qildurulatti. Ehliselip yürishi dewride namratlarning perzentlirimu oqush pursitige ige bolghan bolsimu, mektepler monastirlarda échilatti. Mekteplerni rohbanlar bashqurghachqa muellimlernimu dini jemiyettin birtutash wezipilendüretti. Bu mekteplerde qoyuq diniy terghibat arqa körünish qilin´ghan Géométiriye, Astirinomiye, Logika, Istilistika,Liksika, Girammatika we ilahiy muzika qatarliq penler ügütiletti.
Qanche ming yil Awropada höküm sürgen peodalliq zulum we pütkül jemiyetni qaplighan „ Étiqat jehettin yol körsütish eqildin üstün“, „Bilim étiqatqa boysunishi lazim“, „Pelesepe ilahyet üchün xizmet qilishi lazim“, deydighan diniy jahalet kishilerning sebir qachisini XI- we XII- esirdiki ottura sheriqqe qilin´ghan din destek qilin´ghan tajawuzchiliq urushi tashurdi. Ilgiri nadanliq we zulum, diniy jahalet we nadanliq sewebidin kishiler heq-naheqni bilelmes derijisige yetkenidi. Hajliq sepiri yeni Ehliselif yürüshi dewrige kelgende, dini jemiyet we aqsöngekler özlirining menpeetlirini közlep awam-puqralarning perzentlirige awal bashlanghuch mektep sewiyeside oqushni we yézishni, andin diniy exlaq, edep-qayide, örpi-adetlerni, andin ottura mektep sewiyeside at minip chewendazliq qilish, su üzüsh, neyze étish, qilichwazliq qilish, ow owlashni, andin aliy mektep sewiyeside jengk qilish, jengkge qomandanliq qilish, shahmat oynash arqiliq urush istiratégiyesi tüzüshni, shier yézish, naxsha oqush we Usul oynash arqiliq paydiliq ilham toplap urushqa atlinishni ügetti. Ilim-pen nuri we medeniy hayat qanche ming yil uxlap yatqan qedimiy rohlarni oyghatti. Awropadiki milletler arisida jemiyettikki yoquri qatlam kishilirining menpeetigila wekillik qilidighan diniy jemiyet, munarxizim we eskiri idare sheklide dawam qilip kelgen sistimani özgertish sadaliri tediriji yükseldi. Awropada hemmila ademning insanperwerlik, erkinlik, tereqqiyat, démokratiye we kishlik hoquq tereptin kapaletke ige qilin´ghan medeniy jemiyette yashishi dewlet teripidin qanunlashturulidighan bir sistimini yeni kapitalizimni berpa qilishni arzu qilidighan, kona peodalliq sistimgha qarshi bolghan dunyagha meshhur edebiyat-sennet oyghunishi dewri yitip keldi! Yéngiliqperwerler bilen konaliqperwerler ottursida jiddiy sürkülishler bar bolsimu, ilim-penning gürüldep yénip turghan meshili xudaning namini süyistimal qilip qesten peyda qilin´ghan jahalet asminini müshküller ichidin yol tépip yopyoruq aydinglashturushqa bashlidi.
Barliqqa kelgen ilim-pen oyghinishini yenila qedimi diniy eneniler üchün xizmet qildurup, islahat shamilini bashqa terepke buriwitishni meqset qilghan küchler otturgha chiti. Bu konsiriwatiplar éqimidikiler heriketning bayraqdari Italiyelik Tomas Akwinas (1225-1274) bolup, Tebiyet qanuniyiti yaritilishtin awalla bar idi, hazirmu küchke ige we zaman axirighiche küchke igedur.Üstidikiler astidikilerni bashquridu, astidikiler üstidikilerge boysunidu. Bu büyük qanunni alemlerning perwerdigari yaratqan bolup, hichkim özgertelmeydu dep terghip qilip, ilgiri nezeriyisi ashikarilinip, emeliyiti mexpi tutulghan, emdi bolsa emiliyitimu ashikarilinish aldida turghan ilim-pen we téxnika bilimlirini yenila burunqidek monopol qiliwélishqa orundi.
Tomas Akwinas (1225-1274) tereptarliri yene Mederes pelesepisini qedimqi yunan we hindistan pelesepilirini ustiliq bilen istimal qilip, burmilap chüshendürüsh arqiliq, Aristotil, Aplaton we Siqratni özliridek, özlirini ulardek körsütishke orundi. Békinmikesh diniy jemiyetning meqsidi kishilerning közining échilip kétishning aldini élish bolup, birtereplime halda yenila ilahiyetchlikini terghip qilip, tenggining bir yüzini mubalighe qilip, yene bir teripini xupiyane tutup yenila ilgirki radikal eneninini saqlap qalmaqchi boldi.
Dindarlar sinipi bezi heqiqetlerni özining menpeetige layiqlashturup terghip qildi.Terghibattin aldirap qusur tapqili bolmayti, ular küchlükler ajizlarni idare qilidu, ajizlar küchlüklerge boysunidu,- dédi. Togha kim küchlük we kim ajiz buni Xuda belgüligen turuqluq, ular özliride bar bolghan imtiyaz we hoquqtin paydilinip ezizlerni we xarlarni özliri ikkige ayridi. Rohbanlar sinipidikiler Alemdin kelgen tüp qanuniyet pirinsiplirigha asaslan´ghanda milletler we ademler arisidimu eqil, bilim we tejiribe jehettin periqler bar bolghan bolidu. Eqilliqler, bilimlikler we tejiribilikler hoquq we maddiy tereplerdin Bilimsiz, eqilsiz we tejiribisizlerdin üstün turidu. Imtiyaz, maddi we meniniwiy bayliqlar üstidikilerge mensup bolup, ular küchlük, Imtiyaz, maddiy we meniwiy bayliq jehettin yoqsul bolghanlarni bashquridu. Imtiyaz, Maddi we Meniwiy jehettin namrat qolghanlar Üstidikilerge Egishidu,-didi.
Tomas Akwinas (1225-1274) bashchilighidiki radikal küchler bilen Univérsititlarda yéngidin bash kötürgen islahatchilar arisida uzaqqa sozulghan sürkülishler yüz berip tursimu Mederis pelesepisidiki Alem derijilerge ayrip yaritilghan, töwen derijilikler özidin bir derije yoqurilargha, bir derije yoqurilar yene özidin bir deerije yoqurilargha itaet qilidu. Yoquri derijidikiler hem derijimu derije töwendikilerge qewetmu qewet qumandanliq qilidu, hemme rohiy we maddiy mawjudatlar shu qanuniyet boyiche Allahqa boysunidu,-deydighan gholluq mitapizik pelesepiwiy qarashni hemmeylen pirinsip jehettin toghra tapatti!
Islahatchilar éqimidikiler bolsa konsirwatiplarning ilahiy pirinsiplirini ret qilatti. Islahatchilarning wekili bolsa Okisford Univérsititining Froféssuri, mutepekkur, Peylasop Roger Bakon idi.
Peylasop Roger Bakon (1214-1292) Shu dewir étiwari bilen Awropaning yéngiliqperwerlerning serkerdisi idi. Roger Bakon (1214-1292) dinni we ilim-pendin ayrishni, diniy eqidilerni ilmiy shekilde izahlap andin emeliyetke tedbiqlashni, Matimatika, Ximiye we Pizika, Biologiye we mexaynika qatarliq qatarliq penlerni musteqil tereqqi qildurushni, chirkawlarning maaripqa, ilim-pen we téxnologiyege arlishiwélishigha chek qoyushni, herqandaq bilimni tejiribe we piraktikining siniqidin ötküzishning eng eqilge uyghun ish ikenligini teshebbus qildi.
„Es gibt nur eine vollkommene Weisheit und die ist in der Heiligen Schrift vollständig enthalten.“
In seinem Hauptwerk Opus maius heißt es über die Rolle der Mathematik:[12]
„Alle Dinge des Himmels (dazu zählen für Bacon auch die Engel) können nur durch Quantitäten erfasst werden, wie in der Astronomie ganz offensichtlich. Über Quantitäten aber handelt die Mathematik. Auch hängt die Kraft aller logischen Operationen von der Mathematik ab. […] Die Erkenntnis der mathematischen Gegenstände ist uns gewissermaßen angeboren. Sie gehen also aller Erkenntnis und Wissenschaft voraus, […] so ist sie die erste aller Wissenschaften. Sie erst ermöglicht es uns, wissenschaftlich zu arbeiten. […] Nur in der Mathematik gelangen wir zur vollen, irrtumslosen Wahrheit, zu einer Gewissheit ohne Irrtum. […] Nur mit Hilfe der Mathematik kann man wirklich wissen und alle anderen Aussagen verifizieren, denn in jeder Wissenschaft ist nur so viel an Wahrheit enthalten, wie in ihr Mathematik steckt. […] Nachdem ich also gezeigt habe, dass man in der Philosophie nur etwas wissen kann, wenn man in der Mathematik Bescheid weiß, und Theologie nicht ohne Philosophie verstanden werden kann, folgt, dass jeder Theologe Mathematik beherrschen muss. Der Theologe muss ausgezeichnet über die geschaffenen Dinge orientiert sein, das aber kann er nicht ohne Mathematik. Die Mathematik kommt dem göttlichen Denken am nächsten.“
Über die Bedeutung der Erfahrung und des Experimentes sagte Bacon:[13]
„In den Naturwissenschaften kann man ohne Erfahrung und Experiment nichts Zureichendes wissen. Das Argument aus der Autorität bringt weder Sicherheit, noch beseitigt es Zweifel. […] Mittels dreier Methoden können wir etwas wissen: durch Autorität, Begründung und Erfahrung. Die Autorität nützt nichts, wenn sie nicht auf Begründung beruht: Wir glauben einer Autorität, sehen aber nichts ihretwegen ein. Doch auch die Begründung führt nicht zu Wissen, wenn wir nicht ihre Schlüsse durch die Praxis (des Experiments) überprüfen. […] Über allen Wissenschaften steht die vollkommenste von ihnen, die alle anderen verifiziert: Es ist das die Erfahrungswissenschaft, die die Begründung vernachlässigt, weil sie nichts verifiziert, wenn nicht das Experiment ihr zu Seite steht. Denn nur das Experiment verifiziert, nicht aber das Argument.“
Ein Beispiel seiner technischen Voraussagen ist in Epistola de secretis operibus artis et naturae zu finden:
„Es können auch Instrumente zum Fliegen hergestellt werden, in denen ein Mensch sitzt, der eine gewisse Art von Apparat bedient, durch den künstliche Flügel die Luft bewegen, so wie es bei den Vögeln der Fall ist.“
– Rogerus Bacon: Epistola de secretis operibus artis et naturae[7]
Peylasop Roger Bakon (1214-1292) ilim-pen we téxnologiyediki nurghun qiyasliri we nezeriyeliri yéngiliqperwerlerning ilim-pen we téxnilogiye güllen´gen bugunki parlaq tereqqiyatlargha asas sélishigha sewepchi boldi. Meselen: Alim Roger Bakonning Uchalaydighan sünni jisim heqqidiki nezeriyisi Awropada Automobil, Pekap, Tiraktor, Zeppelin, Uchar Shar we Ayripilan we Sünni hemralarning keship qilinishigha türtke boldi. Uning bezi Teshebbusliri Ibin-sinaning iddiysidin köklep chiqqan bolsimu, qedimqi Yunan pelesepisi bilen yughurulup, hazirqi zaman meditsinining tereqqiy qilishigha asas salghan.
Peylasop Roger Bakon (1214-1292) Tomas Akwinasqa qarshi halda erkin ediologiyeni, yéngiliqqa köchüshni, bilishning biwaste tejiribige tayinishi kirekligini, nopuzgha qarisigha choqunmasliqni, tebiyetning qanuniyitini ölük tedbiqlashqa qettiy bolmaydighanlighini otturgha qoydi. Peylasop Roger Bakon (1214-1292) yene sheyi we hadisiler öz qanuniyiti ichide tereqqi qilidu, özgüreydu, bashtiki periqler tetürisige aylinidu, üstidikiler menggü üstide, astidikiler men´gü astidsa turiwermeydu, digen qarashlarnimu teshebbus qilip ottura esir qarangghuliqida yer tewrigendek qattiq zilzile payda qildi. Peylasop Roger Bakon (1214-1292) yene tejiribe sheyi we hadisini tonushning sewebi, tejiribesiz hichqandaq tereqqiyattin söz échish mumkin emes,- dep qarridi. Meyli Tomas Akwinas volsun Yaki Roger Bakon bolsun Ilim-pen yolida bésip ötken japaliq izdinishliri netijiside ilim-penning töridin orun aldi. Roger Bakionchlar bilen Tomas Akwinaschilar arisidiki ilmiy munazire we izdinishler Awropada Edebiyyat-Sennet oyghunishining tunji perdisini achti.
Martin Luther(1483-1546) German Peylasopi, Theolog, Edebiyat-sennet oyghunish dewrining heqiqi bayraqdari, Islahatchi, Inqilapchi we jahalet, xurapatliq we zulum qaplap ketken Awropagha Xudadin zimin´ge chüshken nur, diniy dahi.
Martin Luther Aristokirat bir ailide dunyagha kelgen. Bashta Erfurt Universititida, Kiyin Baden-Wittenberg qatarliq Universititida ilim tehsil qilghan.
Gérmaniye jemiyitini choqngqur tetqiq qilghan, jahalet, xurapatliq, jayilliq, qashshaqliq, bilimsizlik we namratliqning yiltizi heqqide uzaq yil ilim tehsil we emeliy istisharelerde bolghan.
Martin Luther eqilliq, dorust niyetlik, tirishchan we iradilik bir kishlikke sayip idi. Riyal hayat Uni Insanperwer, wetenperwer we milletperwer yaramliq bir shexsiyet qilip yitishtürüp chiqqan. Martin Luther kichigidin insanlargha bexit yaritishni, ularning tirikligide we ölgendin kéyin erkin we saadet ichide hayatini sürdürishini arzu qilidighan bir din görewlisi idi.
Martin Luther kallisidiki din we ademler heqqidiki birqatar chigish we murekkep suallargha jawap tépish üchün 1511-yili Italiyege seper qilghan. Rim watikanining Chérkawlirini, Medereslirini, Muellim we Talibelirini öz közi bilen körgen. Italiye riyallighini chüshünüp béqish üchün jemiyet tekshürüp nurghun qimmetlik matériyallarni toplighan.
Martin Luther Gérmaniyege qayitip kelgendin kéyin uzaq oylinip, axiri dini islahat élip bérishni qarar qilghan.Herqandaq bir islahatni élip bérishta salahiyet we mertiwe muhim bolidu. Martin Luther özining dini islahatini oqutquchiliq munbiride bashlashni eng toghra qedem dep qarap, 1512-yilidin bashlap Baden-Würtenberg Univérsititida Proféssorluq xizmitini üstige alghan. Martin Luther deris minbiridin paydilinip chirikleshken din görewlileri we nepsaniytchi emeldarlarni eyiplep, oqughuchilargha xeliqperwerlik, insanperwerlik we erkinlik iddiylirini tarqatqan.
1517-Yili Öktebirde Papa Léw X alahiyde elchilirini Gérmaniyege ewertip, xeliqni aldap, Altun tenggige „Guna chiqirish tumari“ sétip, „Tumarni sétiwalghanlar tengge satquchining yanchughida her qétim, altun tengge jiringlighanda, tengge sétiwalghuchining gunahi, gunahkardin sekrep chiqip kétidu, bu bir ibadet we shuning bilen ibadet qilghuchining rohiy paklinip, udul jennetke kirip kitidu“ digen sepsetini tarqitidu. Rim watikanigha qursiqida ghum saqlap turghan xeliq bu qaqti-soqtigha qattiq ghezibi kélidu we qozghulup kitidu.
Martin Luther bu herikette Gérman xeliqige rehberlik qilip, Isagha ibadet qilish, Gunahdin paklinish we tewbe qilishning qandaqtur Papa bilen biwaste munasiwiti yoq.Ibadetni hemme adem özi xalighanche qilsa, ömür boyi töwbe qilsa gunahidin saqit bolup jennetke kiridu, dep dinni tebligh qilghan. Bu gepler Rim papasini qattiq tériktüridu!
Pütkül Gérman jemiyiti Martin Luthergha egishidu. Luther papagha 95 maddiliq bir munazire mektubi yollaydu. Bu mektup kiyinche papa we Xiristiyan chérkawigha qarshi partilighan Gérman xelqiningla emes Awropadiki bu heriketke qatnashqan barliq chérkawlarning chiriklikige qarshi heqqaniy we toghra bolghan heriketlerning inqilap we islahat heqqidiki nizamnamisigha aylinip kétidu!
1519-yili Papa we terepdarliri pütkül Awropagha ot déngizidek yamrighili turghan bu inqilapni bésiqturush üchün Martin Luthérchilarning wekilliri bilen Leipizigda söhbette olturushqa mejbur bolghan.
Papa we Chérkaw terep bilen ötküzülgen söhbetlerdin jiddi yaxshiraq netije chiqmighachqa, inqilap herterepke yamrash girdawigha kélip qalghan.
Del mushu waqitta yeni 1520-yili 2-ayda Martin Luther inqilapchilarning rehberlridin birqanchisige mektup yollap“ Siler oyghunidighan we ornunglardin des turidighan waqtinglar yitip keldi, Siler emdi qelemnila emes, qilichlarnimu ishqa sélinglar. Tengrining iradisini heqiqi ishqa ashurushning axirqi charisi qilich we Urush“ dep yazghan. Martin Luther yene xeliqqe murajet qilip: barliq imkanlarni, qolimizda bar bolghan barliq qurallarni toluq ishqa sélip, Chirip ketken Chérkaw hakimiyitini we uni qollighuchi zeherlik yilan-chayanlarni jazalayli!-Digen chaqriqni otturgha qoyghan! Papa bu ishtin qattiq ghezeplinip Martin Lzthérgh yüzligen gunahlarni artip, gunahini tonup, töwbe qilmisa qattiq jazalinidighanlighini élan qilghan.
Martin Luther Papaning agalandurushliri we Chérkawlarning tehditlirige bash egmey heqqaniyet üchün xeliq terepte turup axirghiche küresh qilish iradisini jakarlidi. Papa Martin Lutherni tutush buyrughi chiqartidu. Martin Luther yoshurunuwélip, bir tereptin inqilapqa qumandanliq qilsa, yene bir tereptin Injilni Intayin estayidilliq bilen Latinchidin Gérmanchigha terjime qilip, 1522-yili Séntebirde kitapning süpetlik Gérmanche nusxisini neshir qilip Pütün Gérmaniyege tarqitiwétidu! Bu ish Awropada bir diniy, siyasi, kultural we ijtimayi islahat élip bérishning xitabnamisi bolup qaldi.
Martin Lutherning Injilni Gérman tiligha örüp neshir qilip tarqitishi peqet Germaniyedila emes, belki pütün Awropada Edebiyat-Sennet oyghunish herkitining piltisige ot tutashturiwetti. Shuning bilen Injil Awropadiki nurghun tillargha terjime qilinip, xeliqning közi échildi we Gérman tili qatarliq resmiy yazma til süpitide qollunilidighan Milli we edebiy tillar barliqqa keldi!
Nikolay Kopernik(1473-1543)ning Astirnomiye jehettiki bayqashliri Yunan peylasopi Aritotles we Petollomilarning yer merkez telimatinining ornini igilidi. Kopernikning quyash merkez telimati Diniy jemiyetler ijtimayi sistimisining omurtqisini teshkil qilghan Xudaning tupraqni yaritish heqqidiki riwayiti we Yunan pelesepisidiki yer merkez telimati qatarliqlarning ornigha chiqip,chirkawlarning pütlkül jemiyet üstidin ming yillardin béri dawamlashturup kelgen hakimiyitini tewritip qoydi.
Uningdin bashqa Djurdanow Brono(1548-1600) Alemning cheksizligi we birpütünligi nezeriyisi we Ilah yaratqan hemme nersining zihni w royi bolidu, tebiyettiki herqandaq jisim we hadise bir pütün bolghandin bashqa öz aldigha mawjutlighinisürdüridu, telimati, mawjut diniy Idiologiyening, dinning esli mhayitidin yiraqliship ketken dogmatizimchi birqatar telimatlirni tewritip qoydi.
Galili(1564-1642) Xiristiyan diniy jemiyetleri chekligen, Türkistanliqlarning Téleskoplari arqiliq asman jisimlirini küzütüp, Samn yoli, Ay shari, Yupetir we tört hemrayi qatarliqlarning herkiti, Winira we Yersharining Quyashni merkez qilip we öz oqi etrapida qandaq aylinidighanlighi heqqide hüjetlik üch chong qanuniyetni keship qilip, Rohaniy alimlarning bu heqtiki xata qarashlirigha xatime berdi.
Torchilli(1606-1647) Hawa bésimi nezeriyisi we suyuq jisimlar méxaynikisi telimati ming yillap diniy jemiyetler eshebbus qilip kelgen hawa we suyuq jisimlar heqqidiki qarashlarni inkar qildi. Torchilli téximu ilgirligen halda bir Atmosféra bésimining texminem 76 Cm igizliktiki simap tüwriki hasil qilalaydighan bésim küchige teng kilidighanlighini éniqlap, Insanlarning kilassik pizikiliq bilimlirige inqilap xaraktérliq yéngiliq élip keldi!
Boyél (1629-1691) Gaz Maddisining massisining hejimi bilen bésim küchining ottursidiki qanuniyetni élan qildi we belgülük témparatorada gaz jisimning bésimi bilen hejimi tetür tanasip bolidighanlighini ispatlidi.
WiIiyam Harwéy(1578-1657) Hazirqi zaman Fiziologiye we Biologiye pinining deslepki asaschiliri bolup, ottura esirde ular tetqiq qilhghan adem bedini we ösümlüklerning organliri heqqidiki tetqiqatlar kupurluq dep tenqitlen´gechek Méditsin, Biologiye we Fiziologiye dunyada qettiy tereqqiy qilmighanidi. Wiliyam Harwéy Ösümlükle, Haywanlar we Ademning bedinini tetqiq qilip, janliqlardiki qan aylinish qanuniyitini murekkep we egri toqay yollardiki qiyinchiliqlarni yéngish arqiliq bayqap chiqti! Bu nezeriye 1543-yilgha kelgende bashqa alimlar teripidin étirap qilinip, Béryusilliq Doxtur Wésallus(1515-1564) teripidin téximu béyitilip, Ispaniyelik doxtur Sérwit(1509-1553)ning qanning kichik aylinishi qanuniyiti digen keshpiyatlar asasida tereqqi qilip, 1628-yilgha kelgende Williyam Harwéy tereipidin zamanisigha munasip derijide aliy mektep derislikliri we dawalash emeliyitige yarighudek qilip mukemmelleshtürüldi.Bu keshpiyat chérkawlarning ming yildin béri asaslinip kelgen Qedimqi yunan doxturi Garunning eneniwiy qarashlirni aghdurup tashliwetti.
Frensis Békon dunya maddidin tüzülgen, maddilar insanning iradisige boysunmastin, bir-birige sewep-netijilik baghlanghan halda toxtimay heriket qilip turidu, deydu. Kishilerning dunya heqqide, téximu konkértraq éyitqanda madda heqqide bilgen we bileleydighanliri peqet madda we maddining herkiti arqiliq ashikare bolghanliri bolup, bu bilishler güzütish, pikir qilish, tejiribe qilish we xulase qilish arqiliq ishqa ashidu,dep qaridi. Békon tebiyetni tebiyet qanuniyetliri asasida chüshünishni, chüshünishke nahil bolghan bilimlerni tebiyetke masliship turup ishlitishni teshebbus qildi. Békon yene tebiyet qanuni arqiliq tebiyet küchliridin ghalip kélishni teshebbus qildi. Békinning ilham, tejiribe we xulase jehettiki pelesepisi bashta Awropa,kéyin pütkül dunyaning hazirqi zaman pelesepe we tebiyi penlirining tereqqiyati üchün intayin paydiliq rollarni alghan. Békon idiyalist emma matériyalizimchi peylasop bolup, ilham xudagha bolghan étiqattin kilidu, idrak we eqil bolsa tejiribedin kilidu, dep yazghan. Mana bu Békonning meshhur bilish nezeriyisi.
Dékart (1596-1650) Awropa Edebiyat-sennet oyghunush dewrining awangartlirining biridur. Dékartning „Métodologiye“, „Métafizika“, „Pelesepe Nizami“ digen dangliq eserliri bar. Dékart Békongha oxshashla mederes pelesepisige qarshi chiqqan.Dékart Insaniyet jemiyitidiki jahalet we jayilliqning Diniy jemiyetning insanlar jemiyitige qara-qoyuq arlishishiwélishidin, dep qarighan. Békon pelesepeside tejiribe we yighinchaqlash asasi orunda bolsa, Dékart pelesepiside bilimge murajet qilip eqliy muhakime qilishni, Pikir, Tepekkur we izdinish jehettin erkin bolushni teshebbus qilghan. Dékart sheyi we hadisilerning biz qiziqqan tereplirini bilishte eqliy bilish hissiy bilishtin üstün turidu. Tejiribigila emes, ilmy analzgha yol bérishni teshebbus qilghan. Dékart eqilge tayinip qilin´ghan mukakimide menggü xataliq chiqmaydu, dep oylayti. Dékart sheyi we hadisiler heqqidiki billimlirimiz ularni körüp we tutup qazanghan tejiribimizgila emes, belki bashqilarning tejiribe-sawaqliri asasidamu barliqqa kélidu dep qarighan. Bilish hissiy, idraki we eqliy dep üchke ayrilidu. Dékart bu üch bilishte idraki bilishke sel qarighachqa, bilimning qeyerdin bashlanghanlighi heqqide tepsili toxtalmighan.Dékart özi bir idiyalistik peylasop turup, barliq chüshenche we pikirler eqliy xulase we tejiribedin ötüshi kirek, dep qarayti. Dékart yene maddaning shekli we massisi bolidu, roh we idiyede bolsa massa we shekil bolmaydu, dep qarighan. Mana bu Dékartning meshhur ikki menbelik nezeriyisidur.
Bu yerde méning tekitlep qoyidighinim dunya madda, jisim, inirgiye we rohtin tüzülgen. Herqandaq sheyi we hadiside maddiy we rohiy xususiyet bar bolghan bolidu. Herqandaq jisimning idraki, eqli, hushi we tuyghusi shu jisimning shekli, massisi, hejimi we ching kichiklikige qarap bar bolghan bolidu. Herqandaq madda we Roh bir-biridin mustesna halda mawjut bolup turalmaydu. Dékart bolsa Fizika bilen Mitafizikiliq hadisilerni bir-biridn ayrip chüshendürgen. Shunga Dékartning ikki menbelik telimatidiki mitafizikisigha Malbiranish qatarliq rohaniy idiyalis peylasoplar, Fizikiliq tereplirige Sipnoza we Didro qatarliq jahanshomul matériyalist alimlar warisliq qilip, béyitti we tereqqiy qildurdi.
Baruch Sipnoza(1632-1677) bolsa gherip hazirqi zaman pelesepesining asas salghuchilirining biri bolup, Uning Shu yillarda neshir qilin´ghan „Tiologiye heqqidiki siyasiy maqaliler“, „Étika“ Qatarliq wekilxaraktirgha ige eserliri bar! Baruch Sipnoza dunya maddidin tüzülgen. Madda bir pütündur. Madda mawjutluq nuqtisidin eziliydur, yaritlmighan we yoq bolmaydu! Maddning özi Xuda, Xuda ebediy yoq bolmaydu, dep qarighan. Eger Xuda bar bolsa, bu xuda Tebiyettur, uninggha ishinish we étiqat qilishqa erziydu,dep qarighan.
Baruch Sipnoza yene tebiyet terkipliri öz aldigha heriket qilip, heriket haltide maddidin kilip, yene heriket halitide maddigha qayitidu, dep qaraydu. Barliq sheyi we Hadisiler bir-birige baghlanghan halette mawjutlighini dawamlashturidu. Barliq sheyi we hadisiler biri birini teqezza qilidu, sewep we netijilik munasiwet ichide heriket halitide bolghan bolidu, dep qarighan.
Toghra german peylasopi Martin Lutér, Nekolay Kopernik, Brrono, Galiléy, Kéflér, Torichélli, William Harwey, Frénsis Békon, Dékart, Sipnoza, Hégil, Kant we Nietche, Marx, Artur Schopenhauer qatarliqlar birining izini biri bésip, insaniyetni ottura esir qarangghulighidin yoruq dunyagha bashlap chiqti.
Bu insaniyet üchün heqiqitenmu bir altun dewir boldi. Awropa medeniyet jehettin ikki ming yil awalqi qedimqi Yunan medeniyiti we ottura esirde sheriqte güllen´gen Türk-Islam medeniyiti enenisige warisliq qilip, maarip we ilim-penning yoruq meshilini qaytidin yorutti. Awropada miladi 1100-yillardin miladi 1500-yilghiche 4 esir ichide Germaniyede Humbold Univérsititi, Ludwig Maksimiliyan Univérsititi, Firansiyede Faric Univérsititi, Engiliyede meshhur Okisford Univérsititi, Kémbirig Univérsititi qatarliq 70 ke yéqin Bugünmu dunyagha dangliq Univérsititlar qurulup, ottura esir qarangghuliqigha xatime bérildi. Dini jemiyet ilim-pen bilen yariship qélish pirinsipida otturgha chiqti.
Awropadiki milletler Xeliq arisidiki ediologiye jehettiki tengsizlik, edebiyat-sennet, ilim-pen, medeniy- maarip we téxnologiye jehettiki monopolluqni bikar qilip, yoquri tebiqe sinipidikilerdin kelgen heddidin ashqan zulumni axiri pachaqlap tashlap, qedimki kilassik medeniyetler we xeliq volklori asasida dunyawi islahat we tereqqiyatning altun meshili bolghan Awropa Edebiyat-Sennet oyghunishi meshilige ot tutashturdi!
03.10.2023 Gérmaniye
Onunchi Bap: Awropa Edebiyat-Senniti we Shu Dewirdiki Uyghur Edebiyat- Senniti Güllinishining Qisqiche Teswiri
Sheriqche we Gheripche Alahiydilikke Ige Bolghan Uyghur Mededniyitining Qisqiche Teswirige qaraydighan bolsaq, yiraq Sheriqtiki Xensolar, Yaponlar we Koriyanlar Uyghur Medeniyitining tesirige uchrisa uchrighanki, Uyghurlar hich bir tarixta Yiraq sheriqning medeniyitining tesiri astida bolup baqmighan Uyghur medeniyitining sériqtopaliq medeniyitige qarighanda Hindistan, Babilon, Misir we Yunan Medeniyitige bekraq yéqinlighigha, Uyghur medenyitining dunyaning sheriq teripidiki gherip medeniyiti ikenlikige qayil bolmay turalmaymiz. Bu Uyghur Ejdatlirining gheip bilen qanche ming yillardin béri yéqin ilishkide bolghanlighining alamitidur.
Bujehettin qarighanda tarixta Sheriqtiki Uyghurlarda peyda bolghan herqandaq nersining Gheripte, Gheripte peyda bolghan herqandaq nersining büyük Uyghur Ilide waryantlirining tépilidighanlighigha ilmiy jehettin qanaett keltüreleymiz.
Uyghur yazma edebiyati we éghiz edebiyatidiki nurghun amillar ghriptiki yazma we aghzaki edebiyat hadisiliri bilen asasen digüdek oxshash. Uyghur edebiyatida we métologiyeeside gherip edebiyatidiki élimintlarni uchrutush anche tes emes. Bundaq bolishi Uyghurlarning qanche 10 ming yillardin tartip medeniyet jehette sheriqni emmes belki gheripni teqip etkenliki bilen munasiwetliktur! Uyghurlar tarixta sheriqte peyda bolghan din we pelesepiwiy éqimlargha emes, gheripte peyda bolghan din we pelesepiwiy éqimlargha alahiyde ehmiyet bérip kelgen; Bu heqte minglighan misallarni tapqili bolidu. Biz bu kitapning ushbu babida bashqisini qoyup turup Gheriptiki edebiy Oyghunush dewride medeniyetning yeni ilim-pen we edebiyat-sennetning Uyghur Ilide qandaq derijide ikenlikige nezirimizni azraq aghdurup baqayli.
Sinchilap qaraydighan bolsaq milliy medeniyet namayendilirimizdin Abu Jappar Muhmmad Bin Musa Al Huwarizimi( 780-850), Ibin-Sina (980-1037) Yüsüp Xas Hajip( 1017-1077) tin tartip, Ahmet Yesiwi (1093-1166), Ahmet Yükneki (12-Esirde Qeshqerde Yashighan), Jallaliddin Rumi( 1207-1273), andin Nesridin Burhaniddin Oghli Rabghuzi (1250?-1350?), Sekkaki (14-Esir), Abeydulla Lutfi( 1366-1465), Atayi (15-esir), Alshir Newayi (1441-1501), Ayazbeg Qoshchi (1480?-1560?), Sultan SeyidHan ( 1487-1532), Sultan Abdureshidxan (1507?-1570, Shair we Muzikant Melike Amannisaxan (1518?-1553?), Alim we Muzikant Qidirhan Yarkendi (1503?-1572), Shair Babarehim Shah Meshrep (1657–1711), Muhammedimin Ghujamquli Xirqiti (1634-1724), Muhammed Binni Abdullah Xarabati (17-Esir otturliri-18-Esirning bashliri), Muhemmed Sidiq Zelili (1672-1762?), Nöbiti (1663-1779), Molla Elem Shehyari (1713?-1783?), Molla Bilal Ibni Yüsüp Hoteni (17-Esirning axiri-18-Esirning bashliri), Muhammed Sidiq Bershidi (1715-1875), Ahmet Hojamniyaz Oghli (1717-1827), Qelender (1760-1840), Abdureyim Nizari (1770-1863?) qatarliqlarning hemmisi Al-Faraning telimati asasida xuddi xisletlik derya süyidek éqip Türkistanda 13-Esirdin 17-Esirgiche rasa güllinip, 18-esirdin 19-Esirgiche xarabeliship, zeyiplishishke bashlighan, 20-Esirge kelgende qaytidin hayati küchke ériship, bugünki künlerde qirghinchiliqqa duchar bolghan Uyghur medeniyitining Kironik xeritiside Awropa-Uyghur, Uyghur Awropa medeniyetlirining asasliq arisidiki harmonik baghlinishni we Yiltizi bir xeliqlerning medeniyet endizelirining asanla özgürep ketmey qanche ming yillar dawamlishidighanlighini asanla köriwalghili bolidu!
Al-Farabi özining Pantézimliq bir pütün dunya qarishini tebiyet, jemiyet, din we ilim-pen heqqidiki tetqiqatlirigha yughurup, xurapatliq, dogachiliq we nadanliqning insaniyetning medeniyet tereqqiyati üchün süpürüp tashlanmisa bolmaydighan jahalet ikenligini ilgiri sürdi. Al-Farabining dunyaning maddilighini, maddining yoqalmaslighini, sheyi we hadisilerning sewep netijilik bolidighanlighini we mawjudiyet hemde mewhumiyetning öz-ara baghlinishliq bolidighanlighini ilgiri sürdi. Al-Farabi yene Dunyaning qanuniyetlik we sewep netijilik bolidighanlighini, Alemni bilishning mumkin bolidighanlighini, ilim-penning muhimlighini we Insanlar arisidiki ijdimayi barawerlikni ishqa ashurup, siyasiy erkinlik we maddi texsimatning adilliqigha kapaletlik qilishni teshebbus qilghan. Sheriqning Arestotili, Insaniyetning ikkinchi ustazi, dep shöhret qazan´ghan ulugh alim Al-Farabining yoqarqi pelesepiwiy séstimisi Uning pelesepisige warisliq qilghan we gtereqqiy qildurghan Ulugh alim Ibin-Sina (980-1037), Ibni-Tufeyli(1110-1185), Ibni Rushid (1126-1198), Ümer Heyyam (1048-1131), Nizami (1441-1203), Ibni Haldun(1332-1406) qatarliq meripet yultuzliri arqiliq Gherip Dunyasigha tesir körsütüp, 13-Esirdin we 16-Esirlergiche Awropada peyda bolghan Edebiy Oyghunush herkitige deslepki asaslarning sélinishigha sewepchi bolup qaldi!
Awropa Edebiyat-Sennet Oyghunishi Dewridiki Awropa Edebiyat-Senniti we Shu Dewirdiki Uyghur Edebiyat- Sennitining alahiydilikliri heqqide toxtalghanda yene gepni Nesridin Burhaniddin Oghli Rabghuzi(1250?-1350?) we Uning „Qiseyi Rabghuzi“ Digen esiri we Awropa edebiy oyghunish dewrining bayraqdari Dante Alighieri (1265–1321) we Uning shah esiri „Ilahiy Kommédiye“ Heqqide gep qilmay ötelmeymiz. Sheriqtiki Edebiy Oyghunush Nesridin Burhaniddin Oghli Rabghuzi(1250?-1350?); Gheriptiki edebiy Oygghunush bolsa Awropa edebiy oyghunish dewrining bayraqdari Dante Alighieri (1265–1321) we Uning shah esiri „Ilahiy Kommédiye“ si bilen bashlan´ghan.
Nesridin Burhaniddin Oghli Rabghuzi Sheriqning, Danti Alighieri Gheripning Edebiy Oyghunishining bayraqdarliri bolup, her ikkisi Insaniyet kona dewirdin yéngi dewirge almishiwatqan dewirde ijadiyat élip barghan we insanperwerlik, erkinlikni we xeliqchilliqni merkez qilghan yéngi bir ediologiyening dunyagha yéyilishigha asas salghan islahatchi ediplerdur.Her ikkisining eserliride islahatchiliq, erkinlik, meripetperwerlik, insanperwerlik rohi asasiy orunda turidu.
Nesridin Burhaniddin Oghli Rabghuzi we Dante Alighieri her ikkisi mukemmel diniy bilim alghan, bilimning herqaysi terepliridin mukel yitishken, köp til bilidighan shexisler bolup, her ikkisi kilassik dewirning kenji edibi, yéngi dewirning bayraqdar edibi bolushqa layiqtur. Nesridin Burhaniddin Oghli Rabghuzi shu dewirde ilimi-irpan tili hésaplan´ghan Erep-Paris tili we edebiyatini bilgendin bashqa; Yéngidin shekillinish aldida turiwatqan Hazirqi Zaman Uyghur edebiy tilini yoquri sewiyede biletti; Dante Alighieri bolsa Shu dewirdiki Awropada ilmiy-Irpan tili hésaplinidighan Girik we Latin tili we Edebiyatini bilgendin bashqa, Yéngidin edebiy til bolup shekilliniwatqan Ido-Gérman Jümlidin Italiye tilini mukemel derijide biletti. Biri Uyghur edebiy tilida, yene biri Italiye edebiy tilida ijadiyet élip bérip, ilim-pen we edebiyat-sennet dunyasda esirlep dawamlashqan diniy jemiyetning ilim-pen we medeniy maariptiki boyunturiqini parchaqlap tashlap, hemme adem kitap oqup, hemme adem bilim alidighan meripetperwerlik, tereqqiperwerlik shundaqla insanperwerlikni asas qilidighan dewirning yitip kilishige asas saldi! Her ikkisi öz dinlirigha sadiq bolghan halda diniy jemiyetning hakimiyet we medeniy-maarip ishlirigha chat kiriwélishigha qarshi turghan.
Dante Alighieri we Nesridin Burhaniddin Oghli Rabghuzidin bashqa yene shu dewirning edebiyat-senneti we Ijtimayi tereqqiyatigha jiddiy tesir körsetken yene nurghun shexisler bar!
Awropadiki Edebiyat-Sennet Oyghunishini hayati küchke ige qilish üchün Diniy jemiyetning ijtimayi tereqqiyatni boghup turghan barliq közge körünidighan we körünmeydighan koyza-kishenliridin azat bolush kirekidi. Aristokiratlar we Rohbanlar sinipining boyunturuqliridin peqet yéngi maarip we ilim-pen arqiliqla qurtulghili bolatti. Awropada shekillen´gen yéngiche maaripning tesirige uchrighn yoquri qatlam sinipida peyda boliwatqan Burjuazlar/yeni yéngiliqperwer küchlerde insanperwerlik we meripetperwerlik iddiyisi küchlükidi.Shunga jemkiyette yéngi mekteplerni échish, Qedimqi Yunan medeniyitige, Rim Émperiyesige we Türk-Islam Medeniyitige ayit- Xiristiyanliqning jemiyet tereqqiyatigha yük bolup qalghan birqisim diniy cheklimiliridin xali bolghan Pelesepe, Edebiyat-Sennet, Tibabet, Matimatika, Astironomiye we Kimiyagerlikke ayit her türlük bilimlerni toplash, tetqiq qilish we milli maaripni ilim-pen sahesidiki yéngiliqlar arqiliq ozuqlandurush herkiti kötürülüp, Duyaning hazirghiche dawamliship kelgen sistimisigha asas sélindi. Shunga Kilassik medeniyetni tetqiq qilip, insaniyetning bugüni üchün xizmet qildurushtin ibaret pelesepe we edebiyat sennettin bashlan´ghan bu heriket ming yillap uxlap yatqan medeniyet qaytidin közini achti, digen menada Awropa Edebiyat-sennet Oyghunishi, dep ataldi.
Bu heriketke Xuda dunyani insanlar üchün yaratqan, her ishta insanni we insan tebiyitini mekez qilip oylash, pilanlash we herketlinishni asasiy pirinsip qilish lazim. Maarip, ilim-pen we din insanlar üchün xizmet qilishi lazim dep qaraydighan pelesepe yitekchilik qildi. Yéngiliqperwerchiler herqandaq nerse muhimliq jehette ademdin éship chüshelmeydu; Milletler biridin yoquri we töwen emes, Insantebiyitini üstün bilidighan, bilimge we tereqqiyatqan ehmiyet béridighan Humanistik iddiyelam jemiyetke bexit yaritidu, dep qaridi! Islahatchilar yene insan tebiyitining artuqchiliqlirini medihiylep, radikal dinchilar mobalighe qilidighan insan tughulishtinla gunahkar bolidu, herqandaq ishni hökmaranlar we rohbanlar sinipining iradisi boyinche qilmisa dozaqqa kiridu, digen sepsetige, dunya adem üchün yaritilghan, adem erkin yashishi lazim. Meripetperwerlik, Teng-barawerlik we erkinliklam jemkiyetni qutulduriwalidu, dep qarap, insanperwerlikni teshebbus qilidu, insan tebiyitining alijanaplighini medihiyleydu we Insanning nopuzini mueyyenleshtürüp, insanning qedri-qimmiti we shan-shöhritini maxtaydu. Insanperwerlik pelesepisining teshebbuschiliridin Dantiy“ Insaniyetning béshidin kechürgenlirining özila uni maxtap we medihyleshke bahane sewep bolup yétip ashidu“-digenidi. William Shakesper „Insan özi bilen oxshash janliqlar arisida zéhin, idrak we eqil arqiliq alahiyde periqlinip turidu; Bilim we Iddiye sewebidin insanlar kuch-quwetke tolghan bolidu, Insanning eqil-parasiti yaratquchimizdin, exlaqi we herkiti perishtilerdin, örnek alghan“ dep qarayti. Edebiyat-Sennet we Pelesepe Oyghunishi Dunya Insanlar üchün yaritilghan, hemme nerse Humanizimliq pelesepini merkez qilip pilanlinishi lazim, dep qaridi! Shu seweptin özini yaratquchining ornigha qoyuwélip, ademning üstünlikini inkar qilidighan munarxizim, Özini tengrining ornigha qoyuwélip muqeddes kitaplarni süyistimal qilip yashaydighsan diniy radikalizim we Özlirini Tengrining iradisi dep qarap Jemiyetni xuddi éghir taghdek shillisidin bésip turghan Millitarizimni inkar qilidighan sistima Üch esirdin Besh esirgiche bolghan ariliqta tarixtin kelgen barliq édiologiyelerni yeni hakimiyetlerni yiqitip, yéngi dunya tertiwi shekillndi.
Biz töwende yoqurda éytilghan yéngi dunya tertiwining shekillinishige muhim sewep bolghan Awropa Edebiyat-sennet Oyghunishi we Uyghuristan Edebiyat-Sennet Güllinishide asasliq rol oynighan dewletler we shexisler heqqide ayrim-ayrim halda qisqiche toxtulup ötümiz.
Awropada yüz bergen Edebiyat-Sennet Oyghunushi Herkitini üch basquchqa bölüshke bolidu. Birinchisi: XIII Esirdin XIV Esirgiche bolghan Awropa edebiy-oyghunush herkitining bixlinish mezgili yeni güllinish basquchi; Ikkinchisi: XIV Esirdin XV Esirning otturlirigha qeder bolghan ottura mezgil yeni tereqqiyat basquchi; Üchünchisi: XV Esirning axirliridin XVI Esirgiche bolghan kéyinki mezgil yeni rasa güllengen basquchi.
Awropada yüz bergen Edebiyat-Sennet Oyghunushi Herkitining Birinchisi: XIII Esirdin XIV Esirgiche bolghan Awropa edebiy-oyghunush herkitining bixlinish mezgili bolup, bu dewirning asasliq wekilliri süpitide Danté Aligéri(1263-1321), Francesco Pétrarka(1304-1374), Boccaccio Geovanni(1313-1375) qatarliqlarni misalgha keltürüshke bolidu.
Danté Aligéri(1263-1321) kona we yéngi dewirning almishish mezgilidiki dewir halqighan yazghuchi bolup, edebiyat-sennetke ayit tarixi eserlerde ottura esirning kenji shairi, shuning bilen birge yéngi zamanning tunji shairi, dep tilgha élinidu. Danti aqsöngek ailiside dunyagha kelgen bolup, shu dewirning aldinqi qatardiki mektepliride ilmiy tehsil körgen. Danté Aligéri kichigidila diniy telim-terbiye alghan bolup, Ilahiyettin toluq xewerdar bolghandin bashqa yene Qedimqi Yunan we Rim medeniyitini bolupmu edebiyat-sennitini puxta bilgen shexsiyetler qataridiki bir edipidi.
Danté Aligéri(1263-1321) Universitét tehsili pütkendin kéyin dewletning memuriy qatlimida xizmet qilghan bolup, diniy jemiyetning dewletning qanunchiliq qurulishi we siyasi idarisige arlishiwélishini qattiq cheklesh teshebbusuni otturgha qoyghanidi. Danti eserliride dewletni féodal aqsöngekler we diniy rohaniylarning cheklimisisiz bashqurushni, hakimiyet ishliri bilen dinni ayriwitishning jemiyet tereqqiyatigha eng paydiliq usul ikenligini teshebbus qilghanidi.
Danté Aligéri(1263-1321) heqqide toxtalghanda uning „Ilahiy Komédiye“ we „ Özgiche Hayat“ esirini misal keltürüshke bolidu. Autor Ottura qedimqi zamandiki Pelesepe, Téologiye, Edebiyat we Sennetning barliq alahiydiliki jem bolghan „Ilahiy Komédiye“ digen esiride kona dewir bilen yéngi dewirning, yéngiliq bilen konaliqning ottursidiki hayat-mamatliq küreshni ekis ettürüp bergen. „Ilahiy Komédiye“ Gérmanchisi „Die Göttliche Komödie“, Englishchesi „Divine Comedy“dur. Bu eser 14233 misra, 3500 koplettin teshkil tapqan, Gérmanche neshri 544 bettin ashidighan dunyawiy eser bolup, tunji qétim 1472-yili neshir qilin´ghan. Eser Meshhergah, Dozaq we Jennet digen üch qisimgha bölüngen bolup, bu eserde Danté Aligérining qedimqi Rim shayiri Wérchiléy bilen uning meshuqi Biyatlézning hemralighida meshhergah, Dozaq we Jennetni ziyaret qilghanlighidin ibaret bir chüshi teswirlen´gen.
Danté Aligéri Italiye Pelasopi Publiyus Vergiliyua Maro Polla( v.Chr.70-v.Chr19), Yunan Peylasopi Aristotles (v.Chr 384-v.Chr 322), Yunan Peylasopi Homer (v.Chr?-v.Chr), Italiyelik Peylasop Thomas Von Aquin (1225-1274), Qedimqi Misir Peylasopi Claudius Ptolemäus ( n.Chr 100-n.Chr 170), Italiye Shairi Publiyos Ovidiyus Naso(v.Chr 43-v.Chr?) qatarliq büyük alimlarning eserlirining tesirige uchrighan.
Danti hakimiyet dindin ayrilghan, jemyetni qanun bilen idare qilidighan, hemme adem qanun aldida barawer bolidighan, hichkimni hichkim ezmeydighan we xorlimaydighan, adilliq bilen bashqurulidighan bir jemiyetke bolghan telpünishini ipadilep, ach köz, nepsaniyetchi, qara-niyet, shehwetperest, ichitar, hesetxor bir popni dozaqning ichide, adil, insanperwer, démokrat, xeliqperwer, keng qursaq, jessur we eqilliq bir padishahni jennetning ichide teswirligen.
Ottura esirdiki „Ilahiy Komédiye“ Gérmanchisi „Die Göttliche Komödie“, Englishchesi „Divine Comedy“digen bu eserde eyni dewirdiki pütkül jemiyetni qaplighan zulum, namratliq, buruxtumluq, bilimsizlik, jayilliq we nadanliqning yiltizining jemiyetni bashtin boygha zeherlep bolghan ijtimayi xurapatliq ikenligini, erkinlik, démokratiye, meripetperwerlik, milletperwerlik, wetenperwerlik we medeniy maaripning insaniyetni qurtulduriwalidighan xasiyetlik engüshter ikenligini mediyligen. Shunga U Awropa edebiyat-sennet Oyghunish herkitining eng bashta kelgen bayraqdari hésaplinidu.
Francesco Pétrarka(1304-1374) Awropada bashta eng bashta sanilidighan dangliq Italiyan ediplerning biri. Francesco Pétrarka shu dewirde tonulghan alimlardin Marcus Tullius Cicero, Vergil Ovid, Augustiniyos Von Hippo, Niccola Machiavelli qatarliqlarning küchlük tesirige uchrighan. Francesco Pétrarkaning künimizgiche “Canzoniere, Rerum, vulgarium fragmenta-Italiyanche bolghachqa Uyghurchigha terjime qilalmidim“, „ Süßes Übel, Süßes Leid und Süßes Lust-Tatliq yitirqash, Shirin azap we Baldek ishtiyaq“, „ Ailiwiy Ishench), „Secretum meum, Meine Geheimnis-Sirlirim“, „Das Einsame Leben-Yigane Hayat“, „Das Lyrische Werk, Canzoniere-Lirikilar“; „ Aufrufe zur Erretung Italiens und des Erdkreises-Italiyeni we Yersharini Qurtulduriwélish Heqqide Chaqriq“ qatarliq 7 kitabi yitip kelgen.
Francesco Pétrarka bu kitaplarni Latinche we Italiyechide nesriy we nezmiy shekilde yézip chiqqan bolup, bu eserlerde Italiyede esirlep qayide bolup ketken qoyuq diniy tüste, dinni terghip qilish üchünla qelem tewritidighan, bilim we sennet peqet din üchün xizmet qilishi lazim, deydighan qatimal eneneler buzup tashlinip, insanperwerlik we kishlik hoquq, Milletperwerlik, Wetenperwerlik we Meripetperwerlik témisigha bérip chétilidighan erkin ijtimayi meseliler asasliq meseliler qatarida teswirlen´gen. Bolupmu Alim Francesco Pétrarkaning eserliride 14 misraliq qilip yézilghan dinning we rohaniy jemiyetning cheklimisidin xali Muhabbet lirikiliri hazirghiche Awropada söyülüp oqulmaqta. Francesco Pétrarka bu shierlirida qiz yigitlerning erkin muhabbetlishish yolidiki xushalliq we meyüslik, teshwish we intilish, ghaye we qizghinliq qatarliq sap we nazuk tuyghularni tebiyet menzirilirige qoshup teswirlep, Awropa edebiyatida tunji bolup, oqurmenlerni Edebiyat-Sennetning sap hawasidin erkin nepes alduridighan isil eserlerni yazghan. Francesco Pétrarkaning yene bir qisim eserliri Pelesepe, Etika, Sotsologiye, Siyaset we Qanun témilirigha béghishlan´ghan bolup, bu eserlerdin Autorning wetenperwerlik iddiysi, Milletperwerlik rohini körüwalalaymiz. Buninggha Uning „ Aufrufe zur Erretung Italiens und des Erdkreises-Italiyeni we Yersharini Qurtulduriwélish Heqqide Chaqriq“ digen esirini misalgha alsaq kupaye qilidu. Francesco Pétrarka bu esiride italiyening, Italiyan millitiningla emes pütkül dunya we Insaniyetning kélichigining ghémini yep, özining bugün köp qismi riyalliqqa aylan´ghan ghayiwi arzu we armanlirni teswirligen!
Giovanni Bokkachchio/Boccaccio (1313-1375) Italiyening Edebiy Oyghunush herkitining harpisida yashighan dangliq alimlarning biri bolup, uning edebiy we Peelesepiwiy eserliri Awropa-Edebiyat Oyghunush dewrining aldi-keynide Awropa medeniyiti we Edebiyat-Sennitining güllinishide muhim rol Oynighan.
Giovanni Bokkachchio/Boccaccio Aliy mekteplerde Dangliq Edip Danté Aligéri(1263-1321)ning „Ilahiy Kommédiye“sidin Liksiye sözleydighan muellimidi. Giovanni Bokkachchio/Boccaccioning eng dangliq eserliridin „On Künlük Söhbet“ digen nesri eseri bar bolup, waba késili tarqilip ketken bir waqitta 10 ademning hichkim bilmeydighan menzirisi güzel bir yerge bériwélip, shu yerde her bir adem her küni birdin 10 Kün ichide 100 hikayini bir-birige éyitp bergenligidin ibaret jeryan teswirlinip, eserde yan tereptin jemiyettiki Chérkaw we mustebit hakimiyet üstidiki chilböreler teripidin qaynaqlan´ghan her xil chiriklikler ötkür bedihiy tillar we istilistikiliq wastiler arqiliq qamchian´ghan.
Giovanni Bokkachchio/Boccaccio „On Künlük Söhbet“ Esirini yézish arqiliq insanlarning tughulishi bilen erkin yaritilghanlighi, teng-barawerligi, üstün we töwen emesligi terghip qilin´ghan. Insanlarni buzuqchiliq, achközlük,ichitarliq, shexsiyetchilik we hakawurluqtin waz kichip, bir birige méhri-muhabbet bilen muamile qilishqa, köyünishke we ghemxorluq qilshqa chaqrighan!
Giovanni Bokkachchio/Boccaccioning „On Künlük Söhbet“ Esiri jemiyette zilzile peyda qiliwetkechke, Autor diniy jemiyetning éghir tehdidi bilen qarshilashqan. Hökmaran sinip we Diniy jemiyetlerning heqsizliqi, adaletsizliki we semimiyetsizliki sewebidin, edebiy ijadiyettin waz kichip Awropaning kilassik medeniyitige ayit siyaset we din bilen zitliq peyda qilmaydighan eserlerni retlesh we neshir qilish xizmetliri bilen shughullinip axirqi ömrüni yashighan.
Awropa Edebyat-Sennet Oyghunishining asasini salghan Uningdin bashqa yene bu dewirde yitiship chiqqan Shu dewirning Alimlardin Italiye tarixi we Yéngi zaman pidagogika nezeriyisige ayit kitap yézip chiqqan Léornardo Bronininéy(1369-1444) we Italiyanchigha Latinchidin Terjime qilin´ghan Injildiki xatalarni, peyda qilghan Rim watikanini qattiq tenqitleydighan eserlerni yézip chiqqan Lornitsiyo Walla(1407-1457)ni alahiyde tilgha élishqa bolidu!
Edebiyat-Sennetning oyghunush dewride Italiyede Sennette Diniy-Rohaniy iddiyelerning hemme tereplerdin passip halda arlishiwélishidin ibaret qatamal weziyet özgürüp, romantik, pantaziyelik we xurapiy iddiylerning yérige Insanperwerlikni merkez qilghan riyalistik uslupqa ige nadir esserler dunyagha keldi. Edipler diniy kitaplargha qarap emes emeliyette yashighanlirini, yeni siyasiy, iqtisadi, kultural we sotsiyal munasiwetlerni ekis ettürüshke bashlidi. Edebiy eserlerde, heykel we resimlerde ilgirkidek noqul din´ghala emes,Jemiyettiki her türlük hadisilerdin hésaplinidighan, baylar arisidiki chiriklishish, heshemet we shan-shöhretke birilish, ishlepchiqirish jeryanidiki izish we izilish, oxshimighan siniplar arisidiki tirikishish, erkin muhabbetlishish, mustebitlik we soda-sétiq, toy-tökün, ölüm-yitim, awam arisidiki urush jidel, xeliq arisidiki her xil qiziqish we intilish, dewletler we milletler ara pikir we iddiye jehettiki yéngiliqqa intilish qatarliqlarni eserliride gewdülendürüp, turmushtiki her türlük ziddiyetler arqiliq, qanche ming yillap jahalette qalghan insanlarning hayat yolini yorutti.
Elbette yéngi eserler sennetkarlarning köp tereplime we ilmiy qanuniyetlerge tayan´ghan bediyi izdinishliri arqiliq otturgha chiqti. Alimlar, Edipler we Sennetkarlar qedimqi ilim-pen we edebiyat-sennet pirinsiplirini yéngi dewirde peyda bolghan keshpiyat we özgürüshlerge xizmet qildurush pirinsipida éghir bedeller arqiliq ching turdi.
Bu dewirge kelgende Awropa eneniwiy medeniyitidiki qatimal, waqti ötken, chüshinish uyaqta qalsun, qettiy emeliyetke omumiy yüzlik tedbiqlighili bolmaydighan sirliq we abistirakitni usluplar özgürep, bilim we sennet jemiyetni teshkil qilghan köp-sanliqlargha xizmet qilidighan weziyet shekillnde.
Bu dewirning wekilliri süpitide Florensiyelik diniy mezmunlar arqiliq insan tebiyiti we ijtimayi munasiwetlerdiki ötkür ziddiyetlerni qedimqi yunan uslubida ekis ettürüshte dang chiqarghan we shu dewirdiki zamaniwiy Awropa sennitige „Buwi Meryem“, „Misirgha Kétish“, „Meryem Oghli Isaning Ölümi“, „Meryem we Uning Oghli“, „ Saint Francisning Jin Qoghishi“ qatarliq eserlerni yazghan we yene qedimqi yunan medeniyetige ayit pelesepe we sennetke alaqidar muhim eserlerni yunanchidin Latinchigha terjime qilghan Giotto di Bondone (1267-1337), uning Shagirti Masaccio (1401-1428), Ghiberti Lorenzo (1378-1455) we Heykeltirash Donatéllo (1386-1466) qatarliqlarni alahiyde tilgha élishqa bolidu.
Italiye bolupmu Italiyening Florénsiye, Rim, Milan, Wénitsiye we Niapol qatarliq sheherliri Awropa Edebiyat-Sennet Oyghunishida awan´gartliq rolini oynidi. Edebiy Oyghunish herkitining kiyinki bashquchigha kelgen dewirde Italiyede talantliq we qabiliyetlik kishiler téximu köp türküm-türkümlep yitiship chiqip, insanperwerlik bilen riyalistik uslupni ilgirligen halda zich birleshtürüp ilim-pen, pelesepe we Edebiyat-sennette qolgha keltürgen netijiliri bir awropaningla emes belki pütün dunyanining jahalet qaplap ketken medeniyet asminini qoyashtek yorutti.
Bu dewirge kelgende otturgha chiqqan namayendilerdin Florénsiyilik ataqliq sennetkar Leornado Davinchi (1452-1519) öz dewrining ataqliq ressami bolupla qalmay belki Heykeltirash, Matématik, Fizik we Arxétéktori idi. Leornado Davinchi Ilim-pen´ge ayit qanuniyet we Pirinsiplar asasida qelem tewritip, Personajlarning we Tebiyet hadisilirining renggi, shekli we qurulmisini ustiliq bilen tertipke sélip, addi heqiqetlerni chongqur tepekkurgha tayinip insanning xaraktéri we murekkep we ziddiyetke tolghan rohiy dunyasini teswirlep, zamanisidiki nadanliq we xurapatliqtin ibaret qarangghuliqni ötkür tenqit astigha élip, yorughluqni mediyihlep, Quyash alemning, adem yer sharining merkizi digen pelesepiwiy iddiyni teshebbus qilghan.
Leornado Davinchining „Axirqi Ghiza“, „Munnalisa“ digen eserliri dunyawiy shöhret qazan´ghan. Bu ikki eserde Leornado Davinchi oxshashla özining portérititini xam matériyal qilghan bolsimu pérsunajlar pikiri, qiziqishi, oyxiyali, keypiyati, tuyghusi, intilishliri, iztiraplkiri, teshwishliri, xushalliqliri wearzu-armanliri qatarliqlar sewebidin bedihiy jehettin bir biridi roshen periqlinip, zoqlanmenlerge xuddi oxshimighan bashqa bashqa ademlerning chirayi teswirlen´gendek tesir béridu! „Axirqi Ghiza“ diki murekkep pissixik dunya birdinla insanning rohiy dunyasini zil-zilige salidu. Bolupmu resimdiki hezriti Isani satqan xudadinmu qorqmaydighan shexsiyetchi satqun Yudasning pul qapchugini mehkem siqimdap turghan haliti, Injildiki hikayinila emes, belki insan tebiyitidiki achközlük, shexsiyetchilik, nepsaniyetchilik we rezillik qatarliqlarni intayin mahirliq bilen ipadilep bergen.
Michelan´gelo Buonarroti ( 1475-1564) Awropa edebiyat-sennet oyghunush herkitining gholluq wekillirining biri, dangliq ustaz bolup, öz dewrining dangliq ressami, shairi, peylasopi, aexitéktoridur! Michelan´gelo Buonarroti ijadiyiti personajlirining rohluq, iradilik we jenggiwarliqi bilen bashqa edip we sennetkarlarning eserliri bilen küchlük sélishturma peyda qilidu! Michelan´gelo Buonarroti özining dunyagha dangliq „ Hezreti Dawud“, „Hezreti Musa“ qatarliq ikki peyghember bash qehriman qilin´ghan esiride aliyjanap ghaye we urghup turidighan ümitwarliq rohigha ige Dawud we Zulumgha bash egmey, zulum astida yashaswatqan xelqini nijatliqqa élip chiqqan aliyjanap musaning simasi ekis ettürülgen bolup, jimjit halette insaniyetni qulluq we mehkumluqtin qurtulup, hürlük we azatliq üchün küresh qilishqa chaqriydu!
Michelan´gelo Buonarroti Yene özining altundek qelimi bilen Watikannning muhim tash-duwarlirini „Dunyaning yaritilishi“ we „Qiyamettiki Jaza“ digen insanperwerlik we meripetperwerlik iddiysi teswirlen´gen eserliri bilen bizep dunya güzel-senniti tarixi üchün tengdishi asanliqche tépilmaydighan yigane we qimmetlik bir ülge yaratqan.
Rim sheheridiki nami dunyagha purketken „Ewliya Piyotér Chérkawini Michelan´gelo Buonarroti lahiyligen bolup, bu insaniyet tarixidaki kamdin-kam uchraydighan katta eserlerning biri hésaplinidu.
Raffaello Sanzio Da Urbino (1483-1520) Awropa edeebiyat-sennet oyghunishi dewrining gigant wekillirining biri dangliq ressam we arxitéktordur. Raffaello Sanzio Da Urbino zamanisining eng dangliq sennetkari bolupla qalmay eng közge körün´gen arxitéktori bolup, Rim sheheridiki „peteris Dom“ qatarliq köp sanliq diniy dergahlar uning lahiylep, öz qoli bilen sizghan eserliri bilen zinnetlen´gen. Raffaello Sanzio Da Urbinoning Meryem ana teswirlen´gen her xil eserliri ananing méhriwanlighi we hayatning güzelliki teswirlen´gen dunya sennet tarixidiki eng güzel eserlerdur! Raffaello Sanzio Da Urbinoning qedimqi yunan medeniyiti teswirlen´gen „ Afinna Inistituti“ digen esiride qedimqi yunan peylasoplirining obrazi yaritilghan bolup, uningdin medeniyet we meripetke bolghan ottek intilish dahiyyane tepekkur we hisiyat bilen ipadilen´gen.
Wizantiye émperiyesining yiqilishi, Konstantenpol/Istanbulning Türkler Teripidin ishghal qilinishi, ilim-pen we diniy institutlarning Awropagha sürülüp kitishi, Wizantiye dewride toplan´ghan sheriq we gheripning nadir qolyazmiliri, Asare-etiqe bolyumliri, öz dewrining yitishken dunyawi alim we sennetkarlirining Italiye qatarliq Awropa dewletlirige köchürülüp kétishi, diniy jahalet qarangghulighi astidaki Italiye jemiyitini aydinglashturup, kéyinche pütün dunya miqyasida Tillarda destan bolghan Awropa Edebyat-Sennet Oyghunishining partilishining piltisigha ot tutashturdi.
Italiye Edebiyat-Sennet Oyghunishi dep atalghan yéngi medeniyet herkiti 14-Esirde bashlinip, 16-Esirgiche pütün Awropagha yéyilip Medeniy-Maarip, Ilim-Pen, Edebiyat-Sennet, Soda-Sanaet, Qol-Hünerwenchilik, Sanaet Mesulatlirni Ishlepchiqirish, Tawarlarni dunya miqyasigha Émport we Export qilish ishliri tarixta körülüp baqmighan derijide güllinishke bashlidi.
Dunyada bolupmu Awropda Edebiyat-Sennet oygunush herkitining partilishi, insaniyet jemiyiti tereqqiyatining qizghin we zörür teqezzasi bolup qalghanidi.Bashta Italiyede bashlighan Edebiyat-Sennet oyghunish herkitige Germaniye, En´giliye, Fransiye, Ispaniye, Awistiraliye, Portugaliye, Polsha qatarliq dewletler hem arqa-arqidin ishtirak qildi…!
Awropa 15-esirning ikkinchi yérimigha kelgende bolupmu Uyghurlarda 1000 yil awal keship qilin´ghan metbe téxinikisi yeni kitap-jornal we gézit basidighan kesip barliqqa kelgendin kéyin ilm-pen we edebiyat-sennetning tarixta misli körülmigen güllinish dewrini yashidi. Kitap, Jornal we Gizit qatarliqlarning neshir qilinishi bilimning tiz yéyilip, xewerning tiz tarqilishigha sewepchi boldi. Maarip tiz tereqqiy qilip xeliqning bilim, exlaq we ang sewiyesi östi. Philologische-Pelesepe, Edebiyat-sennet, din we ijtimayi exlaq qatarliqlar heqqidiki tenqitchilikning qanat yaydurilishi jemiyette omumiy yüzlik yéngiliqqa köchüsh keypiyati shekillendürüp, Latin tili ilim-penning özige biwaste alaqidar bolghan saheliridie bilim tili bolush slahiyitini saqalap qalghan shert astida, Xuddi bizde Chagghatay tilini merkez qilghan edebiy til özgürep Uyghur, Türk, Üzbek, Qazaq, Türkmen we Tatar Tillirida yazma edebiyat shekillen´gendek Awropadiki Latin tili asasida shekillen´gen edebiy til ornigha yerlik milliy tillarni Yeni German, Fransuz, English we Ispan tillirini asas qilghan halda xeliq chüshinidighan yerlik edebiy tillar shekillinishke bashlidi.
Awropaning bolupmu Gérmaniyening Edebiy-Oyghunish-Humanismus- herkitini tilgha alghanda Gérmanlarning yéngi edebiy tilining shekillinishige Bibelni hazirqizaman Gérman tiligha terjime qilish arqiliq mislisiz töhpe qoshqan Matin Luther (1483-1546), hazirqi zaman dunya tertiwi yeni Awropa medeniyitining shekillinishige mislisiz töhpe qoshqan Desiderius Erasmus von Rotterdam (1466-1536), Gérman Huanismus edebiyatining asaschliridin ataqliq shair Johanes von Saz (1350-1414) we Gérman Humanist, Peylasop, Deplomat, Qanunshunas Sabiq Albert- Ludwigs- Universität Freiburgning sabiq Oqughuchisi Johannes Reuchlin( 1455-1522), Martin Lutherning yéqin qollighuchisi, Diniy islahatchi we Yazghuchi Philip Melanchton (1497-1560), Drammatorg, Shayir, Nürnberglik Hanis Sachs (1494-1576) qatarliq medeniyet sahesidiki büyük dahilarni tilgha alamay ötkili qettiy bolmaydu.
Germaniye Awropa Edebiyat-Sennet oyghunish herkitining merkezlirining biri bolup, bu dewirde nurghun yoqarqigha oxshash aldinqi qatarda turidighan dunyawiy serxil insanlar meydan´gha keldi.
Germaniye edebiyat-sennet oyghunishi hertide meydan´gha kelgen dangliq shexislerning biri Martin Lutherdur.
Matin Luther (1483-1546) yashighan theolog, Yazghuchi we sotsiyal islahatchi we inqilapchidur! Matin Luther özi shu dewirning yitishken diniy alimi bolush süpiti bilen, radikal diniy sistémidin qaynaqlan´ghan bir pütün awropa jemiyetining qarangghulighi we ilim-pen dunyasidiki jahaletni tonup yitip keskin islahat tedbiri yézilghan islahat bayrighini échip, chirikleshken, xeliqni yiteklesh qabiliyitini yoqutup qoyghan rohbanlar sinipini yéngiliqqa köchüshke chaqriq qildi. Matin Luther yene heq we naheqni peqet samawiy kitaplarda tilgha élin´ghan ata, oghol we muqeddes rohni asas qilipla bir terep qilishning jemiyet tereqqiyatigha mas kelmeydighan´lighini, erkin güzütüp, erkin oylap we erkin heriket qilghanda andin heqiqetning otturgha chiqidighanlighini otturgha qoydi. Hemme kitapning millet bileydighan Latin tilida bolishini bir jemiyet tereqqiyatigha yaman tesir körsütidighan paydisiz hadise bolidighanlighini, Samawiy kitaplar we elni Idare qilish desturlirining xeliq chüshüneleydighan, ügüneleydighan we hayatigha tedbiqliyalaydighan tillarda we métodlardin bolishi lazimlighidin ibaret démokratik, insanperwer we meripetperwer iddiyeni teshebbus qilip, xeliqni dinmiy, iqtisadiy,siyasiy we kultur tereptin inqilap qilish arqiliq riyalliqni özgertishni teshebbus qildi!
Martin Luther diniy we rohaniy radikal küchlerning tosalgusigha qarimay Watikanni merkez qilghan Katolik mustebitligining köp-tereplime xatalirini tüzütip, Xiristiyan diniy jemiyetlirining Bibel we Jemiyet tereqqiyatigha uyghun bolghan yol bilen özini özgertishining birdinbir toghra yol ikenligini ochuq-ashikare otturgha qoydi we Chiristiyan dinida Özining teshebbuslirini chöridigen haldiki Martin Lutherchiliq yene Gérman Évangilizimi we Protéstanizimidin ibaret yéngi éqim/Mezheplerningpeyda bolup, Awropada dinning ilim-penge yol bérishini teshebbus qilidighan yéngi bir telimatni yaratti!
Die Lutherbibel, Luthers Theologie und Kirchenpolitik trugen zu tiefgreifenden Veränderungen der europäischen Gesellschaft und Kultur in der Frühen Neuzeit bei. Nicht zuletzt hat Luther die Entwicklung der neuhochdeutschen Sprache entscheidend beeinflusst.
Germaniye edebiyat-sennet oyghunishi hertide meydan´gha kelgen dangliq shexislerning yene biri Desiderius Erasmus von Rotterdamdur.
Desiderius Erasmus von Rotterdam (1466-1536) yaki Ilim-pendunyasida dayim qisqartilip tilgha élinidighan Erasmus dep hürmet bilen tilgha élinidighan bu shexsiyet Awropa Edebiyat-Sennet oyghunishi herkitining asasliq wekillirining biri bolup, German medeniyet asminida chaqnighan Hollandada tughulghan köp qirliq bir ulugh alimdur. Desiderius Erasmus von Rotterdam Theologiye, Pelesepe, Philologiye qatarliq penlerge ayit 444 parche Gérmnche, Latinche we Yunanche kitap yazghan. Bu eserler Eddebiyat-Sennet oyghunush dewrining erkinlik, insanperwerlik we xeliqperwerlik iddiyliri terghip qilin´ghan yiqilmas qeleliri salayitide hazirghiche arqa-arqidin neshir qilinip, insanlar teripidin altundek qedirlinip oqulup kélinmekte.
Desiderius Erasmus von Rotterdamning 444 Kitabidin bashqa yene uninggha ayit 3000 parchidin artuq uning bashqalar bilen yézishqan mektubi bar bolup, omumiy eserliri 81tom qilip neshir qilin´ghan. Desiderius Erasmus von Rotterdam ademni ulughlighan, adem merkez telimatini otturgha qoyush bilen birge adem heqqide keskin tenqidinimu otturgha qoyup, adem bolup tughulup qoysila bolmaydu, telim-terbiye arqiliq özini mukemmelleshtürüsh lazim, digen pikirni eserliride küchep teshebbus qilghan. Desiderius Erasmus von Rotterdam eyni waqitta dinning qoghdughuchisi, namratlarning ghemguzari, chérkawlarning atisi, digen namlargha ige bolghan we oxshash waqitta dinning insanlar hayatidiki muhimlighi tekitlesh bilen birge, Martin Lutherning chaqriqigha awaz qoshup, diniy we rohaniy radikal küchlerning tosalgusigha qarimay diniy étiqat ishlirida islahat élip bérishnimu teshebbus qilghan.
Desiderius Erasmus von Rotterdam (1466-1536) oder nur Erasmus genannt[1] HYPERLINK „https://de.wikipedia.org/wiki/Erasmus_von_Rotterdam“[2] war ein niederländischer Universalgelehrter: Theologe, Philosoph, Philologe, Priester, Autor und Herausgeber von 444 Büchern und Schriften. Er ist der bekannteste Renaissance-Humanist und war ein einflussreicher Kirchenreformer. Als kritischer Denker seiner Zeit zählt Erasmus, der auch als „Fürst der Humanisten“ bezeichnet wird, zu den Wegbereitern der europäischen Aufklärung. Seine Wirkung reicht bis in die heutige Zeit.
Werke: Erasmus sprach und schrieb meistens lateinisch, beherrschte daneben jedoch auch Griechisch. Er war ein sehr produktiver Autor. Nach heutiger Erkenntnis hat er 444 Bücher und Schriften geschrieben oder herausgegeben. Darüber hinaus sind über 3000 Briefe von ihm erhalten. Wegen seiner feinen Ausdrucksweise genossen seine Briefe in Europa große Aufmerksamkeit. Man schätzt, dass er täglich etwa 1000 Wörter zu Papier gebracht hat. Seine gesammelten Werke wurden 1703 in zehn Bänden herausgegeben.[37] Die 1969 begonnene kritische Gesamtausgabe (Opera omnia Desiderii Erasmi Roterodami) umfasst derzeit 81 Bände (Stand 2022).
Er sah sich (mit der neuen Buchdrucktechnik) als ein Vermittler von Bildung: „Menschen werden nicht als Menschen geboren, sondern als solche erzogen!“ Als Textkritiker, Herausgeber (Kirchenväter, Neues Testament) und Grammatiker begründete er die neuzeitliche Philologie. Auf ihn geht die heute in westlichen Ländern übliche Aussprache, insbesondere die Betonung des Altgriechischen zurück. Die korrekte Aussprache ist heute umstritten und wohl nicht mehr zweifelsfrei klärbar, obwohl es eine in der Wissenschaft weitgehend akzeptierte Rekonstruktion gibt (siehe Altgriechische Phonologie).
Desiderius Erasmus von Rotterdam (1466-1536) din bashqa unwérsal we tolghan yétük alimlarning biri bolup yazghan eserliri ichide Shiérlar, Satiralar, Diniy eserler, pelesepiwiy eserler, yéngi téstament heqqide yézilghan ijtimayi ziddiyetlerge tenqitler, Martin Luthergha maslishishqa dayir eserler, Edebyat-Sennet güllinish herkitini qollaydighan rohqa toyun´ghan Evangélizimni qollash we tarqitish, Évangélizimni xeliq arisigha yéyish, Chérkawlargha jiddi tenqit, Insanperwerlik we tewsiyeler, Erkinlik heqqide telqinler, Meditsina heqqide, Philologiyege ayit yazmilar, samawiy kitaplargha izahat, Yunanchi we Latinchidin Gérmanchigha terjime qilin´ghan eserler, Martin Lutherning diniy we ijdimayi islahatliri heqqide,Insanliq, erkin irade we kolliktip ghaye qatarliq témilargha béghishlanghanliri hem bar!
Germaniye edebiyat-sennet oyghunishi hertide meydan´gha kelgen dangliq shexislerning yene biri Johannes Reuchlindur.
Johannes Reuchlin ( 1455-1522) 29-yaniwar 1455-yili Gérrmaniyening Pforzheimda tughulup, 30-Juni 1522-yili Gérmaniyening Stuttgart sheheride wapat etken. Gérmanlarning dangliq Humanisti, Peylasopi, Qanunshunas we Renaissance dewride ötken Hebraist(Jehudishunas) we Diplomati. Johannes Reuchlin Awropa Edebiyat-Sennet oyghunishi dewride ötken islahatchi bir alim bolush bilen birge qedimqi Latin, Yunan we Ibrayche, Bolupmu Ibrayche qol yazmilarni köydürüshke qarshi chiqqan. Uningche bolghanda Xuddi Marthin Luther éyitqandek „Xataliqlar xuda, din we kona kitaplarda emes, belki uni emeliyetke toghra yaki xata halda tedbiqlighuchilardadur! Shunga Islahatqa muhtaj boliwatqini Xuda, Din we Kona Kitaplar emes, Belki jemiyetning siyasiy-iqtisadini shekillendürgen iqtisadiy bazis we Üstiqurulmidadur“, Digen qarashni ilgiri sürgen!
Johannes Reuchlin 1470-yili 15 yéshida Freiburg Universititiggha kirip ilim tehsilini bashlidi we
Artistenfakultätitida Grammatika, Philosophie, Edebiyat we Rhetorik/Notuq ilimlirini ügendi!1473-yili Fransiyede aqsöngeklerning qisqa mezgillik aile oqutquchisi boldi, 1474-1477 giche Univérsitet Basélda Latin Tili Qamusini tüzüp mastérliq diplomasini aldi. 1479-yili Univérsität Orléansqa qanun ilmi tehsil qilishqa bashlidi we qedimqi tillarni ügünish arqiliq Rim qanunini tetqiq qildi.1480-1481-yilliri Universität HYPERLINK „https://de.wikipedia.org/wiki/Universit%C3%A4t_Poitiers“Poitiersta Rim qanunchilighidin resmiy diplomasini élip, bu oqushinimu ghelbilik püttürdi.
1481-yili 9-Dikabirda Universität Tübingen´ge qanundin Magéstirliq kespini dawamlashturup oqushqa kirip, qishliq kanikolda ilim sahesidikilerge, insanperwerlik, Hoquq, erkinlik we Teng barawerlikni teshebbus qilish meqsidide Poetik/Shiériyet we Institutionen des Römischen Recht/Rim qanunchilighi nezeriyesidin liksiye sözlidi.
Johannes Reuchlin Humanist bir peylasop süpitide Erasmus von Rotterdam we Hollanda kilassikliridin Rudolf Agricolani her tereptin tetqiq qilip, Tetqiqat netijisidin Edebiyat-Sennet oyghunishi dewridiki Awropa Humanismussizimi dep qaralghan, Yéngi Platonismussizimini shekillendürdi. Johannes Reuchlin yene qedimqi dinlar bilen alaqidar Awropaning qedimki dinigha alaqidar Chaldäischen Orakeln digen dangliq kitap we ottura sheriq menbelik qedimiy dinlargha alaqidar Thelmud we Kabbala digen ikki kitapni tetqiq qilip, uning Qedimqi samawiy kitap Zoroaster, Awista we Yunan peylasopi Pythagoras eserliri arisidiki sirliq baghlinishlar arqiliq, gherip dunyasida meydangha kelgen diniy, kultural we pelesepiwiy özgürüshlerge sheriq we gherip medeniyitidin örneklerni misalgha élish arqiliq, diniy we rohaniy radikal küchlerning tosalgusigha qarimay nezeriyiwi jehettin intayin yaxshi bolghan bir munbet tupraq hazirlidi.
Johannes Reuchlin özining köp tilni bilish qabiliyitidin paydilinip, qedimqi yunan we Ibray tilliridiki eserlerni awal latinchigha andin Gérmanchigha terjime qilip, gheripliklerning ilim we din jehette ezeldin qarangghu bolup kelgen dunyasini yoruq yultuzdek yorutiwetti.
Johannes Reuchlin Awropa tarixida ötken mol hosulluq alimlarning biri bolup, Ibraychigha ayit yazghan, tüzgen we terjime qilghan eserliri 36, Yunanchigha ayit yazghan, tüzgen we terjime qilghan eserliri 100 mawzu astida 55 jilid, Latinchigha ayit yazghan, tüzgen we terjime qilghan eserliri 250 jilidttin artuq bolup, Gérmanche, Latinche, Ibrayche we Yunanche bolup 89 parchidin artuq qol yazmisidin ibaret dunya tarixida az uchraydighan medeniy miras we ilmiy wesiqiler bugünimizgiche yétip keldi.
1479 begann Reuchlin an der Universität Orléans ein Jurastudium. Im Widmungsschreiben zu De rudimentis Hebraicis berichtet Reuchlin, er habe sein Studium des römischen Rechts in Orléans durch Unterricht in den alten Sprachen finanziert. Im Wintersemester 1480/1481 wechselte er, als Baccalaureus der Rechte, an die Universität Poitiers, die hauptsächlich von Adligen und reichen Bürgersöhnen frequentiert wurde, die in den Verwaltungsdienst strebten. Am 14. Juni 1481 erhielt er dort ein Lizentiatendiplom in kaiserlichem (römischem) Recht.
Gerade vor dem Hintergrund dieser Bestrebungen zur Zerstörung jüdischen Schriftguts erhielt Reuchlins eigene Privatbibliothek eine umso größere Bedeutung.
….
Nach einem Verzeichnis aus dem 16. Jahrhundert umfasste sie insgesamt 36 Titel Hebraica, rund 100 Titel Graeca in 55 Bänden und mehr als 250 Bände Latina sowie 89 Handschriften, viele davon hebräisch und damit besonders rar.
Reuchlin bestimmte kurz vor seinem Lebensende, dass seine Bibliothek künftig in der Pforzheimer Stiftskirche zum Hl. Michael aufbewahrt werden sollte. Dort befand sich zu dieser Zeit auch die Hofbibliothek des Markgrafen Philipp I. von Baden (1479–1533); mit dieser wurde Reuchlins Sammlung vereinigt. Reuchlin meinte, damit eine dauerhaft gesicherte Bleibe für seine Bücher gefunden zu haben. Durch die Teilung der markgräflich badischen Linie im Jahr 1535 wurde allerdings auch der Bücherbesitz aus Pforzheim aufgeteilt: Ein Teil ging nach Baden-Baden, der andere verblieb zunächst in Pforzheim und zog dann mit der Verlegung der Residenz nach Durlach im Jahr 1565 in die dortige Karlsburg um. Aus diesem Teil der markgräflichen Sammlung sind in der Badischen Landesbibliothek heute noch 13 der ursprünglich 89 Handschriften aus Reuchlins Besitz erhalten; von den übrigen Büchern Reuchlins existieren durch umfangreiche Kriegszerstörungen in Karlsruhe heute nur noch ein einziger Druck von 1515 sowie sechs seiner zwölf Inkunabeln.[31]
Awropa edebiyat-Sennet oyghunishi herkiti dep atalghan bu dewir bölgüch inqilapta Engiliye, Fransiye we Ispaniye Eddebiyatidamu közni chaqnitidighan yéngiliqlar barliqqa keldi. Engiliye edebiyatida Tomas Morus (1476-1535), William Shakespeare(1564-1616), Christopher Marlowe (1564-1593) andin Ben Jonson (1572-1637) Fransuz edebiyaatida Pierre de Ronsard (1524-1585), François Rabelais (1494-1553), Ispan Edebiyatida Miguel De Cervantes (1547-1616), Antenio de Nebrija (1442-1522), Garcilaso de la Vega (1501-1536), Juan Boscan Almogavar (1490-1542) qatarliq jahanshumul edipler yitiship chiqti!
Engiliye Edebiyat-Senneti Awropa Edebiyat-Sennet Oyghunush herkitini özining kilassik eneniliri we milliy meedeniyiti asassida yéngi bir mezmun bilen teminlidi.
William Shakespeare(1564-1616) Hazirqi zaman English yazma edebiy tilini shekillendürgen Dunyagha dangliq shair, drammatorg, we Aktordur. William Shakespeare dunyada Engiliyening milliy shairi,dep tilgha élinidu.
William Shakespearening eserliri mezmunining saghlamlighi, témalirining aktiwallighi, tilining saplighi, bedihiy maharitining üstünligi qatarliq jehetlerdin peqet Awropadala emes, belki pütün dunyada shöhret qazan´ghan. William Shakespeare asaslighi dirama we poiziye ijadiyiti bilen shughullan´ghan bolup, bular 39 Sehne esiri, 154 ghezel sheklide yézilghan sonnets, üch chong hejimlik shiériy roman qatarliqlardur.
William Shakespeare eserliridiki insanning tashqi körünishi, pissixik haliti, er-ayallar ottursidiki aq we qara baghlinishlar, diniy étiqat, exlaq we insanperwerlik qatarliq témilar ademlerni hala hazirghiche magnittek özige tartip turidu.
William Shakespearening asaasliq eserliri 1589-1616-yilliri arisida yézilghan bolup, deslepte romantizimni asas qilip kommédiyelik eserlerni, kéyin tenqidiy riyalizimni asas qilip tiragédiyelik eserlerni yazghan. Yazarmenning Dangliq tiragédiyelik eserlridin Hamlet, Romeo and Juliet, Othello, King Lear, and Macbeth qatarliqlar bar!
Tarixi dirammaliridin „Hénirich IV“, „Hénirich V“, „Richart III“ Qatarliqlar bar. Kommédiyeliridin „Yazda körgen chüsh“, „ Onikkinchi Kiche“ qatarliqlar bar! Bu eserler Büyük Biritaniyening kona dewir axirliship, yéngi bir dewir bashlan´ghan intayin halqiliq bir dewirni janliq ipadilep bérishte alahiyde muweppeqiyetke nahil bolghan. Shakespeare shunga Awropaning bolupmu Italiyening kona eneniliri we Engiliyeni merkez qilghan yéngi dewir English edebiyatini bir-birige baghlap, English edebiyatida özige xas uslup we éqim yaritip, tarixni bugün´ge baghlap turghan alemshomul gigant yazghuchilarning birige aylan´ghan!
Shakespearening sehne eserlirining köp qismi, hayati boyiı toxtimay tüzütilip yéngidin neshir qilinip turghachqa aldinqi dewirlerde tarq alghan eserler bilen kiyinki dewirde tarqalghan eserler arisida süpet jehettin periq bardur. Shunga 1623’te, Shakespearening ikki aktor shagirti we dostı bolghan John Heminges wee Henry Condell, Shakespearening dramalirining 36 eserni Öz ichige alghan yéngi nusxisini neshirge teyyarlap, kitapxanlargha sundi.
William Shakespearening eserliri pütün dunya miqyasidsa aliy mekteplerde ülgilik eserler qatarida derislik qilip ötülidu. Her yili William Shakespearening hyati we eserliri heqqide dunyada yüzligen kultural paaliyetler bolidu we eserliri sehnidin chüshmey oynulup turidu!
William Shakespeare dunya edebiyat tarixida kamdin-kam uchraydighan talant bolup, u hayat chéghidila yazghuchilarning piri digen namni alghaniken. Shunga William Shakespearening eserliri we qol yazmiliri insaniyet medeniyet ghezinisidiki engüshterlerning biri sanilidu! William Shakespeare dise dunyada bilmeydighan ademler az. Bundaq bolishidiki asasliq sewep uning eserliridiki isyankarliq rohi, ümütwarliq we hayatqa bolghan jiddiy pozitsiye. Ulugh muteppekkur William Shakespearening eserliri asasen digüdek dunyadiki muhim we chong tillarning hemmisige terjime qilin´ghan bolup, hala insaniyet teripidin söyüp oqulup,Ügütülüp we tetqiq qilinip keldi we bu meniwiy miraslar öz aldigha tillarda dastan bolghudek parlaq bir tarix yaratti!
Thomas Morus (1478-1535) yoquri tebiqe ailiside dunyagha kelgen, diniy we penniy jehettin mukemmel telim-terbiye körgen. Oqup quramigha yetkendin kéyin hakimiyetning üstün tarmaqlirida dewlet emeldari-Maliye weziri, palata bashlighi, yoquri derijilik qanun emeldari we bash wezir qatarliq wezipilerde bolghan bolup, Büyük Biritaniye dewlitide Padishahdin qalsa birinchi nomurluq shexiske aylan´ghan.
Thomas Morus ixlasmen Chiristiyan murti bolush bilen birge Desiderius Erasmus von Rotterdam (1466-1536), Johannes Reuchlin (1455- 1522) we Martin Luther (1483-1546) qatarliqlarning diniy, siyasiy we sotsiyal islahatchiliq iddiyesining köp tereplime ijabiy tesirige uchrighan, Engiliyede Feodalliq tüzüm yimirilip, ornigha kapitalistik tüzüm tikliniwatqan dewirde yashap, insaniyet jemiyitining tereqqiyati üchün hayatini pida qilghan bir dahiyyane shexisidi.
Thomas Morus yoquri derijilik dewlet rehbiri bolush salahiyiti bilen dewlet ishlirida bolupmu diniy xizmetlerde padishah bilen hchqandaq ortaqliqqa ige emesidi. Thomas Morus bezi tereplerde dinni yaqalighan bilen, bezi tereplerde diniy jemiyetni islahat qilishni teshebbus qilsa, bezi tereplerdin padishahni qollighan bilen yene bezi jehetlerdin kilassik padishahliq tüzümining waqti ötti, dep qarayti. Shunga „Eng mukemmel dewlet tüzümi: Otopiye“ digen esirini yézip; 1516-yili élan qildi. Bu eser rastinla bir Otopiye bolup, Padishahliq tüzümi we Diniy Rohaniyetchilik enenisige qarshidi. Thomas Morusning „Otopiye“ (Qisqartip shundaq atilidu) digen esiride tilgha élin´ghan bu xil tüzümni ishqa ashurush gerche hazirghiche mumkin bolmighan teqdirdimu, eser yézilip élan qilin´ghandin tartip taki hazirghiche Insaniyetning jemiyet tereqqiyatidaki nurghun chong we kichik ishlarning yüz bérishige sewepchi boldi. „Otopiye“ digen bu eser Awropa edebiy oyghununush dewrining piltisige téximu hararetlik we nurluq bie otni tutashturdi. Thomas Muresning „Otopiye“ digen bu eseride bir seyyahning natonush eldiki ajayip kechürmishliri teswirlen´gen bolup, Thomas Morus bu eserni yézish arqiliq Awropa jemiyitining qarangghuluq tereplerini, bolupmu En´giliyediki mawjut dewlet tüzümining namuwapiq tereplirini qattiq tenqit qilghan, shuning bilen birge Awropa edebiy oyghunush dewrining rohigha uyghun halda özining hemme adem bap-barawer, izish-izilish bolmighan, erkin we démokrattik ghayiwi jemiyitini otturgha qoyghan.
Thomas Morus „Eng mukemmel dewlet tüzümi: Otopiye“ digen esirini yézishta qedimqi yunan peylasoplirining bolup Aplatonning ghayiwiy dewlet heqqide diyalog sheklide yazghan esiri „Dialog Timaios“digen eserdin ilham alagghnalighi melumdur! Bu esere peodalliq tüzümningmu we yétip kélish aldida turghan kapitalistik jemiyetningmu rezil terepliri qamchilinip, ademlerni méhi-muhabbetke, Xeyri-saxawetke, Ish-Emgekke, Adil we heqqaniyetke, Teng-barawerlikke we bexit-saadetke chaqrighan. Thomas Muresning hakimiyet we dewlet qarishi shu dewirdiki padishahliq we diniy-rohaniyetchilik tüzimige gerche soghaq kelip, Hakimiyet béshi we Chérkawdiki muteessiplerning qattiq qarshilighigha duchar bolghan bolsimu, yeni awam-xeliqning yürek sadasi we qizghin arzu-armanlirini ekis ettürgenidi.
Mushuninggha oxshash birqatar seweplerdin padishah Heinrich IIIV 1532-yili uni wezir (Reiches Kanziler)lik wezipisidin awal istipa bérishke qistap, 1535-yili sotqa chaqrip, weten´ge ahanet jinayitini artip, ölümge höküm qilghan.
Thomas Morus iddiysi shu dewir insanlirigha nisbeten asan chüshengili bolmighudek derijide abistirakitni we ghuwa idi. Toghra Thomas Morusning Iddiysini shu dewirde asan chüshen´gili bolmighandek qilghan bilen Engiliyening bugünki yeni padishahliq bilen jumhuriyet birleshtürülgen dewlet aparati pirinsipliri, Asasiy qanun qurulishi, nizamliri we qayidilliri shu dewridiki dewlet qanunliri, aparatliri we memuriyitige oxshimiaydighan shekilde bugünkidek dunyagha örnek bolidighan derijidiki mukemmel haletke keldi. Bu del Awropa Renaissance/Edeby Oyghunush dewridiki Thomas Morusqa oxsahsh ilghar pikirlik dewlet erbaplirining hayati bedilige kelgen bibaha miras bolup qaldi!
Thomas Morus war ein ungewöhnlich gebildeter Mann, gleichzeitig fachkundiger Jurist und ein geschickter Unterhändler. Seine Unparteilichkeit als Undersheriff und in anderen Positionen wurde gerühmt. Er galt als fleißiger Beamter, der sämtliche anhängigen Gerichtsfälle abarbeitete. Als Katholik setzte er sich konsequent für die Autorität des Heiligen Stuhls ein.
Während Morus als Undersheriff amtierte, fand er die Zeit, eine Geschichte König Richards III. zu verfassen. Diese gilt – auch wegen ihrer meisterlichen Beherrschung der englischen Prosa – als Juwel der englischen Geschichtsschreibung.
Sein bekanntestes Werk ist De optimo HYPERLINK („Von der besten Verfassung des Staates und von der neuen Insel Utopia“), in dem er 1516 wohl in Anlehnung an Platons Dialog Timaios ein erfundenes Inselreich mit einer ganz anderen Gesellschaftsstruktur beschrieb, als sie zu seiner Zeit in England herrschte. In den Sozialwissenschaften wird das Werk als Kritik an den damaligen Verhältnissen und als Gegenentwurf zum zeitgenössischen England gesehen, andere sehen darin eine boshafte Satire desselben England. In dem Stadtstaat dieser Insel herrscht eine Art Kommunismus: Die Interessen des Einzelnen sind denen der Gemeinschaft untergeordnet. Wie in einem (idealen) Kloster ist jedermann zu gemeinschaftlicher Arbeit und Bildung verpflichtet und genießt religiöse Toleranz. Grund und Boden sind gemeinsamer Besitz. Nach dem ersten Erscheinen in Löwen (Brabant) wurde es bald in mehrere Sprachen übersetzt und bildet einen Vorläufer des utopischen Romans.
Fransiyedeki Edebiyat-Sennet Oyghunishi herikitining Awropa yéngiliqqa köchüsh herkitige körsetken tesirimu alahiyde boldi! Fransiye tarixtin béri awropa yéliliqqa köchüsh herkitining ochaqlirining biri bolup keldi. Yéngiliqqa köchüsh digenlik tereqqiyat we küchüyish digenliktur. Fransiyede yüz bergen köp qétimliq soyasiy we kultural dawalghushtin kéyin 15-16 esirge kelgende shu dewirning weziyet tereqiyatigha uyghun halda kapitalizimgha hamildar peodalliq döletni siyasiy jehettin birlikke keltürgen, kultur jehettin rohaniyliqqa qarighanda milliylikni téximu köp jehetlerde tekitleydighan hoquq hökümdargha merkezleshken padishahliq dewliti quruldi.
Gerche eyni dewirdiki déhqanchiliqni asas qilidighan Fransiyede Peodalliq sistéma üstün orunda turidighan bir jemiyet mawjut bolup turghan bolsimu, Gérmaniye we Italiye qatarliq Awropa dewletliride meydan´gha kelgen kapitalizimliq édiologiyening bixliri shekillinishke bashlap, dewlet burjuaziyesi bash kötürüshke bashlighsanidi. Yéngidin meydangha kelgen yéngiliqperwerler musteqil bir küch süpitide siyasiy meydan´gha chiqalmighachqa peodal jemiyetning qoghdughuchiliri hésaplan´ghan xan jemeti, peodal baylar we wetenperwer sodigerler bilen ep ötüsh we hemkarlishishqa mejburidi.
Fransiyede barliqqa kéliwatqan tereqqiyat we yéngiliqlar xuddi yer astida jimjit heriket qilip, waqti saiti kelgende partilaydighan magmidek halette küchüyüshke bashlidi.
Fransiyede Edebiyat-Sennet Oyghunish/ Renaissace herkiti 1494-yillardiki Italiye we Awistro-Wéngir urushi boliwatqan, Fransiyede 1498-yili Karls VIII ölüp, 100 yilliq hakimiyette texit talishish sürkülishi boiwatqan mezgillerge toghra kelgen bolsimu, jemyet tereqqiyatini tosup qalghili bolmidi. Shunga Franz I. (1494– 1547), Margarete von Navarra (1492–1549), François Rabelais (1494 – 1553) bashlamchilighidiki islihat ongushluq dawamlashti. Fransiyening ikkinchi padishasi meripetperwer Franz I. (1494– HYPERLINK „https://de.wikipedia.org/wiki/1547″1547) dewride ilim-pen ishlirida zor güllinish peyda bolup, Ededbiyat-Sennet oyghunishi üchün altundek pursetler yaritildi. Grikche, Latinche we Ibrayche tillar tetqiq qilinipla qalmay, shu tillarda yézilghan Kilassik eserler Fransuz tiligha terjime qilindi. Til tetqiqati we terjime ishlirining güllinishi bilen 15-Esirning otturlirigha kelgende Fransiyede 12 chong Univérsititét qurulup, Pelesepe, Edebiyat, Sennet, Arxetékturluq we Heykeltashliq qatarliqlar shundaqla Sheriqshunasliq, Medintsina, Astérnomiy, Matématika, Fizika, Ximiye, tenqidiy tereptin Bibleshunasliq we dewirge layiqlashqan Tiology qatarliqlar tereqqiy qilip, bir pütün jemiyette güllinish weziyiti shekillendi.
Franz I., der zweite französische König des Renaissancezeitalters, veranlasste den Bau von der Sorbonne unabhängiger Kollegien (=Collège), die mit Laienprofessuren arbeiteten. Hier wurden klassische Sprachwissenschaften (Hebräisch, Griechisch, Latein), Philosophie, orientalische Sprachen, Medizin und Bibelwissenschaft gelehrt. Insgesamt entstanden im 15. Jahrhundert 12 solcher Universitäten.
Herqandaq siyasiy we ijdimayi hadisining arqisida bir pikir, iddiye we ediologiye yatidu. Shu dewirdiki Fransiye jemiyitigemu bashta Italiye andin Germaniyede peyda bolghan insanni, erkinlik we démokratiyeni, milliy medeniyetni tekitleydighan diniy, siyasiy we sotsiyal islahatlar jiddi tesir körsütüp özining yarqin namayendilirini barliqqa keltürdi. Fransiyedeiki Renaissance/Edebiy oyghunush herkiti birqeder asata meydan´gha chiqqan bolsimu Poiziye, Piroza, Ményaturluq, Arxetekturluq, Heykeltirashliq we muzika jehettin
Awropa medeniyet tarixida ünümlik rol alghan qedimiy medeniyetlik dewlet Ispanyede Edebiy-Oyghunush herkiti bashqa gherbi Awropadiki tereqqiy qilghan ilghar dewletlerge qarighanda kichikiprek barliqqa keldi. Ispaniye mustebit padishaliq tüzümi we diniy sotning hökümaranlighi astida bolghachqa kapitalistik sistimining shekillinishi we tereqqiy qilishigha qulayliq élip kilidighan imkanlardin uzaqidi. Bashqa dewletlerde allaqachan waqti ötken Retsar/ chewendazlar edebiyati téxi hedep musabiqiliship birining keynidin biri barliqqa kéliwatatti. Bu edebiyatning Gherbi Awropada peyda bolghan Renaissance edebiyatidin xélila chong perqi bolsimu, yenila islahat dewri edebiyatining puraqliri ekis ettürülgenidi. Bu edebiyatning namayendiliridin Sérwantés we Lopédé qatarliq yazghuchilar kona peodal jemiyetning qarangghuluq tereplirini qamchilighandek körün´gini bilen, Edipler, sennetkar we peylasoplar xeliqqe téxi Awropa oyghunush edebiyati awan´gartliridek parlaq bolghan bir chiqish yolini körsütüp bérelmigenidi. Biz shundaqtimu shu dewirdiki Ispaniye edebiyat-sennitini qoyuq diniy tüstin qurtulup, asasiy témisini jemiyettiki türlük ziddiyetlerge béghishlighanlighi wejidin Awropa Esdebiyat-Sennet Güllinishi /Renaissance güllinishi dewridiki edip we eserler qatarida tilgha alimiz.
Miguel de Cervantes Saavedra (1547-1616) Awropaning eng dangliq yazghuchilirining biri bolup, „ Lagalatea“ we „Donkichot“, „12 Eserni öz ichige alghan Powistlar toplimi“, Parnassusning Sepiri“ Dastani (Journey to Parnassus); we Persiles we Sigismundsaning Kechürmish qatarliq 8 parche sehne esiri (The Travails of Persiles and Sigismunda),
Miguel de Cervantes Saavedra (1547-1616) weyran bolghan aqsöngek ailiside dunyagha kelgen bolup, hayat kechürmishliri mushaqetke tolghan, uzaq muddetlik namratliq we yoqsizliqning dewrdini tartqan, iddiysi ziddiyetlik we murekkep yazghuchi idi. Özi aq söngek ailiside tughulghachqa kona tüzümge sadiq, japa-mushaqet tartqachqa üzül-késil islahat we inqilap emes, hökmaranlar sinipi bilen zorluq ishlitish arqiliq, mejburlash yoli bilen muresseliship, jemiyetke adalet ornutushni teshebbus qilghan. „Donkichot“ Atliq kommidiyelik romandiki Donkichot we Sanchufansaning birqatar mesxire we kinayige tolghan kechürmishliri arqiliq bir tereptin Rétsarlar edebiyatini tenqit qilsa yene bir jehettin Ispaniyening waqti ötken padishahliq tüzümining chirik we qarangghuluq tereplirini teswirlesh arqiliq Ispaniye jemiyetide yéngiliqqa we tereqqiyatqa intilish rohining barghanche ulghuyup bériwatqanlighidin ibaret riyalliqni öz uslubigha uyghun halda otturgha qoyghan.
Much of his life was spent in poverty and obscurity, which led to many of his early works being lost. Despite this, his influence and literary contribution are reflected by the fact that Spanish is often referred to as „the language of Cervantes“.[10]
Lope De Vega (1562-1635) Ispaniye Edebiyat-Sennet Oyghunishdewridiki shair we Dirammatorugdur. Lope De Vega 1500 din artuq eser yazghan, bolup buning ichide 500 parche esiri saqlinip qalghan bolup yene 250 parche esirining ismi tarixiy matériyallarda saqlinip qalghan.
Lope De Vega (1562-1635) öz hayatida Ispaniye edebiyatigha bolupmu Dunya dirammachiliq sennitige tillarda dastan bolidighan shanliq töhpilerni qoshqan. Lope De Vega Ispaniye bedihiy edebiyatighila emes belki shieriyet we edebiyat nezeriyesi qatarliq tereplerdinmu alahiyde töhpe qoshqan. Lope De Veganing wekillik eserliridn „Qoychi Yézisi“ we „Yéngi dewir sehne esiri“ qatarliqlar bar! Birinchi eserde Ispan xelqining padishahqa bolghan sadaqetmenliki we adil hür we erkin bolghan jemiyetke bolghan intilish teswirlense, Ikkinchi eserde diramme edebiyati heqqide toxtuliwatqandek qilsimu, jemiyetning qarangghuluq tereplirini ekis ettürüp edebiyat-Sennette, jümlidin édiologiye saheside islahat élip bérishning teqezzasi heqqide özining yoquri tebiqe bilen bolghan muresselishish iddiysini üstün edebiy maharet bilen otturgha qoyghan.
Er prägte die klassische Form der Comedia mit drei Akten, wechselnden Versmaßen und der Figur des „Gracioso“ (der lustige Gegenspieler des Helden). Die Hauptthemen in seinen Werken sind die Ehre, die Liebe, der Patriotismus und die Religion. Ein weiteres wichtiges Thema stellt die Familie dar, die oft mit der Ehre in Verbindung steht. Er schuf das „Mantel- und Degenstück“, das Volksdrama, in dem das Recht des Volkes gegen die Übergriffe des Adels herausgestellt wird, sowie mythologische und Schäferstücke. Seinen Ruhm erwarb er sich jedoch als Dramatiker. Von den vermutlich mehr als 1.500 Comedias sind etwa 500 erhalten (am bekanntesten ist Der Richter von Zalamea in der Bearbeitung von Calderón de la Barca), zudem 50 Fronleichnamsspiele; Vega ist ein Meister des spanischen Sonetts, pflegte aber auch das Epos, die einheimische Romanze, das komische Heldengedicht, außerdem Gedichte, Autos (sp.); bis zum Verbot 1765 in Spanien einaktiges kirchliche Festspiel für Straßenbühnen, insbesondere Komödien mit glänzender Charakterkunst und Romane („Dorotea“, 1632); die Novelle und die Epistel. Ein sehr bedeutender Unterschied zwischen der italienischen Commedia und der spanischen Comedia ist, dass sich die italienische sehr an der griechischen und der lateinischen Comedia orientiert, wohingegen die spanische Comedia sich auf die spanische Kultur alleine bezieht. Der Begründer des spanischen Nationaltheaters der Comedian gab er mit der Fülle vor allem Komödien, der Mischung von Ernst und Komik das endgültige Gepräge seiner oft sozialkritisch rund 470 erhaltenen Bühnenwerke. Seine Werke sind von natürlicher Frische.
Lope De Vega (1562-1635) eserliri erkinlik, din, muhabbet, insanperwerlik, Ümitwarliq we wetenperwerlik témilirigha béghishlan´ghan bolup, bu témilar Awropa edebiyat-sennet oyghunish dewri edebiyatining tipik alahiydilikliridinidi.
Dante Alleghieriy 13-Esirde Yashighan Awropa Edebiyat-Sennet Oyghunush Dewrining Bashlamchisidur! Dunyaning Bugünki Tereqqiyatida Bu Bir Gigant Shexisning Alemshomul Töhpisi Bardur!
Dante Allegheieriy Insaniyet Medeniyet Ghezinisidiki Engüshter Dep Qarilidighan Meshhur Shieriy Roman „Ilahiy Kommédiye“ ning Autoridur! Bu Shieriy Romanda Hayat, Jennet we Dozaq Teswirlinish Arqiliq, Insanlarni Din Qalpiqi Astida Mehkumluqta Yashawatqan Xurapiyliqqa Tolghan Qarangghu Dunyadin Bilim, Iddiye, Sennet, Téxnologiye, Yéngliq We Eqil Arqiliq Yorutulghan Terepke Ittirip Chiqqan! Awropaliqlar Diniy Yolida Bésip Ötken Ikki Ming Yilliq Yolni Qarangghuluq Qaplap Ketken Jahaletlik Bir Bir Dunya Dep Qarap, Diniy, Ijtimayi we Siyasiy Islahat Élip Bérip, Andin Medeniy-Maarip, Edebiyat-Sennet we Téxnologiye-Sanaet Jehette Hazirqidek Dunyagha Ülge Bolghudek Derijide Tereqqiy Qilghan.
Türk-Islam Dunyasida Awropada 13-Esirde meydangha kélip 17-Esirgiche dawam qilghan Edebiyat-Sennet Oyghunish Herkitidin Ibaret Bundaq Bir Islahat Hazirghiche Yüz Bermigenligi Üchün, Türkiy Xeliqler jümlidin Uyghurlar Gheriplikler Bilen gerche Oxshash Bir Dewirde Yashawatqandek Qilghini Bilen Ikki Xeliq Taghdinmu Igiz we Qélin bolghan Siwilizatsiyon Témining Ikki Teripide 5 Esirdin béri Yashap kéliwatidu!
Uyghur émparaturlighi Parchilinp, Uyghurlar Qarahaniylar, Idiqutlar, Kengsuluqlar din ibaret Üch Uyghur dewlitige parchilinip ketken dewirlede Qaraxitay, Qirghiz, Mongghul qatarliq shimaliy bozqirdiki tarqaq we Qalaq atliq qebililerdin shekillen´gen yaylaq milletliri asta-asta küchüyüp Uyghurlargha siyasiy, iqtisadiy we ijtimayi jehettin tehdit élip keldi. Bu uzaqqa sozulghan yillar Uyghur Taixida qismen medeniyet güllinishni barliqqa keltürgen bolsimu yenila jemiyet tereqqiyatini selbiy jehettin boghup qoyghanidi.
Mongghul Istilasi dewri Uyghurlargha nisbeten Qaraxitaylarning zulumidin qurtulup, yérim musteqil halda nisbiy güllinish dewrini élip kéldi. Uyghur qénini toshuydighan Monghul hökümdari Chenggizhan Mongghullar bilen Uyghurlar ottursida qérindashliq ornutup, Mongghul dewlitini Uyghur dewletchilik enenisi bilen idare qilghandin bashqa Émparaturluq téritoriyeside birqanche Uyghur hakimiyitining parallil mawjut bolup turishigha yol qoydi we Uyghur terbiyeside ösüp yétilgen Chaghataygha Pütkül Türkistan tupraqlirini suyurghal qilip, Uyghurlarning Tagh-dalilarda yasjaydighan Mongghullar bilen yanmu-yan birge güllinidighan weziyetni yaratti! Chaghatay Han dewride Uyghurlarning Medeniyiti, Iqtisadi we Edebiyat-Senniti rasa güllendi. Bu dewirde Chaghatay émaparatorlughi téritoriyeside resmiy yazma til süpitide Uyghur edebiy tili qollunulup, Chaghatay dewri tili yeni Chaghatay tili, digen meshhur nam bilen dunyagha tonulup, Sheriqte Kengsu Uyghur dewliti téritoriyesidin gheripte Amu deryasi we ghezinighiche Shimalda Yettesu we Altaydin Jenupta Hindistanning hazirqi bashbalighi Delhiy sheherining shimalighiche bolghan pütkül chaghatay Ulusida dunya türükliri terepidin ortaq edebiy til yeni hakimiyet tili süpitide qollinildi. Bu halet Ili wadisidiki dangliq Almaliq sheherini bashbaliq qilip dunyani sorighan Chaghatay Han ölüp, ewlatliridin kéyinche ewlatliri toluq Uyghurliship ketken Isen Boqahan Almaliqta 1320-yili özini Han élian qilip, peqet türkistanni asas qilip qaytidin teshkillen´gen dewletni Chaghata hanlighi dep ataghiche bolghan dewirgiche shundaq dawam qilghan. Chaghatay Ulusi biz yoqurda bayan qilghandek jahan dewliti Chengiz Émperiyesi teweligidiki bir xaqanliq bolup, bir Émperiye ichidiki Émperiye bolghan bolsa, Chaghatay dewliti Chenggiz dewliti we Chaghatay olusi enenisi asasida Türkistanda qurulghan yéngi bir Uyghur dewleti idi. Chénggizhan Émperiyesi qurulghandin Chaghatay dewliti qurulghiche bolghan ariliqta Monghul-Uyghur hemkarlighidiki hakimiyet toxtimay dawamlashti. Bu dewirde Uyghurlardin dewlet ustazi Tatatungga, Dewlet Ménistiri Tashaton, Dewlet katibi Ismail Hoja, Mahmut Yalwach, Mexsut Yalwach qatarliq yoqu derijilik dewlet erbapliri yitiship chiqqan.
Qublay Han hökmaranlighidiki Yüen sulalisi (1260-1368) dewride Uyghur medeniyiti rasa güllinip, Uyghurlardin Qublay Hanning weziri Lanshishen Qaya, Déngiz qatnash Alimi, dangliq diplomat Yekmish, Dewlet ustazi Chanpusan Yelli, Usta siyasetchi Denba, Tangghut we Budda ilige hökümdar qilip teyinlen´gen Sangha, Yünnenge hökümdar qilip teyinlen´gen wezir Ümer, Dewletning bash sotchisi Buyluq Qaya qatarliq yoquri derijilik emeldarlar we Chaghay Tömür, Qam Tömür qatarliq aliy derijilik herbiy serkerdiler we Génirallar uningdin bashqa Pekinde resetxana we Uniwérsitét qurup, yilname yézip adem terbiyeligen, Astérnomiyege dayir 7 chong keshpiyat yaratqan Jamalidin, Tarixchi we Tarixshunas Shahsuban, Liyaw Sulalisi tarixini yézishta gholluq rol oynighan Liyen Xuyshen Qaya, Ataqliq edip Guenyünshi Qaya, Waba kisilini dawalighan ataqliq Tibbiy alim Yariq Qaya, Agérnom Lumingshen, Ataqliq terjiman Enzang qatarliq akademik alimlar Chenggiziyler xanidanlighi dewride yitiship chiqqan.(Buy erde tilgha élin´ghan Monggul/Uyghur Émperiyesi dewridiki meshur Uyghur shexisliri heqqidiki bu qurlar Milletler neshriyati teripidin 1987-yili Neshir qilin´ghan „Uyghur Kilassik Edebiyati Tizisliri“namliq Wayitjan Ghopur we Esqer Hüseyin qatarliq ependiler kitabining 377 we 378-betliridin élindi.) Uyghurlardin Mongghul dewride yoqarqidek medeniyet erbaplirining yétiship chiqishining Qarahanilar we Iddiqut Uyghur dewliti medeniyiti bilen alaqisi bolghandek Alshir Newayi qatarliq ulugh ediplerning yétiship chiqishining Awropagha qeder uzan´ghan Chenggizhan Émperiyesi eneniyisiki, Awropa edebiy Oyghunush dewridiki Chaghtay Ulusi dewri we Chaghatay Xanlighi dewridiki medeniyet güllinishi bilen jiddiy alaqisi bardur. Tarix étirap qilghandekla Uyghur tili uzaq zamanlardin béri türkiy tildasözlishidighan xeliqler qurghan dewletlerde yashaydighan xeliqler arisida edebiy til bolup xizmet qilip, ularning medeniyet tereqqiyatida alahiyde muhim rol oynidi. „Qamusul Alem“ Kitabining autori, dangliq alim Shemsidin Sami ushbu kitapning 3-qismida „Uyghurlar Türkiy Tilida Sözlishidighan Xeliqler Arisida medeniyiti yüksek derijide tereqqiy qilghan xeliq bolghachqa, Uyghurlarning tili bashqa türkiy tillarda sözlishidighan xeliqler we Ortaq hakimiyet astida yashaydighan yat tillarda sözlishidighan Monggul, Tibet, Hindi, Paris, Ordu we Tajik qatarliq xeliqlerningmu ortaq tili bolghan“ dep yézip, Asiya-Awropani qaplighan Turan tupraqlirida Uyghur medeniyitining qandaq rol alghanlighini teswirleydu!
Uyghur tili Uygur Émparaturlighi (739-840) dewridila dunyadiki chong tillarning qataridiki bir tilidi. Qara Hanilar dewrige kelgende resmiy rayon xaraktérgha ige bolup shekillinip Xaqaniye deewri, Oghuz-Qipchaq dewri we Chaghatay Ukusi dewridin ibaret üch chong dewirni bashtin kechürüp, bugünki muhteshem halitige ige bolghan.
Awropada Edebyat-Sennet Oyghunush dewri bolghan 13-Esirdin 15-Esirler Asiya Awropa qurughluqida Chaghatay Ulusi, Altun Orda Ulusi we Ilhanlilar Höküm sürgen dewir bolup, Bu dewletlerni Chenggizhan xanidanliri idare qilghachqa dunyada Til-Yéziq, Soda-Sanaet we Edebiyat-Sennet jehette eniwiyet jehettiki yersharilishish shekillinip, Uyghur medeniyitidemu 100% gherip medeniyitidikidek güllep yashnash weziyiti shekillenmigen bolsimu, Edebyt-Sennet jehette Awropa Edebiyat-Sennet Oyghunishi dewridikige parallil bolghan nisbiy musteqqil haldiki güllinish barliqqa keldi.Bu dewirde Awropa Alimliri, Peylasopliri we yazghuchi-Shairlirining eserliri Uyghur tiliggha, Uygghur Peylasopliri we yazghuchi-Shairlirining eserliri Awropa tillirigha terjime qilin´ghanlighi heqqide qolimizda hichqandaq pakit bolmighan bolsimu Öz-ara tesir körsütishning bolmighanlighigha adem hergizmu ishenmeydu. Sewep 13-, 15- Esirdiki Awropa Edebiyat-Sennet Uyghunishi bilen Uyghur Edebiyat-Sennet Güllinishi Chiristiyan we Islam Idiologiyesini chöridigen halda tématikiliq jehettin parallilliqni saqlighan! Meselen: Bu dewirdiki Uyghur edebiyatida Xuddi Awropa Edebiyat-Sennet oyghunishi deridikige oxshash Keskin ijtimayi meseliler, ijtiyamiy ziddiyetler, ijtimayi munasiwetler, xeliqning erkinlik we azatliq intilishliri, démokratiye we insanperwerlik qatarliqlar téximu ochuq-ashikare teswirlinishke bashlidi! Bu dewirdiki yazghuchi-shairlar pak muhabbetni, erkinlik we démokratiyeni, kishlik hoquq we insan heqlirini medihiyleydighan insanperwerlikke yatidighan eserlerni yazdi we jemiyetning tereqqiyatigha aktip töhpe qoshti.
Meyli awropada, meyli Büyük Türkistanda barliqqa kelgen Edebiyat-Sennet hadisiliri noqul Diniy témadin pelesepiwiy, tarixiy, penniy alahiydilikke ige ijtimayi, siyasi we milliy meselilerge qarap tereqqiy qilip, gheripte qoyuq diniy tüs alghan Latin edebiyati milliy edebiyatlargha, Türkistanda Erep-Paris tilini merkez qilghan edebiyat yene Uyghur edeebiy tilini merkez qilghan Chaghatay dewri Uygghur edebiyati dewrige kirip kelgen! Gheripte Ana tilida eser yazidighan yazghuchi we sennetkarlar köpeygendek, Sheriqtimu yeni Türkistandimu Uyghur tilida eser yazidighan yazghuchi we Shairlar meydan´gha kelgen! Awropa-Asiya qurughluqidaki hakimietlerning arisidiki munasiwet, tereqqiyatning köp jehetlerdin ortaq yol bilen tereqqiy qilghanlighini bildürmekte! Yaman yéri Büyük Türkistanda Awropa bilen Eddebiyat-Sennette ortaq güllinish barliqqa kelgini bilen, diniy xurapatliq, orta esir jahaliti we qalaqliq seweebidin soda-sanaet, ilim-pen we téxnologiye jehettin medeniy maarip, diniy étiqat, siyaiy tüzülme qatarliq jehetlerdin partilash xaraktérliq yéngiliq yüz bermidi.
Shunga Büyük Türkistandiki Edebiyat-Sennet Güllinish Herkitini Awropa Edebiyat-Sennet Oyghunish Herkiti Bilen Oxsash Bahalighili bolmisimu, Bizde Peyda bolghan Edebiyat-Sennet Güllinishi, millliy medeniyitimizning tereqqiyatida kam bolsa bolmaydighan pozitip hadisilerning peyda bolishigha sewwep boldi.
Biz töwende 13- Esirdin 17- Esirgiche bolghan Uyghur edebiyati heqqide toxtulup ötimiz! Uyghur yazma edebiyati Urxun tash abidilliri, Ogghuzname me´tologiyesi we Uyghurlarning yaritilish heqqidiki dastanliri shundaqla Budda we Xiristiyan dinigha ayit qol yazmilardin bashlinidu. Bir milletning yazma ddebiyati shu milletning milliy medeniyitini belgüleydu.
Uyghur yazma edebiyati heqqide toxtalghanda Al-Farabi Türk-Islam medeniyitining qéliplishishigha, Islam pelesepesining shekillinishige, Uyghur medeniyitining bolupmu Uyghur yazma edebiyatining güllinishige alahiyde töhpe qoshti. Uyghur medeniyitide Abu Jappar Muhmmad Bin Musa Al Huwarizimi ( 780-850), Ibin-Sina (980-1037) Yüsüp Xas Hajip( 1017-1077) tin tartip, Ahmet Yesiwi (1093-1166), Ahmet Yükneki (12-Esirde Qeshqerde Yashighan), Jallaliddin Rumi( 1207-1273), andin Nesridin Burhaniddin Oghli Rabghuzi (1250?-1350?), Sekkaki (14-Esir), Abeydulla Lutfi( 1366-1465), Atayi (15-esir), Alshir Newayi (1441-1501), Ayazbeg Qoshchi (1480?-1560?), Sultan SeyidHan ( 1487-1532), Sultan Abdureshidxan (1507?-1570, Shair we Muzikant Melike Amannisaxan (1518?-1553?), Alim we Muzikant Qidirhan Yarkendi (1503?-1572), Shair Babarehim Shah Meshrep (1657–1711), Muhammedimin Ghujamquli Xirqiti (1634-1724), Muhammed Binni Abdullah Xarabati (17-Esir otturliri-18-Esirning bashliri), Muhemmed Sidiq Zelili (1672-1762?), Nöbiti (1663-1779), Molla Elem Shehyari (1713?-1783?), Molla Bilal Ibni Yüsüp Hoteni (17-Esirning axiri-18-Esirning bashliri), Muhammed Sidiq Bershidi (1715-1875), Ahmet Hojamniyaz Oghli (1717-1827), Qelender (1760-1840), Abdureyim Nizari (1770-1863?) we qatarliq ediplerlerni sanap öteleymiz.
Biz yoqurida tilgha alghan alim we ediplerning iddiysi Al-Farabi pelesepe sistémisidin kelgen bolup, ularning eserlirining asasliq témisi dewlet, qanun, asdalet, sadaqet we pezilet bolup keldi. Al-Farabining Yazghan Eserlirige oxshashla Bashqa Uyghur Kilassikliri Asasen Uyghurlarning Dewletchilik Pelesepesini Menbe Qilghan Bolup, Ularda Bir Medeniyetlik Millet, Bir Qanun Bilen Idare Qilinidighan Dewlet we Bir Exlaq we Pezilet Bilen Bashqurulidighan Yézilarda, Qishlaqlarda, Sheher we Qelelerde Yashaydighan Medeniyetlik Bir Xeliq Teswirlinidu! Al-Farbi Yazghan Eserliride Insanlarni Exlaqi-Peziletke, Ilim-Pen´ge we Heq-Adaletke Yitekleydu! Al-Farabining Yazghan Eserliri Asasen Uyghurlarning Dewletchilik Pelesepesini Menbe Qilghan Bolup, Bu Eserlede Bir Medeniyetlik Milletke, Bir Qanun Bilen Idare Qilinidighan Dewlet Qurushni we Bir Exlaq we Pezilet Bilen Bashqurushni, Yézilarda, Qishlaqlarda, Sheher we Qelelerde Yashaydighan Xeliqlerni Tereqqiyatqa, Güllinishke we Qudret Tépishqa Ilhamlanduridu!
Uyghur Biz yoqurda bir qétim qeyit qilghandekla Awropa edebiy oyghunish dewride Büyük Türkistanda jümlidin Uyghuristandimu medeniyet jehette bir qatar güllengen weziyet barliqqa kilip, Nesridin Burhaniddin Oghli Rabghuzi (1250?-1350?), Sekkaki (14-Esir), Abeydulla Lutfi( 1366-1465), Atayi (15-esir), Alshir Newayi (1441-1501), Ayazbeg Qoshchi (1480?-1560?), Sultan SeyidHan ( 1487-1532), Sultan Abdureshidxan (1507?-1570, Shair we Muzikant Melike Amannisaxan (1518?-1553?), Alim we Muzikant Qidirhan Yarkendi (1503?-1572), Shair Babarehim Shah Meshrep (1657–1711), Muhammedimin Ghujamquli Xirqiti (1634-1724), Muhammed Binni Abdullah Xarabati (17-Esir otturliri-18-Esirning bashliri), Muhemmed Sidiq Zelili (1672-1762?), Nöbiti (1663-1779), Molla Elem Shehyari (1713?-1783?), Molla Bilal Ibni Yüsüp Hoteni (17-Esirning axiri-18-Esirning bashliri), Muhammed Sidiq Bershidi (1715-1875), Ahmet Hojamniyaz Oghli (1717-1827), Qelender (1760-1840), Abdureyim Nizari (1770-1863?) we qatarliq edipler üzülmey kéliwatqan derya dolqunliridek uyghurili medeniyet asminida xuddi nurluq cholpandek parlidi.
Chaghatay Ulusi Qurulghandin kiyin Uyghur dewletchili eneniysi boyinche idare qilinidighan we Uyghur Edebiy tili arqiliq bashqurulidighan bir dewlet barliqqa keldi we Uyghur medeniyiti Qarahanlar dewridikige oxsashla Turan Tupraqliridiki özining jezbisini téximu ashurushqa bashlidi.
Biz bu kitabimizda Uyghur Uyghur mutepekkuri Nesridin Burhaniddin Oghli Rabghuzi (1250?-1350?)ni Uyghuristan Eddebiyat-Sennet güllinish herkitining asaschisi süpitide tilgha alghaniduq.
Nesridin Burhaniddin Oghli Rabghuzi (1250?-1350?) Uyghur Edebiyat-Sennet güllinish herkitining pishiwasidur. Nesridin Burhaniddin Oghli Rabghuzi qarahanilar dewri edebiyatidiki meripetchilik iddiysini tereqqiy qildurup, gerche dinni asasi téma qilip qelem tewritiwatqandek qilghan bilen noqul halda din heqqide yazmay, öz dewrining siyasiy, ijdimayi we kultural alahiydiliklirge alaqidar yéngiche izdinishlerni qilip, Uyghur medeiyitide jahan medeniyiti bilen parallilliqni ipadileydighan birqisim islahatlarni barliqqa keltürdi.
Nesridin Burhaniddin Oghli Rabghuzi eserliride biz yoqarda u we eserliri heqqide tilgha alghandekla jemiyet tereqqiyati üchün paydiliq bolghan xeliqchilliq, insanperwerlik, erkinlik we barawerlik iddiyliri ilgirki herqandaq dwirdikige qarighanda téximu keng dayirilik we yarqin ipadilendi. Biz shunga Nesridin Burhaniddin Oghli Rabghuzining „Qiseyi Rabghuzi“ qatarliq bizgiche yitip kelgen we bashqa eserlerde tilgha élin´ghan eserlirini Biz yoqarda tekitliginimzdekla Ilgirki dewir Uyghur Kilassik edebiyati bilen Kéyinki dewir Uyghur Kilassik edebiyati ottursidiki ehmiyiti intayin chong bolghan dewir bölgüch bir medeniyet hadisisi süpitide tetqiqatlirimizda alahiyde yene bir qétim tilgha alimiz!
Uyghur edebiyatining parlaq namayendilining biri bolghan „Qiseyi Rabghuzi“ Uyghur edebiyatita kam uchraydighan eser bolup, bu eser shu dewirde neriy sheklde, alahiyde uslupta yézilghan romandur! Uyghur edebiyatida prozachiliq heqqide toxtalghanda Nesridin Burhaniddin Oghli Rabghuzining „Qiseyi Rabghuzi“ digen eseirini tilgha almay pikir bayan qilghili bolmaydu. „Qiseyi Rabghuzi“ digen bu jahanshomul eserning esli nusxisi muellisep dewrimizgeche yitip kilelmigen bolsimu 15-Esirde köchürülgen bir nusxisi hazir Engiliyede „Büyük Biritaniye“ Muziyida saqliniwatidu! 16-Esirde qol bilen köchürülgen yene bir nusxisi bolsa Russiyening Sanpétirisburg sheheride saqlanmaqta.Bu kitap Tataristanning Qazan sheheride 1858-yildin 1881-yilghiche bolghan ariliqta arqa-arqidin besh qétim neshir qilin´ghan. Uningdin bashqa yene toluq bolmighan 15- we 16-esirde neshir qilin´ghan nusxilliri Üzbekistan dewletlik muziyida saqlanmaqta. Bu yigane we dunyawiy shah eser Bezide „Qisseyi Rabghuzi“, Bezide „Qissesul Enbiya“ digen isimlar bilen neshir qilin´ghan bolup, wetinimiz Uyghuristanda 1980-yillardin kéyin tunji qétim Uyghur hazirqi zaman tiligha aghdurulup neshir qilin´ghan.
„Qisseyi Rabghuzi“digen bu roman 72 mawzuni öz ichige alghan bolup, eserning uslubi yéngi, tili ammibap, uyghur xeliq éghiz edebiyatining qissechilik we Riwayetchilik enenisi asasida Uyghur Pirozasini asas, Uyghur Poiziyesini qoshumche qilghan halda qelemge alghan. „Qisseyi Rabghuzi“digen bu roman Uyghur kilassik edebiyatidiki yene bir engüshter „Qutatqu Bilig“ Atliq Kitap bilen bediyi, pelesepiwiy, til we uslub jehettin birdeklikke igedur. Bu eserning tili chüshünishlik, rawan we obrazliq bolup, teswirleshtiki maharet, pikir jehettiki aktiwalliq, iddiye jehettiki ijabiyliq, weqelerni orunlashturush jehettiki maharet kitapxanlarni alahiydiliki arqiliq mestur- mestane qilidu!
„Qisseyi Rabghuzi“digen bu romanni Uyghur edebiyatida „Qutatqu Bilik“ Yirik eser bilen bir qatarda qoyup qedirleshke erziydu! Biz bu sözimizni qanitlimaq we aydinglashturmaq üchün „Qisseyi Rabghuzi“digen bu romanidiki „Bahariyat Shieri“ bilen „Qutatqu Bilig“tiki „Parlaq bahar pesli we Ulugh Bughrahan mediyesi“ digen bölekni alahiyde tilgha élip ötüshni layiq taptuq!
Bu dewirde yeni 14-esirning axirqi yilliridin bashlap Büyük Chaghatay Ulusi Ikkige parchilinip ketti. Gherbiy Türkistan Hodutlirigha Amir Tömür(1336-1405) Yene bir ismi Tömürleng, Sherqi Türkistan Hodutlirigha Tughluq tömür (1312–1363) ewlatliri hökmaranliq qilghan bir dewir boldi.
Tarixta Büyük Chaghatay Ulusi dep atalghan atamiras tupraqlarning Mawarahunnehir terepide Emir Tömür bashkötürüp chiqip, toxtimay herbiy yürüshler élip bérip, pütün Xurasan, Mawarahunnehir, Deshti Qipchaq, Iran, Hindistan, Eyni waqittiki Osmanl dewlitige qqarashliq Iraq, Süriye we Türkiye qatarliqlarni ishghal qilip, axirida Tömüriler émperiyesini qurup chiqti. Emir Tömür wapatidin kiyin Emir Tömür texitni miras qaldurghan Pirmuhammet Mirzadin Hélil Sultanning hakimiyetni tartiwalghanlighidin bashlap taki 1459-yilida texitte olturghan Abu Seyid dewrigiche uning ewlatliri arisida qanliq texit talishish majraliri üzlüksiz dawamliship, shahliq taji Sultan Shahruh Mirzahan, Sultan Ulughbeg, Sultan Abduletiphan, Sultan Abdullahan, Sultan Ubulqasim Baburhan, Sultan Seyithan qatarliq shahlargha nesip bolup, yene uchup ketti.
Bu jeryanda barliq xanidan jemetidikiler texit majrasi ichide bir-birige düshmen bolup, yerlik aqsöngeklerni arqisigha élip, bir biri bilen yoshurun we ashikare halda toxtimay qan töküp, Türkistanning 1000 yilliq biriktürgen meniwiy, kultural we iqtisadiy küch-qudritini yer bilen yeksan qilip, Sheriqte Xen kingeymichiliri we gheripte Rus basmichilirining esirlep sürgen milliy zulumining peyda bolishigha sewepchi bolup qaldi!
Shuning bilen Bu qeder chong jughrapiyede Yurt-makanlar xaniweyran bolup, insanlar béshigha nurghaun balayi-apetler we weyranchiliqlar keldi hemde esirlep sozulghan ach we yalingachliqqa giripdar boldi.
Bu yillarda pütkül türkistan tupraqliri éghir künge qalghan bolup, ichkiy urush weyranchilighi we texit talishish pitne we pasatliridin bizar bolghan xeliq adalet, erkinlik, bixeterlik we tinchliqqa muhtaj bolghanidi. Mana bu dehshetlik riyalliq xuddi zimistan qish we shiwirghanda qar qaplap turghan tagh üstide renggareng qargülliri échilghandek Uyghur edebiyatida xeliq bilen hemnepes bolghan, erkinlik, azatliq we tinchliqni téma qilghan, Awropa Edebbiyat-Sennet Oyghunishi Herkiti Bilen Parallilliqni saqlighan tarixta körülüp baqmighsan ajayip bir güllinish peyda qilghan idi.
Awropada Edeebiyat-Sennet Oyghunush dewri bolghan dewirde büyük Türkistanda yoqarqidek ichki urushlar we qehetchilikler ewij élip ketken bilen Qarahaniylar, Idiqut Uyghur we Chaghataylar dewridin tartip dawamliship kéliwatqan ilim-pen meshili öchmidi. Jemiyet ijtiyami, siyasiy we iqtisadiy kirzis ichige chöküp ketken bolup, awam puqralarning Awal Qarixanilar we Idiqutlar dewridiki kéyin Mongghullar we Chaghataylar dewridiki arami buzulghan bolsimu, ghem-qayghu, tarqilishchan kisel we acharchiliq déngizigha chöküp ketken dewirlerdimu ilim-irfan we edebiyat sennetni xelqimiz dayim digüdek muqeddes bilip rawajlandurdi.
Büyük Türkistanning sherqi teripi shunga tarixta ikkinchi bir dewlet qurulup Moghulistan depmu atalghan. Moghulistan Chengghizhanning Uyghurliship ketken Chaghatay ewlatlirdin bolghan Tughluq Tömür miladiy 1331-1363-yilliri sheriqte qara sheher, keng ketken yette su rayoni, gheripte Perghane shimalda balqash köli, jenupta Tibetning bir qismi, Qaraqurum we Keshmirghiche bolghan Uyghuristanning shimali, sherqi, jenubi qatarliq Chaghatay haqanlighining burunqi birqisim téritoriyiside qurulghan Xaqanliqtur!
Amir Tömür yeni Aqsaq Tömür(1336-1405) we Tughluq Tömür (1312–1363) ler we ewlatliri texitte olturghan dewirlerde her qétim partilap turghan urushlar ariliqida nisbiy tinichliq ornutulup, Chaghatay dewridiki edebiyat-sennet enenesi jari qildurulup, xeliq herhalda tinch we medeniyet jümlidin Edebiyat-Sennet güllen´gen dewirde yashash pursitige yene ige bolghan Uyghur jemiyitide közni chaqnitidighan medeniyet we sennet namayendiliri barliqqa keldi.
Moghulistan 14-Esirning axirliridin bashlap parchilinishqa bashlighan, 1514-yili Tughluq Tömür ewlatlirdin Sultan Seyitxan Moghulistan dewlitining bir qisim rayonliridiki tarqaq dewlet we begliklerni birlikke keltürüp,Seyidiye Uyghur dewlitini qurup chiqqan we bu mezgilde Uyghuristanda Edeebiyat-Sennet rasa güllendi. Uyghurlarning bu chaghdiki Edebiyat-Sennet güllinish dewrige wekillik qilidighan Ediplirimizdin Dunyawiy ulugh shair, Türük dunyasining pexri Alshir Nawayidin Bashqa yene Atayi, Sekkaki, Lutfi qatarliq büyük ediplerimiz bar!
Atayi, Sekkaki, Lutfi qatarliq üch gigant shexis Uyghur edebiyatidila emes belki pütkül türük dunyasida pexirlik orun tutidighan ulugh shairlar jümlisidindur! Atayi, Sekkaki, Lutfi qatarliq üch gigant özlirining bediyi jehettin kamaletke yetken nadir eserliri arqiliq dunya edebiyati we Uyghur tilining rawajlinishigha öchmes töhpe qoshqan.
Atayi, Sekkaki, Lutfi qatarliq üch gigant edipning bizgiche yitip kelgen uchurliridin melum bolishiche her türlük tarixi sewepler tüpeylidin Büyük Türkistandiki Hotan, Qeshqer, Belix, Semerqend, Tashkent we Hirat qatarliq sheherliride ilim tehsil qilghan we hayat kechürgen.Ulugh shair Alishir Newayi „Mejalisun Nafais“digen esiride meshhur edip Atayi heqqide toxtulup, Shair Atayining Ahmet Yesiwiyning qérindishi Ismail Ataning oghli ikenligini qeyit qilghan. Shair gerche kélip chiqish jehettin rohaniy bir ailige baghlinishliq bolsimu, pikir jehettin yéngiliqperwer, meripetperwer we tereqqiyperwerler sinipigha wekillik qilatti!
Mawlane Sakkaki Chaghatay dewri Uyghur edebiyat tarixida ötken ulugh ediplerning biri bolup, jahanshomul shair Alshir Nawayi özining „Mejalisun Nefayis“ digen esiride dangliq edip Sakkaki heqqide „Uyghur medeniyet baghchisining xushpuraq chichekliridin biri Mawlane Sakkaki“ dep baxsetken. Alshir Nawayi yene Mawlane Sakkaki heqqide toxtulup, uni „Til ustazi, Uyghur ibare alimining chichenliridin Mawlana Sakkaki“dep alghan.
Mawlane Sakkaki Awropa Edebiyat-Sennet oyghunishi dewrideki Uyghur Edebiyat güllinishi dewride ötken dangliq alimlarning biri bolup, eyni waqitta Uyghur medeniyitining öz dewridiki dangliq edipliridinmu hésaplinatti. Dimisimu shieriyetke mahir bolush eyni dewirde ilim saheside hem kamaletke yetkenlik hésaplinatti. Mewlane Sekkaki eyni dewirning eng tesiri küchlük alimlirining biri bolup, Uyghur kilassik shieriyitide ghezelchilikni deslepte bashlap bergen we tereqqiy qildurghan ediplerning biridur.
Shair Mawlane Sakkaki dewirdashliri bolghan Mawlana Atayi we Mawlana Lutfi qatarliqlar bilen Temuriyler sulalisining aldi we keynide cheksiz ketken Moghulistan/Türkistan hodudida yashap ijadiyet bilen shughullan´ghan. Mawlane Sakkakining tughulghan we wapat bolghan yilliri éniqsiz bolup, shu dewir medeniyet merkezliridin hésaplan´ghan Semerqend,Qeshqer we Hirat qatarliq sheherlerde yashighanlighi texmin étilmekte.
Mawlane Sakkakining qanche 10 diwanlarni yazghan ulugh alim ikenliki perezdin anche uzaq emes bolup, uning eserliri dewrimizgiche asasen digüdek yitip kilelmidi. Mawlane Sakkakining bizgiche yitip kelgen esiri yoq hésapta bolup, bu peqet 50 tin artuq ghezeldin ibarettur! Chéqilghan chong bir parche eynekning peqetla kichik bir parchisidinmu dunyani körgili, okyandin bir tamche sudinmu suning ulughlighini chüshengili bolghandek, bu 50 parche shieriy eserdin Mawlana Sakkakining meniwiy dunyasi, ilmiy sewiyesi, pelesepiwiy qarishi, güzellik tuyghusi jümlidin Uyghur edebiyatining shu dwirdiki omumiy halitini tessewwur qilghili bolidu!
Mawlana Ebeydulla Lutfi Atayi we Sekkakigha oxsashlar Uyghur edebiyatining yirik we yarqin namayendiliridin biri bolup, Türük dunyasida shöhriti alahiyde orunda turghandin bashqa, Eserliri dunya edebiyatidiki alahiyde bir en´güshter hésaplinidu!
Lutfining toluq ismi Mawlana Ebeydulla Lutfi bolup 1366-yili tughulup, 1465-yili shu dewirning edebiyat-sennet, medeniyet we siyaset merkezlirining biri bolghan Hiratta wapat bolghan.
Mawlana Ebeydulla Lutfi öz zamanisining büyük muteppekkuri, meshhur edipi, yirik türük tili ustisi bolup, Büyük shaier Alshir Newayi eserlirini oqughan kishi uning Ebeydulla Lutfining dunyaqarishi we edebiy ijadiyitining jiddiy tesirige uchrighanlighini bileleydu. Mawlana Ebeydulla Lutfi öz zamandashliri hésaplinidighan Atayi we Sekkakiylar bilen birge, biz bugün ishlitiwatqan Uyghur Edebiy tilining shekillinishining mustehkem hulini qurdi.
Yoqarqi Bu üch Edip gerche Uyghur kilassik edebiyatining ottura qedimqi zaman dewrige mensup bolsimu, ularning eserliride xuddi Awropa edebiyat-sennet oyghunish dewride barliqqa kelgen eserlerge oxshash bugüngimu mas kélidighan zulumgha, konaliqqa we xurapatliqqa qarshi témilar addi awam tili bilen yoquri edebiy uslupni birleshtürüshtin ibaret Insanperwerlikni teshebbus qilidighan yüksek bediyi maharet ekis ettürüldi!
Edip Ebeydulla Lutfining künimzgiche yitip kelgen eserliridin shu dewirning alahiydilikliridin esirlep sozulghan ichkiy urushlarning tesiridin peyda bolghan ijtimayi, diniy, siyasiy we kultural ziddiyetlerni körgüli bolidu. Shu dewirde toxtimay araqa-arqidin boliwatqan yéghiliqlar munbet we bay Türkistan tupraqlirini toxtimay howqushlar huwlaydighan xarabilikke, quzghunlar ölüklerni izdep yürüydighan jezirigen, Böreler haywan yoq ademlerni owlaydighan, Tülkeler gördiki ölüklerge aram bermeydighan weziyet shekillen´gen bolup, bu riyalliq Lutfi qatarliq xeliq bilen hemnepes bolup, ular bilen oxshash közde körüp, oxshash kallida oylap, oxshash tilda sözleydighan ediplerning taza wayigha yetküzüp ijadiyet élip bérishigha mumkünchilik yaritip bergenidi. Ijdimayi riyalliq dimisimu xeliqperwer shair Lutfining ijadiyitige ilham bexish etti.
Ulugh Edip Ebeydulla Lutfi (1366-1465) özining eserliride urush we qehetchiliklerdin jaq toyghan awam puqralarning tinchliq we erkinlik, bayashatliq we xatirjemlikke intilish arzulirini, birlik, ittipaqliq we hemkarliq armanlirini yoquri sewiyediki bediyi wastiler bilen ipadilep, xeliqning munewwer perzentige layiq ish qildi. Ilgirkidek Edebiyat-Sennet din üchünlam xizmet qilidu, deydighan xeliqni, milletning kolliktip arzu-armanlirini, teng-barawer bolghan jemiyet tüzülmisini ret qilidighan mezmundiki eserlerni emes, üzül-késil islahatni, erkinlik we teng-barawerlik yeni démokratiyeni mediyeleydighan, milletni zulum, xurapatliq we jahaletke qarshi isyan qilishqa, islahat élip bérishqa ündeydighan we righbetlendüridighan nadir eserlerni yazdi.
Shu dewirdiki edebiyat-sennet güllinishi jemiyet tereqqiyatigha uyghun shekilde tereqqiy qildi. Chaghtay ulusi Tömüriyler sulalisi mezgilidila ikkige ayrilip ketken bolsimu, Pütkül chaghatay ulusi miqyasida edebiy til süpitide birlikke kelgen Qarahanilar dewridin bashlap shekillen´gen edebiyatta asasiy rol oynighan xaqaniye tili, shu dewir nuqtisidin élip éyitqanda xeliqni medenyet we sennet yipi bilen mehkembaghlap turghan Chaghatay dewri Uyghur tili baridi. Gerche Uyghurlar Büyük Chaghatay Ulusidin Ibaret bu qeder büyük jughrapiyede yashimighan bolsimu, U dewletni memuriy jehettin asasen digüdek Uyghur aqsöngekliri idare qilghanlighi üchün, Bir pütün jughrapiyede Uyghur edebiy tili dewlet tili we edebiy til süpitide qollunilatti!
Shu dewirge ayit, Tarixta Chaghatay tili dep nam chiqarghan, tarixiy kitaplarda xaqanlar tili we Xaqaniye tili dep atalghan til Uyghur edebiy tilining del özi bolup, Al-Frabiy, Al-Bruniy, Al-Harezimi, Ibin-Sina, Jalalidin Rumi, Ahmet Yesiwiy, Ahmet Yükneki we Yüsüp Has Hajip, Keyin Mawlane Nesridin Rabghuzi, Mawlane Atayi, Mawlane Sekkaki, Mawane Lutfi we Amir Alshir Nawayi Hezretliri qatarliq Ellahmeler ijadiyet élip barghan Eyni Dewirning Shöhriti Erep-Paris Tilidin Hergiz Qélishmaydighan Edebiy jehettin rasa mukemmelleshken Uyghur Tilidur!
Chaghatay Ulusi/Uyghuristan Ataqta Gobi Chölining Shimaliliq Mongghul Aqsöngeklirining, Emeliyette Bolsa Tarixi Uzun, Mol Medeniyetlik Uyghur Millitining Bashqiche Bir Dewliti Idi! Monghullar Bu Dewletning Memuriy, Eskiriy we Iqtisadiy Ishlirini Uyghurlargha Tapshurup Bergechke, Bu Dewirde Uyghur Medeniyiti Jümlidin Soda-Sétiq, Qol-Hünerwenchilik, Dehqanchiliq, Charwichiliq, Baghwenchilik we Binakarliq, Toqumichiliq, Keshtichilik, Til-Yéziq, Edebiyat-Sennet we Medeniy-Maarip Mislisiz Derijide Güllendi! Bu menidin éyitqanda Chaghatay tili diginmiz hergiz Mongghul tilini körsetmeydu, Tar dairidiki Uyghur awam tilinimu Körsetmeydu, Belki Chaghatay Tili Digenlik Edebiy jehettin yüksek tereqqiy qilghan Xaqaniye Tili, Yeni Émperiye/Ulusning dewlet tili digenlik bolidu!
Shu seweptin, Uyghur tili eshu dewridiki dewlet tili salahiytide Chaghatay tili, dep atalghan. Bu atalghuni chüshünüp turup ishlitish téximu ilmiy we exlaqi témigha bérip taqishidu! Chünki pütkül Chaghatay Ulusida Ilim-Pen, Edebiyat-Sennet, Hakimiyet we Memuriyet ishliri Uyghur tilining wastisi arqiliq atqurulatti! Chingghizhan Türkistanni idare qilghandin tartip Taki Tömüriyler sulalisi we Moghulistan Xaqanlighi Yiqilghangha qeder Uyghur tili bilmigenler dewletning üsttüzey organlirida, maarip tarmaqlirida, ilim-pen we edebiyat-sennet tarmaqlirida xizmet qilalmayti!
Uyghur tilini ügünish, Uyghur tilida telim-terbiye bérish, Uyghur tilida bilim élish, hetta Uyghur tilida ibadet qilish ewij alghan yillar idi pütkül Mongghul-chaghatay dewri! Bu jehettin élip éyitqanda Uyghurlarning Chingghizhan ewlatlirigha bolupmu Chaghatay we Uning ewlatlirigha Tarixi Nuqtidin alahiyde tilgha élishqa tigishlik milliy Qerzi bar! Rabbim Chingghizhan we Ewlatlirining bu dunyada yüksek qilghandek ubir dunyadimu mertiewilirini yüksek qilsun, Amin!
Chengghizhan we Chaghatay ewlatliri sewebidin Pütkül Muhteshem Mongghul-Chaghatay dewri Büyük Türkistanning siyasiy, iqtisadiy, medeniy, exlaqiy we diniy qurulmisini yip-yéngi qan bilen teminlidi. Atayi, Sekkaki, Lutfi we Alshir Nawayi qatarliq dunyagha dangliq yirik edipler ijdimayi, siyasiy we kultural ziddiyetler keskinleshken eshu yillarda Awropa Edebiyat-Sennet Oyghunushi herkiti dewridiki Edip we Sennetkarlardek öz eserlirini ijtimayi, siyasiy we ilmiy meselilerge aghdurup, ish, emgek, söygü- muhabbet we erkinlikni mediyelidi we hayatqa bolghan qizghin intilishni teswirlep, barliq eserliride insanperwerlikni, démokratiyeni we ümitwarliqni teshebbus qildi!
Ulugh Uyghur Shairi Atayining bizgiche peqet qol yazma halitidiki birla esiri yitip kelgen bolup, hazir Russiyede Santpérisburg muziyida saqlanmaqta!
Shair Atayi, Sekkaki we Lutfilarning yene bir közge tashlinidighan alahiydiliki Erep-paris tilini bilip turup, asasliq ijadiyitini bay we pasahetlik ana tili Uyghurchede yazghan bolup, bu uning öz ana tilidin qanchilik derijide ghurur tuyidighanlighini bildüridu! Shu dewirdiki Uyghur Ediplirining dunya edebiyatida tutqan orni yoquri bolup, Atayi, Sekkaki, Lutfi we Alshir Newayi qatarliqlar Dunya Edebiyatida qatarida Awropada shu dewirde barliqqa kelgen ulugh edip we sennetkarlar qatarida tilgha élinishqa erzidu we dunyadiki Türkiy xeliqlerning hemmisi ularning Edebiyat-Sennet saheside qazan´ghan shan we shöhritidin toxtimay ghurur tuyidu.
Shayir Atayining bizgiche yitip kelgen eserliri asasen aruz weznide Uyghurche yézilghan eserler bolup, tilining sapliqi, siptiliqi, pasahetlikligi we yangraqlighi bilen bashqa shairlarning eserliridin üstün bir orun tutidu! Atayi eserliri lirik hésiyatqa bay bolup, obrazliq, yéqimliq we menagha toyun´ghan bolup, uning eserliridiki Shiériy misralar oqughan kishide özgiche zoq béghishlaydu.
Shayir Atayining eswerliri tereqqiyatni, qaynaq hayatni, söyü-muhabbetni, insaniy exlaqni, qandash we qérindashliqni, pak muhabbetni medihiyleydu! Shayir Atayi eserliride rohaniy shairlardek terkidunyachiliq, saray shairliridek mediyewazliq yoq bolup, mensepperestlik, xushametchiliq we tamaxorluqtin yirginish tuyghusini ipadilinip, yoquri qatlamdiki chiriklik, shexsiyetchilik, shöhretpereslik we shewhetpereslik qatarliqlar tenqitlinip, emgekchan we küreshchan töwenqatlam kishilirining yürek sadasini ipadileshke alahiyde küchep qelem tewretishke gheyret qilghan.
Edip Atayi, Sekkaki we Lutfi eserliri xuddi Awropa Edebiyat-Sennet oyghunush dewri ediplirining eserlirige Insanperwerlik, Barawerlik we Erkinlik qatarliq jehetlerdin köp tereplime oxshashliqidindur. Bu oxshashliqning biri ularning xeliq éghiz edebiyatidin yiterlik derijide ozuqlan´ghanlighi bolup, tili yerlik, milliyche puraq küchlük, edebiy ipadileshi yéngi, xeliqchil we insanperwerdur. Bularning shierlirining milletperwerligi, xeliqperwerligi we meripetperwerligi shundaqla Awropa edebiyat-sennet oyghunishi dewri edipliri Latinche we Yunanche emes, Yerlik tilda ijadiyet élip barghan´gha oxshash Erep-Paris tilining yérige Uyghuristan Xelqi toluq chüshünidighan Uyghur sap edebiy tilini qollanghanlighi, sewebidin heqiqitenmu xeliq shairi, digen namgha munasip edipler ikenliki bilinipla turidu. Alshir Nawayi bolsa biz bashta tilgha alghan edipler arisida dunyawiy shöhret qazanghan shairlarning biridur!
Hazirqi zaman Uyghur edebiy tilining shekillinishide Shair Atayi, Sekkaki we Lutfining töhpisi Ulugh mutepekkur Alshir Nawayi éyitqandek til bilen teripligüsiz derijidiki chong hadisedur.
Bugünki Uyghur millitining shekillinishi we hazirqi zaman Uyghur medeniyitining tereqqiyatida büyük Ellame Alishir Newayining töhpisi alahiyde boldi! Bu jehettin qarighanda Alshir Nawayi hezretlirning eserlirini muhteshem Uyghur Edegbiyat-Sennitining özgiche bir Okyanusi diyishke tamamen heqliqbiz!
Tarixi wesiqilerdin qarighanda Alshir Nawayi 1441-yili Miladidin burunqi 3-Esirsin 1-Esirgiche höküm sürgen shanliq meeniyet yaratqan Baktériye sulalisining payitexti bolghan Hérat (Hérat Hazir Afghanistanning Jenubiy Türkistan Térritoriyeside bolup, Hérat sheheri bezi kitaplarda Héri, yene bezi Kitaplarda Héra dep tilgha élinidu. Bu sheher arqiliq 7-esirning axirlirida Islam merkezlirining birige aylan´ghan bolup, Bu sheher arqiliq Türkistan´gha shu yillardin bashlap islam dini tarqilishqa bashlighan.Hirat 15-Esirning ikkinchi yérimidin bashlap Xurasan dewlitining payitexti bolghan ) sheheride bir Uyghur ölümasi ailiside dunyagha kelgen. Tarixi enene, medeniyet jehettiki yéngilliqqa intilish Hirat shehride medeniyetning, bolupmu edebiyat-sennetning güllinishige kengri yol échip bergechke, Hirat sheheri Uyghurlarning büyük ejdatloridin Sekkaki, Lutfi we Atayi qatarliq yene yüzligen zamanisining dangliq alim, ölüma, edip we sennetkarlarning ochighigha alinip qalghan.
Alshi Nawayi (1441-1501) Uyghur qatarliq bashqa türkiy xeliqlerning milliy medeniyiti, jümlidin edebiyat-sennitini shekillendürüsh jehette alahiyde töhpisi bolghan büyük ediplirimizning biridur!
Üzbekistanning dangliq alimi Akadimik Izzet Sultanning Uyghur Seyidiye Xanlighi dewridiki meshhur tarixchi Mirza Heyder Qeshqerining „Tarixi Reshidi“ namliq kitabidin neqil keltürüp, tilgha keltürgen bayanliri we bashqa birqisim yazma wesiqilerdin qarighanda Alshir Nawayining ata-anisi Hiratliq Uyghurlardin iken. Alshir Nawayining Hirattiki Uyghur Baxshisi Ghiyasiddin Hezretlirining ailisde tughulghanlighini Üzbek Alimi Izzet Sultan, Rus Alimi A. A.Séménow, Türük Alimi Ahmed Zeki Welid, Uyghur Alimi Ibrahim Muti, Abdushkur Memtimin, Uyghur Tarixchisi Turghun Almas, Uyghur Alimi Sheripidin Ümer, Uyghur Alimi Nurmemet Zaman, Uyghur Alimi Gheyretjan Osman, Balalar Edebiyati Nezeriyechisi Tursun Qurban, Uyghgur Edebiyati Tetqiqatchisi Memet Polat ependi Qatarliqlarmu öz eserliride oxshimighan shekilde Tilgha alghan. Uyghurliri Ailiside dunyagha kelgen Alshir Nawayi Türük Eddebiyat tarixidiki bir dayi, Türki xeliqlerning hemmisi pexirlinidigghan bir ustaz bolup, Uning eng awal bir serxil Uyghur ewladi ikenligni unutmaslighimiz lazim!
Alshir Nawayi Awropa Edebiyat-Sennet oyghunishi dewrining yirik namayendilliridin Italiye yazghuchisi Nikkolo Makiyawelli (1464-1527), Awropa metbuachilighi pishwasi, German Alimi Johannes Gutenberg( 1402-1468) Italiye Ressami Kaprese Miklan´gelo (1475-1564) Marten Luther (1483-1546), Italiye Alimi we Ressami Leornado Da Vinchi (1452-1519), Engilsh yazghuchisi William Shakespeare (1564-1616) qatarliqlar bbilen bir dewirde yashighan bolup, Uyghur edebiyat-sennitining eyni waqttiki tématik alahiydiliki Mongghul Istilasi dewridiki Asiya we Awropa qatnishining qulayligji sewebbidin shu dewirdiki Awropa Edebiy Oyghunish herkiti bilen parallill shekilde tereqqi qilip, Büyük Türkistanda aqsöngeklerge wekillik qilidighan ulusal medeniyete radikal dinchiliq we Xurapiyliqdin xali bolghan bir medeniyet hawasi shekillen´genidi.
Alshir Nawyi Ailisi Uyghur aqsöngekliridin bolup, bowisi Tömüriyler xanidanlighi dewride dewletning muhim wezipiliride bolghan bolsa, Atisi Ghiyasiddin barlas Hurasan padishasi Ubulqasim Babur sariyida yoquri rutbelik herbiy emeldar bolup ishligenliki melumdur.
Büyük ejdadimiz Alshir Nawayi Chengiz Han dunyani qural-yaraq bilen boysundurghan bolsa Men Edebiyat-Sennet dunyasini qelem arqiliq boysundurdum, dep xata éyitmighan. Hazir dunyada Nawayishunasliq deydighan bir ilim bar bolup, Nawayishunasliqta tereqqiy qilip, Bu ilimdin yétiship chiqqqan yüzligen alim we mutexesisler bar! Zamanimizda Alshir Nawayi pütün dunyada Meshhur shexisler qatarida tilgha élinip, eserliri aliy mekteplerde oqutulup we keng türde tetqiq qilinip we tughulghan künliri tebriklinip kélinmekte!
Alshir Nawayining eqil-parasiti we edebiy talanti oqush yilliridin tartipla namayan bolushqa bashlighan. Shu yillardiki yoquri tebiqidikiler arisidiki hoquq talishish körishidin peyda bolgghan siyasiy qalaymiqanchiliqta Alshir Nawayi ailisidikiler Osmanli Emparaturliqigha tewe bolghan Ottura sheriqqe köchüp ketti. Alshir Nawayi özinining ilim tehsilini shu dewirning medeniyet jehettin tereqqi qilghan dewletliridin sanilidighan Iraqta dawamlashturushqa bashlidi. Bu jeryanda shu dewirning eng meshhur tarixchisi Sheripidin Ali Yezidi bilen tonushti we uning bilen shagirt we ustazliq munasiwiti ornutup, köp ilmiy mutaile, muhakime we edebiyat-sennet bezmileri we shiériy mushairelerde birge boldi! Uzaq ötmey Türkistandiki siyasiy weziyet turaqlishi, Uyghur baxshisi Ghiyasidin Kichik ailisige qoshup, emdila 10 yashqa kirgen Alshirni birge élip yene Türkistangha qayitip kélip, Padishah Ubulqasim Baburning sariyida xizmet qilishqa bashlidi. Uyghur baxshisi Ghiyasidin Kichik sarayda xizmet qilghachqa, Alshir Nawayi shu yerdiki paydiliq imkanlardin paydilinip, baliliq chéghidila Türük, Erep, Paris edebiyati we tarixi bilen toluq tonushup chiqti! Alshir Nawayi Sheyix Seyidining „Gülistan“, „Bostan“ qatarliq eserliri we Periddin Ettarning „Mentiqut Teyir“ digen eserliri bilen inchike tonushup chiqqanidi. Uyghur Baxshisi Ghiyasiddin Kichik, Ghiyasiddin Kichikning Uning Iniliridin Gheribi we Qabililarmu edebiyat-sennetni qizghin söyidighan, ilim ehlini hürmetleydighan shiériyetke mahir qbiliyetlik ediplerdinidi.Dadisi we Ikki taghisining Eddebiyat-Sennet heqqidiki alahiydiliki Alshir Nawayining Edebiyat-Sennet ijadiyet yoligha méngishigha türtkilik rol oynidi. Uyghur Baxshisi Ghiyasiddin Kichik ailisi dewletning yoquri qatlimigha mensup aqsöngekler ailisi bolghachqa, medeniy-maarip we edebiyat-sennet bilen yughurulup ketken Alshir Nawayining Saray hayati, Uning kéyinki chaghlarda öz dewrining tonulghan alimi, siyasetchisi, dewlet erbabi we dunyawiy shairi bolup chiqishigha asasliq rol oynighanidi. Alshir Nawayi atisining sayiside kichigidila saray wastisi bilen Türkistanda tonulghan alim, edip we sennetkarlar bilen tonushup chiqti. Ulardin Matématika, Algebra, Shieriyet, Til, Mentiqe we Astirnomiye Ügendi. Alshir Nawayining Shier yézish, resim sizish, tarix, hüsnixet we grammatika bilimlirimu xanidan ailisidikiler bilen birge qatnashqan mukemmel Xanliq mederesiler arqiliq ügütildi.Alshir Nawayi bu mezgilde öz dewrining dangliq alimliri we edipliri bilen kichik turupla yaxshi dostluq ornatti! Bularing ichide Meshhur muzikashunas Hoja Yüsüp Burhaniddin bar bolup, Kichik Alshirning muzika asasi eshu ulugh zatning tirishchanlighining netijisi idi! Alshir Nawayi uningdin bashqa shu dewrining ulugh shairi Mirshahi bilen xet alaqisi qilip, edebiyat we tarix heqqide chongqur pikir almashturdi; Alshir Nawayi uningdin bashqa ustazi, talantliq Uyghur shairi Ebeydulla Lutfi bilen yéqin munasiwet ornutup, edebiyat-sennet, mentiq we Grammatikadin sistémiliq terbiye kördi. Ebeydulla Lutfi bala shair Alshirning edebiy talanti we qizghinlighini nezerde tutup, uni zamanisining ulugh edipliridin birige aylandurush üchün köp küch chiqardi! Alshir Nawayigha zamandash tarixchi Muhammed Ibni Xawandshah Ibni Mahmud Mirxudning Tarixi esiri „Rewzetussefa“da bayan qilishiche Bir küni Ebeydulla Lutfi Alshirdin yéngi yazghan birer parche esirini oqup bérishini telep qilghan. Alshir Nawayi:
Arezin yapqach közümdin sachilur herlehze yash,
Buylekim peyda bolur yultuz , nihan bolghach quyash.
Alshir Nawayi 13 yashqa kirgende Atisi Ghiyasidin Kichik wapat bolup kétip, yétim qalghanda Padishah bu eqilliq balini öz himayisige alghan. 15 Yéshida edebiy talantini namayan qilghan Alshir Nawayi Padishah Ubulqasim Babur sariyida Kéyin Hirat textide seltenet sürgen Hüseyin Bayqara bilen birge oqughan, oqush pütkendin kéyin xan sariyida birlikte xizmet qilghan. Alshir Nawayi bolsa ilgirlep ilim tehsil qilish meqsidide Mehshedte yashaydu. Bu dewirge kelgende Alshir Nawayi meshhur shairlardin Ubulqasim Firdewsi, Nizami Genjiwi, Husraw Déhliwi, Meshhur shair SeiddiQeshqiriyning shagirti Abdurahman Jami, Sakkaki, Atayi, Lutfi, Siyid Hesen Erdeshir we Kamal Turbani qatarliq ediplerning birqisimliri bilen tonishidu we ularning nadir esertlirini tetqiq qilidu. Alshir Nawayining Abdurahman Jami bilen bolghan munasiwitini oqughuchi ustaz, ata-bala we ikki dost muamilisige oxshatsaq xata bolmaydu. Shair ustaz Abdurahman Jami bilen tonushqandin keyinki yillarda, uning righbiti bilen ijadiyette resmi utuq qazinishqa bashlaydu. Bu yillar uning ijadiyitide partilsh xaraktérliq tereqqiyatlar barliqqa kélishke bashlaydu. Ikki ulugh shair hem Türkiy tilida, hem Parisi tilida bes-beste ilghar pikirlik eserlirini yézip, ömrüning altun chaghlirini birlikte yashaydu! Alshir Nawayi Bilen Abdurahman Jami ottursida küchlük ijadiyet hemkarlighi bar bolup, Alshir Nawayi Özining meshhur besh dastani yeni „Hemise“ni dosti Abdurahman Jamining ilhamlandurishi bilen Abddurahman Jami özining „Muzika Risalesi“digen esirini Alshir Nawayining hemkarlishishi bilen yézip chiqqan bolup, Her ikki shairning eserliride Uyghur Kilasssik edebiyatining parlaq wekilliridn Mawlana Atayi Hezretliri, Mawlane Sekkaki Hezretliri we Mawlane Lutfi Hezretlirining ijadiy enenilirini körgili bolidu. Bu bir dewirde Uyghur edebiyati Türkiy tili senniti nami bilen dunyagha tonulghan bolup, bu dewirde barliqqa kelgen eserlerning bash témasi xuddi Awropa Edebiy Oyghunishi dewride barliqqa kelgen büyük peylasoplar, Edipler we Sennetkarlarning eserlirige parallil halda insanperwerlik, meripetperwerlik we Erkinlik qatarliq ijdimayi hayatqa eng jiddiy alaqidar bolghan mezmunlargha béghishlan´ghanidi! Bu eserlerde eyni dewirdeki yershairini qaplap turghan mudhish qarangghuluq arqa körünish qilin´ghan.
Nawayi Alshirning Uyghurche yazghan eserlirige, Fanayi bolsa Parische yazghan eserlirige qollan´ghan texellusi bolup, bu namdiki orginal we köchürüp tarqitilghan eserliri Uyghuristan, Türkiye, Russiye, Iran, Engiliye, Gérmanyie, Shiwitsiye, Üzbekistan, Qirim, Tataristan, Azerbeyjan, Iran, Iraq, Hindistan, Pakistan we Afghanistan qatarliq dewletlerde qedirlinip saqlanmaqta!
Alshir Nawayi dadisi Ghiyasidin Kichik Uyghurining enenisige warisliq qilip, padishah sariyida dewlet ishliri bilen meshghul boldi, padishahliq armiyesining emiri we dewlet ishlar weziri, Padishah aliylirining Has Hajipliqi qatarliq wezipilerni ötidi. Alshir Nawayi Hezretliri yene edebiy ijadiyet we aqartish ishliri bilen shughullinip, dewletning emirilik, kéyin wezirilik mertiwisidin paydilinip medeniy maarip, Edebiyat-Sennet, Tarimchiliq, Yéza Igilik, Baghwenchilik, Charwichiliq, Suchiliq, Owchiliq we Eskiri Ishlarghiche pilanliq we nishanliq türde köngül bölüp, qatmu-qat siyasiy, étnik, diniy we eskiri toqunishlar keltürüp chiqarghan ziddiyetlerge rahmen medeniyet jehette tereqqiy qilish, siyasiy jehette xeliqchillishish, iqtisadiy jehette güllinish, eskiri jehette qudret tépishqa qeder yéngiliqlarning shekillinishini keltürüp chiqirip, milletning qelbidiki nopuzi we obrazini yükseldürdi. Alshir Nawayi yene özi sarayda yashap, saraydaki we saray siritidaki zalimlargha qarshi turup, heqsizliqqa duchar bolghan bashpanasiz bichare mezlumlargha bexit-saadet yaritish üchün rezillikke qarshi küresh qiliwatqan ilghar küchler bilen dewlet bergen nopuzdin paydilinip, dewletning qanunlirigha, padishah belgüligen emir-permanlargha ijabiy jehettin, uyghun derijide hemkarliship, shu dewirning ijtimayi, medeniy, siyasiy we iqtisadi tereqqiyatigha edebiy mirasliridin qélishmighudek derijide alahiyde töhpe qoshti!
Alshir Nawayining yoquri tebiqediki we xeliq arisidiki nopuzining éship bérishi zamandsashliri arisida körelmeslik, heset we ichitarliq oyghatti! Rezil küchlerning her terepte xuddi qawan tongghuzdek qutrap kitishi netijiside yoquri tebidiqiler arisida söz-chöchek, niza we pitne tarqap hakimiyet ichide texit talishish kürüshi bashlinip ketkende Alshir Nawayi Padishah Ebu Seyid terepte, Taghisi Qabil we Gheribi bolsa Padiashahning riqabetchisi we öktichisi Hüseyin Bayqara terepte turup qaldi. Bu ehwalni özi üchün bir yoshurun tehdit dep qarap qalghan zalim Padishah Ebu Sehid 1467-yilliri Alshir Nawayini dewletning aliy derijilik wezipisidin mejburi istipa ettürüp, addiy puqra salahiytide semerqendke sürgün qiliwetti! Payitexit Hirattiki Aq söngekler teripidin chetke qéqilghan shu dewirde közge körün´gen alimlar, sennetkarlar we ediplerning bir qismi shu dewirde yene bir qedimiy medeniyetlik sheher semerqendke toplan´ghili turghanidi. Alshir Nawayi bir ömür bilim élish we ilim tehsil qilishni toxtutup qoymidi. Alshir Nawayi eyni dewirde medeniyet jehette Türkistandan tonulghan sheher Semerqendke kelgendin kéyin meshhur Dini Alim, Edip we Qanunshunas, Fezlulla Ebulleyis, Ulugh Edip mewlane Sekkaki hezretliri qatarliqlar bilen qoyuq alaqe ornutup, oqush, ügünish, tetqiq qilish we ijadiyet ishliri bilen aldirash meshghul bolush bilen hayatini sürdürdi. Meshhur dunyawiy Alim we edip Alshir Nawayi hezretlirining ijadiyette qollan´ghan tili, eyni dewirdiki Uyghur edeebiy tili idi. Uyghur edebiy tili Uyghurlarning yerlik diyalikti we yerlik shiwelirige Eng yéqin bolup, Bu til Bashqa Türki Tillardinla periqlinip qalmay, Pütkül Türkistangha tarqilip olturaqlshqan Türkiy xeliqlerning ortaq we mehliwiy tilliridin rushen derijide periqlinetti! Shu dewirdiki Uyghur Edebiy Tili Qarixanilar dewridin tartip Xaqaniye tili dep tonulup, pütkül türkistan jughrapiyesidiki Uyghur aqsöngekliri arisida omumlashqan eyni zamanning ilghar we zamaniwiy alahiydiliklirinimu özige mujessemligen Uyghur edebiy tili-Chaghatay dewride hakimiyet tili dep tonulghan Türkiy Til- Hésaplinidighan tilda ijadiyet élip bardi. Alshir Nawayi dewir bölgüch muteppekkurdur. Uning étnik kélip chiqishi, medeniyet arqa körünishi, bilim alghan ustazlirining alahiydiliki qatarliqlar Alshir Nawayigha Awropa edebiy Oyghinishi dewridiki Latin, Yunan we Yehudi tillirining nopuzini yiqitip, yerlik tillarda ijadiyet bilen shughullan´ghan ulugh ediplerge oxshash Erep we Paris tilida eser yézish aditini pachaqlap tashlap, Uning ornigha Xaqaniye tili yeni Uyghur edebiy tilini dessitish pursitini sundi.
1469-yili Türkiytanning siyasiy atmspurasida chong özgürüsh boldi, Ebu Seyid urushta ölüp, Alshir Nawayi Hezretlirining dosti, sawaqidishi we dewirdishi Hüseyin Bayqara texitte olturdi!Hüseniy Bayqaraning texitte olturishi Alshir Nawayi Hezretlirining yene Hiratqa qayitishi we Hakimiyet ishlirigha arlishishidin ibaret tarixi hadisining yüz bérishige zémin hazirlap berdi. Alshir Nawayi Hezretlirining Hiratqa qayitishi Uning kishlik, siyasiy we ijadiy hayatida chong burulush dewrini barliqqa keltürdi. Alshir Nawayi Hezretliri yazghan eserlerde wetenperwerlik, milletperwerlik, meripetperwerlik we xelqperwerlik témisi asasiy orungha qoyuldi. Alshir Nawayi Hezretliri gerche özi yoquri qatlamgha tewe isilzade sinipigha mensup kishi bolsimu, eserliride aq söngekler emes awam we xeliqning töwen qatlamdiki ijtimayi hayati teswirlinip, milletning bilimge, erkinlikke, barawerlikke, bexitke we saadetke bolghan intilishliri asasiy téma qilindi! Biz Shunga Alshir Nawayi Hezretliri dewridiki edebiyatning tématik alahiydilikini Shu dewirde Italiyeni merkez qilip, Pütkül Awropa miqyasida élip bérilghan islahat herkiti Edebiy Oyghunushtin ibaret medeniyet hadisisi bilen salahiyet jehette oxshash derijige igeeidi, dep mueyyenleshtürimiz!
Alshir Nawayining Edebiy ustazliri hésaplinidighan Rabghuzi, Atayi, Sekkaki, Lutfi qatarliqlar yéngiche pikir, yéngiche idiye we yéngiche roh bilen milliy medeniyitimizning yat milletler medeniyiti ichide irip kétishige qarshi isyan bayrighi achqanidi.
Toghra dimsimu Türkistan islamlashqandin kéyin Türkistanda Erep we Paris Tili yerlik tillarning ornini dessep, milliy medeniyette ghayet zor chékinish peyda bolghanidi. Türki xeliqlerdin yitiship chiqqan alim, yazghuchi we sennetkarlar bir emes, birqanche esir Erep we Paris tilida eser yézishni modigha aylandüriwalghanidi. Addiy awam kitaplarda nimening yézilghanlighini bilmeyti, kitap oyuyalmayti, mektepke baralmayti. Mektepler ilim dinning düshmini, dindin bashqa penlerning hemmisi sheytanning weswesisi. Ayallarning oqushi jayiz emes, kembighellerni adem digili bolmaydu, deydighan qatamal sistima hökmaran idi. Alshir Nawayi Hezretliri yoqarqi Ilghar pikirlik Türkistan serxillirining yolida méngip, ular kötürgen Oyghutush bayrighini lepilditip, Ashubu qatimal we xata sistemini buzup tashlap, öz ana tilida dunyawiy Eniskolopedik shieriy eser Xemiseni Yüsüp Xas Hajip Qutatqu Bilikni yazghan til bilen yeni öz dewrining Uyghur edebiy tili bilen yézip chiqti!
Awropadiki Feodalliq sistima we diniy xiarshi sistem qanche ming yil békinme halette saqlap kelgen, dewir tereqqiyatigha qilche maslashmaydighan, arqida qalghan qalaq jemiyet jemiyet tereqqiyatining küshendisi bolup, Dunya özgürüsh we Almishish dewrige qedem qoydi. Yer Shari miqyasida zor weqeler boldi. Birinchi we Ikkinchi duya urushi Insaniyet tarixidiki Yéngi bir iraning bashlinish signali idi! Bu urushta Edebiyat, Sennet, Soda, Sanaet, Hünerwenchilik, Téxnika, Ishlepchiqirish we Sheherlishish jehette zor yéngiliqlarni qolgha keltürgen Gherip dunyasi yéngip chiqti!
Medeniy Maaripning, Ilim-Penning, Edebiyat-Sennetning, Téxnologiye we Hünerwenchiikning 19-Esirdiki yéngiliqliridin nisiwe alalmighan Türük Islam dunyasi Osmanli Émparatorlighining yiqilishi bilen Ichkiy urush, Diniy Tepriqichiliq, Xurapatliq, Namratliq we Bilimsizlik sewebidin sekratqa chüshüp qalghan mustemlike Uyghuristan jemiyitini rodapaydek quchaghlighaniche esirlep dawamlishidighan chöküsh dewrige duchar boldi!
Biz Uyghurlarning bugün Arqida Qélishimiz we Dewletsiz Qélishimizning Asasi Sewebi Medeniy-Maarip, Ilim-Pen we Edebiyat-Sennette Peqet Awropaliqlarningla Emes, Hetta Asiyadiki Özimiz Xoshna Bolghan Xeliqlerningmu Arqida Qalghanlighimizdindur! Bundaq Bolishining Bir Yiltizi Musulmanlar Dunyasida Heqiqi Musulmanluqqa Yarishidighanlar Bek Az! Musulmanlar Dunyasi Qesten Uxlutup Qoyulghan Bir Dunyadur! Musulmanlar Ademiylik Bilen Anche Hésapliship Ketmeydu, Dindin Uzaq Ibadet, Din Riyalliqigha Uyghun Bolmighan Jennet, Özlirining Xiyalidiki Dozaqnila Oylap Tesewup, Teqwaliq we Imanni Untup Yashaydu! Bular Din’gha Din Arqiliq Qarshi Turidighan Petiwalar Dunyasining Ependisige Aylinip Ketken; Shunga Heq-Naheq Meseliside Jiddiy Emes, Dinning Emri-Meruplirini Allahning Raziliqi Üchün Emes Özlirining Shexsiy Menpeetliri üchün Süyistimal Qilishidu! Bular Quran Qollirida Turup, Toghra Yolni Bilip Turup, Dinning Emri-Meruplirining Muhim Tereplirini Amal Qilip Kichiklitip we Teshebbus Qilishqa Tigishlik Tinchliqqa, Dostluqqa we Qérindashliqqa Alaqidar Muhim Tereplirini Yoshurup, Zaman’gha Nisbiten Anche Muhim Bolmighan Tereplitini, Jénining Bériche Mubalighe Qiliship, Urush-Jidel, Zorluq we Zorawanliqqa Mayil Burmilap Tebligh Qilip, Nadan Awamni Dozaq Bilen Qorqutup, Insanlarni Xata Yolgha Bashlaydu! Özlirini Rabning Yérige Qoyuwèlip, Özliri Razi Bolmighandin, Xudamu Razi Bolmaydu, Dep Oylaydu! Bular Tebiyetni we Insaniyetni we Mexluqatlarni Bizge Oxshash Bolmidi, Dep Közge Ilmaydu; Bular Xudaning Mexluqatliri Turup, Özlirini Tengridinmu Üstün Tutup, Dinning Esli Pirinsipligha Qarshi Herket Qilidu, Xudadin Qorqmaydu, Shexsiy Nepsidin Qorquydu; Bular Allahning Bendisi Emes, Allah Bularning „Bendisi“ge Aylinip Qalghan! Musulmanlardin Dost Tutqili, Musulmanlargha Birnersini Amanet Qilghili, Musulmanlargha Ushinip Bir Ish Pilanlighili Bolmaydighan Bolup Ketken! Musulmanlar Uxlimay Turup Royasida Körgenlirini Ibadet, Körmekchi Bolghanlirini Jennet, Oyghunup Qélishni Jehennem Dep Qaraydu! Bundaq „Yaxshi“ Musulmanlarning Bolishi Din Düshmenlirining Kiche-Kündüz Arzu Qilidighan Shirin Chüshidur! Yaman yéri Uyghurlar bashqa islamiy milletlerge oxshashla Ilim nuri bilen oyghutilghanlarning emes, uxlitilghanlarning ichide yer élip qalghachqa, gheplet uyqusida milliy medenyetke ige Uyghurlar, Bugün bekla epsuslinarliq bolghini ariqida qalghan qalaq xeliqlerning arisida birinchilikni qoldin bermeydighan 21-esirning bediwiy we bekinme milletlirining arisigha kirip qaldi!
Bundaq Bolishining Yene Bir Yiltizi Yenila Bizde Diniy, Ijtimayi we Siyasiy Islahatlar Élip Bérilmighan Bolup, Qutluq Shewqi, Abduqadir Dewmullam, Abduxaliq Uyghuri we Memtili Ependi Dewridin Ilgirki Hayatta Yashawatimiz!
Toghra Bu Zatlar Uyghurlarnini Oyghunushqa, Tereqqiyatqa, Qudret Tépishqa Chaqrighan; Emma Millitimiz Oyghanghanmu, Yaq, Tereqqiy Tapqanmu , Yaq, Qudret Tapqanmu Yaq! Biz Bir Millet Süpitide Awal Özimizni we Dunyani Roshen Tonishimiz, Renggi-Rohimiz, Teqqi- Turiqimiz, Ustixan we Jughimizgha Qarap Andin Özimizge Yarishidighan Ton Yaki Peltularni Tallashni, Yasinishni, Kochigha Chiqishni we Yashashni Bilish Üchün Ghrriptiki Ilghar Milletlerning Kéyinki 500 Yilliq Tereqqiyat Yolidin Örnek Élishimiz Lazim!
Men Millitimizge Dante Alleghieri Bayraqdarlighidiki Awropaliqlarning Edebiyat-Sennet Oyghunush Dewrini Yaxshi Ügünüp, Yaponlarning Mingji Yéngiliqqa Köchüsh Herkitini Örnek Qilip, Türkiyede AtaTürk Mustafa Kamal Élip Barghan Islahatlardin Meniwiy Zoq Élip, Awal Pikir we Iddeye Jehettin Toghra Qurallinishni, Andin Ghaye Tiklep, Uning Üchün Ilghar Iddiye Arqiliq Küresh Qilishni Tewsiye Qilimen!
Bu eserler yalghuz diniy mezmunnila emes insaniyet jemiyitidiki türlük sotsiyal munasiwet we siyasiy ziddiyetlerni yüksek bedihyi maaret bilen teswirligen.
Shuningdin kéyin dunyada ilim-pen we sennetning tarixta körülüp baqmighan güllep yashnash weziyiti shekillendi. Edip we sennetkarlarning eserliride din emes insanning merkez qilip teswirlinishi shu dewir dunya edebiyatining asasliq alahiydiligi bolup, edebiy
Shu dewirde Türkistan tupraqliridamu Awropadikikige oxshash edebiy güllinish we ilim-pende yüksilish barliqqa kelgen bolsimu, bu bir yekke hadisiedin pütkül jemiyetni qaplighan chong hadisige aylinalmidi. Amir Tömür ölüp, ewlatliri arisida Taj we texit talishish urushliri toxtimay yüz bérip jemiyetning ilghar terepke qarap tereqqiy qilishigha tosqunluq qilip turghan selbiy bir weziyette edebiyat-sennette bezi tereqqiyatlar barliqqa keldi. Atayi, Sekkakiy, Lutfi we Alshir Nawayi qatarliq Edipler, Tarixchilar we Xeliq sennetkarliri rehimsiz riyalliqtin tesirlinip, xeliqning azatliq, asayishliq, xatirjemlik, tinchliq we erkinlikke bolghan intilishlirini ipadilesh jeryanida dewir rohining tesirige uchrap edebiy ipadilesh, uslup we éqim jehettin yéngiliq yaritip, shu dewirge xas bolghan alahiydee bir xil edebiyat-sennet güllinishini shekillendürdi. Bu dewirde pütkül chaghatay, Altun Orda we Ilhanlilardin ibaret ghayet zor téritoriyede, Bolupmu Chaghatay Ulusida Uyghur aqsöngekliri jemiyetni Monghul hökümdarlirigha wakaliten idare qilghachqa, shu dewirde Chaghatay tili yeni Chaghatay émperiyesi tili yeni Xaqaniye tili dep nam chiqarghan Uyghur Edebiy tili eng nopuzluq tilgha aylan´ghan bolup, ilim-pen sahesi, dewlet ishliri, emir permanlar, dewlet mektupliri, memuriy bashqurush, medeniy maarip, diplomatiye we herbiy ishlarda Uyghur medeniyitining omurutqisi hésaplinidighan Uyghur tili qollunilghan. Pütkül Türkistan, Gherbiy Asiya we Sherqi Awropa teweside hakimiyet tili süpitide chaghatay dewri Uyghur tilining ishlitilishi pen-medeniyet, medeniy-maarip, ilim-pen, siyasiy-Iqtisad we edebiyat-sennetning ortaq güllinishige sewepchi boldi. Bu chaghda Astronomiye, Matématika, Pelesepe, Chemiye, Tarix, Zhughrapiye, Logika, Binakarliq, sheher qurulishi, Agirnomiye, qol-hünerwenchilik qatarliqlardimu yéngiliqlar we yüksilishler barliqqqa kélip jemiyet we iqtisadning saghlm tereqqiy qilish hulini hazirlidi. Semerqendtiki meshhur Ulughbeg resetxanisi we Uniwérsititimu shu (1428) dewirning öchmes yaldamilirining biriidi. Bezi melumatlarda Shu dewirdiki Türkiy hökümdarlarning ilim-pen, Chewendazliq, Oqchiliq, edebiyat-sennet, Qol-Hüner we Janbazliq we maharettin xuddi perwane atesh we nurdin mestxush bolghandek, hozur we halawet süridighsanlighi xatirlen´gen. Meselen: Sultan Seyidhan, Sultan Ebul Seyid we Baburhanlarning saraylirida mexsus köngül achidighan Eddebiyat-Sennet, Muzika, reqqasliq we Janbazliq we Chewendazliqqa ayit memuriy tarmaqlarning bar bolghanlighi melumdur. Alahuyde qeyit qilip ötüsh lazimki Türkistanda awal Qashigher, Andin Semerqand, andin Hirat, Andin Delhi, Andin Yerkent qatarliqlar shu dewirning güllen´gen medeniyet merkezlirige aylan´ghan. Bolupmu Tömüriylerdin ayrilip chiqqan Xurasan dewlitining bashbaliqi Hirat shu dewirning eng muhim medeniyet merkezlirining birige aylan´ghan bolup, shi dewirde yashighan alimlar we ediplerning tolisi tinchliq, xatirjemlik we bixeterlik yüzidin Hiratta yashap, ilim tehsil qilish yolini tutqan. Bu hadise shu jughrapiyede medeniyet jehettiki ilgirlesh, tereqqiyat we güllinishni shekillndürgen.
Insaniyet jemiyiti toxtimay tereqqiy qilip, riqabette üstün bolghanlar tallinip, Riqabette yéngilip qalghanlar bolsa shallinip ketti! Bolupmu 14- we 15-Esirler pütün dunya miqyasida yene bir qétimliq dewir bölgüch bir zaman idi.
Ilim-pen, medeniy-maarip, siyasiy tüzülme we ijdimayi munasiwetler jehettiki ghayet chong özgürüshler dunya milletlirini oyghunushqa chaqriwatqan jiddiy peyitte Uyghurlar Aq Taghliq-Qara Taghliq bolup, jahalet pishwaliri terepdarlirigha bölünüp bir-birinining qénini töküwatqanda, dunya milletliri özlirining teqdiri heqqide jiddiy oylushup, ichki we tashqi ziddiyetlerni hel qilishqa kiriship ketkenidi.
Eshu yillarda Awropada Démokratiye, Kishlik Hoquq we Insaniy Hürlük bayraqliri igiz kötürülüp, Qulluqqa, Zulumgha we Kamsitishke qarshi pikir we iddiye éqimliri bash kötürgen bolsa, Uyghurlar diniy jehettin ilgirimu hel bolmighan, shu dewirdimu hel bolmighan we bugünmu hel bolmighan mejhul hadisilerni taliship, ijdimayi, kultural we diniy islahatlarni élip baralmidi.
Asiyada yeni Uyghurlar yashawatqan Jughrapiyede Jemiyet Edilologiyesi Awropagha Oxshimighan bolghachqa siniplar ottursida keskin periqler shekillinip, téxiche su yüzige chiqmighanidi.
Shundaq bolghachqa yoquri tebiqidiki Aqsöngekler we rohaniy küchler dinning niqawi ichide heriket qilip, démokrattik, insanperwerlik we kishlik hoquqqa alaqidar meselilerni su yüzige chiqartmastin, yoquri qatlam we diniy jemiyet bilen awam puqralar arisidiki munasiwetlerni samanning astida su yügertish arqiliq bir terep qilip, dewletni idare qilghanidi.
Dewlet édiologiyesidiki semimiyetsizlik, din bilen qaymuqturp, ziddiyetni yoshurush, Xeliqni dawamliq qalaqliq we jahalette tutush jemiyet tereqqiyqilalmayatini boghup qoydi.
Uyghur Millitining Medeniyet jehettiki bir izda toxtap qélip, weten we millet tajawuzchi küchler üchün bir parche löx göshke aylinip qalghanidi.
Yoqarqi misal keltürülgen Ikki Jemiyettiki Oxshimighan Alahidiliklerning biri Awropada Edebjyat-Sennet Oyghunishini Shekillendürüp, bir pütün jemiyetni islahat we tereqqiyatqa yitekligen bolsa, Türkistan tupraqlirida Edebiyat-Sennet Güllinish dewrini Barliqqa keltürgen bolsimu, Yoquri qatlam bilen töwen qatlam arisidiki ziddiyetlerni toxtimay sülhiy we Diniy usullarda yépip, dozaq we jennet arqiliq awamni qorqutup we aldap saxta méhribanliq pirinsiplirini teshebbus qilip, ziddiyetlerni pikirdiki Xata yollar asasida bir terep qilip Wetenning istiqbalini öz qoli bilen otqa tashlieetti.
Uyghur jemiyitidiki Hoquqqa, bayliqqa, Din´gha we Bilimge wakaletchilik qilidighanlarning Bejiriksizligi we dötligi Wetenning qoldin kitishi we Milletning esirlep mustemlike astigha chüshüp qélishigha sewep boldi!
Buning menasi siyasiy we kultural meseliler waqtida hel qilinmay, mexpi, yoshurun we sir halitide tutup turiwérilgechke, ijdimayi ang, milliy roh we medeniy-maarip dunya weziyiti bilen parallil tereqqiy qilalmighachqa, qalaqliq, nadanliq, Xurapatliq we jahalet destidin heddidin ziyade ajizlap ketken Uyghur xelqi, ichki we Tashqi düshmen´ge taqabil turalmay, Yoquri tebiqidiki Weten Xayini we Milliy munapiqalarning tarixi We siyasiy xataliqliri sewebidin wetinimiz ishghal astigha chüshüp qélishqa we millitimiz mehkumluqta yashashqa duchar boldi.
15.10.2023 Gérmaniye
Onbirinchi Bap: Awropa Edebiyat-Sennet Oyghunishi Dewridiki Awropa Medeniyiti we Shu Dewridiki Uyghur Medeniyitining Qisqiche Teswiri
Ottura esir Insaniyetning pütkül yershari miqyasida asasen digüdek qarangghuluqta yashighan jahaletlik bir dewri boldi. Pütün jemiyet nadanliq we jahalet ichide qalghanidi. Ayrim Ilim-Pen Yéngiliqliri otturgha chiqqan bolsimu, bilim jehettiki yüksilishning jemiyetning asasi qismini teshkil qilidighan awam-puqralargha hichqandaq paydisi bolayti. Dunyaning bir pütün miqysida jayilliq, nadanliq we xurapatliq insaniyetning yürikige qan tamchip turidighan tömür tirnaqlriqini paturup turatti. Diniy jahalet Sheriqte hem gheripte pütishiwalghandek birla waqitta höküm sürdi.
Meyli Asiyada bolsun meyli Awropada bolsun diniy jemiyetler jemiyet ezalirini kontrul qiliwalghan bolup, iramizgha eng yéqin bolghan Yunan we Rim Medeniyitige oxshashla öchmenlik bilen qarayti. Her ikkila qitede yunan medeniyitining tesirige uchrighanlar diniy jemiyetler teripidin cheklinetti we jazalinatti.
Insaniyet ezeldin yéngiliqqa, bexitke we erkinlikke intilip kelgecheke diniy yasaqlargha qarshi özlirining édiologiyesini xupiyane halda aghzaki edebiyat we sennet sheklide éghizdin-éghizgha, qulaqtin-qulaqqa we ewlattin ewlatqa üzüldürmey rawajlandurup kelgenidi. Elhli selip urushi dewridiki azghine erkinliktin kéyin Awropa folklorini endize qilip, Awamgha mensup bolghan Engilishlarning tarixi mythologysi „ Beowulf“ we Xeliq dastani „Robin Hood“ qatarliq eserler Rétsarlar edebiyatigha layiqlashturulup dindin xaliy halda yazma eserlerler qatarida qaytidin meydan´gha keldi!
Medeniyet tereqqiyati Edebiyat-Sennetning tereqqiyati arqiliq emelge ashidu. Rettersar/Atliqlar edebiyat-senniti biz yoqurda éyitqandek awropadiki periqliq milletlerning folkloridin peyda bolghan dindin xali erkin edebiyat-sennet bolup, awropa medeniyitining güllep yashnishi üchün demisimu hel qilghuch derijie ijabiy we türtkilik rol oynidi. Edebiyat-Sennet oyghunish dewridiki Awropa yazma edebyat-senniti gerche peqetla yoquri qatlam üchün xizmet qilidighan rétsarlar edebiyat-sennitin peyda bolghan bolsimu, shu dewirdiki oxshimighan dewletlerde tarqilip yürgen xeliqning arzu-armanlirini ipade qilghan qehrimanliq dastanliri, jengnameler, diniy qissiler, shiéri iposlar we muhabbet naxhshiliri asasida peyda bolup we özini béyitip we dewrige yarisha bugüngiche aldinqi qatardiki edebiyatlar qatarida güllep yashnishigha deslepki asasni saldi.
Maarip ilim-pen tereqqiyatining altun köwrükidur. Maarip milliy enenige we özini yéngilap we tereqqiy qildurup turidighan xususiyetke ige bolup, yéngiliqlarni shakilini chiqiriwétip, méghizini qobul qilghan halda tereqqiy qilip turidu. Maarip shekil jehettin dunyawiy maarip, rayon xaraktérliq maarip we milliy maarip qatarliqlargha bölünidi.Milliy maarip dunyawiy maaripning we Rayon xaraktérliq maaripning tesirige uchrash bilen birgen, yene her ikkisige tesir körsütidu. Uyghurlarning ottura asiya xeliqlirining arisida medeniyet jehettin alahiyde közge tashlinip turishining sewebi Uyghurlarning qanche ming yilliq sheherlishish hayati bilen munasiwetlik bolghandin bashqa, Uyghur jemiyitide maaripning izchil türde ching tutup kilin´genligidin boldi. Uyghurlar qedimqi yipek yolining achquchiliri we ependilliri bolush salahiyiti bilen Hindistan, Zhongguo, Misir, Yunan, Rim we Babilon medeniyitining öz-ara uchrishishigha til bilen teswirligüsiz derijide muhim töhpilerni qoshti. Shu seweptin özining milliy medeniyitimu bashqa medeniyetlerdin qélishqusiz derijide tereqqiy qilip Turaniy jümlidin Türkiy xeliqlerning medeniyet tereqqiyati üchün öchmes töhpilerni qoshti.
Uyghur medeniyiti sheriqtiki gherip medeniyitige eng yéqin bolghan özgiche bir medeniyettur. Bundaq bolishigha Uyghurlarning Awropaliqlar bilen oxshash ériqtin bolghanlighi asasliq rol oynighandin bashqa Uyghurlarning Awropa-Asiyaning din, siyaset, iqtisad we edeebiyat-sennet yeni medeniyet tereqqiyatida aktip rol oynighanliqtin bolghan. Biz Uyghur medenyet tereqqiyatigha bolupmu Türk-Islam medeniyitining qéliplishishigha, Islam pelesepesi we Edebiyat-sennetining shekillinishige, Uyghur medeniyitining bolupmu Uyghur yazma edebiyatining güllinishige alahiyde töhpe qoshqan namayendillirimizdin Ulugh Uyghur Alimi Abu Nasir Al-Farabi (870-950), Uyghur medeniyitidekiyoruq yultuz Abu Jappar Muhmmad Bin Musa Al Huwarizimi ( 780-850), Dunyada tengdishi kam tépilidighan Ibin-Sina (980-1037), Dunyagha Meshhur Yüsüp Xas Hajip( 1017-1077) tin tartip, Tesewwup pelesepisining piri Ahmet Yesiwi (1093-1166), Ulugh Mutepekkur Ahmet Yükneki (12-Esirde Qeshqerde Yashighan), Tillarda dastan bolup ketken büyük alim, Mutepekkur, Shair, Peylasop Jallaliddin Rumi ( 1207-1273), andin Uyghur tilining bugüni üchün asas salghan Ulugh Tarixchi, Edip, Mutepekkur Nesridin Burhaniddin Oghli Rabghuzi (1250?-1350?), Sekkaki (14-Esir), Abeydulla Lutfi( 1366-1465), Atayi (15-esir), Alshir Newayi (1441-1501), Ayazbeg Qoshchi (1480?-1560?), Sultan SeyidHan ( 1487-1532), Sultan Abdureshidxan (1507?-1570, Shair we Muzikant Melike Amannisaxan (1518?-1553?), Alim we Muzikant Qidirhan Yarkendi (1503?-1572), Shair Babarehim Shah Meshrep (1657–1711), Muhammedimin Ghujamquli Xirqiti (1634-1724), Muhammed Binni Abdullah Xarabati (17-Esir otturliri-18-Esirning bashliri), Muhemmed Sidiq Zelili (1672-1762?), Nöbiti (1663-1779), Molla Elem Shehyari (1713?-1783?), Molla Bilal Ibni Yüsüp Hoteni (17-Esirning axiri-18-Esirning bashliri), Muhammed Sidiq Bershidi (1715-1875), Ahmet Hojamniyaz Oghli (1717-1827), Qelender (1760-1840), Abdureyim Nizari (1770-1863?) we qatarliq ediplerlerni misalgha keltürsekla Uyghur medeniyitining gherip medeniyiti bilen qanchilik yéqin ikenligini hisqilalaymiz!
Sheriqning we Gheripning medeniyiti Uyghur medeniyiti bilen sintizlinip, Uyghur medeniyitide rushen dunyawiyliqni, jümlidn milliylikni shekillendürgenidi. Buninggha Ebu Nasr Muhammed bin Muhammed el-Farabi, Mahmut Qeshqiri, Yüsüp Hashajip, Ibinsina, Jalaliddin Rumi, Al Harazemi we Ahmet Yesiwiyning yazghan 100 Ligen nadir eserlirini shayit keltürimiz we pexirlinish tuyghusi bilen tilgh alimiz!
Al-Farabi Eserliri Uyghur medeniyitidikila emes belki pütkül sheriq medeniyitidiki bibaha engüshter bolup, bu kitapta uning eserliri heqqide toxtulushni sherep dep bilimiz! Ebu Nasr Muhammed bin Muhammed el-Farabi We Ijadiyet Hayati Türkistandin bashlinip Ottura sheriqte ronaq tépip mukemmeleshken. Bu eserlerning Türkche nusxiliri emes Erepche nusxiliri künimizgiche yétip kelgen bolup, Eyni waqtitta dunya tili, dep qaralghan erep tili Ebu Nasr Muhammed bin Muhammed el-Farabining eserlirining shan-shöhritini dunyagha tonutqan.
Jahanshomul alim, Aristotildin qalsa qalsa birinchi ustaz we yéngi Platonizimchi Peylasop Ebu Nasr Muhammed bin Muhammed El-Farabi 872-yili Türkistandiki Farab shehride Uyghurlarning qarluq qebilisige ayit bolghan Uyghur Qarahanilar dewlitige ayit bolghan bir aristokrat ailiside tughulghan bolup, 951-yili Süriyede wapat etken. Ebu Nasr Muhammed bin Muhammed El-Farabi zamanining eng yétük Alimi bolup, uni tetqiq qilghanlar uninggha eyni dewirning ilim dunyasida xuddi Aristotlistek nam qazan´ghan eng serxil Peylasopi, Antérpologe, Astérnomi, Matématiki, Pidagogiki, Muziqiyateri, Shairi, Qanunshunasi, Sotsiyologi, Mentiqichisi, Siyastetshunasi, Iqtisadshunasi dep teriplep kéliwatidu. Ebu Nasr Muhammed bin Muhammed El-Farabi ni Türkistanda Nasir Oghli Muhemmed Farabi, Ottura sheriqte Al-Farabi, Gherip dunyasida Alpharabius dep ataydu.
Nasir Oghli Muhemmed Farabining Mentiq ilimi heqqidiki yéngiche telimatliri we mentiq ilimigha qoshqan ajayip töhpiliri sewebidin ottura esir ilim dunyasida uning Muellimi Sani yeni Aristotlestin qalsa ikkinchi ustaz, digen nami chiqqan. Ilim-Pen dunyasida qedimqi medeniyetler heqqide toxtalghanda Aristotlesni Gheripning, Al-Farabiyusni Sheriqning ilim asminida chaqnighan yultuzi, dep ataydighan qayide bardur.
Ebu Nasr Muhammed bin Muhammed el-Farabi ustazi Aristotilning nurghun asasliq eserlirini Sheriq tillirigha sherhiy bilenqoshup terjime qilip , bu eserlerni téximu yaxshi chüshinishke shara’it yaritip bergen. Bu nuqtidin éytqanda , u islam dunyasidiki qedimki pelsepeni chüshinipla qalmay , Türük tili we Ereb tilining pelsepe tiligha aylinishi üchünmu zor töhpe qoshqan.
Ulugh Alim Ibni xaldunning sözige qarighanda , Ebu Nasr Muhammed bin Muhammed Farabining bu zor töhpisidin bashqa , uning ikkinchi ustaz bolup qobul qilinishidiki asasliq seweb uning logika sahesidiki tetqiqatidur. Farabi aristotilning 6 tomluq asasiy logika kitabining barliq bablirini öz ichige alghan terjime we obzorlarni yazghan we yene ikki bab qoshush arqiliq orginalni 8 tomluq kitabqa köpeytken. Logikiliq ipadileshler uni ipadileshte qollinilidighan til we bilim bilen munasiwetlik bolghachqa , farabi yene logikadin bashqa til pelsepisi we épizimologiyegimu ehmiyet béridu. Farabini tetqiq qilidighan yene bir sahe tebi’iy pelsepe , métafizika we pisxologiye idi. Tebi’etni chüshinish pétoléning dunyani merkez qilghan dewrge bolghan köz qarishi bilen birdek. Farabi ijad qilghan tarqilish nezeriyisi Neoplatonistlarning pikir yiltizini asas qilghan. Bu chüshenchini kéyin ibni sina tetqiq qilip chiqqan. Farabigha mensup kitablarning sani 100 din 160 gichedur.
Ebu Nasr Muhammed bin Muhammed el-Farabi yene bir qétimliq medeniyet güllinishining qurghuchisi dep qaralghan we pelesepediki bolupmu islam pelsepisidiki aqilanilik yeni Aristotiles qatarliq Qedimqi Yunan peylasoplarining yüzlinishini ipadileydighan yéngiliqchi we islahatchi herikitining ikkinchi bowisidur. Bezi pelsepe tarixchilirining sözige qarighanda , biz farabi telimati heqqide paranglishalaymiz , chünki uning nurghun egeshküchiliri bar. Yehudiy peylasopi Maymonids özige tesir qilghan peylasoplar ichide Al-Farabigha eng chong medhiye oquydu: Logika heqqidiki eserlerge kelsek , peqet Ebu Nasér Farabining eserlirinila tetqiq qilish kupaye. Uning barliq eserliri nuqsansiz we mukemmel. U eserler köprek üginish we chüshinish kérek , chünki ulugh bir dahinig esiri-, dep yazidu. Gerche Ebu Nasr Muhammed bin Muhammed el-Farabining eserliri gherbte Ibni sina we Ibni Rushdning eserlirige qarighanda az terjime qilinghan bolsimu , emma Alfarabiusning eserliri Qedimqi Yunan pelesepesini, bolupmu Aristotil, Sokrates we Aplatonning idiyisini chongqur chüshinishte muhim ehmiyetke ige bolup, uningdin kéyinki pelsepe tereqqiyati üchün bolupmu gheriptiki Eddebiy oyghunish herkiti üchün pikiren ghayet zor yol échiwetken. Sheriqning we Gheripning peylasopliri Ebu Nasr Muhammed bin Muhammed el-FarabiniPelesepe, logika , Til, Musika, Pisxologiye we siyaset dunyasidiki taghdek heywetlik bir shexsiyeet, dep qaraydu.Biz töwende Al-Farabining insaniyetning ilgirki 1000 yildin ilham élip, kéyinki 1000 yiligha tesir körsütüp, alemshomul yéngiliqlarnig bolupmu Awropa Edebiy Uyghunishi we Türkistan Edebiy Güllinishi herkitige biwaste tesir körsetken bir qisim eserliri heqqide qisqiche toxtulimiz!
Bir milletning yat medeniyetlerni qobul qilishi, yat milletler medeniyitini hezim qilip kiteleydighan sewiye telep qilidu. Uyghur ejdatlirining 1000 yillar awalla Babilonda Misir, Rim, Gérik, Yahudi we Sümer medeniyitini hezim qilip, tepekkur jehette dunyani heyran qalduridighan möjizilerni yaritishi tarixta az körülidighan hadisedur! Gepning tochkisi Uyghurlarning medeniyet jehettin yüksilishige sheriqtiki bashqa medeniyetlerdin köre gheriptiki jemiyet tereqqiyati we ezeldin özide bar bolghan medeniyet muhiti asasliq rol oynidi.
Bir milletning yashawatqan jughrapiyelik muhiti, Irqi alahiyidiliki, kolliktip tuyghusi, milliy itiqadi, hayatliq tejiribiliri we dunya qarrishi periqliq bolghanliqtin, milli maaripimu shuninggha xas özgichilikke ige bolghan bolidu. Uyghurlarda maarip tilgha élinsa dayim aile maaripi, mektep maaripi we jemiyet maaripi, digen atalghular tilgha élinidu. Uyghur medeniyiti yoqarqi üch maaripning méwisidur.
Bu jehettin éyitqanda Uyghur ijtimayi hayati Aile, mektep we jemiyettin ibaret üch mektepning telim-terbiyesige muhtaj bolup, Uyghur medeniyiti we kulturi shu üch mektepning japaliq küreshliri arqiliq shekillen´gen. Bu üch mektep bir-birining ornini tolduralmaydu. Bolupmu mektep maaripi kesipleshken maarip bolup kespiy we ilmiy bilimlerning shekillinishi, tereqqiyati we roli kespiy xadimlar arqiliq ishqa ashidu. Uyghur milliti Türkistan jughrapiyeside dayim mektep maarip xususiyitige yéqin bolghan rol oynidi.Uyghurlar merkizi asiya xeliqlirining ilim-pen, hüner we téxnika hemde edebiyat-sennet jehettin özini kéklishtürishi üchün köpraq mektep maaripiliq rolini oynap keldi. Miladi 3-esirde Awropada yashighan Alim Solen özining „Herqaysi eller tarixi“ digen esiride medeniyet jehette bashlamchi millet Uyghurili( Sérislar) heqqide toxtulup,“ Uyghurlar yüksek derijide tereqqiy qilghan, medeniyetlik, meripetperwer maaripchi millet“, dep Uyghur milliy maaripi heqqide melumat bergen. Uyghurlarning milliy medeniyitining tereqqiy qilishigha millliy xaraktéri, insanperwerlik rohi, milletperwerligi we wetenperwerligi asasliq rol oynighan.
Meyli Islam dunyasida bolsun, meyli Xiristiyan dunyasida bolsun, Meyli Buddizim dunyasida bolsun Medeniyet saheside riyal turmushqa ehmiyet béridighan, bexit we erkinlik qoghlushidighan édiologiyeler eyni dewirdiki qarangghuluq yillarda diniy jemiyetler teripidin qattiq chetke qéqilatti.
Diniy jemiyetler Edebiyaat-Sennet we Maaripni monipol qiliwalghanliqtin, dinning heqiqetlirini ispatlash üchün logika, ibadet teqwimlirini bikitish üchün astirinomiy, hökmran siniplarning tensaghlamliqini kapaletlendürüsh üchün Algebra, Ximiye we tibabetchilikni; Shundaqla din teshwiq qilish üchün Ilahiy munajatlar, dua tilawetler, peyghemberler qisisi we sahabiler heqqidiki hikaye we xudagha hemdusina üchün shierlarla medreslerde ügütilip, Hem shu mezmundikila eserlerning yézilishigha yol qoyulatti. Dimisimu ottura esir qarangghulughi Awropada qattiq qorqunchluq halette höküm sürdi. Beshinchi esirde yashighan Papa Girigoriyning „Diyalog Xatirisi“ digen esiride xeliq arisidaki kireksiz bilim, hüner we sennetlerni cheklep, diniy kitaplardin bashqa kitaplarni meniy qilip, xeliqning ilim-pen bilimlirini ügünishni yasaqlap, buyruq chüshürüp nahayiti nurghun kitap saqlan´ghan qedimqi rim kütüpxanisini köydüriwetkenligini xatirligen. Oxshash dewirde chirkaw we rohbanlar sinipining küshkürtishi bilen qedimqi asare etiqiler, nadir imaretler we sipta heykel we qiya tash we tash duwarlargha ishlen´gen sennet eserliri weyran qiliwitilgen. Xiristiyan dini jemiyetliri qiyamet we dozaq arqiliq ademlerni qorqutup, mal-dunya qoghlashmasliqqa, terki dunyaliq we zayitliqqa, sergerdanliqqa we hijret qilishqa teshebbus qilatti! Diniy jemiyetler ademler gunah qilghan, ewlatliri bolsa guna bilen tughulghan, peqet tengrini qizghin söyüsh, bashqa hichish qilmay ibadet qilish, duwa we towa qilisharqiliq jennetke kirgili bolidu,digen nezeriyeni ügütüp shu boyinche Injilni oqushni bilmey, qelbi kör halette yashashni shu dewirdiki medeniy-maaripning asasiy meqsidi qilghan. Bu ish islamiy jughrapiyelerde yeni Türkistan tupraqliridimu eynen tekrarlan´ghan.
Bu yillardaki oxshimighan jughrapiyede we oxshimighan milletlerde peyda bolghan ilim-pen we edebiyat-sennet jehettiki asta tereqqiyat 13-esirge kelgende öz-ara bir-birige tesir körsütüp, xuddi ximiyelik riaksiyedin kéyin partilash yüz bergendek Awropa edebiyat-sennet oyghunishi dewrining otturgha chikqishigha sewep boldi.
Awropa we Asiyada höküm sürgen padishahliq sostima, Jemiyetni dinni asasi qural qilip bashqurghacha, Ilim-penning tereqqyati diniy jemiyetlierning biedek cheklimisige uchrap, tereqqi qilish bir yaqta tursun, eksinche arqigha ch´ekinip ketmigen teqdurdimu güllenmey bir izdila toxtap qalghanidi. Jemiyettiki sanaetlishish, ishlepchiqirishni tereqqi qildurush we soda-sétiqni tizleshtürüsh üchün téxnikagha, bilimge we bilimliklerge ihtiyaj boldi. Bu meqsetke yitish üchün Diniy jemiyet teripidin basturup qoyulghan ilim-pen bilimlirini xeliqqe échiwitish, erkin pikir qilish, özining qabiliyiti yitidighan xalighan kesiplerni ixtiyarlighi bilen ügünish ishlirigha yol qoyup, medeni maarip, pen-téxnikini güllendürüsh ihtiyaji tughuld.
Bu ihtiyaj qedimqi Misir, Babilon we Yunan pelesepisini qayta tetqiq qilip, ilim-pende yéngiliq yaritip, hazirqi zaman tebiy pénining wujutqa kilishige ilmiy we ijtimayi asas hazirlidi.
Awropada Eddebiyat-sennet oyghunish dewrining harpidsida deslepte yazghuchi we sennetkarlar qollirigha qelimini élip, burunqidek Latinche we Fransuzche qelem tewritish ornigha xeliqning yerlik alahiydilikke ige bolghan ipadilesh usulllirini özleshtürüp, hemmisi öz tillirida yéngiche uslub we éqimlarda zamaniwiy métotdlarda eser yézishqa bashlidi.Saqmusaq bir esirlik güllinish 14-Esirge kelgüche bolghan ariliqta Italiye Dangliq Yazghuchisi Dante Aligheri (1265-1321), Italiye yazghuchisi Francesko Petrarka( 1304-1374) we Italiye yazghuchisi Nikkolo Makiyawelli (1464-1527), Awropa metbuachilighi pishwasi, German Alimi Johannes Gutenberg( 1402-1468) Leonardo Da Vinchi(1452-1519), Italiye Ressami Kaprese Miklangelo (1475-1564) Marten Luther (1483-1546), Italiye Alimi we Ressami Leornado Da Vinchi (1452-1519), Engilsh yazghuchisi William Shakespeare(1564-1616) John Locke (1632-1704), Fransuz mutepekkuri Rene Descartes(1596-1650) qatarliq dunya medeniyet tarixidiki birqatar dunyawiy shexislerni tewellut qildi. Keyinche Engilish peylasopi Francis Bakon (1561-1626) Shiwitsariye peylasopi Jean-Jakques Rousseau( 1712-1778) Immanuel Kant (1724-1804), Georg Wilhelm Friedrich Hegel( 1770- 1881) Arthur Schopenhauer (1788-1860), Friedrich Nietzche( 1844-1900)… qatarliqlar edebiyat we pelesepe jehette ularning izidin mangdi we dewrimizdiki yéngi dunya sistemisi shu asasta shekillendi.
Awropa edebiy oyghunush dewrining bashlan´ghuchida Türkistanning siyasiy we ijdimayi hayati Awropa edebiy oyghunush dewridiki siyasiy we ijdimayi hayattin anche periqlenmeyti.Awropa edebiy oyghunush dewrining axirqi dewirliride Türkistanda otturgha chiqqan muqim weziyet edeiyat-sennet we medniy-maaripning yene bir qétimliq güllinishini barliqqa keltürdi.
Awropa edebiy oyghunish dewride Türkistandimu medeniyet jehette bir qatar güllengen weziyet barliqqa kilip, Nesridin Burhaniddin Oghli Rabghuzi (1250?-1350?), Sekkaki (14-Esir), Abeydulla Lutfi ( 1366-1465), Atayi (15-esir), Alshir Newayi (1441-1501), Ayazbeg Qoshchi(1480?-1560?), Seyidxan ( 1487-1532), Abdureshidxan (1507?-1570, Shair Amannisaxan (1518?-1553?), Qidirhan Yarkendi (1503?-1572) Muhammedimin ghujamquli (1634-1724), Muhammed Binni Abdullah Xarabati (17-Esir otturliri-18-Esirning bashliri), Muhemmed Sidiq Zelili (1672-1762?), Nöbiti (1663-1779), Molla Elem Shehyari (1713?-1783?), Molla Bilal Ibni Yüsüp Hoteni(17-Esirning axiri-18-Esirning bashliri), Muhammed Sidiq Bershidi (1715-1875), Ahmet Hojamniyaz Oghli (1717-1827), Qelender (1760-1840), we Abdureyim Nizari (1770-1863?) qatarliq edipler üzülmey kéliwatqan derya dolqunliridek uyghurili medeniyet asminida xuddi nurluq cholpandek parlidi.
Bu dewir bolsa Nesridin Burhaniddin Oghli Rabghuzi (1250?-1350?), Awropa edebiy oyghunush dewrining bayraqdari Dante Alighieri( 1265-1321) bilen bir dewirde yashighan bolup, her ikkisi edebiy eserliride diniy témini asas qilip, erkinlik, démokratiye, teng-barawerlik we meripetperwerlikni otturgha qoydi. Bularning perqi Nesridin Burhaniddin Oghli Rabghuzi (1250?-1350?) özidin ilgirkilerning diniy mezmunlarnila asas qilidighan poiziye enenisini buzup tashlap, piroza dunyasida yéngiliq yaratqan bolsa, Ulugh shair Dante Alighieri( 1265-1321) Awropada özidin ilgiri ötken chirkaw edebiyatining nesriy enenisini buzup, shieriy esiri“Ilahiy Komiydiye“ ni yézip, gherip dunyasining pikir qarangghulighini yoruq yuktuzdek aydinglatti! Bu ikkeylen biri sheriqte, yene biri ghripte peyda bolup, ilim-pen we sennette bugüngiche dawamlashqan parlaq we ayding dewirlerning arqa-arqidin peyda bolishigha asas saldi we Insaniyet medeniyet tereqqiyati tarixi asminida hala hazirghiche parlaqlighini qoghdap kéliwatidu!
Tor qamusi Wikipediyede Dante Alighieri heqqide toxtulup: Die Göttliche Komödie, italienisch ursprünglich Comedia oder Commedia (deutsch „Komödie“), in späterer Zeit auch Divina Commedia genannt, ist das Hauptwerk des italienischen Dichters Dante Alighieri (1265–1321). Sie entstand während der Jahre seines Exils und wurde wahrscheinlich um 1307 begonnen und erst kurze Zeit vor seinem Tod vollendet (1321). Die in Hölle, Fegefeuer und Paradies aufgeteilte Divina Commedia gilt als bedeutendste Dichtung der italienischen Literatur und als Grundlage für die moderne italienische Sprache. Zudem wird sie als eines der größten Werke der Weltliteratur angesehen.
Politisch hing die Entstehung und Nachwirkung des Werkes mit dem lang andauernden Konflikt zwischen Ghibellinen und Guelfen (Kaiser- und Papstanhänger) zusammen, der das mittelalterliche Italien beherrschte. Darauf wird hier aber nicht eingegangen, zumal Dantes Dichtung sich im Gegensatz zu diesem Konflikt als zeitlos erwiesen hat. Dante selbst gehörte zu den kaiserfreundlichen, als „fast ghibellinisch“ beschriebenen Weißen Guelfen seiner Heimatstadt Florenz.[1]; Dep yézilghan.
Nesridin Burhaniddin Oghli Rabghuzi (1250?-1350?) ning shah esiri, nesriy, ipik we piroza sheklide yézilghan yigane eser „Qiseyul Rabghuzi“ni Uyghur medeniyitide otturgha chiqqan alemshumul tereqqiyatlarni sanighanda alahiyde tilgha élip ötüshke erziydu. Nesridin Burhaniddin Oghli Rabghuzi (1250?-1350?) ni tilgha alghanda uning jahanshomul tarixi Romani „Qiseyi Rabghuzi“ni tilgha almay turalmaymiz! Rabghuzi yashighan dewirde gerche Awropada edebiy oyghunush bolghan bolsimu, téxiche „Qiseyi Rabghuzi“gha sewiye we hejimi teng kélidighan bir roman otturgha chiqmighan bolup, Dunya romanchilighini Nesridin Burhaniddin Oghli Rabghuzi bashlap bergen diyishke bolidu. Biz „Qiseyi Rabghuzi“ni tilshunasliq, sennet, edebiyat, tarix, pelesepe we din jehettin tetqiq qilsaq, Yazarmenning shu dewirning gheripke we sheriqqe mensup bolghan köp tillardin we ilim-pen bilimliridin xewerdar bir zat ikenligini bir qarapla bileleymiz. Kitapta shu dewirdiki Uyghurlarning heq-adalet, hoquq we hüriyetke intilishi, konaliqni inkar qilip, yéngiliq yaritish istekliri, erkin muabbet, jemiyet exlaqi we insanperwerlik iddiyliri bash tima qilinip, bu témini yorutup bérishte oxshimighan ilim tallirigha mensup bolghan, shu dewirge ayit zamaniwiy bilimlerge murajet qilghanlighi ayan bolmaqta. Bundaq bir eser eyni dewirde Italiye, Gérmaniye, Biritaniye yaki Fransiyede peyda bolghan bolsimu, bugüngiche oxshimighan tillargha terjime qilinip, alemche shöhret qazan´ghan bolaridi.
Bu „ Qissesul Rabghuzi“ Atliq roman miladi 1310-yili martta Yazarmenning yurti Ulugh Rabat Peyziawat?ta yézilghan bolup, bu heqte romanda yazarmen Eserning dunyagha köz achqan dewri heqqide sap xaqaniye tili yeni Uyghur qeshqer diyaliktida toxtulup:
„Yette yüz on erdi yilgha kim bitildi bu kitap,
Tughmish erdi ol Uighurde Hut sahadet yulduzi.“
Dep yazghan.
Nesridin Burhaniddin Oghli Rabghuzi dewir bölgüch ediplerning biri bolup, eserlirini birla waqitta Qarahaniylar dewridiki xaqqaniye edebiyatigha we Chaghatay dewri edebiyatigha tewe qilishqa bolidu. Esderning til uslubi qarixanilar edebiyatigha mensup bolsimu, pikir we iddiyesi bolsa chaghatay dewridiki ijtimayi hayatqa köpraq baghlinidu. Shunga Nesridin Burhaniddin Oghli Rabghuzining „Qiseyi Rabghuzi“, „Qisesul Anbiya“ atliq bu eserlerni Uyghur edebiyatidiki yigane engüshter dep atashqa tamamen heqliqbiz!
Yüsüf Al-Balasaguni’s birthplace Balasagun was located at the Burana archaeological site near the present-day city of Tokmok in Northern Kyrgyzstan. His birthdate is estimated to be 1018[2] or 1019.[3] His father was one of the prominent and wealthy people of that time. The young poet received his primary education in his hometown. His main influences were Avicenna, Al- HYPERLINK „https://en.wikipedia.org/wiki/Al-Farabi“Farabi and Ferdowsi.
At the age of 54 (either in 1069 or 1070), Yusuf completed his work, Kutadgu Bilig („Blessed Knowledge“). He wrote, as he called it himself, in the Turkic language of the Karakhanid era.
Kutadgu Bilig was the first work written in the language of the Muslim Turks during the Muslim Renaissance, as evidenced by the words of the poet at the beginning of the poem:[4]
Main article: Kutadgu Bilig
Balasaguni started to work on the Kutadgu Bilig (Middle HYPERLINK „https://en.wikipedia.org/wiki/Middle_Turkic_languages“Turkic: Wisdom of Royal Glory) in Balasagun and was about 50 years old when he completed it in Kashgar.[7] After presenting the completed work to the Karakhanid Hasan ibn Sulayman (father of Ali- HYPERLINK „https://en.wikipedia.org/wiki/Ali-Tegin“Tegin) – Prince of Kashgar he was awarded the title Khāṣṣ Ḥājib, an honorific similar to „Privy Chamberlain“ or „Chancellor“. Some scholars suspect that the prologue to the Kutadgu Bilig, which is much more overtly Islamic than the rest of the text, was not written by Yūsuf, particularly the first prologue, which is in prose, unlike the rest of the text. He died and was buried in Kashgar, 1077.
The following is the excerpt from the Kutadgu Bilig; the first column is the text in the original (Karluk or Middle Turkic) language, but transliterated into Turkish (Latin) letters. Second column is the text’s Turkish translation,[8] while the third one is its English translation.
Text in original Older Uyghur Turkic language: Bayat atı birle sözüg başladım, törütgen egidgen keçürgen idim Üküş ögdi birle tümen miŋ senâ, uğan bir bayatka aŋar yok fenâ Yağız yer yaşıl kök kün ay birle tün, törütti halâyık öd üdlek bu kün Tiledi törütti bu bolmış kamuğ, bir ök bol tedi boldı kolmış kamuğ Kamuğ barça muŋluğ törütülmişi, muŋı yok idi bir aŋar yok eşi Ay erklig uğan meŋü muŋsuz bayat, yaramaz seniŋdin adınka bu at Uluğluk saŋa ol bedüklük saŋa, seniŋdin adın yok saŋa tuş teŋe Aya ber birikmez saŋa bir adın, kamuğ aşnuda sen sen öŋdün kedin Modern Turkish translation: Yaratan, yetiştiren ve göçüren rabbim olan Tanrının adı ile söze başladım. Kadir ve bir olan Tanrıya çok hamd ve binlerce sena olsun; Onun için fânilik yoktur. Kara yer ile mâvî göğü, güneş ile ayı, gece ile gündüzü, zaman ile zamaneyi ve mahlûkları O yarattı. İstedi ve bütün bu varlıkları yarattı; bir kere :— „ol!“—dedi, bütün diledikleri oldu. Bütün bu yaratılmış olanlar Ona muhtacdır; muhtaç olmayan yalnız Tanrıdır ; Onun eşi yoktur. Ey kuvvetli, kadir, ebedî ve müstağni olan Tanrı, Senden başkasına bu ad yakışmaz. Ululuk ve büyüklük Sana mahsustur; Sana eş ve denk olan başka biri yoktur. Ey bir olan Tanrı, bir başkası Sana şerik koşulamaz; başta her şeyden evvel ve sonda her şeyden sonra Sensin. English translation: I started with the name of God, my Lord, who created, cultivated and moved. Praise be to God, who is Powerful, as well as one and only; there is no fraud for Him. He created the dark earth and the blue sky, the sun and the moon, the night and the day, the time and all creatures. He wanted and created all these beings; Once: – „Be!“ – He said, everything He wanted came into being. All these creatures need Him; the only one who does not need anything is God; He has no equal. God, You are mighty, powerful, eternal and our master; this name does not suit anyone else than You. Greatness belongs to you; There is no one who can match you or be equal with you. Oh, the only God, no one can reach You; You are at the beginning of everything and also at the end.
The mausoleum of the poet in Tainap, Kashgar was erected in 1865, but it was destroyed in 1972-1982 during the Cultural Revolution/Cultural Genocide and a school was built in its place.[10] After the death of Mao Zedong, the mausoleum was restored to its former location, and the school was transferred to another building. When restoring the mausoleum, several more unknown burials were discovered on its territory. The grave of Yusuf Balasaguni is decorated with inscriptions in Uyghuristan Chinse, Arabic and Uyghur.
Sheriq medeniyiti yeni Türük-Islam dunyasi medeniyiti, jümlidin kéyinki 1000 yildin bériqi Uyghur medeniyiti heqqide toxtalghanda Büyük alimlirimizdin Ibin-Sina, Jalaliddin Rumi, Ahmet Yesiwiy, Mahmut Qeshqiri, Yüsüp Xas Hajip, Al-Harzemi, Muhammed Burhanidin Nesridin Rabghuzi we Allame Alshir Newayi qatarliqlarning qatarida Alimimiz we Pexirlik ejdadimiz ulugh alim Abu Nasir Muhammed Al-Farabi (870-950) ning hayati we eserliridiki iddiye heqqide toxtalmay ötüp ketkili bolmaydu. Al-Farabining kélip chiqishi Uyghur bolup, Qaraxanilar dewride yashighan dunyawiy alimimiz Al- Farabi iniskilopedik bir alim bolup, uning telimati kéyinki 1000 yil ichide Dunyaning medeniyet asminini kün nuridek yorutup, sheriqni mol we rengdar Gherip medeniyiti bilen baghlap, kelgüsi tereqqiyatimiz üchün asas yaritip keldi. Abu Nasir Muhammed Al-Farabi 870-yili Qarahanilar émparaturlighi hodudidiki Afghanistanning Faryab sheheride bir Qrahaniylar aqsöngek ailiside dunyagha kélip, Bilim élish we Ilim tehsil qilish üchün Iran, Süriyye, Iraq, Misir we Yunanistanlargha qeder ketken we 950-yili Süriyening demeshiq kentide ubir dunyagha seper qilghan!
Alim Profesor Abdushkür Memtiminning Farabi we Uning Pelesepiwiy sistemisi, atliq Uyghuristan Xeliq Neshriyati teripidin 1985-yili neshir qilin´ghan kitabigha mezmun bolghan Farabining yashighan dewri we hayati, Farabining Tebiyet Pelesepisi Telimati, Farabi Pelesepe sistémisining menbeliri, Farabi tebiyet pelesepisi we alem nezeriyisi, Farabining Siyasiy Pelesepe telimatliri, Farabining Ijtimayi Pelesepe Telimatlirining menbeliri, Frabining Siyasi, ijtimayi we ghayewi telimatliri, Farabining Etik we éstitik közqarashliri, Farabining Pen-Medeniyet töhpiliri, Farabining penler we ularning türge ayrilishi heqqidiki telimati, Farabining Pelesepesi we Logika Iddiysi, Farabining Tebiyetshunasliq we Muzikashunasliq heqqidiki telimatliri, Farabi Peselesepe sistémisining tarixi qimmiti, Farabi Pelesepe sistémisining tarixi teqdiri we Hazirqi zaman Farabishunasliq meseliliri qatarliq mawzulardin Al-Farabining qandaq bir shexsiyet ikenligini chaqmaq tizligide His qilimiz! Al-Farbi eserliri we Al-Farabi iddiyesi Büyük Türkistan medeniyitining omurutqisi bolghan Uyghur milliy medeniyitining semerisidur. Al-Farabi Sheriq Ilim Asminining yoruq yultuzi iken, u halda Uyghur medeniyiti üchün qandaq anglamda kélidighanlighini ispatlap yürüsh artuqche hésaplinidu.Yaman yéri Al-Farabining shunche köp esiri Uyghurche emes Erep tilida bolsimu künimimizgiche yétip kelgen turuqluq, Al-Farabigha ige chiqish, eserlirini Uyghurche bugünimiz üchün xizmet qildurush jehette Uyghur xelqining dunyadiki hemme milletlerning arqisida qélishi eqil hezim qilalaydighan bir ish emes. Biz Peylasop, Muzikant, Shair, Astérnom, Phizikichi, Matematik, Theolog, Mutesewup, Qanunshunas, Exlaqshunas, Siyasiyon, Sotsiyolog Al-Farabining „Mutluluğun Kazanılması – Farabi“ kitabining Türkche neshrini oqup, Yazghuchisining xuddi 1000 yillardin kéyinki ewlatliri bugünki Uyghurlarni oylap turup bu eserni yéziwatqandek tuyghugha kélip qalduq. Hazirghiche Al-Farabi eserlirining ana tilimizda yézilghan nusxiliri tépilmighan bolsimu, Künimizge Erep tilida yétip kelgen eserliri Üzbek, Qazaq, Azeri, Türk tillirida neshir qilinip, qérindash milletler uningdin paydiliniwatqan bolsimu, hazirqi zaman Uyghurlarida Farabizim éngi resmi oyghanmighachqa, uning eserlirining Uyghurchda tonushturilishi we neshir qilinishida éghir meseliler saqliniwatidu.Hilimu yaxshi iniskilopedik alim, Professor Abdushkur Memtimin „Farbi we Uning Pelesepe Séstimisi“ (1985-yili 11-ayda Uyghuristan Xeliq Neshriyati Teripidin Qazaqistan Musteqil bolushtin 6 yil awal 40 yil awal neshir qilin´ghan) digen esiri yézilip, Uyghur kitapxanlarning diqqitige sunulghaniken. Shuningdin kéyin Al-Farabi heqqide Uyghurlarning ilmi izdinish élip barghanlighi we Al-Farabining eserliri heqqideki yat milletlerning élip barghan izdinishlirini Uyghurchigha terjime qilghanlighi, téximu yamini Al-Farabi eserlirini Uyghurche neshir qilghanlighini körüp we anglap baqmidim! Al-Farabi eserliri Eng bashta Qanche ming yillar awalla Köchmen Charwichiliq Hayatigha xatime bérip, özining yazma edebiyat kulturini shekillendürüp, Sheherleshken we dewletleshken, dewletchilik pelesepisini shekillendürgen Uyghur medeniyitining andin Hindi Medeniyitining, Zhongguo Medeniyitining, Babilon Medeniyitining, Misir Medeniyitining we Yunan Medeniyitining Jewheridin shekillen´gechke Gheripte we Sheriqte Til Bilen Teriplep Bergüsiz derijide Pewqullade derijide Shöhret Qazan´ghan. Rast gepni qilsaq Al-Farabigha kilassiklkirimiz qatarida ige chiqmasliq, Eserlirini Uyghurche araqa-Arqidin neshir qilmasliq, Al-Farabi heqqide ilmiy izdinish élip barmasliq, Dunyaning herqaysi jaylirida Al-Frabi heqqide élip bérilghan izdinishlerni Uyghur oqurmenlirige teqdim qilmasliq medeniyet sayimizning bugünki bir nomusi bolup qaldi! Dunyada küchlinishni we tereqqi qilishni könglige pükken herqandaq bir xeliq awal öz tarixidin kelgen kilassik bilimlerge, andin qérindash milletlerning tarixidin kelgen bilimlerge, andin ilghar milletlerning tarixidin kelgen bilimlerge hawale qilidu! Al-Farabigha Uyghurlar yiterlik derijide ige chiqmighachqa Erepler bilen Parislar Uning bilimidin paydilinipla qalmay, belki Al-Farabi Erep yaki Paris dep dunyagha tonutup boldi! Biz qolingizlardiki Ushbu kitapning Büyük Türkistan xeliqlirining meniwiy oyghunishigha wesile bolup élishigha türtke bolushtin ibaret ghayisini nezerge élip, bu ulugh xizmette téximu küchlük tesiri bolush ihtimali bolghan Al-Farabi Eserliri heqqide tepsiliraq toxtulushni layiq taptuq!
Al-Farabining hayati, eserliri we iddiyssi heqqide yüzligen jilitlik kitaplarn yazsimu azliq qilidu. Biz shunga töwende az bolsimu Ulugh uyghur alimi Al-Frabining künimizgiche yétip kelgen eserliridin birqanche nemune heqqide qisqiche toxtulup ötimiz!
Abu Nasir Muhammed Al-Farabning pelesepiwi telimati Büyük Türkistanda Yashaydighan Türki Xeliqlerning, Sherqi, Gherbi, Shimaliy, Jenubi Asiyaliqlarning, Ottura Sheriq we Awropaning yiltizi chongqur tebiyet we jemiyet heqqqidiki qarashliridin yiltiz tartip chiqqachqa dunyawiy shöhret qazan´ghan.
Abu Nasir Muhammed Al-Farabi Iriqlar, milletler, Medeniyetler we Dinlar ottursidiki ziddiyerler keskinleshken, Urush, Qehetchilik we Yoqumluq késellikler yamrap ketken dewirde yashighan, Insanlarning dert-hesriti, ghem- qayghusi we arzu-armanlirini bilidighan, terbiye körgen, Qarahaniylar Xanidan ailisi hésaplinidighan mertiwilik bir memur ailiside dunyagha kelgen kishi idi. Shunga uning eserliride hakimiyet üstidiki Kishilerge xas Dewletni qandaq idare qilish, Kishilerni qandaq terbiyelesh, Qandaq qilip ilghar bir jemiyet berpa qilish teleppuzi chiqip turidu. Al-Farabi İlimlerin Salayiti digen bu esernimu yiraqni körerlik bilen pilanlighan bolup, Bu eserde Autor özige néme üchün oxshimighan irqqa mensup, periqliq til, özgiche kultur, din we medeniyetler arisida ortaq bolghan qimmet qarishi we güzellik qarishi peyda qilghili bolmaydu!
Insanlar bir ata we bir ananing ewlatliri turup, özlirige esirler boyi bext-sa’adet we tinchliq ata qilghan medeniyetni weyran qiliwatqan selbi amillarni qandaq qilip yoq qilip, birlik, ittipaqliq we hemkarliqni ornatqili bolidu? Iriqlar, Milletler, Medeniyet we Kulturlar Ara özgürep ketken ijabiy amillarni, küchlendürüsh üchün néme qilalaymiz? Dep sual qoyup, Peylasoplarche aldin körerlik bilen, özining salahiytige uyghun halda özige we özgilerge qarighanda ilghar bir ghaye tesewwurini otturgha chiqirip, insanning meqsidining ortaq yeni dunyada tinchliq, xushalliq, bexit we erkinlikni berpa qilish ikenligini, buni qolgha keltürüshte yenila birlik, ittipaqliq we hemkarliq yolliri heqqide izdinish medeniy xeliqlerning burchi ikenligini otturgha qoyghan. Al-Farabi yene bu eserde Xuda bu dunyadiki Insanlarning güllinishi we axiretteki bexit-saaditige kapaletlik qilidighan Dinni Diniy prinsiplar qeyit qilin´ghan samawiy kitaplarni nazil qilish arqiliq, nebi, resul we peyghemberler wastisi bilen kishilerge yetküzdi. Heqiqetlerni, Xush-Xewerlerni we Paniy hem Baqiy dunyagha ayit uchurlarni oxshimighan zaman we makanlarda, oxshimighan tillarda, oxshimighan étiqatchilar jamaiti arqiliq biz insanlargha ewetkenligini tekitlep ötti. Autor bu kitabta yene, Tebiyet, Adem, Jemiyet we Xuda heqqide singishlik nezeriyeliri arqiliq xushalliqqa érishish aldi bilen tengri-ka’inat-insan munasiwitining tebi’iy, ijabiy we köngüldikidek yughurilishining ilahiy netijisidur, dep qaridi! Al-Farabi peziletlik, adem, jemiyet we dewlet ilim-pen arqiliq wujutqa chiqidu, dep xulasilighan. Al-Farabi her türlük ilimlarning salahiytidin paydilinip, türlük ishlarni qilghili bolidighanlighini, bu ishlarning ichide medeniy jemiyet berpa qilishning asasliq orunda turidighanlighini tekitlidi. Al-Farabi yene medeniy jemiyet berpa qilishtin ibaret bu ishni ilim-pen arqiliq qandaq wujutqa chiqarghili bolidighanliqini eqilge uyghun we mentiqi yollar bilen chüshendürüp, andin bu ka’inatning néme üchün Ilahiyet/Din we puqralar ilmi yeni Siyaset / Fiqhi arqiliq yaritilghanliqi toghrisidiki so’algha ilmiy jehettin jawab izleydu. Ilahiyet / Din/ Exlaqning Objékti bolghan insanlarning saadetmen bolishi yene ademlerning qolida ikenligini, uni ishqa ashurushning tamamen mumkinchiliklirining barlighini urghu bilen otturgha qoyidu. Al-Farabi yene her ishni qilishta toghraliq, ilim we maaripning muhimlighini ispatlaydu. Buni Bashqiche qilip éytqanda, Al-Farabi insanlargha bérilgen ilimlar baghchisidiki yütüp ketken medeniyiet chighirlirini qaytidin échip, nöwette insanliq duchar bolghan so’allargha jawap bérelydighan, kirzislarni hel qilishning herxil charisini hasil qilalaydighan we uni yolgha qoyushqa tirishidighan jemiyet heqqidiki arzu-armanlirini ipadileydu! Al-Farabiyche bolghanda diniy bilim, ilim-pen we pelsepe muhimdur, diniy bilim, ilim-pen we pelsepe arqiliq pikirimzni chongqurlashturup, tesewwurimizni janlandurup, qilghili bolmaydu, dep qaralghan islahat we ijabiy netijilerni barliqqa keltürüsh mumkiniken.
Bu menidin éytqanda, Abu Nasir Muhammed Al-Frabining Ilim-Penning Salahiyti, namliq esiri islam pelsepe tarixidiki islahat we yéngiliqqa yüzlinish heqqidiki tunji eser bolup, bundaq nadir eserler ming yildin béri kamdin kam yézildi. Al-Farabi Ilim-Penning Salahiyti digen kitabi pelesepe tarixidiki ming yildin kéyinki jemiyetke yoruqluq élip kélidighan bir telimat bolup, bu kitapning bugünki dunyawiy meselilerni hel qilishtamu ijabiy ehmiyiti intayin yoquridur! Al-Frabi bu kitapta bir tereptin ijdimayi meselilerni hel qilishqa orunsa, yene bir tereptin pelesepiwiy neziriye tetqiqatigha ichkirlep kirip, Ilim-pen, Pelesepe, Din we Hüner-Sennetlerning asasi bolghan eqliy prinsiplarni ilmiy tetqiati arqiliq tekshürep chiqip, ilim sahesidiki qiyin nuqtilarni tekshürgen we bir terep qilghan.
Abu Nasir Muhammed Al-Farabining Nezeriyiwi we emeliy pelsepe bilen munasiwetlik penler heqqide yézilghan bu esirining eng muhim alahidiliki shuki, Din we ilahiyet penlirini Fiqhi / Siyasiy ilimleri katégoriyesi da’iriside ilmiy we exlaqiy nuqtidin jemiyetke ilmiy usulda tedbiqlap tekshüreydu. Al-Frabi Shunga bu eserde dindiki exlaq bilen siyasetning birlikini Aaristotlesning madda we Roh heqqidiki telimatliridin qaynaqlan´ghan öz dewridiki yéngi usul bolghan islahatchi piraktik/emeliy pelsepe katégoriyesige kirgüzüp bayan qildi. Al-Farabi bu meselide ejdatlirimizning eneniliridn paydilinip, métapizika bilen matériyalizimni bir altun petnusqa olturghuzup, dunya qarishmizning ikki teripini yorutup, din bilen riyalliqni muwepeqqiyerlik baghlap tamamen toghra qildi.
Abu Nasir Muhammed Al-Frabining Ilim-Penning Salahiyti, digen esiride Xuda bilen ka’inatning, Kainat Bilen Ademning munasiwitini chüshendürgende, noqul halda téologiye we teosopiyelik telimat qatarliqlarni ishlitishtin saqlinip, nishanliq halda pelesepidiki métafizikiliq chüshendürüsh usullirini qollunup, özige xas bolghan nezeriye yaratti. Al-Frabining Ilim-Penning Salahiyti, digen esiride islami pelesepidiki eneniwiy cheklimilikler ilmiy usulda otturigha qoyulup, Islm pelesepisini til, tepekkur we logikaliq baghlinishlar jehetteki izchilliq nuqtisidin izahlidi, andin roh analizi bilen dawamlashturup , özining Alfarabizimliq pelesepiwi sistémisini berpa qildi.
Abu Nasir Muhammed Al-Frabining Ilim-Penning Salahiyti, digen esirining tüp meqsidi Din, Siyaset we pelsepe qatarliqlarning mewjutluqini ayrim emes belki omumiy jehettin birleshtürüp tesewwur qilish we insanlarning iradisi, étiqadi we ghayisi qatarliqlarni bu sistéma arqiliq bir pütünlükte démokratiyening mentiqiliq pirinsipliri asasida öz-ar dingha we ilimgha uyghun derijide tekshileshtürüshni Ishqa Ashurushqa asas sélish idi.
Abu Nasir Muhammed Al-Frabini dunya miladiye 870-950-yilliri arisida yashighan büyük türk-islam peylasopi, dep tonuydu. Ulugh alim Al-Farabiyusning Peziletlik Sheher Ahalisi digen bu kitabining esli ismi Él-medinetul faziladur. Peziletlik Sheher Ahalisi/ Él-medinetul fazila digen bu eser yézilghanda, bu kitabtiki idiyelerning otturgha qoyulghinigha 1000 yillar bolghan bolsimu, Autor shu idiye yézilghandin kéyinki 1000 yil we bu eser yézilghandin kéyinki 1000 yilliq jemiyetni nezerde tutup, ilgirki pelesepiwiy nezeriyelerni shu dewirning riyallighi bilen birleshtürüp, bu qarashni yene 1000 yildin kéyinki kélichekni nezerde tutup pelesepe jehettiki milliy alahiydilikimz asasida pishshiqlap chiqip bizge uyghun kélidighan bir derijide bizge miras qaldurghan. Gerche Peziletlik Sheher Ahalisi digen bu eser idiye jehetin qedimqi Yunan pelesepisige baghlansimu, del Soqratis, Aristotil we platon qatarliqlar shu dewirde otturgha qoyghan ghayiwi dewlet heqqide otturghs qoyghan idiyening del özi emestur.
Abu Nasir Muhammed Al-Farabi kilassik Yunan pelsepisini, bolupmu qedimqi Yunanliqlarning dewletchilik pelsepisini, öz dewrining islamiy pelesepisi bilen maslashturushqa köp küch chiqarghan, gherip bilen sheriqning arisidiki 1000 yilliq köngül rishtisini baghlighan Insanperwer, Meripetperwer we Tereqqiperwer Telimatlarning yeni Pelesepe Dunyasidiki Internationalizimliq Pikirlerning tunji Atisidur.
Abu Nasir Muhammed Al-Farabi Sokrates, Aplaton we Aristotiles qatarliqlarning dewletchilik pelsepisini Sheriqtiki musulman xeliqlerning hakimiyet ishiri we bu meqsette tereqqiy qildurulghan sistémigha maslashturush meqsidide bir ömür küresh qildi. Gheripning pelesepesi we dewletchilik endizisi bilen yarishish, we Sheriqning dewletchilik pelesepisi we hakimiyet chüshenchisini Gheripning dewletchilik pelesepisi we Hakimiyet chüshenchisi bilen yarashturush yarashturush Al-Farabining eserliridiki merkizi iddiye bolup, bu jehete ijtimayi meseliler ademler teripidin qéliplashturulghan dini meselilerning üstige qoyulghan boup, pikir dunyasida islahatchiliq, yéngiliq yaritish we inqlap xaraktérliq özgürüsh shekillendürüsh jehette bashqa herqandaq peylasoplarning telimatlirigha qarighanda küchlük ijabiyliqqa igedur! Shunga Al-Farabining pelesepe tarixida az körülidghan bu Telimatigha ayit bolghan tirishchanliqi netijiside uningdin kéyin gherip we sheriqte barliqqa kelgen téologiyelik idiyiler areqiliq kéyinki dewirlerde barliqqa kelgen Dinshunaslar, peylasoplargha we Siyasiyonlargha chongqur tesir körsetti.
Abu Nasir Muhammed Al-Frabining dewletchilik iddiysi bolupmu Peziletlik sheher ahalisi heqqidiki Otopiyesi Gheripte Edebiy Oyghunush herkitining we Sheriqte Edebiy Güllinish Herkitining hem alewlinishige sewepchi boldi. Buningdin körüwélishqa boliduki, Al-Farabi pelesepisidiki Farabizimchiliq telimatidiki peziletlik jemiyet berpa qilishning asasliq idiyisi, gheripte jemiyetni tereqqiy qilidurushning qélipi qilip layihilenip 19-Esirdin kéyin barliqqa kelgen jumhuriyetchilik sistémisini shekillendürdi. Farabizim Aplatonizimdin köklep chiqqan Yéngi Aristotilizimning dawami bolup, ghayiwi dölet , medeniy sheher we peziletlik garajdanlar Sokrates we Aplatonning döletchili we qanunshunasliqqa ayit bayanlarda tilgha alghan dölet otopiyesi chüshenchisining 1000 yildin kéyinki dawami hésaplinidu. Xulase qilghanda Peziletlik Sheher Ahalisi/ Él-medinetul fazila digen bu eserde nimela bolmisun , peylasop Al-Farbining Birinchi bashliq we Imam dep teswirligen dewlet rehbirige bergen tebiri we wezipisini nezerde tutqanda , shundaq bir jawapqa ige bolghili boliduki, bu islam dinidiki imamlarghila emes , belki Türkiy xeliqlerning jümlidin Uyghurlarning hakimiyet chüshenchisidiki Tengriqut we Xaqanlarning alahidilikini köz aldimizda birmu-bir ekis ettüridu. Al-Frabining kélip chiqishi qedimiy medeniyetlik xeliqlerdin Sak, Tochar, Hun, Köktürk we Uyghur dep qaralghan xeliqlerge tayanghachqa, Uning eserliridiki dewletchilik idiysige Eng Awal Öz Ejdatlirining, andin qalsa Gherip dunyasining, Uzaq Sheriqning we Ottura Sheriqning dewletchilik iddiysining jewherliri mujessemlen´gen. Al-Fara eserliride bizge dewletning muqeddesligi, dewlet ishlirida adil we heqqaniy bolush, bigunah awamni dewletke, dewletni gunahsiz awamgha zit qilip, qoymasliq, dewlet rehbirige imamgha iqtida qilip namaz oqughandek yashash eqidisini tekitleydu. Dewletning atisi xelqini we wetinini söyüdighan öz xelqige adil, merhemetlik, yatlargha qebih we rehimiz adem bolup, diniy eqidini hakimiyetchiliktinmu üstün qoyidighan we jamaetchilik tüzümini dewlet qanunidinmu üstün qoyidighan héchqandaq ipade yoq. Dunyadiki hichqandaq bir hakimiyiet sistimisida Yéngi Aristotilizim yeni Uyghur medeniyetining munbet tupriqida ösöü yitilgen Frabizimning tesirige uchrimighan birmu dewlet yoq! Al-Frabining bu eserideki dewletchilikni asas qilghan bir yürüsh köz qarashliri, bolupmu medeniy dewlet, peziletlik sheher ahalisi iddiysi pütün dunyagha her xil yollar bilen tarqilip, kéyinki peylasoplar we siyasiyonlargha küchlük tesir körsetken, dep qaraymiz.
3. Al-Farabining „Kitabul Burhan“ Kitabi Heqqide
Abu Nasir Muhammed Al-Farabi Ilim-Penning köpligen tallirigha munasiwetlik témilarda qelem tewretken Eniskolopidik alimlirimizning biridur! „Kitabul Burhan“ Alimning Pelesepediki asasliq témisi Tengri, Adem, Étiqat, Exlaq, Qanun we Muzika heqqidiki nadir eserdur! Kitabul burhan Abu Nasir Muhammed Al-Farabi ning Eshu témigha béghishlan´ghan tesiri zor yene bir parche esiridur! Kitabul burhan Al-Farabining pelesepe dunyasigha biwaste chétilidighan wekilxaraktirgha ige eserlerning biridur! Al-Farbi Tengrizim, Buddizim, Manihaizim, Judezim, Kiristianizim we Islamizimdin Ibaret diniy telimatlarning tesirige uchrighan bir peylasop bolup, uning pelesepesi Bu dinlarning pelesepisini hul téshi qilghan halda shekilln´gen. Al-Farabining Kitabul Burhan digen esiri yoqarqi pikirimizning delili bolup, uningdin Ulugh Alim, Türkistan xelqining munewer ewladi Al-Farabi Insaniyet pelesepe tarixida bolupmu Türük-Islam kultural eneniside asasi rol oynighan Pelesepesining köp xil dinlarning pelesepisidin yughurulup chiqqanlighini körüwalalaymiz. Ulugh Alim Al-Farabi Gherip we Sheriqqe Alaqidar Logika, pelesepe we Theosopining hemme saheliride dégüdek isil we ijadiy mehsulatlarni ishlepchiqirip, dunya medeniyitige özgiche töhpe qoshqan ulugh peylasoplarning biridur. Al-Farabining bizgiche yétip kelgen eserliri 100 din ashidu. Bu eserlerning köpchiligi Azraq edebiy ijadiyiti we Muzika tetqiqatini hésapqa almighanda asasen digüdek Pelesepe, Siyaset we logika heqqide yézilghan bolup, Türük-islam dunyasidiki Gherip medeniyiti, dunya pelesepesi we logika tetqiqatining muqeddimisini achqan. Al-Farabining Ijadiyet jeryanidiki eng chong muweppeqiyiti logika saheside namayan bolghan bolup, Logika tetqiqatidiki shan-shöhritige asasen uinggha Aristotilestin kéyinki Ikkinchi oqutquchi yeni Muallim-i Sani, dep pexirlik nam bérilgen. Dunya tarixida bundaq misallarni aldirap tapqili bolmaydu!
Al-Farabi Pelsepe qurulush jeryanida toghra we éniq uchur bilen teminleydighan we köngüldikidek pelsepe usulini shekillendüridighan Birinchi ustaz Aristotlestin miras qalghan namayende xaraktérlik pen silogizimning tereqqiyatigha mohim töhpelerni qoshti. Al-Farabi his, tuyghu, pikir, iddiye we telimatning pelesepe arqiliq otturgha qoyilidighanlighini, Dunyadiki pelesepiwi özgürüshlerning logoka ilmi arqiliq shekillinidighanlighini sherhiylep chüshendürdi. Al-Farabi yene pelesepedeki yoqarqi munasiwetlerni belgüleydighan Silogizim ilimining mezmunlirini Insaniyet qurup chiqishni arzu qilidighan medeniy dewlet, peziletlik ahale we exlaghliq jemiyettiki ijtima’iy tertip asasidaki dunyaqarashlirini izahlap, Silogizimdin paydilinip, insanning tepekkur qudiritini namayan qilish iddiysini otturigha qoydi. Al-Firabining Kitabul Burhan yeni türükche ikkinchi analiz dep atilidighan bu esiri uning épizimologiyesiningla emes , belki métafizikini asas qilghan exlaq we siyasiy pelsepisining yiltizi bolghan Farbi nezeriyisini mulahize qilghan burhan nezeriyisi bolup, Farabi pelesepiside Burhan nezeriyisi Girammatika, Logika, Tilshunasliq we Pelesepe penlirige chétilidighan bir nezeriye bolup,- Hetta shundaq déyishke boliduki-Al-Farabining pütkül pelsepe dunyasi we pelsepe telimatining yiltizi bu nezeriyedin teshkil tapqandur.
Idial Topluq:El-Medinetul Fazila digen bu eser arqiliq Al-Frabi özining insaniyet medeniyet ghezinisidiki en´güshter hésaplinidighan qedimqi Yunan pelesepe enenisi xususiyitidiki özi yéngidin berpa qilghan Türük-islam pelsepisining eng yirik namayendillirining biri ikenligini ispatlap, özidin kéyin kelidighan peylasoplargha pelesepe tarixidin köpligen uchurlarni élip kélip, özining emeliy ijadiyiti arqiliq örnek körsütüp, asiya xeliqlirining yene 1000 yildin kéyinki pelesepe tereqqiyati yoligha yoruq chüshürüp berdi! Al-Frabi Sokrates, Aplaton we Aristotillarning qatarida özliridin kéyin kélidighan Ibni Sina, Yüsüp Has Hajip, Ahmet Yesiwi, Jalaliddin Rumi, Ahmet Yükneki, Biruni we ibni tufeyl qatarliq dunyawiy peylasop we mutepekkurlargha nahayiti keng dayirilik we chongqur tesir körsetti. Al-Farabi gerche yoquri tebiqedin kélip chiqqan bolsimu, yene Tarixta ötken ulugh shexislerge oxshash hayatini adettiki awam we emgekchi xeliqlerning heq-hoquq we bexit-saaditi üchün serip qildi. Al-Farabi ejdatlirimizdin kelgen qanche ming yilliq medeniyetning jarchisi, ailiwi we milli medeniyetning warisliq qilghuchisi we qurghuchisi, milliy pelesepimizning eneniwiy pirinsiplirining teshebbuschisi we dunya tarixida az körülidighan 500 hetta 1000 yillarni awal körgen we insaniyetning ortaq bexit-saaditi üchün bir ömür yürek qénini serip qilghan peylasoplarning eng muhim we asasliq wekillirining biridur! Al-Farabining ijadiyetliridin qarighanda ini puqralar hoquqini qoghdash siyasetshunaslighining asaschisi dep teriplisekmu bolidu. Al-Farabi Pelesepe Tasrixi, Pelesepe Nezeriyisi, Pelesepe Yéziqchiliqi, Pelesepe Logikisi, Pelesepe Tilshunaslighi, Pelesepe we Siyaset Istitikisi qatarliq sahelerde öchmes iz qaldurghan Aristotlestin kéyinki ikkinchi ustaz diyishke eng sherti toshidighan, shundaq dep atashqa tolimu mas kélidighan bir shexsiyettur. Al-Farabining pelesepe sistémisini, pelesepeshunasliqqa ayit telimatlirini, bolupmu uning ghayiwi dewlet, medeniy sheher, peziletlik sheherlikler heqqidiki siyasiy nezeriyisi qatarliqlarni imkanqeder chongqur we keng da’iride tetqiq qilishimiz lazim. Al-Frabining Pelesepe Sistémisi xuddi bir mektep bolup, melum jehettin xelqaraliq chong din´gha oxshash unwérsal tesirge ige bibolup, Bu séstima xuddi telimatlar, iddiyeler, dunyaqarashlar we pikirler déngizidur!
Biz Uyghurlar tarixtin béri Al-Frabi, Yüsüp Xas Hajip, Jalaliddin Rumi, Ahmet Yesewi Hezretliri qatarliqlarning Pelesepe Sistémisidin paydilinip kelduq! Biz Uyghurlar tarixtin béri Al-Frabining Pelesepe Sistémisidin qachan uzaqliship ketsek shu chaghda hakimiyitimizdin, heq-hoquqlirimizdin, Erkinlik we Hüriyitimzdin mehrum qalduq. Biz Uyghurlar tarixtin bériqidek Al-Frabining Pelesepe Sistémisidin Paydilinip, özimizning mawjutlighimizni qoghdap, medeniyitimizni tereqqi qildurup, mehkumluqtin qurtulayli disek, elbette uning sistemisidin bizni toghra yolgha bashlaydighan bir yol bugünmu yene chiqidu!
Bugünki bizning tiragédiyemiz medeniyet xezinimizdiki en´güshterlerdin yaxshi paydilinalmasliqtur! Idial Topluq: El-Medinetul Fazila qatarliq eserlerdin körünüp turuptiki Al-Frabining Pelesepe Sistémisi Milliy medeniyitmizning muhim terkiwi qismidur. Biz herqandaq bir sharayitta milliy mawjutlughimizni qoghdash, milliy maaripimizni güllendürüsh we Milletni küchlendürüsh we medeniyitimizni tereqqiy qildurushta eng awal özimizning ejdatlirining bizge qaldurghan medeniy miraslirigha bash urushimiz, andin qérindash andin qandash milletlerning medeniyet ghezinisidin derdimizge derman izdishimiz lazimlighini biliwalalaymiz! Al-Farabi bir milletni qandaq yitishtürush heqqide, Bir Milletning qandaq bolishi Heqqide, Bir Jemiyetni qandaq berpa qilish heqqide, Bir dewletni qandaq qoghdash we idare qilish heqqide özining Idial Topluq: El-Medinetul Fazila digen esiride 1000 yildimu waqti ötmeydighan altundek iddiylirini bizge miras qilip qoyghan.
Idial Topluq: El-Medinetul Fazila Al-Farabining eng muhim eserlirining biri dep qaralghan bu eserde otturigha qoyghan köz qarashlarning menbesi eneniwiy pelesepimizni menbe qilghan bolup, rohiyitimizdiki kiselliklerning sewebini toluq éniqlap, ularning dawasini ejdatlirimizning telimatlirini tetqiq qilip éniqlap chiqish bizge chüshken wezipedur!
5.Al-Farabining „Katégoriyiler we nutuqlar kitabbu’ul-mekulat we kitabbul-xatabé“ Kitabi Heqqide
Al-Farabi Türk-Islam dunyasidiki logika ilmigha eng ehmiyet bergen peylasoplarimizning biridur. Ulugh Alim Al-Farabiyning „Katégoriyiler we nutuqlar“; „Kitabbu’ul-mekulat we kitabbul-xatabé“ digen eserliri arqiliq shu dewirdiki medeniyitimizni, bolupmu pelesepe we logika ilmimizning tereqqiyatini chüshünüp, bugünki riyallighimiz üchün xizmet qilduralaymiz.
Peylasop Al-Farabi pelsepe sahesidikige oxshash halda logika tetqiqati we edebiy-ijadiyet saheside özige xas bolghan pelsepiwiy telimat, yéziqchiliq uslubi we bugüngiche tesirini yoqatmighan pelesepiwi éqim yaratti. Bu ehwalni pelesepe tarixida uningdin ilgiri ötken yunan peylasopi Sokrates, Aplaton we Aristotil Shundaqla Özining yirik warisliridin hésaplinidighan Ibin-Sina/Awisénna, Yüsüp Xas Hajip we Ibni Rushdning oxshash sahediki ijadi eserliri bilen sélishturghanda téximu yaxshi chüshiniwalalaymiz. Al-Farabi Aristotiles öz eserleride ipadiligen iddiyelerni téximu béyitti we tereqqi qildurdi. Al-Farbi Yunan peylasoplirini ulardin 1000 yillar kéyin ottura we gherbi asiyagha tonushturup, ularning iddiyesi we telimatlirini sehipiler boyinche Türük-Islam dunyasining emeliyitige tedbiqlap, Özining pelesepiwiy telimati we nezeriyisini sheriq we gherip pelesepeliri asasida qayta qurup chiqti. Bu hadisini Uning Eserliridin körüwalalaymiz. Al-Farabi nutuq heqqideki bayanlirida Aristotiles otturigha qoyghan nutuq nezeriyisini Uyghur pelesepe enenisige maslashturghan halda qisqa, méghizliq we ixcham shekilde bayan qildi. Al-Frabi Yunan Peylasopliridin Sokrates, Aplaton we Aristotil otturigha qoyghan birqatar nezeriyilerni Türk-Islam dunyasigha özleshtürdi we Ularning öz aldigha yaratqan yekke nezeriyelirini, Uyghur medeniyet enenisige boysundurghann halda shu dewirning tarixi shara’itigha layiqlashturup qayta hayati küchke ige qildi. Al-Farbining bu „Katégoriyiler we nutuqlar“; „Kitabbu’ul-mekulat we kitabbul-xatabé“ digen eserlirining Uyghurchesi téxiche neshir qilinmighan bolsimu, bu eserler bilen Türükche neshri arqiliq tonushup chiqqili bolidu. Bu Eserler Al-Farabining logikisi we pelsepesini chüshinishte bizge birinchi qol matériyal bolup, biz bu eserler arqiliq Uyghur medeniyitining dunyawi shan-shöhritini namayande qilalaymiz. Xulasilighanda Biz Al-Farabining logikaliq we pelsepewiy telimatliridin bügünki Uyghur jemiyitini qayta qurush we tereqqiy qildurush üchün intayin muhim purset we yip uchlirigha ige bolalaymiz!
6.Al-Farabining „Adabu’l-Mulükiye We Axlaqu’l-Ixitiyariye“ Kitabi Heqqide
„ Adabu’l-Mulükiye We Axlaqu’l-Ixitiyariye“ Al-Farabining siyasiy pelesepisige telulluq eserlirning biri bolup, buningda dewlet bashqurush, jemiyetni idare qilishta emel qilishqa ayit güzellik qarishi we qimmet qarishi qatarliqlar muhakime we mulahize qilin´ghan.
Al-Farabi yunan peylasopi Aplaton pelesepisidin élip, Awal Türükchileshtürüp andin Islamlashturup bizgiche yetküzgen dep qaralghan iddiylerdin terkip tapqan bu eserni oqughan adem Uyghur pelesepisining gherip Pelesepisi bilen neqeder yéqin munasiwette bolghsnlighini körüwalalaydu.
Al-Farabining shu dewirge ayit eqil-paraseti bilen yézilghan bu esiride Aplaton we Al-Farabidin ibaret ikki peylasopning „Adem bashqurush we dewletni idare qilish seniti“ heqqidiki oy-pikirlirini chüshüniwalghili bolidu. Al-Farabi Gerche bu „Adabu’l-Mulükiye We Axlaqu’l-Ixitiyariye“ digen eserni nechche esir ilgiri yézilghan bolsimu, bügünki künde yenila hayati küchke ige bolup, bashqa milletlerning dewletchiilik ishliri üchün pahal xizmet qiliwatidu! Chünki Pelesepe we Logikagha ayit bilimler herqanche kona bolsimu, u insaniyetning ortaq eqil-parasetining namayendisi bolghachqa, paydilinish qimmiti hergiz özgermeydu.
Kilassik medeniyetlerge ayit nadir eserler bolupmu ulardiki Siyasiy we qanun penlirige ayit mezmunlar, bu sahede tetqiqat élip baridighanlarni, Oy-xiyal we tepekkur arqiliq ilim-penning yip-yéngi seyipillirige yiteklep mangidu! Kilassik eserlerdin peyda bolghan yéngi chüshenche we telimatlar her yili yéngi chéchek achidighan we méwe béridighan
derexning yéngi notisi we shaxlirigha oxshash peyda bolup, insaniyet jemiyitining tereqqiyati üchün türtkilik rol oynaydu.
Al-Farabining eserliri yene dewlet erkanliri, alimlar, siyasetchiler we awam-puxralargha özlirining kimligini tonitidu. Bu eserler uningdin bashqa eser autorliri bashtin kechürgen ijtimayi pakitlar we tejiribe-sawaqlarni xulasilighan jümliler biz oqurmenlerge qandaq qilip téximu piship yétilish heqqide eqil ügütidu we qandaq qilip yaxshi bashqurghuchi, qandaq qilip yaxshi bashqurulghuchu we qandaq qilip bashqurghuchi we bashqurulghuchi ottursida yaxshi bir elchi bolalaydighanlighimiz toghrisida bezi aktip körsetmiler bilen teminledu.
Biz Uyghuristanliqlar tarixtin béri Pelesepe we Logika penlirige ehmiyet bérip kelgen xeliqlwerbiz! Shunga tariximizda Al-Farabi, Bruni, Ibin-Sina, Ahmet Yesiwiy, Jalaliddin Rumi, Ahmet Yesiwi we Yüsüp Xas Hajiptek peylasoplar izchil halda chiqip turghan.
Biz tariximizgha qaraydighan bolsaq Uyghur xelqining Insaniyet jemiyitining özgirishi, medeniyetning tereqqiyati we milliy hayatimzdiki barliq ijabiy we selbiy hadisilerge Pelesepe, Théologiye, Étika, Edebiyat, Sennet, Logika we Siyasetshunasliq arqiliq uyghun pikriy jehettin yol tapqanlighini özimizning eqil közi arqiliq köreleymiz!
Dunya Kirzis ichide turiwatidu. Uyghuristan xelqi tarixta körülmigen xirisqa duchar boldi. Bugün dunyada uchur we téxnologiyeni asas qilghan hayatliq uslubining tereqqiyatigha xelqimiz kona bilimler we diniy étiqat métodlir bilen chara tapalmaydighan weziyetke duch keldi. Uyghurlar béshigha kelgen qara künlerning qandaq derijide özi üchün paydisiz ikenlikige qarimay, milliy mawjutlighini qandaq qilip qoghdap qélish heqqide eneniwiy medeeniyiti we bugünki dunya medeniyitidin paydilinip, pelesepiwiy, siyasiy we iqtisadiy meselilerni hel qilishning chare-tedbirlirini tépip chiqishi lazim!
Uyghur xelqi bir tereptin musemlikidin, bir tereptin assimilatsiyedin, yene bir tereptin érqiqirghinchiliqtin, yene bir tereptin Kultural qirghinchilqtin özini mudapiye qilsh üchün shexsiy, aile, jemet we kolliktip jehette küchlük riqabet ichide qaldi.
Uyghuristan xelqi Kündilik hayatta jiddiy éhtiyaj sewebidin özini, ailisini, jemetini, millitini qoghdap qélish üchün janliqlarda tebiy bar bolghan rohiy, zéhniy we eqliy énirgiyeni ishqa salimen, deydiken milliy medeniyet xezinimizdin paydiliq engüshterlerni izdep tépishi, bu ghayini ishqa ashurushta Al-Farabi qatarliq büyük ejdatlirimizning kishlik hayat, aile, jemet, millet we dewlet heqqidiki insaniyet ortaq köngül bölidighan meselilirige ahit telimatlirigha diqqitini yighip, özi, ailisi, jemeti, jemiyiti we muhiti heqqide bolupmu millitining teqdiri heqqide chongqur oylinishi lazim!
7.Al-Farabining „Tékistler Kitabi yeni Kitabul Huruf“ Kitabi Heqqide
Büyük Türk-Islam peylasopi Al-Farabining „Xetler Kitabi“ (Kitâbu’l-Hurûf) namliq bu esiri Yunan peylasopi Aristotilesning métafizikiliq pesepesining tesiri asasida yézilip, yorughluqqa chiqqan bolup, eserning bir yiltizi qedimqi uyghur medenyitige, yene bir yiltizi Yunan pelesepisige tutashqan. Al-Farabining pelesepiwi telimati dunya pelesepe tarixida muhim orunni igileydu. Peylasop Al-Farabining eserliri we eserliride algha sürülgen oy-pikirliri teripidin chongqur oylan´ghanda, uni chüshinish we uning pelesepe tariximizdiki nopuzini békitishte qiyinchiliq we mesile barliqi bilen alahide közge körün’gen téma bu eserning tékistning Aristotilestin biwaste kelgenligi yaki Al-Farabining esiri ikenligi heqqidiki téma bolup, bu eserni Türükche neshirge hazirlighan Farabishunaslar eserni Aristotlesning emes belki Al-Farabining esiri, dep höküm qiliship, eser heqqidiki talash tartish we shühbilerni bir terepke qayrip turup, eserni ishench bilen „Al-Farabi métafizikisi“ digen nam bilenmu tilgha élin´ghan. Qandaqla bolmisun, Al-Farabining „Tékistler Kitabi yeni Kitabul Huruf“ kitabning Aristotilning métafizikisigha ayit esirige pütünley oxshash qurulma we mezmun´gha ige dep qarsh hichqandaq bir emeliy pakit arqiliq delillenmigen!
Qolimizgha hazirghiche yitip kelgen „Tékistler Kitabi yeni Kitabul Huruf“ kitabida, Ulugh alim, peylasop Al-Farabi özining özgiche uslubi rushen körünüp turidu. Ulugh alim Al-Farabi Bu „Tékistler Kitabi yeni Kitabul Huruf“ Esiridiki logika we métafizika bilen munasiwetlik mesililer qismen Aristotles eserlirining alahiydilikige ige bolghan bolsimu,-Bundaq bir hadisining bolishi ilgiri yashighan alimlar bilen kéyin yashighan alimlarning ijadiyet hayatidaki bir-birining iddiysige warisliq qilishqa munasiwetlik bolghan normal hadise- Eserdiki til bilen logika, jemiyet we hakimiyet, pelsepe bilen dewlet otturisidiki munasiwet qatarliq nurghun ilmiy meselilerni Autor özining eneniwiy pelesepiwi qarishi we qimmet qarashliri bilen ijabiy we ijadiy jehetlerdin bir terep qilidu.
„Tékistler Kitabi yeni Kitabul Huruf“ namliq bu eser logikiliq we Antologiyilik tetqiqat meqsetide misal keltürülgen türlük sehipilerni sözmu söz, jümlimu jümle we abzasmu abzas tekshürüsh bilen bashlinidu, andin bu türlük hadisilerning bashqa tillarning we medediyetlerning kontékisinda we her xil tillarda qandaq ipadilinidighanliqini chüshendürüp, bu ilmiy hadisilerning medeniyet, til, logika we Antologiyelik hadisiler keltürüp chiqarghan parallil türlerning barliq cheklimiliridin halqip, pütkül insanlargha ortaq shekilde omumlashqanliqini tekitleydu.
Al-Farabi uningdin bashqa „Tékistler Kitabi yeni Kitabul Huruf“, eserde bu türlerni yeni ilmiy hadisilerdiki medeniyet, til, logika we Antologiyelik hadisiler keltürüp chiqarghan parallil türlerining barliq cheklimiliridin ghelbilik halqip ötüp, pütkül insanlargha ortaq shekilde omumlashqanliqini,bir-birlep chongqurlap tekshürülüp, „madda“ , „tasadipiy“ , „nerse“ we „mewjutluq“ qatarliq métafizikiliq we logikiliq uqumlarnimu Türük pelesepesi we Yunan pelesepisini yughurup chüshendürüp, pelesepe tereqqiyatimizning kéyinki tereqqiyatini mustehhem asas bilen teminlgen. Téximu muhimi , Al-Farabi özining„Tékistler Kitabi yeni Kitabul Huruf“, eseride özining pelesepide yaratqan telimati, uslup métodigha asasen özgiche bolghan ijadiyet usulini qollunup, Al-Farabiyche métafizikadin logika , Al-Farabiche Logikadin Tilshunasliqqa, Al-Farabiche Girammatikadin Jemiyetshunasliqqa, Jemyetshunasliqtin siyaset ilimigiche, Siyasetshunasliqtin dewletchilikkkiche bolghan nurghun ilmiy meseliler heqqide Al-Farbiche öz köz qarashlarni bir-Bir birlep ilmiy halda insanlargha teqdim qilghan.
8.Al-Farabining „Fusulün Müntezea yeni Tallanghan bablar“ Kitabi Heqqide
„Fusulün Müntezea yeni Tallanghan bablar“ digen eser Al-Farabining bizgiche yétip kelgen yene bir esiridur. Pelesepe medeniy milletlerning qanunidur. Insanlar yüksek deijide medeniyetleshkende qanun we diniy emir-meruplar küchtin qélip, jemiyetni étika we pelesepe idare qilidu!
Pelesepini Insan pelsepisi, Ammiwi pelsepe yaki puqrawi ilim disimu bolidu. Chünki Insaniyet medeniyiti tereqqi qilghanche pelesepedemu yéngi yéngi shaxlar peyda bolup tereqqi qildi we Pelesepesiz Yashighili qettiy bolmaydighan bolup ketti. Pelesepe insanlarning xudadin, hakimiyettin, özining xeterlik Ego/Nefsidin we özidin küchlük bolghan sheyi we hadisilerdin özini qoghdishi we Xudani, Öz hakimiyitini, Kolliktip küch-qudiritini rezil küchlerdin we zalimlardin qoghdishi üchün yaritilghan ilahiy qanundur!
„Fusulün Müntezea yeni Tallanghan bablar“, atliq bu eser yenila Al-Farabiyning bashqa eserlirige oxshshla özining ixtiyari qelem tewretken bashqa eserliridiki asasliq témilarni öz ichige alidu.Bu „Fusulün Müntezea yeni Tallanghan bablar„ namliq eserde Al-Farabi eserliridiki kona téma yeni dewletchilik, logika, Til, exlaq we siyasiy penler Al-Farabining asasliq qiziqidighan mezmunlar asasliq tetqiq qilin´ghan. „Fusûlün Müntezea , Yeni Tallanghan Bablar“ , ilgiri „Fusulü’l-Medenî“ depmu Türükche élan qilinghaniken. Al-Farabining peylasoplargha xas salahiyette köngül bölüdighini Dewlet, Hakimiyet we Jemiyet bolup, weten we Milletsiz bu üch nerse özligidin mawjut bolup turalmaydu! Bu eser Uyghur dewletchilik iddiyside teng barawerlik, démokratiye, erkinlik we hüriyettin ibaret Islamiy ellerning asasiy mesililirige béghishlanghan muhim eserlirining yene biridur.
„Fusulün Müntezea , Yeni Tallanghan Bablar“ namliq bu Kitabning témisi Xuddi „Qut Atghu Bilik“ke oxshashla insanlarning heq-hoquqi, dewletnig nopuzi, iqtidar muemmaliri, shexs we ijtima’iy shara’it we siyasiy iqtidarni mumkin qilidighan imkanlar yeni exlaq, qanun we siyaset qatarliq Témilargha béghishlap yézilghan; Al-Farabining meqsiti dewletni teshkil qilghan sheher we qishlaqlarni bashqurush, jemiyetning güllinishi, xelqining turmushini yaxshilash we xelqini bextke yéteklesh üchün zörür bolghan ishlar toghrisida pelesepe pirinsiplari asasida jemiyet ezalirigha telim-terbiye bérishtur. Al-Farabining bu prinsiplarnining neziriyiwi asasi asasliqi Yunan peylasopi Aplaton we Aristotilesning eserliridiki ilghar iddiyelerning tesirige uchrighan. Al-Farabining bu eseri yüz babtin terkib tapqan bolup, hejimi birqeder chong we nadir eserlerning biridur! Al-Farabining bu esiri arqiliq biz uning pelesepiwi sistemisini etrapliq tetqiq qilip, uning bibaha iddiysini bugünki riyallighimiz üchün xizmet qildurushimiz lazim!
Al-Farabining Türük-Islam pelsepisini métod, términologiye we téma jehettin tereqqi qildurghan „Es-Siyasetü’l Medeniye“ dep atalghan bu esiri siyasiy pelsepe, téologiye, edebiyat we sennetning asasliq alahiydiliklirining qandaq bolidighanlighi heqqide ilmiy izdinishlerni élip barghan.Al-Farabining bu esiri shu dewirdiki „El-Medinetü’l-Fadıla“ bilen ortaq témini ipadiligen bolsimmu, „Es-Siyasetü’l Medeniye“digen bueserde Al-Farabining Uyghur medeniyitini asas qilghan qarashliri namayand bolup turidu. Al-Farabi özining „Es-Siyasetü’l Medeniye“ namliq bu eserde insaniyet jemiyitining mewjut bolup turushning asasiy prinsiplirini asasi nuqta qilip turup, pütkül insaniyetke yeni pütkül millet we milletlerning chong kichik goruppilirigha hayatliq ata qilidighan pirinsiplar we mustehkem qa’idilerni tépip chiqish üchün pidakarliq bilen bash chökürüp izdinidu. Biz Uyghuristan xelqining her türlük insaniy kirzislirini yéngip chiqishta Ejdadimiz Al-Farabining „Es-Siyasetü’l Medeniye“ digen eseridiki aktip iddiyelerdin yeni teshebbuslardin janliq paydilinishimiz lazim!
10.Al-Farabining „Logika Ilimini tonushturush risalisi“ Yeni „Mantığa Giriş Risaleleri“ Kitabi Heqqide
Logika herqandaq pelesepening kirish sözidur. Logikaliq tehlil, Matimatikaliq Hésaplash we Tilshunasliqqa Ayit Éniqlima qatarliqlarsiz Pelesepeni tesewwur qilghili bolmaydu. Logika, Matématika we Tilshunasliqqa Alaqidar Meseliler bolsa pelesepediki eng muhim ana témadur.
Al-Farabi bu „Logika Ilimini tonushturush risalisi“ Yeni „Mantığa Giriş Risaleleri“eseride meselige logika nuqtisidin qarap, Isagogik (Kunst der Einführung in eine Wissenschaft, besonders die Lehre von der Entstehung der biblischen Bücher) Yeni ilmiy izdinish sennitidiki besh uniwérsal pirinsip asasida tehlil qilip, Isagogiktaki besh uniwérsal pirinsip we ular otturisidiki munasiwetlerni özining ilmi telimatliri asasida tekshürüsh élip baridu we Bu besh pirinsipning yéterlk emesligini otturgha atidu.
Al-Farabi bu eserde ilmiy izdinishte lewzi we lewizning türliri, testiqler arisidiki periqler, qıyas we qıyasqa alaqidar bolghan maharetler, mantıq, liksika, Morpologiy, sintakis we grammatika ottursidiki munasiwet we insan lewızlerining delaletige oxshash biryürüsh konalar tetqiqat objékti qilin´ghan. Bu eserde yene ijdimayi, ilmiy we exlaqi sahelerge bérip chétilidighsn ilgiri, axiri, bashlinishi we songi, ihtimal, herhalda, indiodallliq we kolliktipliq kebi birqatar atalghularning ilmiy izdinish jehettin qandaq derijide bolidighanlighini ilim ehlige ügütishni asasliq meqset qilip, özining ijadiy pikirlirini tarixqa tenqidi nuqtinezerdin muamile qilish asasida chongqur analiz élip barghan.
Bu kitapta Al-Farabining Logika ilimidiki yoqarqi témilarni téximu choqngqurlap tehlil qilish meqsidide, Alimning bu témilargha béghishlan´ghan türk tiligha terjime qilin´ghan ismi „Et-Tavtıa, El-Fusulü’l-Hamse“, „Kitbu Isaguci Ey El-Medhal“, „İhsau’l-Ulüm“ we „Et-Tenbih ala Sebili’s-Saade“atlıq eserlirı bu kitap bilen birlikte bir aragha ketürilip türkche neshir qilin´ghan. Bu eserlerning hemmiside Logikaning Al-Frabiningche mentiqening meqsidi, öz ichige alghan mezmunliri, oynaydighan roli, paydisi we ehmiyiti ilim mestaniliri üchün qayil qilarliq chüshendürülgen. Bu eserning Uyghur kilassik medeniyitini tetqiq qilish we Milliy medeeniyitimzni tereqqi qildurushtiki ehmiyiti intayin zordur!
11.Al-Farabining „Derijidin Tashqiri Dewlet El Medinatul Fazila“ Kitabi Heqqide
Al-Farabining „Derijidin Tashqiri Dewlet El Medinatul Fazila“ esirining birinchi qismi „Medine munewwere Fazila“ ning témisi muellipning Allahgha bolghan qelben étiqadi bilen biwasite we udul munasiwetliktur. Al-Farabi eserning bu qismida islam enenillirini islahat qilish, xeliqaralashturush we zamaniwiylashturush terepdari ikenligini isharet qilghan.Al-Farabi bu eser arqiliq islam dunyasining köz qarashliridiki eneniwi islam idiyisi we ehli sünnetke tenqidi nuqtidin qarap, oqurmenlerning diqqitini ijtimayi islahat we yéngiliqperwerlik teshebbusi arqiliq aydinglitidu we jemiyet serxillirigha yéngiliq, islahat we tereqqiyat témilirida agahlandurushta bolup, jemiyet ezalirini tereqqiyat meselisige nuqtiliq diqqet qilishqa ehmiyet bérishni chüshendürüsh üchün tirishidu.
Bu kitap eslide xaqaniye/Uyghur türkcheside yézilip kéyin Erepchige we Awropa tillirigha terjime qilin´ghan boishimu ihtimaldin anche yiraq emestur! Al-Farabi eserlirini ana tili Uyhurchi yazghan kéyin özi we bashqilar teripidin erep we parischigha terjime qilin´ghan bolishi mumkin. Mesele tarixning qara-boranliri we judunliri, ichki urush we tajawuzchilarning érqi we kultural qirghinchilighi, shundaqla ilim düshmenlirining qesten keltürüp chiqarghan kirzisliri sewebidin otturgha chiqqan jahalet yillirida Al-Farabining qolyazmiliri saqlinip qalalmighan. Shundaq déyishke boliduki, Al-Farabi xaraktéri we peziliti nuqtineziridin qarighanda özining köp sanliq eserlirini awal Uyghur/Xaqaniye Türkcheside yazmay qalmaydu, uning eserliridiki milliy qediriyet heiqiten bashqikarning hesitini qozghaydu. Hemme adeem bizdin eshundaq bir alim chiqsiken,dep qaraydu, shunga yat milletler uning eserlirige periqliq selbi we ijabiy tereplerdin yéqinlashqan bolup, orginal tékistlerge periqliq ademler her xil meqset we gherezlerde qol tegküzüp, melum özige mayil mezmunlarni ekligenligi eserlerning oxshimighan neshirliride melum bolup turidu. Al-Farabi eserlirining xilmu-xil neshirliride, Autorning esli orginal idiysige anche mas kelmeydighan nuqtalar, ilim sahesidikilerge nisbeten xuddi bir körünerlik kemtüklük süpitide namayan bolup turmaqta. Emma biz Uyghurlar Al-Farabining oxshimighan tillardiki terjimiliridiki iddiywi we meniwi omurutqadin, Alimning esli orginal eserlirining simasi we illiq tebessumini körüshimiz lazim!
Al-Farabining „Logikida ishlitilidighan Ibareler“kitabining meqsiti Tilshunasliq, Girammatika we Logikadiki aktiwal meselilerni bir terep qilishtur. Al-Farabi bu eserde tildiki sözlesh we yézish jeryanida isim, éniqlighuchi, toldurghuchi we xewerni qollunish usullirini ilmiy sherhiyleydu. Al-Farabi Uningdin bashqa ilmiy we bedihiy eserlerdeki Muqeddime, Xatime, Isim we atalghu, söz-ibare, abzast we jümle qatarliqlarni menisini bilmise bolmaydighan sözler da’irisige kirgüzüp, bezi jaylarda mexsus formulalar arqiliq alahiyde tekitlen´gen.
Al-Farabining bu „Logikida ishlitilidighan Ibareler“ namliq Kitabida Muqeddime yeni Kirish söz we Xatime we xulase, so’al sorash we jawap bérishte qollunilidighan usullar, chareler, tedbirler, téxniklar ilmiy usulda sherhiylen´gen. Obyekitning Subyékti we söz menisidiki oramlirigha ayit tilshunasliq, Girammatika we Logikagha ayit ilmiy munasiwetlerni ishlitishtin burun perez qilish jehette öz qarashlirini otturgh qoyup, omumiy menalarni Isalogiyediki yeni tetqiqat méthodidiki besh unwérsal bölüsh we terkiblesh pirinsipigha baghlap oqutush usuli bolghan usuli qiyasni, uning türliri asasida sherhiylep chüshendürgen.
Omumen qilip éytqanda, Al-Farabining bu „Logikida ishlitilidighan Ibareler“ namliq Kitabidiki asasliq meqset Girammatika, Tilshunasliq we Logika qatarliqlarghs alaqidar Pelesepiwiy mesililerni chongqurlap tetqiq qilishtur! Al-Frabi bu eser arqiliq ilim tehsili, notuq we oqutush sahesige munasiwetlik bir qisim usul, chare, tedbir we téxnikilarni tonushturushni meqset quilidu. Al-Frabi Pelesepediki güzütish, oylash, tepekkur qilish qatarliqlargh éniqlima bérish arqiliq pelesepediki logika sennitini Girammatika, Tilshunasliq pirinsipliri asasida oqush, ügünish we ügütüsh ishlirigha tedbiqlashtiki qiyinchiliqlarni asanlashturushni hel qilish charisini tapqan. Al-Farabi shu arqiliq abstrakt meselilerni insan tepekkurda qandaq tesewwur qilip we hissiy shekil hasil qilishni, bezi uqumlarning subyektidiki amillargha asasen oqughuchilar we Anglighuchilargha qulayliq yaritip bérishni asasiy meqset qilghan.
Al-Farabining bu „Logikida ishlitilidighan Ibareler“ namliq Kitap oqurmenlerni logika ilmining alahiydilikini chüshüneleydighan irade rohiy küch bilen teminleydu. Al-Farabining bu „Logikida ishlitilidighan Ibareler“ namliq Kitabi yene Grammatika, Tilshunasliq we Logikining alahide sahelirini periqlendürüsh we igiligen métodlarni kündilik turmushtiki söhbetler, diyaloglar we notuqlarning sirtida, ilim-pendiki abstirakt mesellerge alaqidar téxnikiliq söhbet, diyalog we notuqlarning barliqini ilmiy usullar bilen bayan qilish arqiliq, Oqurmenlerni turmushtiki we kitaplardiki tillardin bashqa oxshimighan sewiye we menadiki Söz-Ibare dunyasigha bashlap kirip, Pelesepe, Isitika, Tilshunasliq, Girammatika penliri heqqide bilim ashurushni meqset qilghan kishilerge ming yildin kéyinmu waqti ötmeydighan ilmiy pikirlerni textim qilidu.
Ahmet Yesiwi (1093-1166) ning „Diwani Hikmet“ke toplan´ghan eserliri, Ahmet Yüknekining „Etebetul Haqayiq“ qatarliq Eserlerde shu dewirning rohigha asasen noqul din teswirlenmestin, erkinlik, xeliqperwerlik we meripetperwerlik témisi asasi orungha qoyuldi.
Yoqarqi shah eserler shu eserlerdiki ilghar iddiyler téximu yüksek pellige kötürülgen „Qiseyi Rabghuzi“din aran 250 yil awal yézilghan bolup, bu ikki dewirdiki shah eserler 150 yil etrapida kéiyin yézilghan Alishir Newayining ulugh esiri „Xemise“ we yene „Qiseyi Rabghuzi“din 250 yillar kéyin Mahmut Qizi Shaire Amannisa Hénim bashliq musik alimliri teripidin retlinip chiqilghan Dunyawiy kilassik eser „Uyghur 12 Muqami“ge baghlinip, shanliq Uyghur medeniyitidiki ming yilliq izchilliqni bizge riyal pakitlar bilen körsütüp béridu.
Nesridin Burhaniddin Oghli Rabghuzining Bu eseridiki „Bahariyat“ Shieri bilen Ulugh dewlet erkani Yüsüp Xas Hajip Al-Balasaghunining „Qutatghu Bilik“ Dastanidiki „Parlaq Baha Pesli we Ulugh Bughrahan Mediyesi“ diki til, uslup, istilistik waste we bedihiy teswirlerdiki oxshashliq, pelesepiwiy paralliliq we meripetperwerlik, inanperwerlik we wetenperwerlikke ayit pelesepiwi qarashlarni ipadileshteki bir-biridin herqandaq jehette qélishqusiz, edebiy pasahet jehettiki mukemmellik we eserlerdiki edebiy we tengdashsiz pelesepiwiy belaghettin, bu qusursiz eserlerning qaysi ira we qaysi esirlerning qaysi dewirliride qaysi milletke tewe bir aptur teripidin yézilghanlighi bugünki dewirdiki uyghur meniwiy kimlikige qiyaslighandimu kün nuridek ochuq ashikare halda ayan bolidu.
Awropa téxiche ottura esir qarangghulighida ingirawatqan büyük Türkistan özining medeniyet jehettiki altun dewrini yashawatqanidi. Bundaq bolishida ushbu jughrapiyege xoshna bolghan rayonlardiki ilim-pen yüksilishining ijabi tesiridin bekraq Uyghurlarning özining medeniyet enenisidin kelgen iniritsiye asasliq rol oynap ketkenidi. Qarahanilar dewrige kelgende Uyghurlar Islam dinini qobul qilip, özlirining islamiy eqidilirini Tengrichilik dewri, Buddazim dewri, Musewiylik dewri, Manicheizim dewri we Christianliq dewride milliy medeniyet arqiliq sintizlep kélishtürgen ilghar medeniyet pundaménti üstige yerleshtürüp, dunyada kamdin-kam körülidighan gherip we sheriq medeniyetlirining alahiydilikini Özide ghelbilik özleshtürgen Uyghur medeniyetitini yarattqanidi. Shunga Uyghurlar we qandashliri islamgha köchüp uzaq ötmey medeniyet tereqqiyatida kamdin-kam körülidighan bir güllinish dewrini bashtin kechürdi.Shuni alahiyde astigha sizip eskertimizki Uyghur Islamizimi, Ottura sheriq islamizimidin bay we köp qirliq bolghachqa, Islam édiologiyesi bu Dinni Qarahanilar, Ghaznewiler we Samaniylardin Ibaret Türk dewletliri Qobul Qilghandin Kéyin Téximu Heywetlik Derijide Güllinip, Tillarda Dastan Bolidighan Altun Dewrini Yashidi.
Bu dewirde Uyghurlar asmandiki yultuzardek tarqilip yashighan jughrapiyeside yeni Dunyaning Asiya Hun Émparaturlighi, Aqhun Émparaturlighi we Qushhanlar Émparaturlighi; Köktürkler Émparatorlughi, Uyghur Émparatorlughi, Qarahanilar, Ghaznewiler we Samaniylar Höküm Sürgen büyük bir parchisida dunyawiy alimlar yitiship chiqti.
Bulardin Qarahaniylar dewride yashighan Ikkinchi Ustaz dep nam alghan Al-farabi ( 870-950), Dangliq Esiridin „Peziletlik Sheher Ahalisi“, Dunya Tip Ilimining Buwisi Ibin-Sina (980-1037) Dangliq Esiridn „Meditsina-Qanuni“, Ghaznewiler dewride yashighan Dunyagha dangliq Alim Matématiker, Kartografer, Astronomer, Astrologer, Philosopher, Pharmakologer, Miniraloger, Forshungsreisender, Tarixchi we Tilmach Al-Bruni(973-1048), Dangliq Esiri 146 kitaptin terkip tapqan oxshimighan ilim tallirigha mesnup 13,000 betlik unversal eserler, Abbasilar dewride yashighan Ebu Japer Bin Muhammed Musa Al-Harezemi (780-850),dangliq esiri „Al-Kitabul Muhtasar Fi Hisabil Al-Gebira Velmukabike“dur. Qarahanikar dewride yashighan Mahmud Al-Kashegiri (1005-1105), Dangliq esiri „Diwan Lughatul Al-Türk“ Qarahanilar dewride yashighan Yüsüp Xas Hajip Al-Balasaghuni (1017-?), Dangliq Esiri „Qud-Atqu Bilig“ qatarliqlarni misalgha keltüreleymiz!
Yoqarqi Alimlar we Alemshomul keshpiyatlirini biz yotimizgha urupla tapmiduq. Herqandaq medeniyetning bashlinishi, tereqqiyati we dawami bolidu. Uyghur medeniyitimu eshundaq tagh yolidek toxtimay yükselgen bir jeryanni bashtin kechürdi. Yüsüp Xas Hajip Al-Balasaghunining 1069-Yillarda yézilghan „Qutatghu bilik“ esiri, Nesridin Burhaniddin Oghli Rabghuzining texminem 1330-yillarda yézilghan „Qiseyi Rabghuzi“ esiri, Hezreti Alshir Newayi texminem 1485-yillarda taamlighan, „Heyratul Ebraz“, „Perhadi-Shirin“, „Leyli we Mejnun“, „Sebbi Seyyare“, „Seddi Iskender“ qatarliq uzaq yilliq ijadiyitining yüksek pellisi bolghan, 5 chong dastanni özichige alghan dunyagha meshhur „Xemise“ digen gigant esiriniUyghurlardiki Al-Farabidin bashlan´ghan ilim-pen yolining dawami dep qarisaq tamamen heqliqbiz.Ilim-Pen Asminida parlighan Yoqarqi Büyük alimlar dewir nuqtisidin qaighanda, bu eserler mexsus bir diniy eserler bolidighan yerde, din we pelesepedin halqip ötüp, öz aldigha 1000 yillar kiyin´gimu yol körsütidighan meniwiyyat kengliki köp qirliq, köp qatlamliq penlerge bérip chétilidighan ghayet zor büyük telimatini yeni özlirining ilmiy sistimisini berpa qilip Insaniyet medeniyitige til bilen teripligüsiz töhpelerni qoshti.
Qarahaniylar dewride yashighan Ikkinchi Ustaz dep nam alghan Al-farabi ( 870-950), Dangliq Esiridin „Peziletlik Sheher Ahalisi“, Dunya Tip Ilimining Buwisi Ibin-Sina (980-1037) Dangliq Esiridn „Meditsina-Qanuni“, Ghaznewiler dewride yashighan Dunyagha dangliq Alim Matématiker, Kartografer, Astronomer, Astrologer, Philosopher, Pharmakologer, Miniraloger, Forshungsreisender, Tarixchi we Tilmach Al-Bruni(973-1048), Dangliq Esiri 146 kitaptin terkip tapqan oxshimighan ilim tallirigha mesnup 13,000 betlik unversal eserler, Abbasilar dewride yashighan Ebu Japer Bin Muhammed Musa Al-Harezemi (780-850),dangliq esiri „Al-Kitabul Muhtasar Fi Hisabil Al-Gebira Velmukabike“dur. Qarahanikar dewride yashighan Mahmud Al-Kashegiri (1005-1105), Dangliq esiri „Diwan Lughatul Al-Türk“ Qarahanilar dewride yashighan Yüsüp Xas Hajip Al-Balasaghuni (1019-1077), Dangliq Esiri „Qud-Atqu Bilig“ qatarliqlar aldirap waqti ötmeydighan muhteshem Ilmiy we pelesepiwiy telimatini shekillendürüshke qeder yüksilip, dunyada yéngi bir örnek yaratti, gheripte bolsa bundaq eserler edebiy oyghunish herkitidinmu xéli kéyin yeni 5-6 esir kéyin eshu ilim-pen keshpiyatliri gheripke tarqalghandin kiyin andin barliqqa keldi.
Mana Bu Bir riyalliq! Asiya jümlidin Büyük türkistanda edebiy oyghunushning xuddi bir yanar tagh cheshmisidek dayim tütep, dayim qaynap, dayim bulduqlap éqip turuishi gerche bir pütün asiyadiki siyasiy, eskiri we iqtisadiy bikinmichilikning cheklimiligi tüpeylidin gerche ilim-pen we edebiyat-sennette parlaq bir güllinish dewiri partiliyalmighan bolsimu, Gherbiy Awropada edebiy oyghunush dewrining pütlkül jemiyet xaraktérliq islahat dewrining barliqqa kélishige wastiliq tesir körsetmidi digili qetti bolmaydu.
12.11.2023 Gérmniye
Onikkinchi bab
Millitimiz we Milliy Mawjutliqimiz Heqqide Oylighanlirimiz
Milliy til-yéziq bir milletning jéni. Öz til-yéziqi bolmighan milletlerning milliy mawjutluqidin söz achqilimu bolmaydu. Milletning mawjut bolup turishini, shu milletning medeniyet tereqqiyati belgüleydu.medeniyet tereqqiyati shu milletning milliy til-yéziqini aldinqi shert qilidu.milliy til-yéziqisiz milliy medeniyetning mawjut bolup turishi we rawajlinishini hergiz tesewur qilghili bolmaydu.
Bir milletning til-yéziqi shu milletning kolléktip pissixikisi, shu milletning milliy xaraktéri, shu milletning milliy tepekkuri we shu milletning hayatliq pelesepisining menbiyidur. Milletlerning hés-tuyghuliridin chüshenche, chüshencheliridin pikir, pikirleridin idiye, idiyeleridin medeniyetler köklep chiqidu.yoqarqilarning hemmisi til-yéziq wastisi arqiliq emelge ashidu.
Biz ejdatlirimizning hés-tuyghusi, chüshenchisi we pikirliridin insha qilinghan medeniyet baghchisida yashaymiz.bizdin bashqa dunya milletlirimu ejdatliridin miras qalghan medeniyetler bostanliqida öz-ara keskin riqabet ichide hayat kechüridu. Milletlerning ottursidiki uzaqqa sozulghan bu riqabet we Küreshte özidin yatlashqanlar asta-asta yoqalsa, milliy qediriyetlirige sadiq bolghanliri tediriji küchlinidu we qudret tapidu!
Bu yilqi xelqara ana til bayrimi munasiwiti bilen uyghurlarning milliy mawjutliqining, uyghurlarning milliy medeniyitining we uyghurlarning diniy etiqadining jiddiy xeterge duch kelgenlikidin ibaret nazuk tema üstide azraq oylinip qaldim.
Til-yeziq bir milletning milliy mewjutliqining hul teshi. Emma unutmasliq kerekki eger uyghur tili we yeziqi milliy edi’oligiyimizdin chetnep ketken bolsa uning keltürüp chiqarghan boshluquni toldurmaq asan emes. Uyghur tili we yeziqi milliy edi’oligiyimizdin chetnep ketken bolsa, u halda milliy til-yeziqimizning bar bolghini milliy mewjutliqimizni qoghdap qelishta özining ijabiy rolini keskinlik bilen oyniyalmay qalidu.
Dunyadiki bashqa milletlerge oxshashla biz uyghurlarning til-yeziq, örpi-adet, diniy etiqat, ilim-pen, edebiyat-sennet, pelesepe, iqtisat we bashqa tereplerdin ming yillardin beri shekillengen özimizge xas bir enenisi bar. Bu en-ene ilgirki herqandaq dewirdikige qarighanda teximu küchlük teqezza bilen beyitish we tereqqiy qildurushqa muhtaj boliwatidu.
Dunya tereqiyatigha egiship milliy medeniyitimizde jümlidin edi’ologiymizde yengi-yengi hadisiler köpüyiwatqan bolsimu, u milliy tepekkurimizning shallishidin ötküzülmigenliki üchün xuddi exlet döwisidek millitimizning kolliktip pissixik we meniwiy saghlamliqigha ekis tesir körsütiwatidu.
Biz uyghurlar gerche her türlük seweplerdin medeniyet saheside bezi ilgirleshlerni qolgha keltürgen bolsaqmu, yat we yengi pikirlerni we etiqat hadisilirini emiliyitimiz we ehtiyajimizgha uyghun bir terep qilalmiduq.bashqa milletlerdin siyasiy, iqtisad we ma’arip qatarliq tereplerde barghanche arqida qalghanliqimizdin, millitimiz hazirqi zaman dunya tereqqiyatigha masliship bolalmay xelqimiz ademni chöchitidighan jiddiy riqabet qaynimida qaymuqup qaldi.
Mushundaq bir waqitta millitimizning milliy mawjutliqini heqiqi qoghdap qalidighan zamaniwiy pikir we iddiyni ishlepchiqirip, millitimizni qudret tapquzidighan toghra yolni tepish biz ziyalilarning bash tartip bolmaydighan ulughwar wezipimiz.
Kishilerning nime deyishidin qetiy nezer, peqet iddiyela dunyani üzil-kesil özgertiwetidu – deptiken engiliz danishmeni robin willyamis. Robin willyamis bu heqte toghra eytidu. Mu’ellesep künimizde urush meydanlirida emes belki pikir meydanlirida teximu köp qan töküliwatidu. Qudretlik milletler yeni engilizlar, germanlar we yehudiylar uyghurlar u yaqta tursun hetta hindi, erep we xitaygha oxshash arqida qalghan bashqa xeliqlernimu yengidin qurup chiqiwatidu.ular dunyaning yengi kün tertibi projektige tehdit bolush ihtimali bolghan xeliqlerni ajizlashturup, dinni süyistimal qilip qarshiliq körsütiwatqan isyanchilarni ittipaqdash küchlerdin paydilinip yoqutiwetip baridu, yaki ishenchlik dep qaralghan xeliqlerge qoshuwetipbaridu.
Wetinimiz xitay mustemlikisige chüshüp qalghan bir esirge yeqin waqittin bashlap tereqqiy qilghan döletler, birleshken milletler teshkilati, awropa ittipaqi we shimaliy atlantik ehdi teshkilati qatarliqlar illuminati dep atalghan millettin, dindin we yerlik medeniyetlerdin halqighan qarangghuluqtiki sirliq küch, dep qarap kelingen elim-pen we texnologiyeni pütünley monopol qiliwalghan, qolini nerge sunsa yetidighan eshu xelqaraliq teshkilatning kontrolliqida turiwatidu.
Gheriptiki we sheriqtiki siyasiyonlar, milyarderlar we alimlar illuminati tüzgen yer shari xarakterliq istrategiylik pilanlirining türtkiside dunyawiy yengi tertipni ornutush üchün qanche yüz yildin beri dunyaning herqaysi jaylirida pa’aliyet qilip keldi. Uyghur qeshqeriye dewlitini, birinchi we ikkinchi jumhuriyitimizni yiqitqanlar xitaylar emes, eshu xelqaraliq teshkilat idi. Ular özige tehdit bolidighan pan türükchi we pan islamchi milletlerni arqa-arqidin yiqitip, sheriqning kesel körpilliri dep atalghan xitayni yülep turghuzup, xitaylarning bugünkidek güllinishige imkan yaritip berdi. Biz pexirlinidighan nobel mukapati illuminatilar teripidin berilidu!
Illuminatilar dunyani özgertish üchün tömür qurallar emes, xuddi bombidek küchlük pikir we iddiyeler kerek, dep qarap, dunyawiy xarakterliq ma’arip we tereqqiyatqa meblegh selip, dunyani idare qilishning yengi yolliri heqqide Küresh qiliwatidu.
Illuminatilar mu’eyyen bir etnik topluqqa, din´gha yaki medeniyetke mensup emes bolup, dunya milletlirini özige mujessemligen ghayet zor xelqaraliq murekkep teshkilattur! Illuminatiylar oxshimighan eriq, din we medeniyetke tewe serxil ademlerdin teshkillengen bolup, ularning düshmini yat bir medeniyet, bir din yaki bir xeliq emes, belki az-kam besh esirdin beri yolgha qoyulup keliniwatqan dunyawiy yengi tertip programmisigha qarshi septe turghanlardur!
Tereqqiy qilghan milletler, we sermayisi qanche milyarttin ashidighan xelqaraliq gigant firmilar illuminati dep atalghan dunyawiy küchlerning yar-yülek bolishi arqisida milletlerni, özlirining bixeterlikige uyghun shekilde qaytidin tertipke turghuziwatidu. Illuminati diniy etiqatlarni, yerlik edi’ologiylerni bashqiche qilip eyitqanda dunyani, Asiyani jümlidin biz uyghurlarnimu özgertip qurup chiqiwatidu.biz bolsaq buni bilmestin, xitay qatarliq ata düshmenlirimiz we ottura sheriqtiki milliy menpe’etliri üchün bizni kozur qilip oynaydighanlarning astirittin orunlighan muzikillirigha kelse-kelmes dessep ussul oynap, yer sharidiki herqandaq dewlet we teshkilatlardinmu yoquri orunda turidighan dunya ittipaqi (dunya dewliti) ning qanche yüz yilliq pilanlirigha qarshi at chapturushqa herismen halda yashawatimiz!Bundaq ketiwersek pishanimizdiki qulluq tamghisi öchüp ketish u yaqta tursun, hetta bir millet süpitide yer sharidin yoq bolup ketimiz!
Pütün dunyadiki ilim-pen mu’essesiliri, uniwersitilar, inistetutlar we akademiyeler, eskiriy qoshunlar we chong xelqaraliq firmalarning hemmisi yolgha qoyghan yer shari xarakterliq projektler, oxshimighan medeniyet, din we til yeziqqa ige yerlik xeliqlerning naraziliqini qozghighachqa, ulargha qarshi bezide rohaniyetchilik, bezide medeniyet yeklimichiliki, bezide eriqchiliq tüsini alghan quralliq isyanlar bash kötüridu.
Bezide bu xil isyanlarni illuminatilar özliri pilanlap, nöwettiki zerbe nishani qilinghan rayonlargha besip kiridu. Uyghurlar sowetler ittipaqi tarqilip ketishtin awal we keyin tekrar-tekrar mana mushundaq hadisilerde dunyawiy küchning emes, meheliwiy küchlerning sépidin yer elip qalghanliqi üchün, dayim siyasettin ibaret qimar sorunida utturiwetiwatidu. Awal türüklerge, andin sowetlerge, andin ereplerge arqidin amerikigha sozulghan ümid qollirining hawada leylep qelishliri, millitimizning bilimsizliki, nadanliq we xurapiyliqidin bashqa nerse emes!
Keyinki ikki yüz yildin beri uyghurlar xelqaradiki yoqarqidek qutuplarning sürkülishi jeryanida arqa-arqidin xata zamanda, xata küchler bilen xata meydanlarda turup qalghanliqidin hazirgha qeder milliy musteqilliqimizgha hich bolmighandimu tibetlerchilek nisbiy musteqilliqimizghimu erishelmiduq. Bundaq bolishidiki asasiy sewep tinimizdikisi, tilimizdikisi bir bolghini bilen eng muhimi dilimizdikisi bir bolmighanliqidindur.
Biz uyghurlar qarmaqqa bir millettek körünginimiz bilen edi’ologiye jehettin hili xitaylargha, heli ereplerge, heli ruslargha, heli hindiylargha, heli mungghullargha oxshap qalghanliqimizdin ishlar ilgiri basmidi. Xelqarada jiddiy özgürüsh bolup, mezlum milletlerning beshigha amet qardek yaghqanda bizning beshimizgha külpet yaghdi.
Bizning siyasiy teqdirimizge tesir körsütiwatqanlar, milliy istiqbalimiz heqqide bizge paydiliq pikir qilmay, bizni xitay, rus, erep, hindiy… we shuningdek bashqa xeliqlerning qoshumchisi qatarida körüp mu’amile qildi.ular bizdiki bilimsizlik, ditsizliq, xurapatliq we nadanliqni körüp, xitayning qilghanliri, qiliwatqanliri we qilmaqchi bolghanliri toghra’iken, dep qaldi. Demokratiye we kishlik hoquq, dep jar salidighan qarangghuluqtiki eshu küchler xelqara uyghur kirzisini bir terep qilishta bizge paydiliq emes, xitaygha paydiliq yol tutti.
Illuminatining xelqara emperiyalizim qaniti millitimizning ichidin chiqqan ziyalilarni weten ichi we siritida xitayning bizni qaytidin özige qoshuwelish axirida assilimatsiye qilip eritiwetish istirategiysige uyghun herket qilishqa mejburlap, charisiz, ige-chaqisiz, nadan awam-xelqimizni zawalliq aqiwiti alla burun pilanlanghan xelqara islamiy jihat sepige ittiriwatidu! Ularning meqsidi derhal hoshumizni tapmisaq qanche ming yilliq shanliq tarixqa ige uyghurlarni topidek sorup bir qismini xitaylargha, bir qismini ereplerge, bir qismini ajiz türkiy qewimlerge qoshuwetip qarap olturushtin bashqa nerse bolmay qalidu.
Medeniyetler, dinlar we etnik topluqlarni süyistimal qilghan qarangghuluqtiki küchler insaniyetke yengi-yengi kirzislarni bexshende qilip, ajiz milletlerni jümlidin uyghur millitini pikir tereptin özige layiqlashturup özgertip chiqish üchün sheytandek herket qiliwatidu.düshmenlirimiz ige-chaqisiz dunyagha sorulup ketiwatqan xelqimizni erqiy, diniy we mezzep sheklini alghan shiker yalitilghan yaman gherezliri arqiliq aldap we talan-taraj qilip özining kimlikini untuldurup, ulughwar milliy ghayilliri üchün bir qedemmu mangalmaydighan halgha chüshürüp qoydi!
Uzaq musapilik oylighanda uyghurlar xelqarada uchrawatqan tehditler, xitay mustemlikisi astidaki uyghuristanda yashawatqan xelqimizningkidin anche köp periqlinip ketmeydu.her ikkisining aqiwitide oxshashla yoqulup ketishtin ibaret yaman aqiwet körünüwatidu. Bu tereptin qarighanda millitimiz xuddi ishghal astidiki wetinimizdikige oxshashla hür dunyada yeni chet-ellerdimu eghir tiragediyelik jeryanlarni bashtin kechürmekte.diqqet qilmisaq halimiz teximu yaman bolidu.
Ilgiri millitimiz dunyagha anche tonulmighan idi. Hazir her türlük seweplerdin dunyagha tonulushqa bashliduq.insaniyet özining terkiwidiki uyghur digen etnik türkiy topluqni yeqindin küzütüp, bizning artuqchiliqimiz bilen kemchilikimzge baha beriwatidu.dunyani bashquriwatqanlar hich bolmighanda kelichekte bashquridighanlar bar. Ular milletlerge xuddi bir shexiske baha bergendek baha beridu. Ular insaniyetning ortaq menpe’etliri, dunya tinichliq we ilim-penning tereqqiyati üchün nimini xalisa qilalaydu. Ularning neziride pütkül insaniyet we yer shari ularning mülüki. Biz uyghurlar ularning neziride pilanlirigha uyghun kelsek insan, kelmisek nerse yaki mal!Ular wetinimizni, yer asti we üsti bayliqlirimizni insaniyetning ortaq muliki hesaplaydu.ular oylap, uyghurlar musteqil bolsa bizge qanchilik paydisi bar, xitaylargha beqinsa qanchilik ziyini bar, dep muzakire qilip, erqiy we diniy tereptiki peylimizning yamanliqidin wijdansiz, teslimchi we qul mijez xitaylarni talliwelish arqiliq, uzaqtiki maddiy menpe’etlirini qoghdap qalidu!
Illuminati xelqara jama’etchilik ortaq qoghdawatqan yer shari xarakterliq chong teshkilat bolup, herqaysi dewletlerning siyasiy, iqtisadiy we medeniy formulasi ular teripidin tüzilidu. Ular tekitlewatqan „medeniyetler ara hemkarliq, dinlar ara diyalog“ elbette dunyawiy tinchliq, dostluq we tereqqiyatni ilgiri sürüsh üchün otturgha etilghan! Dunyawiy yengi tertipke qarshi turghan shexis we dewletlerning ottura sheriqte qandaq aqiwetlerge qalghanliqi hemmimizge melum. Dunya serxilliri bizni dunyawiy eqimgha qarshi, eniq mewqesi yoq, insaniyetning düshmini dep qarap, bizge hesidashliq qilmay nepretlense, yardem qilmay öz menpe’etlirini nezerde tutup, düshmen milletlerning arisigha qoshiwetse, xelqimizni her xil shekilde bölüp tarqitiwetip, pikir dunyasimizni igiliwalsa bu wetenning ishghal astigha chüshüp qalghanidinmu better yaman aqiwetlerni keltürüp chiqiridu.
Birqanche yidin buyan wetendin bashlanghan qach-qachtin keyin, mezlum millitimizning wetini xitaylar terepidin mustemlike qilinghini yetmigendek, oxshimighan dewletlerdiki düshmen küchler millitimizning rohiy dunyasigha hujum bashlidi! Weten ichi we siritida yitekchi bir iddiye, yetekchi bir küch we ortaq bolghan yetekchi ghaye bolmighachqa, xelqimiz gerche ortaq bir tilni qolliniwatqan bolsimu, pikir we dunyaqarash tereptin barghanche parchilanip ketiwatidu.
Demisimu uyghurlar hazir bir tilda sözleydighan, qandash we ortaq örpi-adetke ige xeliq turuqluq, siyasiy besim, chetke qeqilish, medeniyet sapasidiki periq, itiqat jehettiki nizahlar we yerlik milletlerning tesirige uchrash netijiside öz-ara bashqa milletlerdek mu’amile qilishidighan bolup qaldi.siyasiy, iqtisadiy, diniy we sotsiyal goruppilarning arisidiki periq binormalliship, kolliktip milliy pissixologiyimizde kesellik alametliri körülüshke bashlidi.
Xelqarada bizge ayit yüz beriwatqan türlük hadisiler sewebidin millitimizni bilidighanlarning köpüyishige egiship, xeyim-xetermu parallil halda küchiyishke bashlidi. Millitimiz chekidin ashqan xitay zulumidin qechip, dunyada öz-ara periqliq bolghan 100 din artuq dewlet we rayongha chechilip ketti.wetensiz we bash-panasiz qalghan sergerdan xelqimiz dini we tili bizge yeqin hem yiraq bolghan emma yat bir edi’ologiye hökmaranliqidiki milletlerning arisida yashawatidu. Yat elde uyghurlar yerlik xeliqlerge maslashqanche bashqa rayonlarda hetta wetende yashawatqan qeni, tili, yeziqi, örpi-aditi we xuy peyli oxshap ketidighan etnik qerindashliri yeni öz millitidin barghanche yatliship ketip baridu.
Qeni, tili, yeziqi, dini we örpi-adetliri oxshash turup bu yatlishishni keltürüp chiqiriwatqan asasiy amil, ularning bu xil kirzisqa qarshi özige xas iddiysining bolmasliqidin qaynaqliniwatidu. Dunyada diniy we penniy jehettin nurghun toghralar bar, bu toghrilar – hetta islamiy ehkamlarmu shuning ichide- uyghurlarning tepekkuri bilen tasqilip, pishshiqlap ishlepchiqirilghandin keyin qobul qilinmay, eksinche gheripliklerning, sheriq we ottura sheriqliqlerning tepekkur endiziliri asasida chala we dogma halda qobul qilinghan bolsa til-yeziqimiz ortaq bolghan bilen ish-herkitimiz bir-birimizni inkar qilidighan teximu xeterlik düshmenge aylinimiz-de yaghi yandin, bela qerindashtin degendekla hadise yüz beridu.
Qattiq epsuslinish ichide shuni eytimenki, biz uyghurlar alliburun bir milletni shekillendüridighan eng asasliq birqanche amildin mehrum qalduq. Uyghur degen ismimizla qalghandek bolup qaldi, ortaq pikir we iddiymizni eghir boran-chapqunlargha berdashliq bereligudek insha qilalmiduq. Milliy musteqilliq herkitimiz xuddi xitay tajawuzchilliri zeherxendilik bilen eyitqandek „bir uchum yaman niyettiki kishilerningla qilidighan ishi” bolup qaldi. Medeniyet dep yat medeniyet we diniy eqimlarni menbege qarap baqmay qara qoyuq qobul qilip, renggimiz, teletimiz, yürüsh-turushimiz we pikirimiz ejdatlirimiz u yaqta tursun, bugünki kündimu öz-ara yatliship ketti. Millitimizning bir qismi ereplerning pan erepchiliki üchün gumashtiliq qilidighan, bir qismi xitaylarning etnik kengeymichiliki üchün asiylarche qurban beridighan, bir qismi öler-tirilishige qarimay gheriptiki xitay bilen eghiz-burun yaliship hemkarlishiwatqan düshmen küchlerning ghalchiliqini qilidighan bolup ketti. Xelqimizning arisida milliy istiqbalidin gumanlinip, ümitsizlik patqiqigha petip, bir-biri bilen ittipaqlishalmaydighan bash-bashtaq, bashchisiz, yetekchisiz halettiki, ilgiri körülüp baqmighan derijidiki natonush we qorqunchluq milliy kirzis patqiqi peyda boldi.
Iddiyler dunyasida yüz beriwatqan shiddetlik urushlarda tola chayqilip, rohiy we jismaniy tengpungliqimizni yoqutup qoyiwatamduq qandaq?! Dunya milletliri hergiz körüngendek emes. Dunyadiki qudretlik milletler bashqa eriqtiki, bashqa dinlardiki we bashqa edi’ologiyediki milletlerning ichidiki ajiz xeliqlerni we ayrim sandiki kishilerni setiwelip – ularni istrategiylik pilanliri asasida teshkilatlandurup, milliy engimizdiki meniwiy teritoriyimizge kengeymichilik qilmaqta.
Xelqara emperiyalizimi teshkilatlandurulghan milletlerni bezide eshu yerlik milletning özige qarshi, bezide özlirining menpe’etlirige putlikashang bolidighan küchlerge qarshi ishqa seliwatidu. Shunga qerindash yaki dindash dep aldinip yürüwermestin, qandaq dindash, qandaq qerindash, qandaq dost dep özimizdin sorishimiz we oylishimiz, yatlarning nersillirini milliy yol bashlighuchillirimizning yetekchilikide, milliy tepekkur ghelwirimizdin ötküzüp qobul qilishimiz, waqtinche menpe’etlerni dep, milliy istiqbalimizni otqa tashlashtin bar küchimiz bilen saqlinip qelishimiz lazim!
Millitimiz allaburun özi bilmeydighan küchlerning yeqin we uzaqtin konturul qilishigha maruz qaldi.bu küchlerning eng chongi millitimizni yengi dunya tertiwige uyghun yashashni telep qiliwatidu.millitimiz insaniyet tereqqiyatigha qarshi, rayon xarakterliq menpe’etler qazinida qaynawatqan, arqa körünishi namelum bolghan qandash we dindash körinidighan yaman küchlerning tesiridin qutulup, xelqara jama’etchilik bilen toghra bolghan bir metodta hemkarlashmighachqa hessilep bedel tölep ketiwatidu. Biz xelqimizning milliy teghdiri meseliside u yaki bu emes, peqet özimiz bolmay turup, xitay zulumidin qutulup, siyasiy jehettin qeddimizni tikliyelmeymiz.shunga qazini we morisi bashqa bolghan qandashlirimiz we dindashlirimiz bilen bolghan her türlük munasiwetlerni azatliq Küreshlirimiz we milliy istiqbalimizgha uyghun shekilde pilanlishimiz intayin muhim.
Arimizdiki xelqara emperiyal küchlerining tutamidin xata xulase chiqiriwalghan, meheliwiy diniy we etnik isyanlarning shaxshaxchilliri arqa körünishi dindash yaki qandash bolghan menbesi namelum siyasiy küchlerning qol-chomaqchilirigha aylinip, uyghurlarning janijan menpe’etlirini xitaylar bashta erepler, engilizlar, ruslar we nezer dayirisi tar bir qisim türkiy xeliqlerning dastixinidiki lox göshke aylandurup qoyiwatidu.
Shuningdek paydisiz hadisiler aqiwitide milliy we tarixiy düshmenlirimiz, yeni düshmen küchler we milliy munapiqlar uyghur xelqini öz nepsi üchün dessep ötüdighan köwrükke oxshutup herket qeliwatidu!Xelqara küchler, milliy düshmenlirimiz we bizni kozur qilip oynawatqanlar, biz üchün eng muqeddes bolghan ümmetchilik, wetenperwerlik, eriqchiliq we milletchilik hes-tuyghuliridin ustiliq bilen paydilinip, ikki putimizni kötürüp tartqusiz bala-qazalar patqiqigha paturup qoydi.
Perde arqisidiki bu bir top paydisiz küchlerning bezilliri bilen birliship, bezillirini yengishimiz lazim!Bizni diniy we etnik qerindashliq bayriqini kötürüp chiqip aldawatqanlar, dawayimizgha ziyan seliwatqanlar we arimizdin chiqqan setilma mangqurtlar bilen yer shari xaraktirliq til-bürüktirip, millitimizni biz xalighan shekilde dunyawiy yengi tertip asasida emes belki özliri xalighan shekilde xemirdek yughurup, shexsiy gherezliri üchün öltürülidighan qurbanliqqa aylandurup qoyishining aldini elishimiz lazim!
Biz til, din, exlaq we medeniyitimizdin berpa bolghan ulusal dunyamizni ular istimal qiliwatqan din, eksiyetchi pelesepe we pashistik siyasetler bilen emes, ejdatlirimizdin her xil yollar bilen bolupmu folklor we yazma edebiyat arqiliq miras qalghan bibaha engüshterler arqiliq qoghdap qelishning yollirini tapalaymiz!
Tejirbiler ispatlidiki ata miras wetinimizde we uyghurlar tarqilip olturaqlashqan rayonlarda milliy medeniyetimiz, örpi-adetimiz we til-yeziqimizsiz milliy mawjutluqimizni, dinimizni jümlidin azatliq herkitimizning potinsiyal küchini qoghdap qalalmaymiz! Dunya intayin tiz tereqqiy qiliwatidu. Biz uyghurlar toxtap qalghan kallimiz bilen ming qilsaqmu dunyaning pikir, téxnilogiye we ma’arip tereptiki bu süritige aldirap –uchqirap yitishelmeymiz.biz awal bu riyalliqni étirap qilishimiz lazim! Bizning kélichigimizning yeni siyasiy, iqtisadiy we medeniy hayatimizning normisini biz emes, xelqaradiki edi’ologiye, din, ma’arip we téxnilogiyening yülinishi we tereqqiyatini belgüleydighanlar pilanlaydu.
Millitimizni teshkil qilghan omumiy xeliqqe éytidighinimiz, millitimiz yaki millitimiz teshkil qilghan qurulushlar dunyaning kélichigini pilanlaydighan we belgüleydighanlarning qatarigha kirgini yoq. Biz uyghurlar insaniyet terkiwidiki özlirining ichkiy ishliriningmu höddisidin chiqalmaywatqan bir topluqqa aylinip qalduq. Bar bolghan herqandaq bir küchimiz xelqimizni toghra bir yolgha yétekliyelmeywatqan halette turiwatidu. Eng muhimi biz özimizni özimiz tonushimiz lazim! Millitim uyghur, dinim islam, wetinim sherqiy türkistan, dep qoyushla kupaye qilmaydu! Millitimiz qudret tapsun deydikenmiz özimizni, özgini we dunyani chongqurlap tonushimiz lazim.
Biz bir millet bolghinimiz bilen öz aldimizgha hakimiyitimiz yoq, biz musulman bolghinimiz bilen bashqa musulmanlardek hür emes, biz 21-esirde yashawatqan bir xelq bolghinimiz bilen ang sewiyemiz ilghar milletler uyaqta tursun, arqida qalghan nurghun milletlerningkidinmu téxi arqida. Bundaqken millet, medeniyet, din we ma’arip qatarliq tereplerdin bilidighanlirimiz pütkül insaniyetke paydiliq bolush uyaqta tursun, özimizning bu heqtiki qiyinchiliqlirimizni hel qilishqimu yetmeydu.
Biz yashawatqan bu dewir söyümlük söyümlük peyghember ependimiz muhammed sellellahu eleyhi wesellem, milliy inqilapchitömür xelpe, zulumgha qarshi ezimet ghuja niyaz hajim, millitimizning béshigha qonghan dewlet qushi sabit dewmulla we shir yürek elihan törem dewri emes. U dewir alla qachan ötüp ketti we kelmeslikke ketti.bugünki ishlarni, ötüp ketken herqandaq bir dewirdikige qarap pilanlighili we élip barghili bolmaydu.
Bir ademge oxshashla, bir milletning qilalaydighini we bir milletning qilalmaydighini bar. Hazir uyghurlardin yitiship chiqqan ziyalilarning, alimlarning we siyasetchilerning qiliwatqanliri eqilge uyghun pilanlanmighachqa millitimizning milliy kimliki, diniy étiqadi we siyasiy teqdirige passip tesir körsütiwatidu. Biz öz qolimiz bilen özimizning milliy menpe’etlirimizni otqa tashlaydighan ghelite mexluq bolup qalduq!
Uyghur ziyalilargha éytidighinimiz: hey ziyalilar, siler bir aliy mektepning diplomisini élip, yaxshi bir xizmetke kirip, xotun-balanglar bilen tükünglarni parqiritip yashash üchünla yaritilghanmu?!Qaranglar xelqimiz bekla yaman künde qaldi, hich ish bolmighandek yürüwermenglar! Undaq qilmanglar, bu bexitsiz milletning teqdirini oylanglar! Biz mushu xelqning ewladi, millet bizning, weten bizning, uningsiz mewjutliqimiz we qedri-qimmitimizni tesewwur qilghili bolmaydu.wetenning béshigha éghir kün chüshti, xeliqimiz bizge muhtaj boldi, ularni azatliqigha we igilik hoquqigha qawushturush üchün siyasiy, iqtisadiy we idi’ologiye jehettin milliy enenilirimiz we siyasiy iradimizge uyghun shekilde qolmu-qol izdineyli!
Silerge eytip qoyayli bir qanche süreni yadiliwalghanliq yaki bir qanche hedisni ügüniwalghanliq bir milletni siyasiy, iqtisadiy we medeniy tereptin pütünley yéteklesh üchün yétishmeydu. Bir milletning milliy medeniyitini, siyasiy hüriyitini we diniy étiqadini peqetla dinni qural qilipla saqlap qalghili bolmaydu.
Siler körünüshte islamiy tereptin telim-terbiye élip bériwatqandek qilghan bilen, emeliyette insaniyetni, musulmanlarni uyaqata qoyup turayli, öz xelqimiznimu toghra bolghan bir yölünüshke yitekliyelmidinglar.chünki siler alemlerning yaratquchisining eng nadir eserliridin biri bolghan uyghuristan xelqining yürek soqushigha diqqet qilmidinglar. Siler islamiy ehkamlarni Quraniyiy Kerimning rohigha, milliy medeniyitimizning tereqqiyat qanuniyitige we xelqara jemiyetning jümlidin ilghar pikirlik musulmanlarning bizdin kütkenlirige layiqlashturalmidinglar. Siler millitimiz qutsal islam dinigha kirgendin kéyinki tereqqiyatimizning milliy alahiydilikliri’imiz bilen diniy alahiydiliklirimizning öz-ara yughurulup peyda bolghan muhteshem bir barliq ikenlikini isinglardin chiqirip qoymanglar! Silerning dinimizni milliy menpe’etimizge, bashqa milletlerning menpe’etlirige we dunyaning tinichliqigha qarshi sherhiyligenlikinglarning özi xelqimizning qaymuqup qélishi we düshmen küchlerning islamiy eqidillirimizni süyistimal qilip, xelqimizning ilgirdin tartip normal dawamliship kéliwatqan islamiy hayatini buzghunchiliqqa uchrutishi we millitimizning orunsiz qirilip kétishidek qebih yaman aqiwetlerning kélip chiqishigha sewpchi bolmaqta.
Emdi siyaset meydanidikilerge azraq éytidighinimiz bar: eslide siyaset meydanida biz bu yerde alahiyde objékt qilghudek bir küchmu yoq. Siyaset meydani dep xitap qilinishi üchün küchlük partiyeler, teshkilatlar we teshkilatchilar bolishi kérek! Ularning siyasiy, iqtisadiy we pelesepiwiy qarashliri bolishi kérek. Bizde ziyalilar bilen ülimalardin teshkillinidighan siyaset meydani téxi resmiy shekillenmigechke, ziyalilar bilen ülimalargha éytidighanlirimiz, téxi öz aldigha külem shekillendürelmigen siyaset meydanigha qaritilghandur!
Hey ziyalilar, ülimalar; siyasetchiler silerning pen, din we siyaset saheside qiliwatqininglar bir qarmaqqa ilimning we islamning rohigha uyghundek körüngini bilen, emeliyette ilmiy exlaq we islamiy eqidilerge, musulmanliq we milletchilikke éghir ziyan salmaqta. Millitimiz aldidiki buruchinglarni ada qilalmaywatisiler. Birsinglar yat milletlerning azghina puligha yallinip ishlep, xelqinglarni untup ketken bolsanglar, yene biringlar bilimsizliktin xelqimizni xelqara téror balasigha ittiriwatisiler! Yene biringlar xelqimizni küchlük milletlerning xitay bilen bolghan siyasiy, iqtisadiy we eskiriy munasiwetlirining qurbanigha aylanduriwetip qoyiwatisiler! Xelqimiz silerni mushundaq qilsun dep tughqanmu, béqip östürgenmu, terbiylep qatargha qoshqanmu!?Siler sépi üzidin xeyirsiz ewlat bolup qaldinglar!Qiliwatan ishinglar xeliqni yighlitiwatamdu yaki küldüriwatamdu, ish qilghanda dayim dengsep béqinglar!
Xitay tarixtiki herqandaq chaghdikidinmu wehshiyliship ketti.millitimizge ige chiqmisaq, obrazini yaxshilimisaq, mangidighan yolimizni tapmisaq uzaqqa qalmay kölimi ikki milyon kuwadirat kelometirgha yétidighan uyghuristan kapir xitaylarning menggülük mülikige aylinip kétidu we özlirini ming yildin béri musulman, dep sanap kelgen 20 milyondin ashidighan xeliq tarix sehnisidin yoqulup ketidu.
Millitimiz tarixta oxshimighan dewirlerni bashtin kechürgen, parlaq medeniyet yaratqan we küchlük dewletlerni qurghan. Qanche ming yil jeryanida uyghur xelqi tölinidighan bedelning qandaq bolishidin qettiynezer, milliy kimliki we milliy medeniyitini qoghdashni her dayim aldinqi kün tertipke qoyup kelgen. Tariximizda el-farabiy, yüsüp has hajiptek, ahmet yükneki, ahmet yeswiydek, Ibin sina, el-bironiydek, jalalidin rumiy, muhemmed el- harazimidek we ulughbeg, alshir newayidek milliy we islamiy alimlar yitiship chiqip, jahalet qaplap turghan asminimizni qanche esirlerdin béri parlaq yultuzlardek yorutup kelmekte. Ejdatlirimiz millitimiz muqeddes islam dini bilen shereplengendin kéyinki ming yildin artuq tarixta, milliy kimlik bilen diniy kimlik ottursidiki nazuk munasiwetni aqilane shekilde bir terep qilip keldi.
Xelqimizdin yétiship chiqqan ziyalilar, ülimalar we diniy terghibatchilar milliy medeniyitimizni qurghan ejdatlirimizdinmu teqwa, eqilliq we bilimlik emes!Bizning meniwiyet binasimizni apiride qilghanlarning bizge qaldurup ketken enenilliridin ayrilsaq halak bolimiz. Bugünki dunyada bizning qilmaqchi bolghanlirimizgha du’a qilip, namaz oqupla yetkili bolmaydu. Biz diniy ülimalirimiz we diniy terghibatchilirimizdin kemter bolushni, penniy bilimlerni ixlas bilen ügünüshni, xelqara weziyetni toghra mölcherlep, özini chaghlap ish qilishni, milliy kimlikimizge sel qarimasliqini, arqa körünishi qarngghu bolghan düshmen küchlerning dépigha azraq usul oynashni, diniy telim-terbiyede eng awal milliy menpetimizni chiqish qilishini ümit qilimiz.
Bugünki uyghur ziyaliliri we diniy ülimaliri tariximizdiki hetta bügünki dewirdiki bashqa milletlerdin yétiship chiqqan ziyali we ülimalarning derijisige téxi yetkini yoq. Biz bir diplomgha ériship, ikki sürini ügüniwélip, bir heptiyekni yadiliwélip ilmiy we islamiy jehettin dapqa chüshken mayaqtek diringshighinimiz bilen, ilimiy qanuniyetlerni Quraniyiy Kerimning rohini dewliti bar bolghan qérindash xeliqlerchilik aldirap hezim qilalmaymiz! Biz uyghurlar özimizning eng kichik ishlirimizning höddisidin chiqalmay turup, xelqaradiki ériq, din we siyasetlerge ayit zor hadisilerning ichige kiriwalsaq ötüp ketken axmaqliq, hamaqetlik we kazzapliq bolidu.
Hey qérindashlar, diqqitinglarni bugünki dewirdiki dunyawiy ilghar pikir we tereqqiyatlargha, milliy iradenglar üchün paydiliq bolghan emeliy imkanlargha we aranglardin yétiship chiqqan serxillargha béringlar, ulargha xitap qilayli we ulargha egisheyli!Bashqa milletler milletni qudret tapquzushta ilghar netijilerni yaratti.bizmu niyet qilsaq bashqilar qilghanni qilalaymiz! Nimening xata, nimining toghriliqini, nime qilishimizning lazimliqini, qaysi yolda mangsaq ghelbe qilghili bolidighanliqini yat milletler we bashqa milletlerning ilmiy we diniy tereptin yol bashchilliri emes, özimizning ilim we din saheside yüksek telim-terbiye körgen munewer ewlatlirimiz bizge körsütüp bérish üchün yol izdishi we tirishishi kérek.
Millitimiz 21-yüz yilgha kelgende ilim we din saheside nahayiti zor bir qoshun yétishtürüp chiqti. Bu qoshunni milliy irade we milliy edi’ologiyege xizmet qildurush ishini ilmiy pilanlashqa küchishimiz lazim. Xelqimizni milletni qudret tapquzushqa we yétekleshte tereqqiy qilghan milletlerni örnek qilishimiz, xelqaradiki özimizdin bekla chong dewlet we rayon atlighan diniy we érqiy ishlargha chat kériwalmay belki dewliti bar bolghan üzbek, qazaq, qirghiz, türükmen we türük qatarliq qérindash xeliqlerning diniy jemiyetlirining mitodini xelqimiz arisida emiliyleshtürüshimiz lazim. Bizni hazirqi milliy, diniy we siyasiy kirzistin qutuldurup qélishta, xeliqmizge qan we din tereptin qérindash bolghan dewletlerning diniy étiqat, milliy kimlik we siyasiy teqdir qatarliq tereplerdin sizghan yol xeritisidinmu üstün turidighan bir küch yoq!
Millitimizni etnik, iqtisadiy, siyasiy we diniy kirzislardin qutuldurush üchün xelqimiz „netije qazanghanlar“, dep pexirlinip turup teriplewatqan ilim we din saheside yétiship chiqqan biz yoqurda tilgha alghan akademik qara közlerning wezipisi hemmidin eghir! Bu menidin elip eyitqanda ilim-pen sahesidiki dunyawiy maddiy we meniwiy ozuqlarni millitimiz yetishtürüp chiqqan netije qazanghan, yoquri derijilik terbiye körgen pem-parasetlik ziyalilarning, we ilghar pikirlik diniy ülimalarning ilim-pen sahesidiki millitimizge paydiliq bilghan yéngiliqlarni qanche-ming yilliq tejribe-sawaqlar we milliy enenilirimizning ölchemliri asasida xelqimizge yetküzüp turishidinmu toghra yol yoq! Xelqimiz bolupmu akademik insanlirimiz herqaysi sahelerde qanat yaydurilidighan wetini, milliti, tili we dinini qoghdash kürishide, milliy menpetlirimizning tüwrügi bolghan milliy iradimiz tereptin keliwatqan muqeddes awazgha jiddiy qulaq selishi kerek!
Ende
21.02.2017 Germaniye
Onüchinchi bab
Milliy Herikette Diniy Meselilerni Hel Qilish Heqqinde Semimiy Agahlandurush
Musulmandarchiliq Exlaqi we Biz Emel Qilishqa Tigishlik Muqeddes Milliy Mejburiyetlerni tonup yashash bir milletnuing medeniyet sapasini belgüleydu. Ang sewiyesi yoquri, milliy medeniyet asasi küchlük, hayati küchi urghup turidighan xeliqlerning milliy mawjutluqini qoghdash jehettiki emyonet küchi saghlam bolup, jiddiy meselige duch kelgende milliy, diniy we kultural meselilerni janliq bir terep qilalaydu.
Biz milliy, siyasiy, iqtisadiy we qanuniy heq hoquqlirimizni qoghdap qelishta tarixiy sawaqlardin yaxshi paydilinishimiz lazim. Biz milliy maaripta arqida qalghachqa, diniy meselige kelgende Xitay tajawuzchilar bizning eng yaman yérimizdin tutiwaldi. Xitay dewliti derijidin tashqiri dewlet térrorini ishqa sélip uyghuristan xelqini xelqara jemiyetni qaritip qoyup wehshiylik bilen basturmaqta. Xitay we dunyadiki xéli köp milletlerning neziride uyghuristanliqlar xitay puqrasi. Undaqta qandaqsige özining barliq garajdanlirining a din z qiche bolghan heq-hoquqlirini qoghdashtin ibaret jawapkarliq zimmiside bolghan xitay dewliti uyghuristanliqlar üstidin érqiy we kultural qirghinchiliq élip baridu?! Egerde bir dewlet özning puqralirining heq-hoquqlirini depsende qilidighan mashinigha aylinip qalghan bolsa, u halda özining dewletlik salahiyitini yoqutup qoyghan bolidu yaki zulum astidiki xeliq, shu dewletning qanunluq puqrasi bolmay qalidu. Polattek riyalliqning wetinimizning xitaylarning qanuniy téritoriyisi emes, qanunsiz bésiwélinghan zimin ikenliki, millitimizning xitaylarning qanunluq puqraliri emes belki mustemlike astidiki bir xeliq ikenliki bolup qélishi xitay tajawuzchilirining kéngeymichi zihniyitide millitimizge bolghan esheddiy düshmenlikni peyda qilghan.
Xitay tajawuzchiliri uyghuristanning ishghal astida, uyghuristanliqlarning mustemlike we zulum astida ikenlikidin ibaret yüzidiki qara daghni öchürüp tashlash üchün aldirap emelge ashmaydighan: xelqimizning bir qismini tinch assimilatsiye qiliwétish, yene bir qismining yürikini bolishiche mujup boysundurush, yene bir qisim bash egmigenlerni dewlet térrorini qollinip, tashqiy dunyagha bilindürmey qirip tashlash ishini eng kam 50 yildin béri gherezlik, pilanliq, programmiliq we nishanliq ishqa ashuriwatidu.
Xitaylar uyghuristanliqlarni radikal dinchiliq, islamiy térrorizim we xelqara jihadizimdin bashqa herqandaq bir sewepke baghlap yoq qilalmaydighanliqigha közi yétip, xelqarada jama’et pikiri toplap, xelqimizni bir millet süpitide ölümge höküm qildi we bu hökümni ijra qiliwatidu.xitaylar digendek we dunya jama’etchiliki bilgendek rastinla uyghurlar radikal dinchimu, islamiy qiyapetke kiriwalghan térrorchimu, xelqara jihatchilarning bir parchisimu?! Undaq emes elbette.uyghur xelqi özining shereplik qanche ming yilliq tarixida diniy radikalizim, térrorizim we xelqara térrorizimdin ibaret hadisilerge alaqidar tarixiy sehnilerde rol almighan we bugünmu undaq yerlerde rol almaghliq!Uyghuristanliqlar térrorist emes, térroristlarmu uyghur emes! Uyghur digen isim pütün dunyadiki 25 milyondin artuq xeliqning ismi bolup, bu namni uyghur millitining sheripi, nomusi we iradisige wekillik qilmaydighan herqandaq goroh we siyasiy qarashtikilerge mal qilip qoyush ötüp ketken bimeniliktur! Eger bugün uyghuristan xelqi arisida diniy radikalizim, islamiy térror we xelqara jihat otturgha chiqqan bolsa, bu xil alahiyidilikke ige küchler xitay dewlet térorining esiri bolup, hich waqit biz uyghuristanliqlargha wekillik qilmaydu!
Hazir dunyada xitayning millitimiz üstidin yürgüziwatan zulumigha qarshi heriketler barghanche tiz bash kötürmekte. Millitimizning omumiyüzlük oyghunup, zulumgha qarshi turishi teqdirleshke tigishlik chong ishlar jümlisige kiridu elbette! Xitay zulumining wetende barghanche wehshiyliship kétishi netijiside hür dunyadiki xelqimizning sani köpüyüshke bashlidi. Hür dunyadiki uyghurlarning medeniyet sewiyesining, dunya qarishining we sapasining oxshash bolmasliqi biz hel qilmisaq bolmaydighan ziddiyetlerni keltürüp chiqarmaqta. Xitaylar bizdin burun heriketke kélip, uzaqtin qilinidighan pissixik kontrul, ishpiyonajliq, deplomatik oyun we pitnewazliq qatarliqalarni teng ishqa sélip addiy awam puqralirimizni özining meqsetliri terepte heriket qilishqa ittirmekte. Xitaylar bizni weten we siritida radikal islamist, islamiy terrorist we xelqara jihadist, dep basturiwatidu! Biz bolsaq xitayning millitimiz heqqide digenlirini yoqqa chiqirip, xelqara jemiyetni yoqulush girdawigha kelip qalghan uyghurlar we uning wetinimizdiki qan-qérindashlirigha insaniy mu’amile qilishqa, millitimizning azatliq Küreshlirige hesidashliq qilishqa qayil qilish üchün esirlerdin béri kürishiwatimiz! Emma özimizning ichidin chiqqan qaraqursaq begherezler milliy inqilap yolida ming teste qolgha keltürülgen netijilerni öz qoli bilen yoq qilip, xitayning istiratigiyilik shekilde pilanlighan pistirmillirigha maldek yügermekte we xelqimizni öz qoli bilen ölümge buyrimaqta!
Dunya boliwatqan ishlarni körüp turiwatidu. Xuddi xitaylar éyitqandek milliy musteqilliq shu’arini towlawatqanlar bir uchum bölgünchi unsurlar, qalghanliri bolsa diniy we insaniy erkinlik telep qilip öktichi meydanda turiwatqan uyghurlar, dégendek ish boliwatidu! Uyghur millitining zadi tüp meqsidi nime, dep sorisa hemmila adem tilini yutiwalghan kikechtek qalaymiqan jöyliydu! Biz heqiqeten eqilsiz we shum pishane millet ikenmiz! Hey qérindashlirim, türkistan chüshidin, islamlashqan yer shari chüshidin oyghuninglar! Özenglarnila oylimisanglar insaniyet silerni asta-asta tashliwitidu. Dunyada téxi heq-adalet yoq bolghini yoq! Dunyaning igisi bar! Insaniyet burundin tartipla rezilliklerge qarshi adalet sepliride birlikte Küresh qilip kelgen. Biz özimizni 21-yüz yilgha layiqlashturup tiz sürette tüzep kételisekla bu weten, bu millet, bu din we bu medeniyet qurtulup qalidu! 19- We 20- esirler heq-adalet ornutush Küreshliridin birinchi we ikkinchi dunya urushlirigha shayit bolghan bolsa, emdi 21-yüz yil yer shari xaraktérliq mustebit tüzüm we térrorizim (diniy essebiylik keltürüp chiqarghan xeliqara térror we xelqara jihadizim shundaqla dewlet küchini qural qilip ortigha chiqqan dewlet térrori)ni yoqutush Küreshige guwachiliq qilmaqta! Bu hadise sowetler ittipaqining parchilinishi,yoguslawiye dewlitining bölünüp kétishi we xitay dewlitining her-tereptin qorshawgha élinishi, afghanistan urushi we ottura sheriqte yüz bergen erep bahari qatarliqlarda ipadilendi. Otturgha chiqqan hadisilerning ijabiy we selbiy netijilliri heqqide pikir bayan qilish biz üchün shunche qiyin bolsimu, biz dunyada intayin chong bir özgürüshning boliwatqanliqini, kélichek bugünge hergizmu oxshimaydighanliqni hes qiliwatimiz! Nurghun ademler quduqning ichige kiriwélip dunya mushu deyiship yashawatqan bilen xelqarada dindin, ériqtin, millettin we medeniyetlerdin üstün turidighan pirojekitler yolgha qoyulmaqta!
Pütkül dunya dewletliri insan heqliri we demokratiyeni inkar qilidighan radikal islamchiliqqa, islamni süyistimal qilghan térrorisimgha we gheyri din we medeniyet arqa körünishidiki xeliqlerge öchmenlik bilen qaraydighan xelqara jihadizimgha qarshi dunyawiy birliksep lagirlirida (se’udi erebistan, türkiye, pakistan we iran qatarliq dewletler hem shuning ichide)yer aldi!Shundaq turuqluq weten ichi we siritida dinimizni radikalizimgha özgertip, milliy inqilawimizni térrorizimgha baghlap, quralliq Küreshlirimizni xelqara jihadiy heriketke chétip xelqimizge terghip qiliwatqanlarning perde arqisida heriket qiliwatqan xitay basqunchilirining dépigha ussul oynap, keng dunyani millitimizge put sighdurghidekmu yer tapqili bolmaydighan jehennemge aylanduruwétishni pilanlighan düshmenler ikenlikini, 20-30 yildin béri bizni oyunchuq qiliwalghanliqini hemde shu qatarda bizning nadanliqimizdin ustiliq bilen paydilinip millitimizni pütün dunya qareshi turidighan nishangha we halaket girdawigha ittirip kétiwatqanliqini xelqimiz nimishqa hazirghiche periq ételmeydu?! Xelqimizmu bu xelqaradiki qarangghu küchler oynawatqan oyunda heqiqetni perq qilalmay ölüm puraydighan ejellik kochilarda qaymuqmaqta! Mushu seweptin wetinmiz özimiz üchün paniy dunyadiki weylun dozaqqa aylinip qaldi!
Diniy esebiylik, eqidichilikni süyistimal qilghan térror we insanlargha bolghan öchmenlik we nepretni neziriye qilghan jihad qatarliqlar alla burun musulmanlarning, Xiristiyanlarning, musewiylerning, buddistlarning we kommenistlarning ortaq düshminige aylandi.mushundaq bir peyitte wetendiki we erkin dunyadiki xelqimizning sapasi, medeniyet sewiyesi we bilimi yétersiz bolghachqa, jemiyitimizde hazir xelqimizge yaxshiliq qilimen dep yamanliq qilidighan ehwallarmu arqa-arqadin kélip chiqiwatidu we uning keltürüp chiqiriwatqan aqiwetliri xitaylarning kütken yéridin chiqiwatidu!
Namayish, yighin, radi’o-teleweziye söhbetliri, kishilik munasiwetler we sotsiyal mediyelerde hedep uyghurlarni diniy jehettin besimgha uchrawatidu, dep teshwiq qilip, millitimiz etnik tereptin, kultural tereptin pütünley sekratqa chüshüp qalghanliqini yoshuriwatqandek ish qiliwatqanlar özi bilip bilmey xelqimiz arisida diniy esebiylik eqidisini süyistimal qilghan térror we jihatni teshwiq qilip, xelqimizni halaketke bashlawatidu! Bu xildiki kishiler astirittin düshmen dewletlerning we perde arqisidiki qarangghu teshkilatlarning arimizdin yalliwalghan qolchomaqchiliri bolup, azghine maddiy menpe’et we nam shöhret üchün weten-milletning hayatliq derixining yiltizini ikkilenmey kesiwatqanlardur! Qaymuqqan xeliq yaman niyettikiler nimini toghra dise shuningaha egishidu, chünki ularning milliy inqilap qilish pirinsipliridin xewiri yoqtur! Ular shereplik diniy itiqadimizni radikalizim bilen, milliy inqilawimizni islamiy térrorizim bilen, xitaygha qarshi quralliq herkitimizni xelqara jihadizim bilen baghlap qoydi!
Tarixtin béri normal diniy étiqat ligal, diniy esebbiylik iligal, zulumgha qarshi isyan qilish ligal, dinni süyistimal qilip érqiy we kultural öchmenlik peyda qilish iligal, tajawuzchilargha qarshi quralliq Küresh qilish ligal we zulumni bahane qilip, diniy tepriqichiliq yoligha méngish we qan töküsh iligal bolup keldi.
Xitay dewlitining, talibanlarning, el-qayidichilerning we dayishning qilghanlirini dunya xelqi dewlet diktaturisini asas qilghan we dinni süyistimal qilghan térror, dep tonup kelgechke, amerika prezidenti ge’orgiy. W. Bush awropada sözligen bir nutuqida dunya xelqining bolupmu amerikining térrorizimgha qarshi xelqaraliq jengni axirghiche élip baridighanliqini tekitlidi. Amerika prezidenti ge’orgiy. W. Bush shu qétimqi nutuqida yene zulum chékiwatqan xeliqler qatarida uyghuristan xelqinimu alahiyde tilgha élip, ularning rehbirini mezlum millet yehudiylargha tarixta yol bashlighan musa Aleyhissalamgha oxshitish bilen birge, herqandaq bir milletni kolliktip halda térror bilen qarilashqa bolmaydighanliqini eytti we xitaylar térror bilen qarilawatqan, milliy azatliq üchün Küresh qiliwatqan uyghuristan xelqini bolsa erkinlik jengchilliri, dep medihiylidi shundaqla pütkül démokrattik ellerni mezlum milletlerge sahip chiqishqa chaqridi.
Hey qérindashlar xitay tajawuzchiliri deniy eqidimizni radikalizim bilen, milliy inqilawimizni térrorizim bilen we xitaygha qarshi quralliq Küreshlirimizni xelqara jihadizim bilen qarilawatidu hemde xelqarada bizge qarshi qara borandek küchlük jama’et pikiri toplap boldi.biz xitayning millitimizni yoq qiliwitish pilanigha masliship bermeyli! din´gha ishinish, zulumgha qarshi isyan bayriqi échish we zalimgha qarshi quralliq Küresh qilish hoquqimizni qoghdap qalayli, disek bu hergizmu qiyin emes! Biz xelqarada aktip qollighuchi toplap, küchimizni yighip xitayni wetendin qoghlap chiqirayli deydikenmiz awal bizni edi’ologiye jehettin xata yolgha yiteklewatan qara küchning penjisidin sughurulup chiqishimiz lazim!Bu digenlik milliy musteqilliq yolimizdaki özgertiwitilgen yol belgüllirini yéngidin eslige keltürsekla hemme ish özligidin yürüshüp kétidu! Biz diniy esebbiyliktin saqlinip, millitimiz tarixtin béri islamda tutup kelgen killassik étiqat yolini qoghdishimiz, milliy azatliq herkitimizning édi’ologiysini xelqara jihadizimning xususiyetliri bilen emes, xelqara qanunlargha tayanghan we milliy azatliq Küreshlirimizning eneniliri asasida shekillendürülgen yol bilen berpa qilishimiz we zamanigha layiqlashturup méngishimiz, tajawuzchiliq we milliy zulumgha qarshi quralliq Küreshlirimizni xelqara islamiy jihadizimdin uzaq tutup, peqet tajawuzchilarni mustemlike astidiki wetenimizdin qoghlap chiqirip, zulumdin qurtulup insaniyetning bir parchisi bolghan 30 milyondin artuq her millettin terkip tapqan uyghuristan xelqining hüriyitini qolgha keltürüsh üchün qiliwatqanliqimizni xeliqara jama’etchilikning aldida emeliy herkitimiz bilen janliq ispatlishimiz lazim!
Biz uyghuristan xelqige eng awal edi’ologiye jehettin bir özimizge wekillik qilidighan, milliy heriket qoshuni erkin nepes alidighan bir boshluq, andin hemme küchler birlik, barawerlik we démokrattik shekilde erkin oylap pilanlaydighan bir yol, andin üzil-késil milliy iradimizge wekillik qilidighan, milliy musteqilliqimizni axirqi ghaye qilghan emma bugünki weziyette emeliyitimizge eng uyghun bir métot kérek boliwatidu! Dunyada peqet uyghurlar yashimaydu, yaki hemme xeliqler, dinlar we medeniyetler uyghur üchünla mawjut bolmaydu. Köp xil iriq, din we medeniyetler arqa körünishige ige insaniyet béshimizgha keliwatqan milliy zulumni bugün diqqet qilmisa erte özining beshigha kélidighanliqini, heq we adaletning, dorustluq we güzellikning, insan heqliri we démokratiyening tehditke uchrawatqanliqini, insaniy qediriyetlerning xitay dewlet térrori teripidin depsende qiliniwatqanliqini bilgende andin ornidin des turup, biz bilen bir septe xitaygha qarshi Küreshke atlinidu! He di’ese uyghurlam disek, he di’ese musulmanla disek, he di’ese türkistan yaki sherqiy türkistan disek, he di’ese uyghur musulmanliri, yaki musulman uyghur disek biz bilen birge yaki xoshna yashawatqan türkiy we gheyri türkiy xeliqler we bizge hésidashliq qiliwatqan xeliqaradiki bashqa iriq we dindikilerning aldida ish taza qamlashmaydu. Sen gézit-jornal, radi’o-téliwizor we sotsiyal mediyelerde uningdin bashqa her türlük yazma we aghzaki qeyitlerde, resmiy söhbetlerde, interwi’uwlarda, bayanatlarda, shu’arlarda, pilakatlarda we murajetname qatarliq muhim wastilerde uyghurning musulmanliqini éliship qalghan ademdek eskertiwerseng, toghra we ilmiy bolmaydu, biz unche qilip ketmisekmu bashqilar bizning musulmanliqimizni, türüklikimizni obdan chüshinidu qerindashlirim…
Musulmanni uyghurgha qanche köp qoshup qoysanglar yügürep kilidighan ademler shunche köpiyip baridighandek, bek chong ish qiliwétip barghandek, shu arqiliq udul jennetke baridighan biletke ige bolup qalghandek sadda oylaydikensiler.bu qilghininglar milliy exlaqimizghimu, musulmandarchiliq exlaqimizghimu toghra kelmeydu! Suni singen yerge sep, deptiken konilar! Pütün dunyadiki musulmanlarmu silerning qiliwatqan, kishini bizar qilidighan bu exlaqsizliqinglardin bizar bolughluq! Biz hazir bashqa bir pilanitta emes milletler, medeniyetler we dinlar öz-ara hürmet we yol qoyush asasida tinch, inaq we dostane arliship yashaydighan bir sistima berpa qiliniwatan, pütkül insaniyetke ortaq mensup bolghan yer sharida yashawatimiz! Özimizning peylining yamanliqidin, dunya qarishimizning toghra emeslikidin, niyitimizning dorust bolmasliqidin, medeniyet we ang sewiye tereptin bekla arqida qalghanliqimizdin haywandinmu éghir xorluqqa qalduq! Nadanliqtin, xurapiyliqtin we esebbiyliktin waqtida waz kechmey, béshimizgha apet yamghuri yaghqanda chare-tedbirsiz, bash-panahsiz halda halaket déngizigha gheriq bolduq. Dunyagha béshimizgha bala bolghan xitayni kapir, dep datliduq, qungimizni qisip wetenni azat qilimiz, démey kapirlargha qarshi jihat qilimiz, déduq, halimizgha béqip uyghuristan dimey, qérindash xeliqlerning erwayini uchurup sherqiy türkistan, ummu yetmidi türkistan üchün, dep gélimiz yirtilghudek nale-peryat qiptuq, dindashlar, qerindashlar, xoshnilar, gheyri musulman teqdirdashlar bizdin yüz chewridi! Biz bayraq qilip kötürüp chiqqan milliy musteqilliq kürishi diniy esebiylik, térrorizim we xelqara islamiy jihatning sayisida qalsa, xelqara jemiyet bolupmu xoshna eller qazaqistan, qirghizistan, tajikistan, üzbekistan hetta afaghanistan qatarliqlarmu bizge qarshi xitay meydanida menggülük turidu. Wetinimzde yashaydighan qerindash xeliqler, bashqa din´gha ishinidighanlar we özimizning ichidiki diniy radikalizimni yaqilimaydighan démokiratchilarmu inqilawimizgha düshmen bolidu. Bizning kötüriwalghan diniy we érqiy tüsi qoyuq bolghan dinim islam, wetinim sherqiy türkistan, düshminim dinsiz kapirlar deydighan, islam sheriyetchilikini teshebbus qilidighan xata édi’ologiyimiz qérindash türkiy xeliqlerni uyghurlar sherqiy türkistan dep bir dewlet qursa kingeymichilik qilidiken, digen tuyghigha kéltürüp qoydi. Xitay bashliq pütkül dunyadiki tereqqiy qilghan we tereqqiy qiliwatqan gheyri musulman milletlerni, uyghurning meqsidi milliy azatliq we milliy musteqilliq emes, gheyri islami milletlerni yer sharidin yoq qilishtin ibaret jihadiy heriket oxshaydu, dep oylandurup qoydi, shunga beshimizgha kéliwataqan belayi-qazalargha her reng her iriqtiki, oxshimighan medeniyet we dinlardiki pütkül insaniyet köz qirinimu salmidi, salmaywatidu we mushundaq kétiwerse hem bundin kéyinmu hergiz salmaydu! Dunya xelqi türkiy ulustin bolghan uyghurlarning ming yildin béri musulman millet ikenlikini siler dimisenglarmu obdan bilidu. Emma insaniyet uyghurgha musulman bolghanliqi üchün emes, awal janabiy allahning iradisi andin uyghurlarmu adem Aleyhissalamning ewladi bolghanliqi üchün hisdashliq qilidu we yardem qilidu.gherip dunyasining yillardin beri musulman dise alargiy bolidighan hagha kelip qalghanliqini bilip turup, öz millitinglargha musulman dégen süpetni olturghan qopqan hemmila yerde küchep chaplap méngishinglarning zadi millitimiz üchün nime paydisi? Shu arqiliq siler nime ish qilmaqchi?!Uyghurlarning meselisi hazir peqet musulmanlarningla meselisi emes, resmiy shekilde oylighanda pütkül insaniyetning mushu esirdiki éghir tiragédiyesidur!
Dunyada biz uyghurlardinmu burun musulman bolghan nurghun esil xeliqler bar. Ular nege barsa, nede tursa dinni sörep yürmeydu. Ular erep musulmanliri, marako musulmanliri, misir musulmanliri, iran musulmanliri, se’udi musulmanliri, iraq musulmanliri, süriye musulmanliri, pakistan musulmanliri, dep yazmaydu.hetta bizdin teximu teqwa türükler, üzbekler we afghanlarmu özining millitining aldi yaki keynige palan musulmanliri dep yazmaydu. Qazaq, qirghiz we türükmen qatarliq qan-qerindashlar hem shundaq! Bashqa türkiy xeliqlerning hemmisi bizge qarighanda bu meselige aqilane tewrendi. Peqet biz uyghurlarla özimizning ejdatlardin miras qalghan shanliq yolimizdin adiship kettuq!
Körünishte biz hemmini toghra qilghandek körüniwatimiz. Diniy we musulmanliq konisidiki ishlirimiz ghayet normal ketiwatidu bizche. Biz hemmini toghra qiliwatqandek oylaymizu, ishlirimiz tetürisige ketiwatidu! Biz bir qarisa bir obdanla hichkishidin qalghuchiliki yoq eqilliq bir millet.emma bizge qandaq bala tegdi bilmidim, bashqa qilidighan hichqandaq ish yoqtekla, beziler qongni yuyupmu, yuymaymu din toghriliq gep qilip, oltursimu qopsimu din toghriliq gep qilip, xosh yaqsimu yaqmisimu din toghriliq gep qilip xuddi jennetning achquchini tutup turghan melektek gidiyip, peyghemberdek pesh qilip dinning, muqeddes kitawimizning we ayetlerningmu inawitini töküp boldi! Bu yaman aqiwet diniy maripning penniy ma’ariptin ayrilip ketkenliki sewep boliwatidu! Dinimiz islam bilen rehbirimiz Quraniy xelqimizning ikki alemlik hayatining kam bolsa bolmaydighan temel soghurtisidur! Quraniyiy Kerimni oqupla qoymay, insanni bilim élishqa, tereqqiyatqa we hür hayatqa bashlaydighan, shanliq islam pelesepisi bilenmu qedemmu-qedem tonushup chiqishimiz lazim! Biz diniy étiqat we milliy roh meseliside altun´gha dessep turup tilemchilik qiliwatqan bichare diwanigha oxshap qalduq! Hazir bizning diniy ma’aripimizda we diniy murasimlirimizda milliy medeniyitimizning shanliq tarixi, hazirqi zaman meripetchilik iddiysi hergiz tilgha élinmaydu!Mekteplirimizde we a’ilelirimizde dinimiz we diniy eqidimiz saghlam qaynaqtin örgütülmeydu! Tarixta millitimiz islam dini bilen shereplengendin kéyin mukemmelleshken, dunyawiylashqan we dewir rohigha xas halda zamaniwiylashqan! Mu’ellisep hazir biz ilim-irfan we tereqqiyatda we eqidiwiy hallarda toghra yolimizdin uzaq bolghan chikinish halitide turiwatimiz! Biz milliy, siyasiy we medeniy jehettin qeddimizni tiklesh üchün milliy tepekkur jehettin toluq oyghunishimiz lazim! Tariximizda dinmizni asasiy baza qilghan milliy medeniyitimiz el-frabiy, ebin-china, yüsüp xas hajip, jalaliddin rumi, muhammet el-xarazimiy, ahmet yessewiy we alishir newayi dek alemshomul zatlarni yitishtürgen bolsimu, bugünki kündiki milliy tepekkurimiz diniy eqidilirimizni medeniy-ma’arip, ilim-irfan, tereqqiyat we insaniy jümlidin milliy güllünishke tamamen zit qilip qoydi! Gherip dunyasining ilim-pen, edebiyat-sennet, téxnologiye we méxaynikta bugünkidek güllinip kétishige yol échip bergen islam we islam pelesepisini özimizdin bolghan alim-ölümalarning yitekchilikide kündülük hayatimizgha, siyasiy Küreshlirimizge ilmiy we ijabiy shekilde janliq tedbiqlinishi lazim!
Millitimiz, medeniyitimiz, dinmiz islam, islam pelesepisi qatarliqlardin bashlanghuch sewiyesimu bolmighan, millitimiz we dinimizdiki heqiqetlerni eqelliy derijidemu bilmeydighan qara qursaq dewetchiler islamni we Quraniyiy Kerimni ilim-pendin, meripettin, tereqqiyattin birtereplime we dogma halda xelqimizge tebligh qilip, dinniy eqidini ilim-pen´ge, ilim-penni meniwiy medeniyetke, medeniyetni milletke, milletni tereqqiyatqa qarshi qilip qoydi! Mingisi jahilliq, xurapatliq we bidi’et bilen tolup ketken jahil nadanlar riqabet, xiris we yoqulush tehditige duchkelgen bu milletning milliy mawjutluq, hür hayat we musteqilliq Küreshlirige bolghan intilishlirini tosup, büyük ghayeler üchün Küresh qilishni oylaydighan awam-puqralarning méngisini sarang qiliwetti! Bu heqiqet, adalet we hüriyetke qarshi hadise xuddi din bilen qorqutup, Quraniy bilen urup ming yillardin béri musulmanliqni yashawatqan uyghuristanliqlarni yiqitiwetkendekla köngülni ghesh qilidighan bir bexitsizlik boldi!
Boldi bes, köngüllerdikini bilgüchi bir allahdur! Biz bugünki riyal dunyada duch kelgen jiddiy meseliler heqqide dunyawiy sewiyede oylaydighan zaman keldi! Millet öley dep qaldi, quruq gepni az qilip, millitingge paydiliq emeliy ish qilsang eshu sawap, teqwaliq we ibadettur!Biz toxtimay birlik, ittipaqliq we qérindashliqni tekitlewatqan bilen ortaq yol, pilan we ghaye bolmighachqa birlishelmeywatimiz, küchlinelmeywatimiz we ghelbe qilalmaywatimiz! Biz awal bir pikirge, bir yolgha, bir ghayige toplinishni ishqa ashurayli!
Birlishishitin kéyinki muhim mesile pütün dunya xelqining diqqitini insaniyetning bir parchisi hesaplinidighan, zulum we yoqulup ketish tehditige duch kelgen, eziliwatqan uyghur we qerindashliridin ibaret wetini xitay teripidin mustemlikige tutulghan etnik topluqqa qaritishtur! Xitayning insanliqqa qarshi wehshiy jinayetlirini hür dunyagha anglitishtur! Qérindashlirim millitimiz ajayip qabiliyi’etlik diniy zatlarni we bilimlik ölimalarni yitishtürüp chiqti. Millitimizning ulardek bir dewir qabiliyetlik ademler topini yitüshtürüp chiqishi asan bolmidi.xitay dinimizdin, etiqadimizdin we weten-milletke qiliwatqan xizmitimizdin ustiliq bilen paydilinip, bizni diniy esebiylik, eqidiwiy térror we xelqaraliq jihatqa baghlap turup buzek qiliwatidu.qérindashlar diniy bilimimizni, eqidiwiy iqtidarimizni we teqwaliq talantimizni xitayning millitimizge qaratqan süyqestlirini tarmar qilish üchün aqilanilik bilen ishliteyli! Dunyada teqwaliq we musulmandarchiliq exlaqining nahayiti köp örnekliri bar! Biz nurghun esil musulman milletlerni we katta diniy alimlarni körduq we toniduq! Ularning ichidin bizning bezi chala mollirimizgha oxshash din bilen adem uridighan, Quraniy bilen ademge tehdit salidighan, özining allah yaratqan tilida sözlimey, özimu uqmaydighan Quraniy tilida, hich bolmighanda ademler peqetla chüshenmeydighan shekilde uzaq duwani qilip, ademlerni dindin, allahning toghra yolidin zeriktüridighanlarini az körduq! Bizdin chiqqan chala mollilar herqandaq yerde qilghuliqini qilip, sorun tallimay xuddi kommenistik partiyening siyasiy yighinlirini xitay rehberlirining sözliridn üzünde élip yighin achqandek, diniy kitaplardin awam chüshenmeydighan tillarda bashqa milletke gep qiliwatqandek shekilde wehez-nesihet qiliwérip, bu bayqushlarning özining allah bergen milliyche tili yoqmudu, dewatqanlirini bilmeydighanlargha u xil shekilde bayan qilishning ehmiyiti nime degüzüp qoyidu! Bizning her türlük pa’aliyetlirimizge qatniship qalghan musulman we gheyri musulmanlar bu halitimizge qarap, yaqisini tutup towa diyishke mejbur bolidu hemde jimjitla biz bilen amal bar yene bir qetimliq eshundaq ammiwiy pa’aliyetlerge qatnishishtin yaltiyidighan bolup qalidu!
Biz ish qilsaq toghrisini qilayli, insaniyet bizge yardem qilsa bizning musulman bolghanliqimiz üchün yardem qilmaydu, uyghur digen bir milletni, medeniyitini, örpi-adetlirini, til-yeziqini, insaniy qedri-qimmitini qutulduriwelish üchün yardem qilidu! Qerindashlirim wetinimizni, millitimizni, milliy medeniyitimizni we shereplik islam dinimizni qutulduriwalayli deydikenmiz, kallimizni azraq silkiwiteyli eziz millitimizning kütkinini qilayli, mezlum xelqimizning düshminini emes, pütkül yer sharida bir bolsimu dostini köpeyteyli! Biz uyghurlardin we islamiy eqidimizdin nepretlinidighanlarni emes, esil exlaqiy peziletlirimiz arqiliq, bizni yaxshi körüdighanlarni köpeyteyli! Janabiy allah biz uningdin kütkenni, pütkül alem üchün, insaniyet üchünmu arzu qilsaq, biz üchün ilgiri taqilip turghan tilsim ishiklerni bashqidin echiwitidu!
Hazir allahning adalet qamchisi gheriptiki sana’etleshken qudretlik milletlerning qolida, ilgiri bu qamcha ejdatlirimizning qolida idi. Adalet qamchisini allahim adil bolalaydighanlarning qoligha tutquzidu! Biz zulum astidiki bir xeliq bolush süpitimiz bilen dunyagha, insaniyetke, medeniyet we dinlargha adil köz bilen qarayli! Din allah bilen bende ottursidiki ishtur! Hergizmu musulmanlar yaki musulman milletler bilen reb ottursidiki ish emestur! Allah muqeddes kitaplarni yollap insanlarni qanche ming yildin beri agahlandurdi. Din we eqide yolida toghra qilghanlar mukapatlinidu, xata qilghanlar jazalinidu. Emma xata bilen toghrini ayriydighan sotchi biz uyghurekler emes!
Xulasiligende bizni xudayim ayrim bir millet qilip yaratti. Bizning qanche ming yilliq medeniyitimiz xudaning bizge bergen amaniti. Bizning islamdin ibaret bir dinimiz bar. Biz qul bolush üchün yaritilmighan! Qérindashlirim milliy alahiyidlikimizning, milliy medeniyitimizning, milliy medeniyitimiz bilen qan bilen göshtek kiriship ketken diniy étiqadimizning normisini bashqilarning közige qarap emes, xelqara siyasiy atmospuragha, düshmenlirimizning alahiyidiliklirige, özimizning milliy we rayon xaraktirliq éhtiyajlirigha qarap békitip, millitimiznimu, medeniyitimiznimu, qutluq dinimiznimu we siyasiy heq-hoquqlirimiznimu qoghdap qalalaymiz! Bu büyük meqsetke yétishte siyaset bilen din meselisini milliy inqilap logikisigha zit qilip qoymasliqimiz,bir kishining yaki bir goruppa kishining pikirini pütün bir milletke mal qilip qoyushtin saqlinishimiz kérek!Diniy esebiylikni, radikal dinchiliqni we kapirlargha qarshi jihatni teshebbus qilidighanlar xitayning uyghurlarni xelqara sehnilerde qarilishigha bolishigha purset tughdurup bergendin bashqa xitayning bir tal tükini tewretmidi.bu arqa körünishi qarangghuluq alimige chétilidighan aghzidin allah bilen Quraniy chüshmeydighan ademlerde pütkül insaniyetke jümlidin qan-qérindashlirigha bolghan semimiyet, sadaqet we söygü bolmisa, ularni qandaqmu musulman digili bolsun!
Hazir dunyadiki nurghun xeliqler bizning teqqi-turiqimizgha qarap, kichikkine beshimizgha diniy esebiylik, islamiy radikalizim we xelqara jihadizimning qalpiqini yarashmisimu eplep-seplep keydürüp qoydi. Biz béshimizgha chong kélip qalghan we bizge hergiz yarashmaydighan bu üch qalpaqni yene singayan bolup ketse yene tüzep qoyup, qoyghan tutqinigha ige bolalmaydighan ebgahlardek adem köp kochilarda aylinip yüriwatimiz! Xuddi ölgisi kelgen haywan yerge kömüglük turghan qapqanni purap-yildap tépip kélip öz ayaqliri bilen dessigendek ish qiliwatidu bezi eqli gejgisige ötüp qalghan agha’iniler! Uyghur milliti térrorchi emes, térrorchilar hem uyghur millitige hichqachan wekillik qilalmaydu! Din bilen siyasetni yaman gherez bilen birleshtürüsh, medeniyet we enene bilen terrorizimni arlashturiwetish, ezilishke qarshi Küreshni xelqara jihatqa baghlap qoyush qatarliq jinayetlerni ishlewatqanlar bizdin emestur! Hemmidin muhimi xitayning shereplik dinimizni radikalizim bilen, milliy inqilawimizni térrorizim bilen, quralliq Küreshlirimizni xelqara jihadizim bilen baghlap qoyishidin qettiy saqlinishimiz lazim! Shundaq qilalisaq edi’ologiyemiz, inqilawimiz we ghayimizde xelqaraliq qeliplashqan pirinsip we ölchemlerge tayanghan bolimiz hemde sep-seplerde xuda xalisa xitaylarni meghlup qilimiz!
Milliy inqilap ghelbe qilmidi dégenlik, peqet millet we milliy medeniyetla emes, kölimi ikki milyon kuwadirat kélometir kelidighan ata miras bay wetinimizde muqeddes islam dinimu yoqaldi, degenlik bolidu! Shuni unutmasliqimiz lazimki, uyghur milliti bolmisa uyghuristanda islam dinimu’i bolmaydu! Islamni, milliy medeniyitimizni we millitimizni qoghdap qélish pewquladde segeklik telep qilidighan éghir emma qiyin xizmettur! Insan oghli weten-milletimge allahning raziliqi üchün yaxshiliq qiliwatimen dep oylap ish qilip, yamanliq qilip salsa bu rabbimizning neziride chong gunah bolidu! Diqqet qilayli qérindashlirim, birlikte izdinip toghra yolni tapayli!
Ende
23.06.2018 Germaniye
Axirqi söz
Biz uyghurlar asasliqi Awropa érqining sherqiy oral gorupisi, teklimakan-perghane tipigha kiridighan , qismen monghul qan tipidiki jessur atliq qebililerning alahiyidilikinimu özige yughurup, mujessemlep kelgen bir qedimiy millet! Millitimiz til jehettin oral-altay til sistemisi, türkiy tillar a’ilisi we shuningdek hun-oghuz tilliri goruppisigha tewe bolghan, öz-til yéziqi bilen miladidin qanche ming yil ilgirila güllengen sheher medeniyitige qedem qoyghan, ming yillardin béri awropa we babilon medeniyitini özining ata miras medeniyitige aqilanilik bilen sintizlap, milliy we étnik mawjutliqini künimizgiche qoghdap kelgen, tirishchan, emgekchan we Küreshchan tengritagh ademlirining kéyinki ewladidur.
Ejdatlirimiz künimizgiche bolghan uzaq tarixiy tereqqiyat jeryanida oxshimighan dinlargha étiqat qilip hemde oxshimighan yéziqlarni qollinip kelgen bolsimu, hich waqit tilidin, enenisidin we örpi-adetliridin waz kechmey tarixning boran-chapqunlirida milliy medeniyitini diniy bayraqlarning astida pem-paraset bilen qoghdap kelgen.
Aqil ejdatlirimiz milliy kimliki we milliy medeniyitini bir-amallarni qilip, her-türlük chare tedbirler bilen qoghdap qalmighan bolsa alla burun millitimizning quyruqinimu qum bésip bolghan, tarix sehipilliridin millet bolush süpitide hazirghiche yoqulup ketken minglighan xeliqlerdek öchüp ketken bolattuq! Awal xudaning iradisi bilen andin qalsa ejdatlirimizning japaliq Küreshliri netijiside bugüngiche milliy mawjutluqimizni saqlap kéliwatqanliqimizning özi allahning iradisidur!!! Hala bugünki kün´ge kelgende qanche ming yilliq milliy medeniyitimiz we milliy mawjutliqimiz kütülmigende ichkiy we tashqiy tereptin éghir tehditke duch kelmekte!
Milliy hakimiyitimizdin mehrum qalghan kiyinki ikki yüz yil biz üchün dewlettinla emes milliy jasaret, medeniyet udumi, insaniy xaraktér we kishlik qedri-qimmettin ayrilghan nomusluq bir dewir boldi. Bu ikki esirdin artuq waqitta milliy hayatimiz unutulghisiz achichiq tragédiyeler bilen toshup ketti. Ma’aripta arqida qalduq, medeniyette chékinduq, diniy eqidimizdin yatlashtuq. Hazir bizni medeniyetlik bir millet dise bolamdu? Yaq! Hazir bizni kolliktip sapasi yoquri millet dise bolamdu? Yaq! Hazir bizni zamaniwiy millet dise bolamdu? Yaq! Bashqa biz anche nezer-güzirimizge ilmaydighan xeliqlerningmu hali bizdin qat-qat yaxshi bolup ketti!
Biz nimishqa bundaq milliy ahanetning ichide qalduq?! Nime üchün bunchiwala chékinip kettuq? Nime üchün tégi pes, qul bir bir milletning ewlatlirigha mustemlike bolup qalduq? Buning jawabi addiy. Bundaq bolishidiki asasliq sewep meniwiy böhran we diniy étiqattiki bidi’etchiliktur! Eger biz yumshaq ilimlargha yeni sotsiyal penlerge tebiypenlerni, pelesepege edebiyat-sennetni, hüner-sennetke pen we téxnologiyeni pilanliq qoshup telim-terbiyege zamaniwiy métodlarni birleshtürüp lebiral bir yolda mangalighan bolsaq uyghur seyidiye xaqanliqi, uyghur qeshqeriye dewliti we axirqi sherqiy türkistan jumhuriyetliri nabut bolup ketmigen bolatti.
Biz uyghurlar kiyinki ikki esirde ilim-irfandin uzaq, bidi’et we xurapatqa yéqin yashiduq! Biz uyghurlar dewletsiz qalghan kündin bashlap xuddi urundi-soqundi bolup yashaydighan yétim balilardekla bolup qalduq. Bizning milliy xaraktérimiz özgirep özimizge oxshimayla qalduq.
Biz uyghurlar bir pütün millet bolush süpitimiz bilen démisimu öz-ara sözide turmaydighan, öz-ara lewzimizni qoghdimaydighan, öz-ara amanetke asanla bir texse leghmen sewebidin xiyanet qilidighan, öz-ara wedige azghina menpe’etni dep wapa qilmaydighan, öz-ara hüner-sennet we tarazida saxtikarliq qilidighan, öz-ara dostluq we qandashliqqa sadaqet körsetmeydighan, weten-millet üchün heqiqiy insandek pidakarliq körsetmeydighan bolup qalduq! Kichik ishlirimizdin tartip chong ishlirimizghiche saxtikarliq, riyakarliq we shexsiyetchilik arliship ketidighan bolup qalduq! Bundaq bir millet qandaqmu awal özining rohiy dunyasidiki andin riyal dunyadiki düshmenliri üstidin ongayla ghalip kelsun?!
Biz hazir insaniyet tarixida kam uchraydighan éghir kirzis ichide turiwatimiz. Kélip chiqqan yaman aqiwetler asasliq milliy heq-hoquqlirimizning yéterlik bolmighanliqidin kélip chiqiwatidu. Bizning qolimizda milletning chong ishlirini bir terep qilidighan qanuniy, iqtisadiy we siyasiy heq-hoquqlar bolmastin nöwettiki ahanettin qurtulalmaymiz! Bu tiragédiyelik halimiz tashqiy düshmenlerning sewebidinla emes, rohiy dunyasimizdiki éghir pissixik késellerning sewbidin kélip chiqti. Biz meniwiy jehettin buzulup, niyitimiz qaridap, iradimiz milliy shan-sheripimizge asiyliq qilidighan derijige yetkende, meghlubiyetke öz ayaqlirimiz bilen kirip kelduq! Öz hakimiyitimizdin narazi bolup, düshmenning qapqinigha dessigen kündin bashlap ishimiz tetürisige qarap mangdi. Xitaylar eslide bizni bilmeyti, biz uni öz ayiqimiz bilen wetenge bashlap chiqip, hichqandaq millet yer sharida duch kélip baqmighan milliy rezalet ichide charesizlik ichide qalduq!
Milliy édi’ologiyesi yaralanghan millet meghlubiyetke mehkum bolghan millettur! Wetinimizde munghul istilasidin kéyin peyda bolghan teriqetchilik, sülük tutush, terkiy-dunyachiliq we jerriy samagha birilip, mederes we jamiylerni weyran qilidighan azghun éqimning tesiri bilen, millitimiz bugünkidek tarixta kam uchraydighan ziddiyetlerning ichige patti. Millitimiz riyal dunyada arqa-arqidin peyda bolghan qiyinchiliqlarni hel qilishning ornigha xuddi bugünkidek axiri chiqmaydighan xurapy mu’emmalarning we ziddiyetlerning ichige örmüchük torigha matilip qalghandek qamilip qélip, milliy teqdirige ejellik tesir körsetken eshu ghepletlik uyqidin oyghinalmayla özini qulluq dunyasida kördi. Bizde yamrap ketken xurapatliq, horunluq, qashshaqliq, rohiy ghalibiyetchilik, heddidin ashqan rohbanliq, hesetxorluq, ichi tarliq, körelmeslik, shöhretpereslik, achközlük, menmenchilik, qizilközlük, pétishalmasliq axiri béshimizgha chiqti. Bashqa milletler bir yerge kelse öz-ara biri birini yüleydu, qollaydu, biz bir yerge kelsek öz-ara bir-birimizning hulini kolaymiz we putlaymiz we pétishalmaymiz! Biz özimizni paturmighanning tashayinda xoshnilirimizni, bashqa dinlardikilerni, bashqa medeniyetlerni öch körimiz. Biz telim-terbiye we a’iliwiy marip jehetlerde nimilerni ketküzüp qoyduq birnerse démek qiyin. Bizning tepekkurimizdin, kishlik we dunya qarishimizdin mesele chiqti. Özimiz allaburun chiqiwatqan taghdin sirilip chüshüp ketken bexitsizler turup, yer sharining chaqi xuddi bizning iradimiz bilen chrgileydighandek saddalarche, güdeklerche we balilarche pikir qilimiz! Özimizning ne halgha chüshüp qalghanliqimizni bilmigenni az dep, teqdirdash xeliqlerni, xoshna ellerni, téximu kéngeytip éyitsaq bir pütün dunyani chüshenmeymiz. Biz bir yanda dunya bashqa terepte bolup qaldi! Boptula mustemlike milletlerni, jümlidin ademni shundaq diwengleshtüriwitidikenmu deyli, emma hür dunyada 100 yil yashighanlirimizmu teklimakandiki eski xarabiliktin hazirla qomuriwélinghandek kona, iptidayi we bikinme halette yashawatimiz. Wetendikiler yoq imkanlarning ichide möjizewiy qurulishlarni élip bérishning ornigha barghanche xurapiyliship, qarangghuluq we xitay zulmiti qaplap ketken meniwiyitimizni meghlubiyetdin qurtuldurup qélish u yaqta tursun, xitaygha hemkarlishiwatqanliqi kishini échinduridu!
Tilimizni xitay emes eng awal özimiz yoq qilduq. Mekteplirimizni xitay emes eng awal özimiz taqiduq. Milliy a’utonomiylik heq-hoquqlirimizdin xitaylar bizni mehrum qilmay turup eng awal özimiz waz kechtuq. Meschitlerni, milliy örpi-adetlirimizni, eneniwiy diniy qayide yosunlirini bashta xitaylar emes atalmish xitayist mollilar eng awal inkar qilishti. Pütün dunya xelqi özining medeniyiti we milliy mawjutliqi üchün jiddiy Küresh qiliwatqan peyitlerde wetendiki we hür dunyadiki xelqimizning milletning ussighan yérige baralmay, xitayning quchiqida hangwaqtiliq qilip, hazirghiche olturghanliqimizning özi bizning ortaq emel qilidighan bir milliy sistemida qanche yüz yilliq meniwiy imaret berpa qilalmighanliqimizning pakitliq alamitidur!
Biz uyghurlar özimizni, tariximizni we özimizning milliy alahiyidilikimizni toluq bilmigenlikimizni az dep ata düshminimiz bolghan xitaylarni zaman bizge teqezza qilidighan derijide chüshenmeymiz.xitaylargha mustemlike hayatimizda tutqan pozitsiyimiz wetini tajawuz astida qalghan bir milletning basmichilargha tutqan pozitsiyisi emes, del méhmanlargha tutqan pozitsiye bolup, buni oylighan kishining ichi zeherdek achchiq bolmay qalmaydu!
Biz düshmenni untup özimizni, milliy alahiydiliklirimizni we qandashlirimizni yaman körüp yashaydighan bir betbexit milletke aylanduq! Biz uyghurlar üchün eslide özimizni, teqdirdashlirimizni, xoshnalirimizni, insaniyetni we düshminimizni bilish ghelbe qilishimizning deslepki kapaliti ikenliki bilmey, nishe chekken bengidek toxtimay xiyal dunyasida xarmush yashap kelduq!!!
Biz uyghurlar xelqarawiy siyasiy, sotsiyal, ma’arip we kultural munasiwetlerning zamaniwiy alahiyidiliklirini, insanlarning diniy étiqadlirining sirliq ichkiy munasiwetlirini we dunya iqtisadining tereqiyati we maddiy bayliqlarning yer sharida qandaq texsim qiliniwatanliqi heqqide téxi deslepki iptidayi chüshenchilerge hem ige emesmiz. Eger yoqarqilarni chüshengen bolsaq her türlük mu’esesilerimiz bashqiche, ziyalilirimiz ziyaligha, baylirimiz baygha we ölimalirimiz ölimagha oxshayti-de pütkül jemiyitimizde alahiyde bir güllinish weziyiti barliqqa keletti, xitaylar hem mezlum xelqimizni, dunya xelqini qaritip qoyup bundaq ochuqtin-ochuq buzek qilalmayti!
Biz arqida qalduq, biz oyghunishimiz lazim, biz tehlike astida qalghan xelqimizni awal özimizni, bizni nabut qiliwatqan sheytinimizdin azat qilishimiz, andin saghlam jemiyet berpa qilishimiz axirida toplighan bilim we tejirbiler asasida eziz milletimizning ang sewiyesini yoquri kötürüshimiz hemde oxshash waqitta düshmenning bizge qaratqan siyasiy, pissixikiwiy, iqtisadiy we déplomatiy qatarliq tereplerdiki hujumlirigha ejellik zerbilerni bireleydighan projekitlarni deslepki qedemde pilanlishimiz, yolgha qoyishimiz lazim!
Biz bu xitay mustemlikisi astidaki jehennemge oxshaydighan hayattin qurtulup kétishni meqset qilghan bolsaq aldi bilen bedinimizni munchida yuyup pakizlighandek, meniwiyitimizni dunyaning eqelliy ölchimige yétidighan derijide tazilishimiz we eshu ulugh Küreshke hazirlishimiz lazim! Milliy meniwiyitimizdiki yoqarda tilgha élinghan meynetchilikler we chuwalchaqliqlar tüzelmeydiken, bizni herqandaq küch bu mudhish baladin hergizmu qutulduriwalalmaydu! Mustemlike hayatimiz bizning millitimizni mingisi yaxshi ishlimeydighan, put-qolining herkiti jayida emes, oy-pikirini, tepekurini we kolliktip yashash sheklini konturul qilalmaydighan halgha chüshürüp amalsizliq chölige tashliwetti. Hazirqi halitimiz bilen qedimiy medeniyetni quchaqlap yatqan, qulida Quraniyiy Kerimi turup, aldida peyghember ependimizdin miras qalghan shanliq yol turup yene yol tapalmighan méyip ademler topigha oxshaydu!
Biz uyghurlar özimizni uyghur deymiz nime üchün uyghurgha oxshimay qalduq?! Biz uyghurlar özimizni türük érqidin deymiz, nime üchün türüklerge oxshimay qalduq?! Biz uyghurlar özimizni musulman deymiz nimishqa heqiqi musulmanlargha oxshimay qalduq?! Biz uyghurlar özimizni Hezriti adem ataning ewladi, ibrahim eleyhisalamning warisliri, hezreti Muhemmetning ümmetliri deymiz, nime’ishqa hür milletlerge oxshimay qalduq?!Biz milliy alahiyidilikimizge, milliy medeniyitimizge, shereplik dinimizgha yarishidighan bir millet bolushtin mehrum qalduq!
Biz özimizni özimiz qurtuldurushni meqset we ghaye qilidikenmiz uhalda shexsiy we kolliktip qiyapitimizni ilghar milletlerge bir sélishturup béqip, artuqchiliqimiz bolsa zamaniwiylashturup, kamchiliqimiz bolsa qedemmu-qedem we tediriji pilanliq we körünerlik özgertishimiz, islahat qilishimiz lazim! Biz xitayni yengish üchün aldi bilen kolliktip we shexsiy éngimizdiki artuqchiliq we kemchiliklerni akademiki sewiyede küzütüp ilmiy, pilanliq, programmiliq we sistimiliq shekilde shexistin tartip a’iligiche, a’ilidin tartip jemiyetkiche, jemiyettin tartip bir pütün milletning ortaq gewdisigiche omumlashturup tetqiq qilip, milletni qudret tapquzush üchün 07 yashtin 70 yashqiche özige yarisha tirishish projektini kün tertipke qoyishimiz lazim. Bu ish bekla kéchikip ketti, yene kéchikip ketse emdi millet yoqilidu!
Hemmimiz kishlik xaraktirimiz, kolliktip pissixikimiz, milliy we diniy enenilirimizni aktip weziyetke uyghun islahat qilmisaq bolmaydu.biz hazirqi dunyaning alahiyidiliklirini, ittipaqdashlirimiz we dostlirimizni, düshmenlirimiz we reqiplirimizni estayidil tonup chiqip, andin weziyetke, dewirge we imkanlirimizgha layiq pilan, program we projekitlarni tüzüshimiz lazim! Biz özimizge özimiz ishengendin bashqa, dunya xelqimu bizge ishench, ümüt baghliyalaydighan bolsun!
Biz uyghur akadémiklar özimizni ziyali deymiz nimishqa heqiqi ziyali gha oxshimay qalduq?!Biz uyghur diniy zatlar özimizni ölima deymiz nimishqa heqiqi ölima gha oxshimay qalduq?!Biz uyghur teshkilatchilar özimizni siyasetchi deymiz nimishqa heqiqi siyasetchi gha oxshimay qalduq?! Nimishqa bizdin chiqqan edipler edipke oxshimaydu?! Nimishqa bizdin chiqqan mutleq köp sha’irlar zeypanigha oxshaydu, bezen yazghuchilar bolsa lamzellige! Bu alimlar alimliqini qilarmish, bu baylar sodisini qilarmish, bu edipler sap sennet üchün yazarmish. Bular wetenni düshmendin azat qilish xeliqning ishi dep, xeliq qozghalghanda pit yortqanning ichide yashap keldi. Chet-ellerde bolsa milliti üchün emes insaniyet üchün Küresh qilimiz deydighan exmaqlarni bir kala millet uyxghurlardin tapqili bolidu! Nime digen qorqunchluq künge qalghan xelq bu? Bayliri, bilimlikliri, ölimaliri we siyasetchilliri xelqning qozghulup özini azat qilishini kütüp yatidighan!
Bundaq bolishidaki sewep biz özimizni uyghur deduq emma ejdatlarning qaldurup ketken meniwiy miraslirigha sadiq bolalmiduq, biz özimizni musulman déduq emma oy-xiyal we ish-herikette Quraniyiy Kerim, hedis we musulmanliq exlaqigha yalghandin egeshtuq. Bizde weten we milletke, medeniyetke, edebiyat we sennetke shundaqla hüner- kesipke bolghan semimiyet yoqaldi. Qandashliqimiz, dindashliqimiz, ata-balaliq munasiwitimiz, er-xotunluq ilishkimiz, qewmi-qérindashliq béghimiz, yurtdashliq rishtimiz, kesipdashliq rohimiz hemde eqidiwiy munasiwetlirimizde söygü, semimiyet we sadaqettin söz achqili bolmaydighan derijige yetti. Bir milletning hür yashishining we öz hakimiyetlirini menggülük yashnitishning yoqarqi xususiyetler bilen jiddiy alaqisi bar! Meniwiy dunyasi saghlam bolmighan bir milletning siyasiy, iqtisadiy, kultural, diniy we axbarat erkinliki bolmaydu!Bu heqliri yoq bolghan bir milletning zaten milliy hakimiyitimu bolmaydu!
Ejdatlirimiz tarixta 16 din artuq émparaturluq qurghan. Uyghurlar qurghan bezi dewletler 1000-1500 yil ömür körgen.nimishqa? Jawabi addiy bolup, u chaghda uyghurlar medeniyette, ma’aripta we téxnilogiyede, pelesepe we edebiyat-sennette güllengen weziyette idi. Mana emdi uyghurning shemsherdek kisidighan qilich, palta we pichaqlirining körliship, sudin ötüp laynimu kiselmeydighan bolup qélishidin nurghun nersini körüwalghili bolidu.
Bizning hakimiyetlirimiz yoq bolushtin awal biz hazirqi erep millitidek bolup qlghaniduq! Dewlitimizdin yat milletning dewletlirini, öz hökümdarlirimizdin yat milletning zalimlirini, öz hakimiyitimizdin düshmen milletning hökümetlirini ela körettuq. Özimizdin, sa’adetmen hayatimizdin memnun emes halda dewlitimizge ghum saqlap axiri kelgen yérimiz mushu! Appaq xoja we uning murtlirining bir dewletni yiqitip, wetenni ikki esirdinmu köp dawamlishidighan qebristanliqqa aylanduriwetkenliki bizning zeyipleshken milliy xaraktérimizdin qaynaqlanghan tiragédiyedur! Biz hazirmu oxshashla öz himatchilirigha sadiq bolmaydighan, milletning eng muqeddes nersilirini bir qacha yündige almashturiwétidighan, dostluqqa, qérindashliqqa, qandashliqqa wapa qilmaydighan, pidakar ezemetlerni, yol bashchilarni we qehrimanlarni, qehrimanlarning yürek qéni we issiq jeni bedilige qolgha kelgen ghelbilerni qedirlimeydighan, heqiqi wetenperwer, milletperwer ademlerni periq qilalmaydighan, weten we millet üchün éghir bedellerni töleshtin qorqup, asan yolni we xayinliq métodini tallaydighan bir saxtakar milletke aylinip qalduq! Biz qénimizgha, millitimizge, étiqadimizgha, xelqimizge, ewlatlirimizgha yüz kélelmeydighan halgha chüshüp qalduq!
Bizde alim alimgha, ziyali ziyaligha, ölima ölimagha, siyasetchi siyasetchige aylanghan küni meniwiyitimizdiki kesellikler özligidin saqiyishqa bashlaydu! Bizde hazir adettiki ishlardin chong ishlarghiche yalghanchiliq, rengwazliq yamrap ketti. Zulumni düshmen emes eslide özimizge özimiz séliwatimiz. Biz özimizni uyghur deymiz, lekin uyghurgha oxshimay qalduq, biz özimizni türük deymiz emma türüklerge oxshimay qalduq we biz özimizni musulman deymiz bashta atalmish teqwalirimizdin bashlap adettiki uyghurlarghiche kishlik qarash we dunya qarash jehettin Quraniyiy Kerim we hediste teswirlengendek yashashqa orunmaymiz! Bizde yalghan sözlesh, rengwazliq qilish, wediside turmasliq, eplep seplep köwrüktin ötüwelish, adil bolmasliq, dorust bolmasliq we sadaqetsizlik qilish, chonglarni, bilimni we nopuzni depsende qilish, menmenchilik, xushametchilik, wijdansizliq digendek nersilerni asanla tapqili bolidighan bolup ketti.weten we dewlet mana mushundaq bir qatar seweplerdin yiqildi. Biz eger adem bolayli dések biz üchün bek asan.bizde ishlirimizni qaytidin tertipke salayli desek bashqa xeliqlerde yoq köpligen ewzellikler bar. Millitimizni qudret tapquzushta milliy medeniyitimiz diniy itiqadimizni, diniy étiqadimiz milliy medeniyitimizni güllendürüsh üchün til bilen teripligili bolmaydighan ehmiyetke igedur! Düshmenler shunga bizning bu ikki alahiydilikimizdin pilanliq, ilmiy we ijabiy paydilinip kétishimizdin endishe qilidu! Meniwiy miraslar, diniy eqidimiz we ewzel érqiy alahiyidiliklirimiz oyghunishqa, güllinishke we qudret tépishqa hul téshi bolup béreleydu. Bizning milliy oyghunush, milliy heriket we milliy mawjutluqni qoghdash sepirimizde milliy enenelirimizdin beherlinipla qalmay diniy eqidililirimizge dewir royigha uyghun halda ehmiyet bérishmu toghraliqini hergizmu inkar qilghili bolmaydighan muqeddes yoldur!
Milliy, diniy we xelqarawiy hadisilerni pishshiqlap ishlesh, hezim qilish we netijige érishish ishini hemme adem kallisigha kelgenni qilmastin, bir merkezdin akadémik pilanlap, shu programma asasida jemiyetning oxshimighan qatlamlirini tertipke sélish lazim!Bizning özimizni tüziwélishta milliy menbeler asasliq rol oynighandin bashqa meniwiyitimzge tiz tesir körsütidighan islamiy eqidiwiy amillarmu intayin aktip rol oynaydu!
Islam dini milliy medeniyitimiz bilen yughurulup kolliktip yoshurun éngimizning ayrilmas terkiwi bolup ketti. Al-farabiy, Ibin sina, al harezimi, jalalidi’on rumi, ahmet yesiwiy, ahmet yükneki we molla musa sayrami qatarliq ellameler zamanisining din we pen tereptin yétilgen dangliq alimliri idi. Qutatqu bilig, türkiy tillar diwani, alishir newayi hemisesi we nesirdin rabghuzining qisesul enbiya qatarliq yüzligen meshur eserler islam diniy we milliy medeniyitimizning qamlashqan, kélishken we oxshighan dewirliride meydangha keldi. Eqil-parasetlik ejdatlirimiz din bilen milliy medeniyetning ottursidiki nazuk munasiwetni dayim pem ishlitip bir terep qilip kelgen! Ejdatlirimiz köp xil din we yéziq qollinish jeryanida, milliy qediriyetlirimizni shu dewirning aktip bayriqi astida muhapizrt qilghachqa biz yashighan jughrapiyede yüzligen xeliqler tarixning buran chapqunlirida yoq bolup ketti, biz bolsaq hala yashawatimiz! Milliy xususiyetke ige bolup ketken islamiy étiqadimizni uyghur medeniyetimizsiz chüshendürgili bolmighandek, shanliq uyghur medeniyitini islamiy eqidimizsizmu sherhiyligili bolmaydu.
Hazir xitaylar we xitay yallanma molliliri chiqip islamni milliy medeniyitimzidin, milliy medeniyitimizni islamdin ayrishqa oruniwatidu.düshmenlirimiz yene ziyalilar bilen ölimalar otursida kilishtürgili bolmaydighan hang peyda qildi. Nimishqa emdi ming yildin beri medeniyet we étiqat meydanimizda yüz bermigen selbiy hadisatlar 21-yüz yilgha kelgende yene tarixning jahalet bilen qaplanghan qarangghuluq yilliridekla su yüzige chiqiwatidu!? Keskinlik bilen éytimizki bu yerde düshmenler bizge qurghan xeterlik istiratigiylik tozaqlar we menbiyini asan periq etkili bolmaydighan süyqestler bar! Jame we meschitlerni allahning öyi, deymiz-ya, undaqta musliman bir qewim allahning gül-giyahliri, ularning wetini bolsa janabiy allahning baghchisidur! Allahning raziliq üchün allahning öyini eziz bilgendek xelqimizni we wetinimizni eziz bilish weten-millet ishini islamgha, islamni weten-millet menpe’etlirige zit qilip qoyiwatqanlargha bérilidighan eng chong jawaptur! Milliy medeniyitimizni islamgha, islamni milliy medeniyitizge zit qilip qoyuwatqanlar birge bolsa islamni milliy güllinishning düshmini dep qarisa, yene birge bolsa dinimizni tar da’iride sheriylep, islamning weten-millet, milliy medeniyet we tereqiyat bilen alaqisi yoq dep qarawatidu!
Islamni millitimizning étnik, sotsiyal, iqtisadiy, siyasiy we kultural alahiydiliklirige zit körsütiwatanlar düshmenge sétilghan munapiqlar, qaymuqqan awam we kallisi ishlimeydighan ebgalar bolup, ularning millitimiz we milliy mawjutliqimizgha séliwatqan ziyinini waqtida toxtitishimiz kérek!
Milliy étnik gewdimizde peyda bolghan gheyrinormal dinchilar milletningla emes, milliy medeniyitimiz bilen bir gewde bolup ketken ming yilliq islamiy eqidillirimizningmu düshmini bolup, ular musulman uyghur xelqige xitay tajawuzchilliridinmu éghir ziyan salmaqta. Bu radikal dinchilar yene islamgha yughurulup ketken milliy medeniyitimizni, milliy enenne we örpi-adetlirimizge yughurup ketken diniy eqidilirimizni we bularning öz ara heydekchilik rolini inkar qilip, din peqet namaz oqush, ruza tutush, saqal qoyush we hijaplinish dep teshwiq qilip, millitimizni dozaq oti bilen qorqutup, hayatqa bolghan intilish, erkinlikke bolghan telpünüsh we milliy musteqilliqqa bolghan ümitlirini berbat qiliwatidu! Milliy hayatimizda peyda bolghan milliy medeniyitimizge esheddiy düshmenlikini ipadilewatqanlar öz millitimiz we milliy medeniyitimizgila emes yat millet, medeniyet we dinlargha qarshi heriket qilish periz dep biljirlap xelqimizning normal hayatining ot déngizigha gheriq bolup kétishige sewep bolup qaldi.
Xelqimizning kündilik hayatida we hayatliq sistimisida kéyinki 20-30 yildin béri boliwatqan bu paydisiz dawalghush dinni milletke, milletni din´gha tetür tanasip qilip qoyghachqa düshmenler buningdin ustiliq bilen paydilinip, dinimiz arqiliq milliy alahiydiliklirimizni, milliy medeniyitimiz arqiliq dinimizni yoq qilish üchün heriket qiliwatidu. Biz bolsaq tereqqiyat, izdinish we hüriyitimiz üchün Küresh qilidighan yerde, hayatning bizge tolimu éghir toxtaydighan bedellirini bériwatimiz!
Hazir meyli milletchisi bolsun yaki dinchisi bolsun ularning kimning ketminini chépiwatqanliqini bilmey turup zaman, bilim, iqtisad we adem küchi bilen teminlesh natoghra qilmishtur! Hazir milliy heriket sehnileridiki ziyalilarning, siyasetchilerning we ölimalarning xizmetliri gheyri resmiy küchler üchünmu, düshmen üchünmu yaki biz üchünmu, digen su’algha jiddiy jawap izdeydighan waqittur!Millitimiz del yoqarda otturgha qoyghan sulaning jawabini tapalighanda dost bilen düshmenni, heq bilen adaletni we toghra bilen xatani periq qilidu hemde yoruqluqqa chiqidu. Shuning bilen ayding bir dewirge qedem qoyghan yéngi ewlatlar düshmenge emes millitige xizmet qilidighan din bilen milletni, xurapat bilen meripetni, güzellik bilen rezillikni ayriyalaydighan, milliy roh bilen diniy rohni bir birige düshmen qilmaydighan özining heqiqi toghra bolghan yol bashchilirigha érishidu we ishlar arqa-arqidin tüzülüp kétidu!
Meselen: wedige wapa qilish, sadiq we semimiy bolush, özidin bolghanlarni shertsiz söyüsh, yalghanchiliq we kazzapliqqa yol qoymasliq, wapakar we pidakar bolush jehette peyghember ependimizning bizge qaldurup ketken bibaha mirasliri aldinqi qatarda turidu. Hijretning altinchi yili hudeybiye sülhisi tüzülgendin kéyin, el ichi tinchlinip, yollar échilghan idi. Lékin ereblerning yene kona adet we meniwiy késelliri araqimu-arqa qozghalghili turdi.
Beni bekri qebilisi, xuza’e qebilisidin burundin qalghan qan qisasimizni alimiz dep, qozghilang qildi.
Ularning ittipaqdashliri qureysh qebilisimu bulargha yoshurun rewishte esker qoshmaqchi boldi. Héch bir ishtin xewiri yoq bimalal yatqan xuza’e qebilisini kéchilep bésip, ulardin yigirmige yéqin kishini öltürdi.
Bu weqe sadir bolup, resulullahning ittipaqchiliridin xuza’e qebilisi öz re’isliridin emr ibni salimning qol astida bir heyet teshkil qilip, resulullahqa bu ishtin xewer berdi.
Heyet kelmestin ilgiri bu hadise uningha allah teripidin bildürülgen idi. Animiz a’isheni bu sirdin waqip qilip, seper jabduqlirini teyyarlap turushqa ewetken idi.
Ereb aditi boyiche échinarliq tesirlik shé’irlar oqup, düshmenliridin körgen zulum-sitemlerni bayan qildi.
Resulullah ensar we muhajir sahabilar bilen mesjidde olturghan idi. Uning oqughan shé’irliridin tesir linip, mubarek közige yash keldi, shuning bilen éyttiki:
― Hey xuza’e xelqi, silerge yardem qilishni elwette özümning ishi dep bilimen. Özümni düshmendin qandaq saqlisam, silernimu shundaq saqlaymen. Allah nami bilen qesem qilimenki, öz a’ilemni himaye qilghandek silernimu himaye qilimen.
Bu weqe bolghandin kéyin qureysh xelqi bildiki, bu qilghan ishliri ochuq haldiki xiyanet bolup, otturida tüzülgen ehdiname shertlirini buzghanliq idi. Axirida shundaq qarargha toxtaldiki, bu ishni tüzitish üchün ebu sufyan medinige bérip, otturidiki ehdini yéngilap, waqitni yene uzaqraq sozush meqsiti bilen medinige kélip öz qizi ummi hebib öyige chüshti, bu resulullahning nikahigha kirgen qiz idi. Qizi bilen körüshkendin kéyin, resulullahning körpisi üstide olturmaqchi boldi. Uninggha qizi ummi hebib naraziliq bildürüp: «bu jayda mushriklarning olturushi layiq emes»,- dep körpini yighip qoydi.
Bugünki künde milliy, diniy we a’iliwiy exlaq buzuldi.insanlar bolupmu musulmanlar gunahi kebirilerni ashkara qélishmaqta. Peyghember ependimiz resulilla aleyhi wesselem oqughan meshur bir xutbide insanlar üchün dunya we axiretlikke a’it eng muhim sözlerni qilip insanchiliq, teqwaliq we musulmandarchiliqni qandaq yashash heqqide bizni agahlandurghanidi. Eger biz özimizni tüziteyli we islahat qilayli, toghra yolgha qayitayli, dések tebiyiki yéterlik imkanlar bar! Hazir xelqimizning rohiy-keypiyati we rohiy saghlamliqi üchün yol körsütüshte resulillahning debdebisi bu yerde zikir qilinghan töwende sitat keltürülgen eshu xutbisi yéterliktur. Bu qutluq xutbini shu seweptin hedis alimliri we ellamiler öz kitablirida alahiyde tekrar-tekrar zikir qilip ötken.
Men ushbu xutbini diniy alim, marishal aliyhan töre saghunining «tewarixiy muhemmidiye » dégen kitabidin köchürüp, maqalining esli meqsidi üchün xizmet qildurush amaji bilen bu jaygha yerleshtürdim. Buni oqughan qérindashlarning chüshinip, uning mezmunidin millitimizni qudret tapquzushta ünümlik paydilinishini ümit qilimen:
Eslide peyghember ependimiz resulilla aleyhi wesselem özining dangliq bir xutbiside bizge bundaq ögüt bergen edi.
Bisimillahirraxmanirrehim!
«Hemdu sanadin kéyin éytidurmenki: ― sözning eng toghrisi ― Quraniy sözidur. Insanning eng ishenchlik nersisi uning imanidur. Dinlarning yaxshisi ibrahim xelilullah tutqan islam dinidur. Yolning yaxshisi muhemmed Aleyhissalamning yolidur. Sözlerning sharapetliki allahning zikridur.
Egishishke toghra kelse yenila Quraniygha egeshmekliktur. Din ishlirining ulughi perzlerdur, eng yamini uninggha qoshumche qilmaqliqtur. Süpetlerning yaxshisi peyghember süpetliridur. Ölümlerning yaxshisi shéhitlik ölümidur. Korlarning kori ― islam dinidin chiqqanliridur. Emelning yaxshisi axirette paydiliqidur. Ishning béshi yaxshiliqqa egeshkenlikdur. Korluqning eng yamini ― dil korluqidur. Üstünki qol astinqi qoldin yaxshidur. Az bolup yéterlik bolsa, azdurghan qoldin yaxshidur. Özürlerning eng yamini ölüm yetkende éytilghinidur. Pushaymanlarning eng yamini, axiret pushayminidur. Ixlasi yoq kishi, namazgha kéyin kélur. Beziler allah zikrini yalghandin tilida qilur. Til yalghini ― gunahlarning zoridur. Bayliqning eng yaxshisi ― köngül bayliqidur. Ozuqluqning eng yaxshisi ― teqwa ibadettur. Hemme yaxshiliqning béshi allahdin qorqushtur. Köngülde saqlighan nersilerning eng yaxshisi ― allahqa ishinishtur.
Din ishlirida guman qilmaq ― kupurluqtur. Yaqa yirtip, chach yulup yighlimaq jahaliyet aditidur. Yoshurun xiyanet qilmaq ― tumugh téshigha barawerdur. Zakatsiz yighilghan altun kümüshler ― dozax tamghisidur. Yaman qoshaqlar éytish ― sheytan oyunidur. Haraq ichish hemme buzuqluqning anisidur. Xotunlar (yaman xotunlar) sheytan toziqidur. Yashliq ― telwilikning bir putiqidur. Kasiplarning eng yamini ― sütxorluqdur. Sheqiy (yaman) anidin sheqiy tughulur. Her bir kishining barar jayi töt gez yerdur. Her ishqa axirida baha bérilur. Hemme ishning asasi uning tügenchisidur. Chüshning yamini ― yalghanchining chüshidur. Musulmanni soqmaq ― gunahtur, uninggha qoral kötürmek ― kupurluqtur, uning gheywitini qilmaq ― chong gunahtur. Möhminning qéni haramdur. Uning mal mülkimu haramdur. Bir ishni qilimen dep qesem ichkenler uni qilalmasdur, allah uni yalghanchi qilur. Kishi xatasini kechürgenni allah kechürür, uni epü qilghanni allah epü qilur. Achchiqini yütqan kishilerge allah ulugh ejir birur. Musibet körüp sebir qilghuchilarning ornini allah toldurur. Riya qilghuchi kishilerge allahmu riya qilur. Köplep sebir qilghuchilargha sawap qatmu qat bolur. Emrini tutmighanlargha allah azab qilur.
Iyi shepqetlik allah, méning we hemme ümmetlirimning gunahini kechürgin» dep üch qétim tekrarlidi.
Bu qimmetlik ilahiy mirasni insanlar hemde musulmanlar jümlidin uyghurlar qanchilik qoghdap qaldi, birnime demek qiyin, emma hazir biz éghir meniwiy kirzis we siyasiy kawus ichide turiwatimiz!Ademler aldida halal we haramning perqi asasen qalmidi. Shuning bilen milliy we diniy eqidiliri buzuq hem berbat bolghan halda turiwatidu. Millitimiz milliyet we islamiyet exlaqi edepliridin ayrilghan, örpiy-adet, sheri’et hökümliri otturidin pütünley kötürülgen dewirde yashawatimiz.
Bizde heq-adalet tuyghusi zeyipligechke zulum xiyanet ishliri barche awup, xelqimizning etrapini rezalet qaplighan, yep ichip, kiygenliri, tapqan depne dunyaliri pütünley haramdin xaliy bolmighan dewirde turiwatimiz. Shuning üchün qilghan du’alirimiz qobul bolmaydu, allah dilimizni birleshtürmeydu, e’er-xotun, ata-bala we awam we alim ölimalar arisida perdishep yoqalghan bolghachqa ishlirimiz algha basmaydu!
Resulullah ependimiz qiyamet alametliri yer yüzide zahir bolghanda: «bir kishi yashamning qattiqliqidin ölgen bir kishining qebrisi aldidin ötüwatqanda, shu qebrige qarap: kashki séning ornungda men bolsam idi,-déydu! Dunyada aq bilen qara, heq bilen naheq, adalet bilen zelalet qalaymiqan arliship ketkende, ademler tebiyki tirik yürgendin ölümni artuq köridu»- dep isharet qilip, bizning qandaq bir qarangghu imkansizliqlar ichide yashaydighanliqimizgha ming yillar awalla uzaqtin ilahiy nur chüshürgen!
Emdi bu kishi néme üchün bundaq déyishi lazim bolghan? Chünki zimin üstidiki gunahi kebirning köpliki, buzuqchiliq we haramiy ilishkilerning köpiyip kétishi, heq-adaletning zahirliqidin mehrum bolishi we hakimdarlarning yoldin chiqip insanliqni depsende qilishi netijiside ademlerde yashashqa, tirikchilik qilishqa we yoruq dunyaning derijidin ashqan müshkülatlirigha tahammul qilish we chidap yashashqa hapsili qalmighan idi. Bu toghrida kelgen hedisler toghrisida söz achqinimizda, u zaman kishilirige her yaqlima bela we apetler yéghip, dunya hökümi her jayda dehriyler, dinsizlar qolida bolghan idi. U künlerdiki musulmanlar gunahi kebirilerni ashkara qélishqan idi. Ular aldida halal haramning perqi qalmighan. Shuning bilen dini berbat bolghan. Islamiyet exlaqi edepliridin ayrilghan, sheri’et hökümi otturidin pütünley kötürülgen. Zulum xiyanet ishliri barche xelqni qaplighan, yep ichip, kiygenliri, tapqan depne dunyaliri pütünley haramdin bolghan. Shuning üchün qilghan du’aliri qobul bolmighan. Resulullah peyghemberler warisi dégen alimlardin héch kim qalmighan. Ular ornigha aldamchi, yalghanchi, chala molla, din buzdilar qalghan. Peyghembirimiz ularni ashu zamanning eng yaman ademliridur,- dégen idi.
Puqra xelqning öz xahishliri, a’ililiri, mal dunyaliri üstidin u zaman hökümetliri ixtiyarsiz, naheq hökümler yürgüzgen idi. Héch kimde hörmet abruy qalmighan. Kishilerning köpchiliki xar-zarliqta qilip, beriket kötürülgen, her terepni zorluq-zorawanliq, hesret-nadamet we ahuzar, qiya-chiya qaplighan.niyetler dorust bolmighachqa, inqilap rawaj tapmaydu, ghayiler emelge ashmaydu!
Bir küni resulullah sahabilargha mundaq dégen idi:”mendin kéyin bir zaman kélidu. Men uni körmeymen. Silermu uni körelmeysiler. U zaman kelgende, awam heqiqi alim sözini anglimaydu. Ulugh ademlerdin uyalmaydu, tep tartmaydu, toghrini közge ilmaydu, oghra dorust sözlerge qulaq salmaydu.”démisimu shundaq bir dewirge kelduq. Hemme adem toghra qiliwatqandek qilsimu, heqiqetni köreleydighanlar az bolghachqa ishlar yürüshmeydighan we weten-millet yolidaki büyük ghayelerde dillar birleshmeydighan, büyük arzu-armanlar emelge ashmaydighan.
Resulullah ependimiz peyghemberler warisi dégen alim ölimalardin héch kim qalmighan. Ular ornigha aldamchi, yalghanchi, chala molla, dinni buzidighanlar qaplighan bu dewirde, bizge zulumni düshmen emes özimiz seliwatimiz! Millitiz tüptin dunyagha, insanlargha we düshmenlerge öz ölchimide dostluq, muhabbet we insaniyliq ölchemliri bilen qaraydighan halal, ishchan we wijdanliq bir milletke aylinishqa niyet qilip, islahat üchün heriket qilmisa, janabiy allah es-hushini tapmighan millitimizni xitaylar otta köydüriwatqan itlarning azabigha mehkum qilmaydu digili bolmaydu!
Xulasilighanda 21-yüz yilni tereqiy qilghan gérman, engiliz we fransuz milletlirimu endishe we teshwish bilen kütiwalghan yerde biz uyghurlar bir millet bolush süpitimiz bilen bu yéngi esirge nurghun ichkiy we tashqiy balayi-betterlerni yüdüp, xitaylar qurghan sistima asasida teyyarliqsiz halda kirip kelduq!Herqandaq bir millet özlirining ejdatliri qurghan meniwiyet üstige milliy mewjutliqining imaritini qurup chiqidu. Imaret jaylashqan jayni ghayet zor bir chong taxtigha oxshatsaq meniwiy imaretni uning ustige sélinghan sheher diyishke bolidu. Bu tekshi qoyulghan chong taxta üstide peqet taxta tüz we tekshi bolghandila binalar, yollar, qanallar we her-türlük alaqilar rawan bolidu. Eger tekshiliktiki taxta yantu bolup ketse üstidiki herqandaq mawjutluq gumran bolidu. Biz uyghurlar qurghan sheherler xitaylarning sistimisi üstige yerleshtürülgechke, xitaylar uni singayan qilipti hemme nersining jaylishish we mawjut bolup turush qanuniyiti buzulup ketkendekla ish boldi. Biz milliy kirzisqa duch kelduq. Birge bolsa yiqilghan yirimizdin turup yene qeddimizni tikleymiz, yene birge bolsa chölning ottursidiki köchme köldek teqdiri qismetning parigha aylinip yoq bolup kétimiz! Mesele nahayiti éghir. Xitayning biz salghan imaretlerning astidiki ghayet zor taxtining mexpiy shifirini izlep tépip özimizni qurtulduriwélishning yollirini tépip chiqishimiz lazim! Hazirche bu xitay sestimisining mexpiy shifirisi bizde bolmighachqa xelqimiz hoduqup nime qilarini bilmey qéliwatidu! Tarixta nurghun milletler mushundaq qismetke duch kélip, özini yoqutup qoyghan bolsa, yene bezi milletler eshundaq kirzis ichidin ilgirkidinmu küchlinip, ornidin des turdi. Biz uyghurlar amerika indiyanliri, mungghullar, manjular we tungganlargha oxshimaymiz. Nurghun milletlerning yoqulup kétish tarixi bizni hergizmu ümitsizlendürmesliki lazim! Biz uyghurla yehudiy we yapon xeliqlirige bekraq oxshaymiz. Ejdatlirimizning, yaponlarning we yehudiylarning béshigha tarixta bugün uyghurlarning béshigha kelgendek talay yaman künler kelgen bolsimu allahning qudriti we özlirining irade qilip gheplet uyqisidin chachrap oyghunishi bilen ular aman-isen qaldi we bugünkidek téximu qudret tapti.xelqimiz özini, dost-düshmenlirini we ghaysini tonup yétiwatidu! Ishinimizki xelqimiz bu murekkep ötkünchi dewirde choqum özini tüziwalidu. Eziz millitimizni keskinlik bilen ajayip bir güzel kélichek saqlap turiwatidu!
Biz uyghurlarning hazirqi ehwalimiz bek échinishliq bolghini bilen, meniwiyitimizdiki tarixtin kelgen meniwiy émmonit küchi özining potinsiyal énirgiysini téxiche yoqutup qoyghini yoq. Xitaylar tarix sehnisidin süpürülüp ketse kétiduki, uyghurlarlar hergiz yoqalmaydu! Biz hazirche xitaylar qurghan sistimigha aqilane we ewrishim inkas qayturup, özimizning kélichigimiz üchün zamaniwiy meniwiyet qurulushlarni élip bérishimiz, millitimizning omumiy qiyapitini ottura esirdiki qalaq milletlerge emes, tereqqiy qilghan küchlük 21-esir milletlerge oxshutup inshah qilishimiz lazim! Yantuluq we tekshilik gé’ométiriye we algébradiki ölük uqumlar bolmastin uning milliy we meniwiy imaretchilikte emeliy roli chong bolidu. Herqandaq tekshi bolmighan jisimning üstige chare-tedbirsiz halda tekshiliktiki jisimlarni turghuzghili bolmaydu. Hemme adem jisimlarning toplap tekshilikke turghuzayli, dewatqini bilen, yer yüzining yantuluq derijisi ölchenmigechke berpa qilinghan binalar öre turmaywatidu we arqa-arqidin gumran bolup kétiwatidu. Herqandaq herikette yer-asti qurulishi bek muhim, hul mustehkem bazisqa turghuzulsa, salmaqchi bolghan imaretni yüz qatqa hetta téximu köp qewetlerge chiqarghili bolidu. Matériyal, jismaniy we eqliy küch bolup, mustehkem bolmighan yaki yantu bolghan tekshilikke bir qewetlik imaret salghan teqdirdimu uzaqqa qalmay ghulap chüshidu! Biz uyghur xelqining qiliwatqan büyük ishlirimiz teklimakan qumluqining üstige inshah qiliniwatan paxal satmigha yaki turfan oymanliqigha korlanghan qap-qarangu kemir öylerge oxshap qalmasliqi lazim! Biz tepsili nezer tashlaydighan bolsaq qiliwatqan ishlirimizning xelqara ölchemlerge emes, tarixning qarangghuluq yilliridiki qayidiler asasida boliwatqanliqini körimiz! Kitap oquyli, közimizni achayli, köprek bilim alayli! Bu ötkeldin ötmey turup béshimizgha bir dewlet qushi qonup qaldimu deyli, uni bu halimiz bilen öz iradimiz arqiliq muhapizet qilalmaymiz! Buning üchün özimizgila ayit bolghan milliy alahiydiliklirimizni jan tikip qoghdighandin bashqa, tereqqiy qildurushimiz, ilghar milletlerni ülge qilip kitap opqush, bilim élish, kolliktip sapayimizni östürüsh we ang-sewiyemizni yoquri kötürüsh üchün tereqqiy qilghan milletlerning yolida qattiq tirishishimiz lazim! Biz baldurraq uyqumizni achsaq xelqimiz ishench bilen niyet qilsa, milliy jasaritimiz we eqil parasitimizni ishqa salsaq, qettiy sel chaghlimay chong-kichik hemmimizning alahiyidilikini toluq jariy qildursaq insha’alla mangalmaydighan yolimiz, chiqalmaydighan téghimiz, ashalmaydighan dawanimiz bomaydu! Biz toghra yoldala bolidikenmiz, hichkimning yardimisizmu shühbisizki kélichektiki herqandaq ghelbe bizning bolidu!
Soldin: Birinchi kishi dadam we Ustazim, Ikkinchi kishi men, Üchünchi kishi inim, Törtinchi kishi anam we ustazim
Yazarmen: Kurasch Umar Atahan
☆☆☆><☆☆☆
Etrapimda Ne Artuq, Ne Kamni Kördim; Etrapimda Ne Toghra Ne Xatani Kördim; Etrapimda Ne Payda Ne Ziyanni Kördim! Körmidim Emes Kördüm, Emma Körmigenni Kördüm, Bilmigenni Bildim, Sezmigenni Sezdim! Artuqning Kamchilighini, Kamchiliqning Artuqchilighini Kördüm;Toghraning Xatalighini, Xaltaliqlarning Toghralighini Kördüm; Paydining Ziyinini, Ziyanning Paydisini Kördüm! Etrapimda Zadiche Özi Xalighanni Sher We Özi Xalighanni Xeyirge Xalighan Derijide we Shekilde Aylanduralaydighan Alemlerning Ulugh Mimari Rabbiyul Ela Hezretlitini Kördüm!
K.U.A
19.05.2024 Gérmaniye
☆☆☆><☆☆☆
Biz Özümizni Men Deymiz! Men Zadi Heqiqizen Kim Toluq Bilmeymiz! Biz Özimizni Özimizningkidekla Oylaymiz; Biz Rastinla Özimizge Ayitmu Yaki Bashqalargha Ayitmu Bilmeymiz! Biz Rastinla Özimizning Zéhni, Eqli we Intilishi Boyinche Heriket Qiliwatamduq; Yaki Alemning Zéhni, Eqli we Intilishi Boyinche Ish Qiliwatamduq Bunimu Bilmeymiz!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Biz Peqet Ikkila Milletni Bilimiz!Jahandiki Yaxshi Ademlerning Hemmisi Bir Millet, Bashqilarning Hemmisi Bashqa Bir Millettur!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Dunyada Nurghun Heqiqetler Bar! Bu Heqiqetlerni Biz Bilmeymiz Emes Xélila Yaxshi Bomimiz! Bu Heqiqetlernining Bezilirige Bir Millet Süpitide Eqli Tepekkur Jehettin Ajiz Bolghanlighimiz Üchün, Yana Bezilirige Bilimsiz we Tejiribisiz Bolghanlighimiz Üchün Yene Bezilirige Bolsa Döt We Axmaq Bolghanlighimiz Üchün Heqiqi Derijide Ige Chiqalmaymiz!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Yéngi Bir Adem Bilen Tonushush Digenlik Hayatimizdiki Bir Yéngiliq Digenlik Bolidu! Yaxshi Ademler Yaxshiliq, Yaman Ademler Yamanliq Élip Kélidu! Perqi Biridin Aqni, Yene Biridin Qarani Ügüniünidighan Gepshu!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Düshmenlerge Pütünley Oxshimay Yashashni Terji Étishmu, Kélishtürüp Bir Qisas Élishning Yene Bir Nadir Yolidur! -Marku Aureliyus
☆☆☆><☆☆☆
Ademler Eslide Döt Emes Eqilliq Emma Bilimsiz Tughulidu! Bezi Ademlerni Shexsiy Xaslighigha Mas kelmeydighan Telim-Terbiye Asta-Asta Döt Qiliwitidu!
-Bertrand Rüssel
☆☆☆><☆☆☆
Xuddi Mal-Charwidekla Iptidayi Dunyada Yashaydighan Bu Bir Top Axmaqlarning Sening Heqqidiki Qalaymiqan Jöylüsh we Biljirlashlirigha Perwaying Pelek Yasha! Bundaq Yaramaslarning Éyitqanliri, Éyitiwatqanliri we Éytidighanliri Özlirige Oxshashla Kargha Kelmes Exlettin Bashqa Nerse Emestur!
-Gérman Aqiliyetliridin
☆☆☆><☆☆☆
Mutleq Toghra Digen Bir Nerse Yoqtur! Toghra Qanun, Din We Exlaqiy Jehettin Békitilgendin Kéyinki Nopuz Égilliri Bergen Qarardin Ibarettur! Toghra Waqti, Orni we Derijisige Qarap Békitilidu!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Iman Ishinish Digenliktur! Imani Yoq Ademning Maymundin Anche Perqi Bolmaydu! Iman Qeyerdin Qarima Dorustluqtur. Dorustluq Her Ishning Kapalitidur; Dorustluq Senki Biz Insanning Qelbidiki Jahanni Yupyoruq Yorutup Turidighan Yene Bir Illiq we Nurluq Quyashtin Ibarettur!
K.U.A
29.05.2024 Gérmaniye
☆☆☆><☆☆☆
Din Dorust Insanlar Teripidin Nizam, Bilimlik Insanlar Teripidin Ilahi Emir, Atayistlar Teripidin Xatayol, Hökümdarlar Teripidin Siyasiy Qural Dep Tonulup Keldi!
-Roma Peylasopi Seneka
☆☆☆><☆☆☆
Toghra we Xata Digen Ikki Söz Bar! Emma Heddi Hésapsiz Toghra We Xata Bar! Ademler Toghradin Kéyin Qaysi Xataning, Xatadin Kéyin Qaysi Toghraning Kélidighanlighini Bilmeydu! Shunga Qaysi Toghra we Qaysi Xataning Aktiwal Ikenligige Höküm Qilish Qiyin Bolghachqa Ademler Xatani Toghra, Toghrani Xata, Dep Turiwalidu! Dimisimu Toghra, Hemme Ademning Qilghan, Etkini Toghra, Emme Eng Derijisi Yoquri Bolghan Toghra Heqiqi Toghra; Eng Derijisi Yoquri Bolghan Xata Heqiqi Xatadur! Bezen Toghralar Menggü Toghra Bolmighandek, Bezibir Xatalarmu Menggü Xata Bolmaydu!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Heqiqet Yoldaiken Yalingach Yüridu; Saxtaliq Bolsa Dayimqidek Yasidaq Kéyim-Kichekler Bilen!
-Halil Gibran
☆☆☆><☆☆☆
Shir Yürek Baturlar Ömride Birla Qétim, Toxu Yürekler Ömrüde Ming Qétim Ölidu!
-Roma Hökümdari Kaysar Julius Cizar
☆☆☆><☆☆☆
Ya Bir Yol Tapimiz, Ya Bir Yol Achimiz!
-Hanibal Barca
☆☆☆><☆☆☆
Ademler Jennetke Yaritilghan, Jennet Üchün Yashaydu, Emma Beziliri Qilghan Cong Kichik Gunahliri Sewebidin Dozaqqa Kiridu, Qalghanliri Gunahsizlighi we Qilghan Sawapliq Ishlirining Sewebidin Jennetke Kiridu! Jennette Yashaydighanlar Ölgen Balalar we Hayat Chéghida Xuddi Balalardek Pak, Ghobarsiz we Mesum Yashughan Insanlardur!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Qurani Kerimde Hésap Küni Kelgende Ademning Barliq Ezaliri Jawapkarliqqa Tartilidu! Yaxshi We Yamanliqqa Guwaliq Bérish, Sawapliq we Gunahliq Ishlargha Shahit Bolush Qatarliqlarda Aile Ezaliri, Dostlar we Sebdashlar Bir Yaqta Tursun, Ong Köz Sol Közni, Sol Qol Ong Qolni, Ong Put Sol Putnining Xatirisini Qilmay Guwaliq Béridu We Bir-Birining Hürmitini Qilmay Shahidliq Qilidu! Diyilgen!
Biz Adem Ewlatliri Eslide Nime Oylisaq we Nime Ish Qilsaq Qiyamet Künide Tartilidighan Eshu Qattiq Soraqqa Teyyarliq Halitide Oylishimiz we Qilishimiz Lazim!
K.U.A
28.05.2024 Gérmaniye
☆☆☆><☆☆☆
Uyghurlarning Qutsal Kitabi Oghuzname Dunyadiki Eng Nadir Eserlerning Biridur! Oghuzname Uyghurlarning Xaqani Émparator Oghuzxaqanning Hayati we Küreshliri Teswirlen’gen Güzellikte Tengdashsiz Bir Qehrimanliq Dasranidur!
Oghuznameni Oqumighan Uyghur Özini Tonumaydu; Oghuznamini Oqughan Uyghur Özini, Kechmishini we Kelgüsini His Qilalaydu!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Erkinlik Bir Güzelliktur; Güzellik Bolsa Kirish we Chiqishtaki Qulayliqtadur! Qulayliq Üzül-Késil Muhabettindur!!!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Adem Xudayitalla Hezretlirining Eng Nadir Eserlirining Zadiche Biridur!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Ejdatlar Biz Bilen Ming Yillardin Kéyin Özi Qaldurup Ketken Izlar Arqiliq Ünümlük Meseliler Heqqide Toxtimay Söhbetlishidu!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Erzimes Ademler Yep-Ichish Üchün Yashaydu; Alijanap Ademler Bolsa Yashash Üchün Tamaq Yeydu!
-Yunan Peylasopi Sokrates
☆☆☆><☆☆☆
Yolwas Küchükliri Itni Emip Chong Bolsa, It Bolidu! It Yolwas Küchüklirini Émitken Bilen, Yolwas Itning Küchüklirini Èmitmeydu! Bu Dunyada Yolwas Yolwaslighidin Peyxirlinip, Itlar Bolsa Yolwaslargha Hewes Qilip Yashaydu!
Shir Yürek Ezemetler Ömride Birla Qétim, Toxu Yürekler Ömrüde Ming Qétim Ölidu!
-Roma Hökümdari Kaysar Julius Cizar
☆☆☆><☆☆☆
Ijadiyet we Keshpiyatning Düshmini Özige Ishenmesliktur!
-Sylvia Plath
☆☆☆><☆☆☆
Reziller Suni Qesten Léyitip, Andin Uni Chongqurdek Teswirleydu!
-Gérman Peylasopi Friedrich Nietzsche
☆☆☆><☆☆☆
Xen Tajawuzchilirini Uyghur Milliy Herkitige Buzghunchiliq Qilishta Ejdatliridin Miras Qalghan „Yolwasni Taghdin Ayriwitish“, „Setengler Bilen Baplash“, „Öz Yéghida Özini Qorush“, „Öz Göshide Yemchük Tashlap, Béliqning Yoghonini Tutush“, „Kütmigen Tereplerdin Saldirip, Muntizim Qoshunlirini Weyran Qilish“, „Yéqindikilirini Pul Bilen, Yiraqtikilirini Hiyle Bilen Jimiqturush“…Qatarliq 72 Xil Hüner Bilen Heriket Qiliwatidu!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Sebir we Chidam Egerchende Düshmen’ge Purset Yartip Berse, Bu Tipik Bir Jinayetke Aylinip Kétidu-Digenikeny Gérman Yazghuchisi Thomas Mann. Toghra Sebir, Chidam we Süküt Heddidin Éship Ketkende Zalimlarning Baghchisigha Su Bashlap, Étizigha Gül Tikkendekla Bir Ish Bolidu!!!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Bir Millet Özining Wetenperwer, Milletperwer Ezimetlirige Ige Chiqmisa, Düshmen Milliy Munapiqlar, Xayinlar we Wetensatquchlar Bilen Til Bériktürüsh Arqiliq Milletning Texti-Bextini Weyran Qiliwitidu!!!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Özining Exlaqi-Peziliti, Jasariti we Adaliti Bilen Ejdadimiz Tengriqut OghuzXaqandek Jahanda Mühteshem Shöhret Qazan’ghan Dunya Tarixidiki Eng Ulugh Hökümdar Iskender Zulqerneyin!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Addiy Oqetchiler Bazarda Nime Erzan Bolsa Yayma Échip Shuni Satidu! Alijanap Tijaretchiler Esir Esirlep Ziyan Tartsimu Özi Muhim Dep Bilgen Qimmetlik Nersilerni Ewlatmu Ewlat Satidu! Rezil Ademler, Jinayetchiler, Nashüküriler Addi Oqetchilerdin, Millioner Baylar, Alijanap Tijaretchiler we Wetenperwer Baylar Ichidin Chiqidu! Weten Xayinliri Payda Menpeet Arqisida Yügrep Yürgen Ushshaq Ishlar Bilen Meshghul Bolup Jan Baqidighan, Temexor, Achközlükte Uchchigha Chiqqan Birqisim Oqetchilerge, Wetenperwerler, Saxawetchi we Meripetperwerler Bolsa Barlighini Milletning Aliy Ghayisige Béghishlighan, Öz Xelqining Janijan Menpeetini Hemmidin Üstün Bilidighan Wetenperwer we Milletperwer Tijaretchilerge Bekla Oxshaydu!!!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Hayat Aqillar Üchün Suallargha Tolghan Bir Dunyadur; Döt We Axmaqlar Üchün Zadiche Jawaplargha Tolghan Bir Dunyadur!
-Yunan Peylasopi Sokrates
☆☆☆><☆☆☆
Hayat Eqilliqlar Üchün Bir Chüsh, Dötler Üchün Bir Oyun, Baylar Üchün Bir Kommediye, Namratlar Üchün Bir Tiragédiyedur!
-Shalom Aleichem
☆☆☆><☆☆☆
Bexitsizlikke Duchar Bolghan Chaghdaki Sükütlük Sebir Eng Sadiq Dosttur! Sükütke Gheriq Bolghan Chaghdiki Süküt Esla Xayinliq Qilmaydu!
-Zhongguoluq Peylasop Konfuzius
☆☆☆><☆☆☆
Birawgha Yaxshiliq Qilghan Biri Yaxshiliq Bilen Ilahiy Adalet Teripidin Qanaetlinerlik Derijide Mukapatqa Nailbolidu!
-Roma Peylasopi Seneka
☆☆☆><☆☆☆
Elqut Dunyaning Ögzisi Zhomulangma Choqqisigha Chiqish Rekortini Buzup, Ghelbe Bilen Weten’ge Qayitip Keldi! Elqut Uyghur Millitining Pexri! Yashisun Uyghuristan Xelqi!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Küch-Quwet Büyük Tebiyetning Üstün Pirinsipidadur!
Tebiyetning Üstün Pirinsipi Dorustluq, Irade we Jasaret Arqiliq Roshen Ayan Bolidu!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Qandaqtur Biz Qilalaydighan Ishlarni Qilish Qudriti Bizde Bolghandek, Qilalaydighan Ishlirimizni Qilmasliq Qudritimu Bizning Ixtiyarlighimiz Dergahidadur!
-Yunan Peylasopi Aristoteles
☆☆☆><☆☆☆
Insan Hayati Digining Ademning Arzu we Armanliri, His we Tuyghuliri, Bilim We Tejiribelerning Arqidin Yügrep Bashlinip, Muradigha Yételmestin Axirlishidu!
-Yunan Peylasopi Aristoteles
☆☆☆><☆☆☆
Menmenchilik, Achközlüglik we Shexsiyetchilik Qatarliqlar Insanning Kechüriwetkili Bolmaydighan Eng Lenettekür Terepliridur!
-William E. Gladstone
☆☆☆><☆☆☆
Hayating Hayatingda Yüz Béridighan Hadisilerni, Uning Toghra Bir Zamani Kelgüche Saqlashni Izchil Derijide Dawamlashturushtin Ibarettur!
Séni Weyranmu Qilidu?! Toghra Séni Weyran Qilidu! Eniqki Séni Weyran Qilsa Peqet Özengdin Bashqa Biri Aldrap Esla Weyran Qilalmaydu!
-Friederich Nietzsche
☆☆☆><☆☆☆
Kitaplarni Oqup Bolup Tebiyetni Oqudum; Tebiyetni Oqup Bolup Özemni Oqudum! Özemni Oqup Bolup, Men Iqughan Her Üch Oqushluq Heqqide Chongqur Oylunup, Andin Ademiylik Kim Ikenligimni Bildim, Kim Ikenligimni Bilgendin Kéyin Qeyerde Kétiwatqanlighimni we Qeyerge Kétiwatwanlighimni Chüshendim! Turmushimdiki Her Bir Ishtin Xatirjem Boldum, Hayatta Bixeter Haletke Öttüm, Ich-Ichimdin Xushalliqqa Chömüldim we Etrapimni Orap Turghan Maxluqat we Mawjudatlardin Ching Dilimdin Söyündüm!!!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Zörür Bolmighan Chaghdiki Sebir, Sebirge Muhtaj Bolghan Chaghdiki Sebirge Bolghan Zörüriyetni Téximu Qattiq Derijide Texirsizleshtüriwitidu!
-Qedimqi Roma Peylasopi Seneka
☆☆☆><☆☆☆
Bezide Bir Éghizmu Gep Qilmighanning Özi, Ming Éghiz Gep Qilghan’gha Tengdur; Bezide Ming Éghiz Gep Qilghanning Özi Peqet Gep Qilmighan’gha Tengbarawerdur!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Zéhinni Kontrol Qilish….Toghra Zéhinni Kontrol Qish Dewatimen! Zéhinni Kontrol Qilishning Yolliri Köp, Teximu Köp Yollar Tetqiq Qiliniwatidu!
Bir Ademning Zéhni Kontrol Qiliniwatqan Bolsa Karayiti Chaghliq, Emma Bir Liderning Yaki Bir Milletning Zéhni Kontrol Qiliniwatqan Bolsa, Uhalda Bu Intayin, Intayin, Intayin… Xeterliktur!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Qedri-Qimmitimiz Shexsi We Milli Kimligimizge Qarap Békitilidu, Körüwatqan Künimiz Özimizge Layiq Bolidu! Özimizni Qedirlik Qilishmu Yaki Qedirsiz Qilishmu Oxshashla Özimizning Qolidiki Bir Ish Bolup, Biz Körüwatqan Yaxshi we Yaman Künlerning Keshpiyatchisi Bashqalar Emes Yenila Özimizdurmiz!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Hayat Digining Nimiki U, Lap Qilip Közni Yumup Achqiche Borandek Ötüp Kétidu! Sanga Bir Ömür Hemra Bolghan Tupraqni Méni Qoynigha Alsun, Suni Méni Gheriq Qiliwetmisun, Otni Méni Köydürüp Külge Aylanduriwetmisun, Hawani Méni Topidek Soriwetmisun Diseng Xatalardin Wazkech, Toghra we Dorust Yolda Yasha!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Ghayengge Tiling Bilen Emes, Eng Yaxshisi Putung Bilen Yütüsh Qilghin!
-Zeno of Cityum
☆☆☆><☆☆☆
Meghlubiyet Bilen Bel Qoyiwitish Ajizliqningla Emes, Belki Pütünley Tügeshmekning Alamitidur! Küch Ghelbe Qazinishta Emes, Yiqilghan Jaydin Tik Turushtadur!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Exlaqi-Pezilet Niyet we Ish-Herikettiki Pakliqning Alamitidur! Biz Qeyerde Bilayli Derhal Uninggha Masliship, Derhal Heriketke Ötüshimiz Lazim!
-Yunan Peylasopi Aristoteles
☆☆☆><☆☆☆
Hayat Senniti Usul Oynighangha Qarighanda Chélishqan’ha Bekraq Oxshaydu!
-Markus Aureliyus Antoninus
☆☆☆><☆☆☆
Hayat Bir Sebir Ishidur! Sebir Arqiliqla Insani Mawjutluq Özige Azraq Mena Yükliyeleydu!
-Gérman Peylasopi Friederich Nietzsche
☆☆☆><☆☆☆
Sizni Renjitken Ademler Körünishte Sizge Köp Ziyan we Zexmetlerni Salghandek Qilghan Bilen, Waqitning Ötüshi Bilen Tediriji Halda Sizni Téximu Eqilliq Bilimlik we Tejiribilik Bir Ademge Aylandurup Mangidu!
-Qedimqi Tükiye Peylasopi Epiktetus
☆☆☆><☆☆☆
Heqqaniyetsizlikke Qarshi Awazingni Yükselt, Zalimlargha Qarshi Baturluq Bilen Küresh Qil!
-William Faulkner
☆☆☆><☆☆☆
Xemirturuchimizda Eslidinla Bar Bolghini Bizning Nimeni Qilalap, Yene Nimelerni Qilalmaydighanlighimizni Belgüleydu!
-Yunan Peylasopi Aristoteles
☆☆☆><☆☆☆
Was über den Helikopterabsturz des iranischen Präsidenten bekannt ist
☆☆☆><☆☆☆
Der iranische Präsident Ebrahim Raissi ist tot. Kein Insasse des abgestürzten Hubschraubers überlebte. Irans Verbündete bekunden ihre Trauer. Die wichtigsten Fragen
Der Präsident des Iran, Ebrahim Raissi, ist tot. Der 63-Jährige starb beim Absturz seines Hubschraubers im Nordwesten des Landes. Keiner der Insassen hat überlebt. Unter den Toten ist auch Außenminister Hossein Amir-Abdollahian. Die Hilfsorganisation Roter Halbmond bestätigte, dass die Leichen von Raissi und weiteren Opfern am Unglücksort geborgen worden seien. Was bekannt ist.
☆☆☆><☆☆☆
Wie reagiert die internationale Gemeinschaft auf die Todesnachricht?
☆☆☆><☆☆☆
Mehrere Staaten zeigten sich in ersten Reaktionen betroffen über den Tod Raissis. EU-Ratspräsident Charles Michel wandte sich an die Angehörigen. „Die EU drückt ihr aufrichtiges Beileid zum Tod von Präsident Raissi und Außenminister Abdollahian sowie weiteren Mitgliedern ihrer Delegation und der Besatzung bei einem Hubschrauberabsturz aus“, schrieb Michel im Onlinedienst X. „Unsere Gedanken sind bei ihren Familien.“
☆☆☆><☆☆☆
Russlands Machthaber Wladimir Putin würdigte Raissi und nannte ihn einen „wahren Freund Russlands“: „Er wurde von seinen Landsleuten zu Recht hochgeachtet und genoss im Ausland großes Ansehen“, hieß in einem Beileidsschreiben von Putin.
☆☆☆><☆☆☆
Der pakistanische Premierminister Shehbaz Sharif rief einen Tag der Trauer für sein Land aus. Pakistan werde „die Flagge auf halbmast setzen, als Zeichen des Respekts für Präsident Raissi und seine Gefährten und aus Solidarität mit dem brüderlichen Iran“, schrieb der Regierungschef auf X.
☆☆☆><☆☆☆
Chinas Präsident Xi Jinping sprach von einem „tragischen Tod“. Nach Angaben des Außenministeriums in Peking bezeichnete er Raissis Tod als „großen Verlust für das iranische Volk“. Das chinesische Volk habe „einen guten Freund verloren“, sagte ein Sprecher des Außenministeriums.
☆☆☆><☆☆☆
Der indische Premierminister Narendra Modi schrieb auf X, er habe die Nachricht vom Tod Raissis mit tiefer Trauer aufgenommen. Indien stehe „in dieser Zeit des Schmerzes“ an der Seite des Iran.
☆☆☆><☆☆☆
Der irakische Ministerpräsident Mohammed Schia al-Sudani, dessen Regierungskoalition dem Iran nahesteht, äußerte in einer Erklärung „große Trauer“ über den Tod des Präsidenten und von dessen Begleitern.
☆☆☆><☆☆☆
Aus Israel gab es zunächst keine offizielle Reaktion. Im April feuerte Iran Hunderte Raketen und Drohnen auf Israel ab.
☆☆☆><☆☆☆
Mit Material der Nachrichtenagenturen AP, dpa, AFP und Reuters
UKM
20.05.2024 Gérmaniye
☆☆☆><☆☆☆
Uyghurlarning Qutsal Kitabi Oghuzname Dunyadiki Eng Nadir Eserlerning Biridur! Oghuzname Uyghurlarning Xaqani Émparator Oghuzxaqanning Hayati we Küreshliri Teswirlen’gen Qehrimanliq Dasranidur!
Oghuznameni Oqumighan Uyghur Özini Tonumaydu; Oghuznamini Oqughan Uyghur Özini, Kechmishini we Kelgüsini His Qilalaydu!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Kimler Muwepewiyet Qazinidu? Kimler Meghlubiyet Qazinidu? Dostluqni Birinchi, Musabiqini Ikkinchi Qatarda Bilgenler Muweppeqiyetler Qazinidu; Musabiqini Birinchi, Dostluqni Ikkinchi Bilgenler Meghlubiyetler Qazinidu! Musabiqining Bir Aldi, Bir Arqa Yüzi Bar! Köreligenler Yaxshiraq Bilidu, Bilgenler Bolsa Téximu Chongqur Chüshünidu! Yaxshi Niyet We Yaxshi Tilek Musabiqide Yaxshiliqni , Yaman Niyet We Yaman Tilek Musabiqide Yamanliqni Keltürüp Chiqiridu!
K.U.A
21.05.2024 Gérmaniye
☆☆☆><☆☆☆
Bilim Ügen’gen’ge Bir Yerdin Téship Chiqmaydu; Bilimni Jiq Ügen, Herqanche Ügensengmu Yük Bolmaydu; Bilim Al, Bilimni Qanche Alsangmu Yer Igilimeydu!
Bilim Élish Bir Kamardin Chiqip, Yene Bir Kamargha Kirgiche Dawam Qilidu! Bilim Bérish we Bilim Élish Sawabi Köp Ibadet Hésaplinidu! Ömürwayet Bilim Bilen Meshghul Bolghanliq, Ömürwayet Ibadet Qilghanliq Bilen Beeyi Oxshaydu! Bilimlik Derexqe, Bilimi Xuddi Méwisi we Sayigha Oxshaydu! Bilim Bergenning Péshide Namaz Qil; Bilim Bergenning Aldidin Toghra Ötme! Bilim Sanga Kelmeydu, Sen Sen Bilimge Qarap Mang! Bilim Bar Yerge Jin Kirelmeydu, Kirsimu Ziyan Salalmaydu; Bilim Bar Yerde Qulluq Bash Kötürelmeydu! Bilim Erkinlikning Qoghdigjuchisidur! Bilimsizlik Ajizliq we Eyiptur, Bilim Élish Shatliq we Keyiptur! Bilimsizlik Insan Ewladigha Éghir Apettur; Bilim Almasliq Xurapat we Jahalettur; Bilim Izdesh Xislettur, Bilimdarliq Adem Üchün Amettur! Bilimsizler Qarghidek, Bilimlikler Bürküttek Yashaydu; Bilim Yorughluq, Bilimsizlik Qarangghuluqtur! Bilimsizler Goya Jemiyetke Éghir Yüktur! Bilimlikler Goya Jemiyetke Uchqur Qanattur! Bilimsizlik Bexitsizlik, Bilimlik Bolush Shatliq we Saadettur! Bilimsizlik Mehkumluq, Bilermenlik Bolsa Insanning Erkinlikidur!
K.U.A
21.05.2024 Gérmaniye
☆☆☆><☆☆☆
Her Adem Ewladi Bir-Biridin Zéhni, Eqli we Ilmi Jehettin Buwaqliq, Ösmürlük, Yashliq, Ottura Yashliq we Qériliq Dewride Periqliq Bolidu! Bezilerning Kéyinki Yash Goruppisigha Kirishi Tiz Bolsa, Yana Bezilerning Kéyinki Yash Goruppisigha Kirishi Asta Bolidu! Normal Bolghini Waqtida Bolghini Bolup, Binormal Bolghini Eqil-Paraset Bir Izda Toxtap Qélishi, Yaki Yétilgendin Kéyin Jiddi Halda Arqigha Chékinip Kétishidin Ibaret Hadisening Kütülmigende Otturgha Chiqishidur!
Yoqarqi Hadise Insanlardiki Rohiy, Pissixik we Jismaniy Jehettiki Saghlamliqqa Alaqidar Hadisiler Bolup, Bu Hadisilerning Herqaysi Yash Goruppiliridiki Az-Köpligi, Derijisi we Xususiyetliri Shu Milletning Eqli Iqtidari Sotsiyal, Kultural we Medeni Hayatining Qandaq Bolishini Belgüleydu!
Zéhni, Eqli, Ilmi Tereqqiyatning Asta we Tiz Bolishi Bir Irsiy, Sotsiyal We Kultural Bir Hadise Bolup, Bu Hadise Bilim Nuqtisidin Bir Ademde Qandaq Bolsa Bir Aile, Bir Jemet we Bir Millettemu Shundaq Bolidu!
Saghlam Adem, Aile, Jemet we Milletning Zéhni, Eqli we Ilmi Saghlamliq Derijisi Köpünche Hallarda Shu Adem, Aile, Jemet we Millet Kishilirining Kündilik Hayatta we Milliy Teqdirge Ayit Chong-Kichik Meselilerde Toghra Rol Alalaydighan Yaki Alalmaydighanlighini Brlgüleydu!
Bezi Milletlerning Ortaq Zéhni Quwiti Eqli Iqtidari we Ilmi Tepekkuri, Zéhni, Eqli we Bilimi 10 Yashta Toxtap Qalghan Ademlerge, Bezilirining 20 Yashta Toxtap Qalghan Ademlerge, Bezilirining, Gerche Yash Qorami Yash, Ottura Yash Goruppisigha Kirsimu, Saghlamliq Jehettin Salametligi Anche Yaxshi Bolmighan Yashan‘ ghan Ademlerge…Oxshisa; Yene Bezi Adem, Aile, Jemet we Milletlerning Zéhni, Eqli we Tepekkuri Bu Jehettin Éghir Pissixik Problemliri Bar Bolghan Xeliqler Qatarihga Kiridu!
Jemiyet Ezalirining, Aile we Jemetlerning Zéhni, Eqli we Ilmi Baylighining Saghlamlighi Shu Jemiyettin Teshkil Tapqan Milletlerning Tereqqiyatigha Jiddi Tesir Körsütidu!
Ademlerning, Aile, Jemet we Milletning Zéhni, Eqli we Tepekkurining
Saghlamlighigha Kapaletlik Qilish Nazuk Xizmet Bolup, Bu Wezipe Eng Awal Diniy Jemiyetning, Maarip Qoshunining, Peylasoplar, Filologlar, Yazghuchilar, Shairlar, Sennetkarlar, Pissixologlar we Sotsologlar Qatarliq Jemiyet Ezalirining Ortaq Tirishchanlighi Arqiliq Ilim-Pen’ge Tayinip Ishqa Ashurulidu!
K.U.A
22.05.2024 Gérmaniye
☆☆☆><☆☆☆
Hazirqi Her Xil Medeniyet we Kulturlarning Shekillinishide Untulghan Dinlardin Tengrizim, Quyashqa Choqunush We Paganizim Qatarliq Dinlardin Bashqa Yen Mitraizim, Maniheizim We Mazdakizim Qatarliqlarning Hem Küchlük Tesiri Bardur! Dinlarning Esli Menbesi Bir Bolup, Her Xil Dinlarning Shekilinishige Milletlerning Tarixi, Medeniyet Arqa Körünishi we Siyasi Ghayisi Asasliq Sewep Bolghan!
Eslide Hemme Dinlarning Xudasi Bir, Muddasi Bir, Ghayisi Bir Bolup, Peyghdmber, Ewliyalar we Enbiyalarning Neziride Peqet Birla Xuda, Peqet Birla Din we Peqet Birla Mudda Bardur! Itiqatning Qandaq Bolishi Imannning Quwitining Qaysi Derijide Ikenligi Bilen Ölchinidu, Iman Qaysi Din’gha Étiqat Qiliwatqanlighi Bilen Emes, Teqwalighining Qaysi Derijide Ikenligi Bilen Békitilidu! Dunyadiki Barliq Dinlarning Pishiwaliri, Shu Milletning Herqaysi Dinlardiki Yolbashchiliridur! Bu Yolbashchilarning Xuda Aldidiki Wezipisi Oxshash Bolup, Derijisi Peqetla Muqeddes Kitaplardiki Ölchemler Asasidila Emes, Belki Niyiti we Riyal Hayatta Qilghan Yaxshi-Yaman Ishliri we Shu Ishlar Keltürüp Chiqarghan Birqatar Sewep we Netijiler Arqiliq Békitilidu we Ispatlinidu!
K.U.A
22.05 2024 Gérmaniye
☆☆☆><☆☆☆
Biz Özimizge Özimiz Zulum Salduq, Shunga Bashqilar Bizge Zulum Saldi! Rabbim Herkimge Nime Berse, Herkim Heq Etkenni Béridu! Nime Térighan Bolsaq Shuni Alidighan Dunyabu! Hayat Xuddi Tengshiki Tüz Turghan Tarazighala Oxshaydu! Yaxshiliq we Yamanliq Kiche Kündüz Serlep we Misqallap Tartilip Turidu, Tebiyet Elmisaqta Bu Qanunnng Üstige Qurulghan Bolup, Tebiyetning Bu Muqeddes Qanuniyiti Esla we Esla Özgermeydu! Rabbim Adalet, Heqqaniyet, Semimiyet, Yaxshiliq, Yamanliq, Mukapat we Jazaning Sahibidur! Rabbim Nime Qilishni Özi Bolidu! Rabbim Özini Heqiqet Terepke Qarap Dorustluq Bilen Islah Qilmighanlarning Teqdirini Aldirap Özgermeydu! Beeyni Meynet Sugha Chümülgendek Gunahqa Chümülüp Yashap Yaxshiliqmu Kütimiz!? Yayshiliq Yaxshilargha Atap Qoyulghan, Eskilik Bolsa Eskilerge Atap Qoyulghandur! Rabbim Birni Kam Birni Artuq Qilmaydu! Özgertishni Xalisaq, Özhürishimiz Lazim! Biz Shexis we Millet Bolush Salahiyitimiz Bilen Tebiyetning Qanuniyetlirining Siritigha Chiqip Heriket Qilalmaymiz!
K.U.A
23.05.2024 Gérmaniye
☆☆☆><☆☆☆
Nomussizliq, Exkaqsizliq We Insapsizliqning Yene Bir Atilishi Tuzkorluqtur!
Tuzkör Yeni Nomussiz, Exlaqsiz we Insapsiz Ademlerge Ölüp Bersengmu Razi Bolmaydu.Sen Ulargha Yaxshiliq Qilghanche Yaman Bolup Qalilsen.
„Nomussiz Ademler Bilen Hetta Bir Parche Nannimu Birge Yime!“ Deydighan Bir Gep Bar!
Bu Qedimqi Babilondiki Asur Qirallari Büyük Serhaddum we Qorqmas Senharibning Ustazi we Danishmeni Bilge Ahikar (Mö704-681)ning sözidur! Bu Sözning Menasi Chongqurdur!
Insan Ewladining Rohi we Jismida Yoqarqi Tört Türlük Nersinining Achqan Yarisi Éghir Bolidu!
Ademiylik Nomus, Ghorur, Wijdan, Shan we Sherep Bilen Ishqa Ashidu.
Shunga Bir Ish Qilghanda Insani Qedri-Qimmet Chigirisini Cheklen’gen Rayon Qilip, Andin Hayatliq Muhiti Islahati Politikasini Pilanlashimiz Lazim!
K.U.A
23.05.2024 Gérmaniye
☆☆☆><☆☆☆
Bezide Bir Éghizmu Gep Qilmighanning Özi, Ming Éghiz Gep Qilghan’gha Tengdur; Wetendin Ala Qarghalarning Bergen Xewiridin Qarighanda Yéqinda Anamning Birinchi, Üchünchi we Törtinchi Inisi Ushtumtut Wapat Boluptu. Ikkinchi Tagham Bolsa Jiddi Xaraktérliq Yürek Késili Swebidin Doxtirxanida Yétip Dawaliniwétiptu. Bala-Chaqilirini Mektepte, deydu! Zhongguo Hökümitining Uyghurlargha Qaraqtqan Köp Qirliq Usullar Bilen élip Bériliwatqan Érqi Qirghinchiliqta Uyghurlar Xuddi Hasharattek Qirilip Kétiwatidu. Anamning Beshinchi Inisi Buningdin 26 Yil Awal, Jiyeni Yeni Birinchi Inisining Oghli 28 Yil Awal Xen Tajawuzchi Hökümitining Gherezlik Qestlishi Bilen, Dadam 16 Yil Awal Hökümetning Her Türlük Qiyin-Qistaqliri Seweplik Hayatidin Ayrilghan! Her Bir Uyghuristanliqning Béshigha Bundaq Ishlar Arqa-Arqidin Dayim Toxtimay Kélip Turidu! Bezide Ming Éghiz Gep Qilghanning Özi Peqet Gep Qilmighan’gha Tengbarawerdur! Allah Ölmish Bolghan Qan-Qérindashlarimizning Yatqan Yérini Jennette Qilsun!Zalimlar Üchün Yashisun Jehennemler! Ya Rabbim Millitimizni Öz Panahingda Saqlighaysen!
K.U.A
24.05.24 Gérmaniye
☆☆☆><☆☆☆
Zéhinni Kontrol Qilish….Toghra Zéhinni Kontrol Qish Dewatimen! Zéhinni Kontrol Qilishning Yolliri Köp, Teximu Köp Yollar Tetqiq Qiliniwatidu!
Bir Ademning Zéhni Kontrol Qiliniwatqan Bolsa Karayiti Chaghliq, Emma Bir Liderning Yaki Bir Milletning Zéhni Kontrol Qiliniwatqan Bolsa, Uhalda Bu Intayin, Intayin, Intayin… Xeterliktur!
K.U.A
24.05.24 Gérmaniye
☆☆☆><☆☆☆
Zéhinni Kontrol Qilish….Toghra Zéhinni Kontrol Qish Dewatimen! Zéhinni Kontrol Qilishning Yolliri Köp, Teximu Köp Yollar Tetqiq Qiliniwatidu! Zéhinni Kontrol Qilish Arqiliq Ademni, Jemiyet Ezalirini, Bir Milletni Yaki Bir Pütün Insaniyetning Oy-Xiyali, Pikiri, Iddiysi we Ghayisige Tesir Körsetkili, Hetta Bilindürmey Tamamen Xuddi Maldek Qaram Haletke Chüshürüp Qoyghili Bolidu! Bezi Milletlerning Zéni Kontrol Astida Bolghachqa Barghanche Xata Terepke Qarap Sürüliwérip, Milli Mawjutlighi Xeter Astigha Chüshüp Qaldi!
Zhongguo Hökümiti Uyghur Millitining Ziyalilirini, Dini Ölimaliri we Jamaet Erbaplirini Solap, Addi Awamning Méngisini Yuyup, Millitimizning Üstidin Érqi we Kultural Qirghinchiliq Élip Bériwatidu! Tashpolat Teyip Ependi, Halmurat Ghopur Ependi, Yalqun Rozi Ependi, Abduwadir Jalaliddin Ependi, Rayile Dawut Xanim We Chimen’gul Awut Xanim Qatarliqlar Shu Seweptin Türme We Lagérlarda Yétiwatidu!
Bir Ademning Zéhni Kontrol Qiliniwatqan Bolsa Karayiti Chaghliq, Emma Bir Liderning Yaki Bir Pütün Milletning Zéhni Kontrol Qiliniwatqan Bolsa, Uhalda Bu Intayin, Intayin, Intayin… Xeterliktur!
Zéhin Kontrollighi Eslide Jinayi Ishlargha we Pissixik Késelliklerge Ishlitilip, Ijabiy Netijiler Qazanduridighan Bir Xil Spirituel, Diniy we Ilmi Usul Bolup, Insanlarni Buni Esirlep Yaxshi Niyet Bilen Yaxshi Ishlargha Qollunup Kelgen. Kéyinki Yillarda Uchur Ilimi we Éliktronluq Sandandiki Arxiplarning Éship Bérishi Bilen Zéhin Kontrol Ilimimu Barghanche Murekkepliship Kétiwatidu! Shundaq Qilip, Kiching, Ottura we Keng Kölemlik, Qisqa, Ottura we Uzun Muddetlik, Shexsi, Ammiwi we Milli Zéhin Kontroli Mewhum Dunyada Sünniy Eqilning Yardimide Intayin Tiz Sürette Yersharigh Yéyilip Xuddi Bir Apettek Insanlarning Xatirjemligi, Bixeterligi we Bexitlik Yashishigha Tehdit Peyda Qildi! Wetinimizde Boliwatqan Insanliq Tiragédiyesining Arqida Biz Körelmeydighan, Bilelmeydighan we Qarshi Turalmaydighan Uchur Séstimisi Arqiliq Heriket Qilip, Qnche 10 Milyon Ademni Xaniweyran Qiliwetken Tiragediye Dunyaning Köz Aldida Misal Süpitide Turidu! Belkim Uyghur Jemiyitige Kompeyuter we Smart Télifonlarni Ishletmigen Bolsa, Bugünki Qan-Yashliq Aqiwet Kélip Chiqmighan Bolaridi!
Sapasiz Kishilerdek Beghrezlik Qilip, Ademler Bilen Erzimes Ishlar Üchün Aqmas Talash we Tartishlargha Kirme, Ajiz Turup Küchlükler Biken Boy Talashma, Hesel Herisidek Tatliq Bal Yigh, Hesel Herisidek Ballarni Bashqalargha Textim Eyle!
Shexsi Gherez, Mudda we Xirisning Arqisidin Diwanidek Yügerme; Özengning Xatirisini Bashta Özeng Qil, Sebir Qil, Adil, Dorust, Pidakar we Exlaghliq Bolghin; Ademlerge, Haywanlargha, Qurut Qongghuzlar we Jel-Janiwarlargha Kim we Qandaq Bolishidin Qettiynezer Shepqet we Merhemet Közi Bilen Qara!
Bashqilar Qildi, Menmu Azraq Qilip Qoyay, Dep Bashqilar Qilsa Sawap, Sen Qilsang Gunah Ishlarni Qilma! Sen Tögidek, Bashqalar Chümülechilik Bolghan Teqdirdimu, Ularni Kichik Körme! Sewebi Rabbim Kichiklerning Qelbide, Sheytan Bolsa Küchlüklerning Qelbidedur! Yarqtquchi Hemmige Qadirdur, Uning Iradisi Bilen Qimmet Bezide Jisimda We Bezide Rohtadur!
Bilmigen Ishlarda Bilidighandek Boliwalma, Bilidighanliringni Kaltek Qilip Bashqalarning Béshigha Urma; Yoqilang Ishkardin Ghorurlinip Bek Kérilip Ketme; Kibiring Séni Qanche Yoqurgha Yamashqanche Shunche Töwen’ge Sürüp Chüshüriwitidu! Samandek Yashap Tagh Körün’gendin, Bughdaydek Yashap Tupraqlar Astida Qal! Sen Sendin Kichiklerdin Chong, Emma Sendin Chonglardin Kichik! Sen Tengrining Ayaqliri Astigha Roku Qilmighunche Örlidim Digenche Chongqur Chökisen! Paydisi Yoq Heweslerning Arqisidin Qoghlima; Sendiki Rohiy, Jismani we Meniwi Chongluqning Eslide Sanga Emes Yaratquchi Allahgha Mensuplighini Unutma; Sen Oylighiningdin Kichik, Chongaytish We Kichiklitishni Rabbim Belgüleydu; Sening Tuyghan, Körgen, Abglighan we Bilgenliring Bir Chüshtur! Yaxshilar Yaxshi Tebir Berse Aqiwet Yaxshi Bolidu; Yaxshilar Yaman Tebir Berse Aqiwet Yaman Boidu! Kichikligingni, Muhtajlighingni, Ajizlighingni we Muhtajlighingni Esla Unutma!
K.U.A
24.05.24 Gérmaniye
☆☆☆><☆☆☆
Izzet we Hürmetlerimiz Shundaqla Muhabbet we Merhemitimiz Herzamanqidekla Üntünsiz, Tinimsiz we Tamasiz Halda Weten we Millet Üchün Toghra Yolda Kiche-Kündüz Qan-Ter Aqquzup Xizmet Qiliwatqan, Wetenning Sütini Halallap Emgen Alijanap we Exlaghliq Insanlarimizgha Mensuptur!
Millitimizge Nime Boldi?! Bu Mesxushtluqlar Nime Üchün?! Bu Bixutluqlae Nerdin Keldi?!
☆☆☆><☆☆☆
Düshmen Ghayet Zor Küch Bilen Uyghur Millitige Qarshi Izchil Heriket Qiliwatidu! Hazirqi Zaman Tariximizda Uyghurning Emdi Aghzi Ashqa Tegse, Burni Yene Mushqa Tegdi! Milliy Dawa Azraq Tüzülishke Bashlapti Yene Köz Tegdi, Yene Tügümes Qest we Buzghunchiliqlar Keyni Keynidin Otturgha Chiqmaqta!
Xen Tajawuzchilirini Uyghur Milliy Herkitige Buzghunchiliq Qilishta Ejdatliridin Miras Qalghan „Yolwasni Taghdin Ayriwitish“, „Setengler Bilen Baplash“, „Öz Yéghida Özini Qorush“, „Öz Göshide Yemchük Tashlap, Béliqning Yoghonini Tutush“, „Kütmigen Tereplerdin Saldirip, Muntizim Qoshunlirini Weyran Qilish“, „Yéqindikilirini Pul Bilen, Yiraqtikilirini Hiyle Bilen Jimiqturush“…Qatarliq 72 Xil Hüner Bilen Heriket Qiliwatidu!
Düshmenlerning Qoli Uzun, Tili Baldek, Dasqini Keng Bolghachqa Sétilidighanlar Otning Qurutidek Köpüyüp Ketti!
Milletning Serxilliri, Yolbashchiliri Hésaplinidighan Wetenperwerler we Milletperwerlerning Pilanliq Shekilde Yüzi Tökülüp, Nazaret Astigha Élindi! Muntizim Qoshun, Sünni Bir Ammiwiy Heriket Bilen Düshmenni Körmey Tarmar Bolup Ketish Girdabida Turiwatidu!
Weten we Milletning Binasini Düshmen Arxitekturlar Qurup Chiqip, Qoshunni Chöllerde Aylandurup, Urush Qilmay Turup Meghlup Qilish Sennitini Pilanliq Yol Qoyuwatidu! Ishning Ghelite Teripi Qurulush Matériyallirigha Belgü Qoyup, Nomur Salghan Muhimlirini Shalliwitip, Özliri Pilanlighan Maymaq we Egrilirini Sirlap Ishlitishtur! Tirek Bikardin Bikarghala Qettiy Lingshimaydu; Boliwatqan Bezi Ishlar Sewepsiz Emes! Weqe we Hadisiler Sünni Peyda Qilin’ghan Bolup, Milletning Yoligha Asmanda Tor, Yerde Qapqan Digendek Qatmu-Qat Azgallar Pulanliq Quruldi! Sehnidikilerning Chirayidiki Külkemu, Yighamu Bir Sinariye Bolup Qaldi Xalas! Senki Bu Millet Döt, Ular Eqilliq, Shunga Teshkilatnimu Ular Qurup Béridu, Reyisnimu Ular Saylap Béridu; Jazanimu Ular Béridu; Mukapatnimu Ular Tarqitidu! Jennetkemu Ular Bashlap Kiridu! Qolidin Ish Kélidighanlar Azdurulghan Awamning Sayiside Ishenchisini, Ümüdini we Ghayisini Yoqatti; Yemge Köndürülgenler Düshmenler Chalghan Sazgha, Ular Teyyarlighan Tiyatérxanida Rol Éliwatidu! Goya Körünushte Hemme Ish Bekla Yaxshi Kétiwatqandek Qilghan Bilen Qotandiki Qoylar Allaburun Qushxanigha Heydep Méngildi!
Göshni Kimge, Yaghni Kimge, Tireni Kimge Sétish Toxtamliri Tuzülüp Boldi! Gep At Aylixan’gha, Yol Sarixan’gha Toghrilap Éytip Bolundi! Sözler Xuddi Riyalliqtek Qilindi, Wediler Bérildi; Düshmen Barliq Resimlerni Aylandurup, Chörüp, Tiklep, Yiqitip Körsütüp, Qilmaqchi Bolghan Istiratégiyelik Ishlirini Taktika Bilen Bashliwetti! Bu Milletning Zéhni Tormuzlinip, Méngisi Birde Qizitilip, Birde Sowutulup, Jamaet Pikiri Bashqa Bir Tetepke Qayduriwetilishke Bashlidi; Bashta Alihan Töre, Andin Ahmetjan Qasimi, Andin Mesut Sabiri, Andin Seypidin Ezizi, Andin Tömür Dawamet, Andin Ismayil Emet, Andin X Tiliwaldi, Andin Ablet Abdureshit, Andin Nur Bekiri, Andin Shöhret Zakir, Andin Erkin Tunyaz Wezipige Qoyulghandek Ish Boldi! Alihan Töre Dewlening Qayta Ali Wezipisige Qoyulmidi, Ahmetjan Qasimi Qayta Teyinmlenmidi, Seypidin Ezizi Qaytidin Saylanmidi, Emma Wangjin Bilen Wanginmao Qazan Béshidin Hich Ketmidi! Ademler Pikir Dunyasida Ilgirkidekla Qaymuqturiwitilip, Yol Körsetküchi Istirilkilar Saet Istirilkisidek Heriket Qiliwatidu! Nishan Bir Kéche Kündüzde 360 Terepni Körsetkili Turdi. Tertip, Intizam, Qayide we Pirinsiplarni Uyghurlarni Uxlutushta Kespi Terbiye Körgen Ademler Belgüleshke Bashlidi! Poyizning Shopuri Maska Taqap Heydigendek Ish Boliwatidu! Poyiz Xadimliri Görege Élindi, Pilan Boyiche Xuddi Hemne Ishlar Tebiyi Tereqqi Qiliwatqandek Saxta Bir Sehne Arqiliq Yolwaslar Taghdin Ayriwitildi! Milletning Zéhni, Eqli we Pikiri Mangqurtlarning Teshkillik Düshmen’ge Masliship Bérishi Bilen Kontorul Qiliniwatidu! Kütülmigen Ishlar Yüz Bérishke Bashlidi; Eng Yaman Bolghini Zhongguo Hökümiti Uyghur Teshkilatlirini Uyghur Teshkilatliri Arqiliq Ajizlashturup, Uyghur Serxillirini Uyghur Serxillirining Qoli Arqiliq Urup Dumbalap, Milliy Musteqilliq Herkitimizning Saghlam Tereqqi Qilish Yolida Putlakashang Peyda Bolishigha Sewep Boldi! Bashta Sherqi Türkistan Jumhuriyiti Sürgündiki Hökümetini Paechilap Yoqatti, Andin Teshkilatlar Ara Ittipaqsizliq Peyda Qilip, Millitimiz Arisida Inaqsizliqni Ewij Aldurdi, Emdi Nuqtiliq Qurulush Dunya Uyghur Qurultiyining Rehberlirige Qara Chaplap, Teshkilatning Xelqara Nopuzigha Qarshi Chish Tirnighi Bilen Ölgüdek Zeherxeldilik Qiliwatidu!
Wetenperwerler, Milletperwerler Bir Birini Chishlep, Yarilandurup, Ittirip Yiqitip, Urup Dumbalap, Tatilap, Tirmilap Öz Ara Yüz Közlirini Qan Qiliship, Bir-Birining Eyipini Échip, Öz-Ara Ora Kolushup, Düshmenliship, Ishench, Sadaqet we Pidakarliqlarni Exlet Bazirigha Tashlap Bérip Sorunni Niqapliq Ademlerge Tashlap Berdi! Düshmen Ghayet Zor Meblegh Sélip, Axmaq Ademlerning Dötligidin Paydilinip, Weten Ichi We Siritida Bu Milletni Muasirige Éliwatidu, Chember Barghanche Tariyiwatidu! Uzaqqa Qalmay Eger Xuda Bu Milletke Ich Aghritip Rastinla Bir Möjize Yüz Bérip Qalmighan Teqdirde Millitimizge Alaqidar Hemme Ish Teltöküs Meghlup Bolidu!
Geboren: 31. Mai 1819, West Hills, New York, Vereinigte Staaten
Verstorben: 26. März 1892, Camden, New Jersey, Vereinigte Staaten
Beeinflusst von: Ralph Waldo Emerson, Abraham Lincoln, Edgar Allan Poe, Oscar Wilde, Mehr
Geschwister: George Washington Whitman, Hannah Louisa Whitman Heyde, Mary Elizabeth Whitman.
K.U.A
26.05.2024 Gérmaniye
☆☆☆><☆☆☆
Heq-Naheq Tarazisi Bolmighan Yalghanchi, Aldamchi we Rengwaz Bir Milletning Aqiwiti Nomus Bilen Axirlishidu! Ar-Nomusni Bimmeydighan Milletni Hichkishi Közge Ilmaydu! Nomus Hawa, Nomus Su, Nomus Tupraq we Nomus Ottur! Bu Tört Xiliti Buzulghan Bir Millet Nomussiz Kélidu! Nomussiz Milletler Dayim Qarangghuluq Ichide Yashaydu, Yorughluqtin Ölgidek Qorquydu; Heqiqetni Körelmeydu; Heq-Adalettin Nepretlinidu; Herqandaq Sharayitta Hür we Azat Yashiyalmaydu! Nomussiz Bir Milletning Dewliti Ya Mustemlike Astida, Ya Bolmisa Mehkumluq Astida Bolidu! Nomussiz Millette Ghurur we Wijdan Bolmaydu! Nomussiz Milletler Qulluqni Mertiwe, Mehkumluqni Merhemet we Ishghaliyet Astida Yashashni Bexit Dep Chüshünidu! Nomusluq Bir Milletning Teqdiri Nomusluq Yollar Bilen Hel Bolidu! Nomussiz Bir Milletke Nomussiz Bir Millet Hökümranliq Qilidu! Nomussiz Bir Milletning Teqdiri Qanunsiz Yollar Bilen Nomussizliq Bilen Birterep Qilinidu! Nomussiz Bir Milletning Hökümdarlirimu Nomussiz Bolidu! Nomussiz Bir Millet Toghra- Xata, Heq- Naheq, Güzellik we Rezillikni Ayrimay Xuddi Maldekla Yashaydu! Nomussiz Bir Milletning Aqiwiti Halak Bolush we Yoqulush Bilen Axirlishidu!
K.U.A
26.05.2024 Gérmaniye
☆☆☆><☆☆☆
Méning Uyghur Jemiyitige Kitap Oqush we Bilim Élish Heqqide Deydighanlirim!
>>>☆<<<
Méning Uyghur Jemiyitige Kitap Oqush we Bilim Élish Heqqide Deydighanlirim Gérman Peylasopi Arthur Schopenhauersning Bu Heqte Oylighnliri we Yazghanliri Bilen 100% Oxshashtur!
Adem Xata Bolghan Yimek-Ichmektin Jismani Jehettin Zeherlen’gendek Paydisiz Bilimler Arqiliq Roh we Meniwiyet Jehettin Hem Zeherlinip Halaketke Yüzlinishi Mumkin! Bir Jemiyette Bilim Arqiliq Otturgha Chiqiwatqan Nersiler Jemiyet Ezalirining Zörür Bolghan Exlaqi, Ijdimayi, Siyasi we Iqtisadi Éhtiyajlirini Qamidiyalmighanda, Bir Pütün Millet Meniwi Jehettin Kirzis Ichide Qalidu!
Uyghur Jemiyiti Milliy, Diniy, Kultural, Siyasiy we Iqtisadi Tereplerdin Éghir Kirzisqa Patti!
Biz Uyghuristan Xelqining Rohiy, Meniwi, Kultural, Siyasiy we Iqtisadi Küreshlirimiz Éghir Kirzis Ichige Gheriq Boldi! Hazirqi Ichki Tashqi Weziyitimizdin Qarighanda Milliy Maaripimizning, Milliy Medeniyetimizning, Milliy Kimligimizning Xeter Astida Qalghanlighi Melum Bolmaqta! Bu Digenlik Ziyalilirimizning, Ölimümalirimizning We Siyasiy Paaliyetchilerimizning Meghlup Bolghanlighi Digenliktin Bashqa Bir Nerse Emestur Hich!
Buningdin Biliwélishqa Boliduki, Pikir, Iddiye, Ediligiye we Ghaye Heqqide Yeziliwatqan Eserlirimiz, We Milliy Naarip Orunushlirimiz, Diniy Telim-Terbiyemirimiz Tüzükrek Ishqa Yarimidi; Bu Digenlik Milliy Qediriyetlirimizge Ayit Maddiy we Rohiy Bayliqlirimizning Islahat Qilinish Dewri Yétip Keldi Digenliktur!
Paydisi Bolmighan Bilermenler we Bilimler Herqanche Jelip Qilarliq Bolsimu, Muhimdek Qilsimu Oxshashla Waqti Ötüp Ketken Yimek we Ichmeklerdek Zeherliktur!
Bilim Doragha Oxshaydu, Retsip Bilen Istimal Qilinidu. Akademik Sewiyede Retsip Yézilmighan Bilimler Pewqullade Az Yaki Köp Bolsimu We Yaki Teximu Yaman Bolghiniy Xuddi Derijisi we Terkiwi Üstün Bolghan Küchlük Alkaholdek We Hetta Öltürgüchi Zeherlik Chékimlikler We Ichimliklerdek Ademni Xumar Qilip Qoyidu Axirisida Zeherlep Öltüridu! Bilimlermu Eshu Ichimlik we Chékimliklerdek Körünüshte Yaxshi, Jelipqilarliq, Xushyaqidighan, Hayajanlanduridighan Bolsimu Emeliyette Xeterlik Bolup, Bundaq Bilimler Jemiyitimiz Üchün Xeterlik We Hichbir Tereptin Paydisi Yoq Bilimlerdindur! Shunga Bu Yerde Gérmaniye Peylasopi Ulugh Alim Arthur Schopenhauersning Kitap Yézish, Oqush, Bilim Élish Heqqidiki Kitabining Türkche Nusxisini Diqqitinglargha Sunduq! Kitapni Anglap Yezish, Oqush we Bilim Elishta Nimilerge Diqqet Qilimiz Biliwalalaymiz!
K.U.A
27.05.2024 Gérmaniye
☆☆☆><☆☆☆
Insan Özi Yashawatqan Jemiyette Ösüp Yétilgen Derexqe Oxshaydu!
Méwisining Renggi, Temi, Ozuqluq Miqdari Shu Dewirdiki Shu Jemiyetke Layiq Bolidu!
Insan Eqli, Bilimi we Tejiribesi Köp Hallarda Özi Yashawatqan Jemiyette Yashawatqan Insanlarning Ortahal Sewiyesige Wekillik Qilidu!
Shunga Tereqqi Qilghan Milletler Jemiyitide Yashighanlarning Eqli we Ilmi Sapasi Yoquri Bolidu! Tereqqi Qilmighan Milletlerning Jemiyitide Yashawatqan Insanlarning Medeniyet Sewiyesimu Tereqqi Qilmighan Bolidu!
Eqil, Pikir we Bilimde Tereqqi Qilishni Oylighan Ademlerge Eqilsiz, Bilimsiz we Tejiribesiz Emma Özlirini Eqilliq, Bilimlik we Tejiribelik Chaghlaydighan Ademlerdin Melum Bir Musapede Uzaq Turush Eqil, Bilim We Tejiribening Ösüshi Üchün Paydiliq Ishtur!
Bilimlik Insanlarning Bilimlik Insanlar Bilen Bir Arada Bolishi, Eqil, Bilim we Tejiribining Ösüshige, Tereqqi qilishigha we Güllinishige Paydiliq Bolup, Bu Hal Insaniyet Medeniyitining Tereqqi Qilishi, We Insanlarning Erkin, Hür we Bextiyar Yashishi Üchün Paydiliqtur!
K.U.A
27.05.2024 Gérmaniye
☆☆☆><☆☆☆
Insaniyet Tarixidin Buyan Ilim-Pen Izlinishliri Arqiliq Döt we Axmaqlarning Xatalirining Aldini Élish, Salghan Ziyanlirini Tüzütüsh, Ademning Eqli Tereqqiyatini Berpa Qilish Üchün we Insaniyet Medeniyet Tereqqiyatigha Kapaletlik Qilish Üchün Qanchilik Qan we Ter Bedel Tölendi Tesewwur Qilghilimu Bolmaydu!
-Gérman Yazghuchisi Friedlich Hebbel
>>>>☆<<<
Friedrich Hebbel
Deutscher Dramatiker und Lyriker.
Christian Friedrich Hebbel (* 18. März 1813 in Wesselburen, Dithmarschen; † 13. Dezember 1863 in Wien) war ein deutscher Dramatiker, Lyriker und Erzähler. Sein Pseudonym in der Jugend war Dr. J. F. Franz. Neben seinen Hauptwerken, den beiden Trauerstücken Agnes Bernauer und Maria Magdalena, gehören Liebesgedichte wie Sie seh’n sich nicht wieder, Wenn die Rosen ewig blühten, Naturgedichte wie Sommerbild und Herbstbild sowie einige Balladen, darunter Der Heideknabe oder Liebeszauber und seine Tagebücher zu den Höhepunkten seines Schaffens wie der Literatur des Realismus. Sein Drama Die Nibelungen stellt die wichtigste Bearbeitung des Epos für das Theater dar.
K.U.A
28.05.2024 Gérmaniye
☆☆☆><☆☆☆
Émparator Buyük Alexander Meshur Peylasop Diogenestin Soridi:
-Men Qilip Béreleydighan Birer Étiyajingiz Barmu Ustaz?
Diogenes Derhal Yerde Yilandek Sunaylinip Kün Nuri Astida Yatti De:
-Aptapni Tosiwalmay Mendin Biraz Uzaqraq Tursingiz Méning Eng Muhim Éhtiyajimni Qarshilighan bolisiz Aliliri,-Dep Jawap Berdi Jasaret Bilen!
Eyni Chaghda Hökümdarlar Peylasoplarning Abroyining Özliriningkidin Bésip Chüshishidin Ensirep, Aralap Ularni Özi Turiwatqan Yurttin Bashqa Yurtqa Sürgün Qilatti, Yaki Türmige Tashlayti, Weyaki Ölüm Jazasigha Tartatti!
Alim, Stoicizim Peylasopi Diogenesbing Hökümdar Bilen Bolghan Bu Söhbitning Menasi Intayin Chongqurdur!
K.U.A
29.05.2024 Gérmaniye
☆☆☆><☆☆☆
Toghra we Xata Digen Ikki Söz Bar! Emma Heddi Hésapsiz Toghra We Xata Bar! Ademler Toghradin Kéyin Qaysi Xataning, Xatadin Kéyin Qaysi Toghraning Kélidighanlighini Bilmeydu! Shunga Qaysi Toghra we Qaysi Xataning Aktiwal Ikenligige Höküm Qilish Qiyin Bolghachqa Ademler Xatani Toghra, Toghrani Xata, Dep Turiwalidu! Dimisimu Toghra, Hemme Ademning Qilghan, Etkini Toghra, Emme Eng Derijisi Yoquri Bolghan Toghra Heqiqi Toghra; Eng Derijisi Yoquri Bolghan Xata Heqiqi Xatadur! Bezen Toghralar Menggü Toghra Bolmighandek, Bezibir Xatalarmu Menggü Xata Bolmaydu!
Epiktet (altgriechisch Ἐπίκτητος Epíktētos, lateinisch Epictetus; * um 50 in Hierapolis in Phrygien; † um 138 in Nikopolis in Epirus) war ein antiker Philosoph während der römischen Kaiserzeit. Er zählt zu den einflussreichsten Vertretern der späten Stoa.
Als Sklave gelangte Epiktet nach Rom, wo er in Kontakt mit stoischen Lehren kam und auch selbst zu unterrichten begann. Aus Rom vertrieben, begründete er in Nikopolis eine Philosophenschule, an der er bis zu seinem Tod lehrte. Da Epiktet selbst keine Werke verfasste, ist seine Philosophie nur durch die Aufzeichnungen seines Schülers Arrian überliefert.
Seine Lehre behandelt vor allem ethische Fragen und stellt die praktische Umsetzung philosophischer Überlegungen in den Vordergrund. Im Zentrum seiner Ethik stehen die innere Freiheit und moralische Autonomie eines jeden Menschen. Epiktet trennt strikt zwischen Dingen und Zuständen, die sich außerhalb der menschlichen Macht befinden und daher als gegeben angenommen werden müssen, und solchen, die das Innerste des Menschen betreffen und daher ausschließlich Gegenstand seines Einflusses sind. Außerdem entwickelt Epiktet ein Konzept der sittlichen Persönlichkeit, die nach seiner Ansicht das Wesen des Menschen darstellt. Menschliches Handeln wird für ihn aber stets auch von Gott bestimmt und gelenkt, der in jedem einzelnen Menschen, der Welt und dem eine Einheit bildenden Kosmos direkt anwesend ist. Da dieser göttliche Kern allen Menschen gleichermaßen innewohnt, muss die Menschenliebe unterschiedslos allen gelten.
Die Rezeptionsgeschichte der Lehre Epiktets ist vielschichtig. Nach einer ersten kurzen Blüte im 2. Jahrhundert geriet er während des Mittelalters im Westen weitgehend in Vergessenheit. Auf indirektem Weg – über späteres Schrifttum und christianisierte Umformungen der ältesten Überlieferung – beeinflussten Konzepte Epiktets jedoch christliche Autoren von der Spätantike bis in die Neuzeit maßgeblich, auch wenn diese Schriften nur noch in loser Verbindung mit dem Namen Epiktets standen. Die Aufzeichnungen seines Unterrichts wurden in der Renaissance erneut bekannt und wirkmächtig.
K.U.A
29.05.2024 Gérmaniye
☆☆☆><☆☆☆
Bezide Bezenbir Adem Neslige Hich Oxshimaydighan Ademlerni Körsem Adem Diyishtin Nomus Qilsam, Bezide Bezibir Haywan’gha Oxshimaydighan Haywanlarni Körsem Haywan Diyishtin Nomus Qilimen! Yana Bezide Bolsa, Emma Lékin Bezenbir Musulmanlarning Ish-Heriketlirini Körsem Minglarche Epsuski Undaqlarni Musulman Diyishtin Ölgüdek Nomus Qilimen! Beziler Adem Emma Sheytan Yolida, Beziler Haywan Emma Insan Yilida, Beziler Musulman Emma Musulmanliqqa Zit Yollarda, Beziler Gheyrimusulman, Emma Islam Yolida Yashawatidu!!!
Bilim Jahalet, Nadanliq we Xurapatliq Qarangghuliqigha Yéqilghan Gülxandur! Bilim Insanlarni Haywani Dunyadin Chiqirip, Insaniy Dunyagha Érishtüridu! Bilim Asaslighi Aile Terbiyesi, Mektep Terbiyesi we Jemiyet Terbiyesidin Ibaret Köpligen Tereplerdin Kélidu.Bilim Élish Ademiylikning Yawayiliq Bilen Bolghan Uzaqqa Sozulghan Kürishidur! Bilim Kitap Oqushtin Kélidu! Séstimiliq Bilim Élish Mektep Arqiliq Ishqa Ashidu! Hayat Ügünish Bir Ömür Dawamlishidighan Bir Mekteptur! Mektep Bilim Arqiliq Insanlarning Zéhni, Es-Hushi, Eqil-Parasiti, Oy-Xiyalliri, Tepekkurini Tawlap Chiqidu!
K.U.A
18.05.2024 Gérmaniye
☆☆☆><☆☆☆
Tarixini Untulduriwitish Bir Milletning Zawalliqqa Yüzlinishini Keltürüp Chiqiridighan Hemmidin Toghra we Eng Ünümlük Chare-Tedbirlerning Biridur!
-Amerika Yazghuchisi George Orwell
☆☆☆><☆☆☆
Bu Millet Bilen Yeni Uyghur Milliti Bilen Hepileshkenlerni Xudayim Haman Bir Küni Öz Qudriti Bilen Halak Qiliwitidu!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Bir Nersini Heddidin Ziyade Chüshendürüp Kétishning Özimu Artqtin-Artuq Bir Awarechiliqtin Ibarettur!
-English Yazghuchisi Aghata Kristiye
☆☆☆><☆☆☆
Eng Xeterlik Xasteliklerning Shipasi Etrapimizda Bizni Kütüwatidu! Bu Möjizekar Dora Rak, Jiger, Öpke, Börek, Ashqazan, Qanbésimi (+ we -), Qanqoyuqluq, Immunétsystem Töwenlik we Diyabet Késellikliri Qatarliqlargha Shipatliq Dora Hesel Yaki Qizil Nawat Bilen Demlen’gen Mamkap Kötügi(Löwenzahn.G) Chéyi we Sap He
☆☆☆><☆☆☆
Eqilliq Ademler Derghezep Bolghan Chaghdiki Söz we Heriketlerdin Hezer Eyleshni Obdan Bilidu! It Qoghlighanda Egiship Qoghlimaydu, Hürgende Uninggha Oxshash Esla Hürmeydu. Emma Döt Axmaqlar Bolsa Her Poqni Achchiqlan’ghan Chaghda Yeydu!
-Qedimqi Türkiye Peylasopi Pythagoras
☆☆☆><☆☆☆
Etrapimda Ne Artuq, Ne Kamni Körmidim; Etrapimda Ne Toghra Ne Xatani Körmidim; Etrapimda Ne Payda Ne Ziyanni Körmidim! Körmidim Emes Kördüm, Körmigenni Kördüm, Bilmigenni Bildim, Sezmigenni S
☆☆☆><☆☆☆
Barliq Endishe we Teshwishliring Harmonik Istekliringning Sewebidin Qaynap Chiqudu; Eger Qorqu we Iztiraplardin Qurtulup, Tinch Yashamni Oylisang Kündilik Hayatingda
Xarmoniyesizlikni Izde We Tap Andin Xatirjem Halda Bolishigha Yasha!
-Hezreti Mawlana Jalaliddin Rumii
☆☆☆><☆☆☆
Teshwish we Endishelirimizni Riyalliqtin Halqighan Derijide Özimiz Mubalighe Qiliwitilishini Yaxshi Körimiz!
-Roma Peylasopi Seneka
☆☆☆><☆☆☆
Oqughan Adem Özini, Xudini, Yolini Bilidu; Ghezibini, Keypiyatini we Xuy-Peylini Bashquralaydu! Ghurur, Wijdan we Exlaqni Birinchi Orun’gha Qoyidu! Heqsizliq, Zulum we Adaletsizlikke Qarshi Turidu! Heqsizliqqa, Zulumgha we Adaletsizlikke Uchrihanlar Terepte Turup Rezillikke Qarshi Küresh Qilidu! Eger Bizning Bilermenlerimizde Bu Birqatar Xususiyetler Tépilmisa Ularni Esla Bilim Igiliri Qatarida Sanighili Bolmaydu!
K.U.A
18.05.2024 Gérmaniye
☆☆☆><☆☆☆
Bazar Chaqqanningdur, Kech Qalghanlar Ziyandin Toyghidek Ziyapet Chékidu!
-Roma Peylasopi Seneka Younger
☆☆☆><☆☆☆
Qedri-Qimmet Bolsa Razimenlik, Halawet Bolsa Qanaettur!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Qorqushning Sewebi Jahalettindur!
-Yunan Peylasopi Seneka
☆☆☆><☆☆☆
Bugünki Dewrimizdiki Eng Chong Problem Mukemmel Telim-Terbiye Körmigen Igizge Chiqiwalghan Pakar Insanlarning Arqa Arqadin Jinayet We Gunah Ishligenligidindur!
-Thomas More
☆☆☆><☆☆☆
Muwapiqiyet Qazinishning Siri Aktip Dunyaqarash, Qelib Güzelliki, Semimi Niyet, Estayidilliq Bilen Tallan’ghan Ghaye, Xalis Pidakarliq, Ishench we Étiqat, Mol Bilim we Yéngilmes Jasarettur!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Bashqalar Üchün Yardem Qolini Sozup, Hichbolmisa Ularning Bir Dane Paxalchilik Bolsimu Yükini Toshuwatan Birsi Esla we Esla Yaman Bir Adem Emestur!
-Insanpewer English Yazghuchisi Charles Dickens
☆☆☆><☆☆☆
Bir Tereptin Islaha Qilip, Yene Bir Tereptin Yol Xeritimizni Belgüleymiz!
-Yunan Peylasopi Heraklitus
☆☆☆><☆☆☆
Hayatning Tüp Menasini Tégi Tektidin Chongqur His Qilghanlar Esla Müshküllatlar Aldida Temtirep Qalmaydu; Ghelbe We Muweppeqiyetler Aldida Bashqilardin Alqish We Maxtashlarni Tama Qilmaydu!
-Yunan Peylasopi Epiktetus
☆☆☆><☆☆☆
Bashqalar Üchün Yardem Qolini Sozup, Hichbolmisa Ularning Bir Dane Paxalchilik Bolsimu Yükini Toshuwatan Birsi Esla we Esla Yaman Bir Adem Emestur!
-Insanpewer English Yazghuchisi Charles Dickens
☆☆☆><☆☆☆
Özini Xata Terepke Emes, Toghra Terepke Qarap Islah Qilishni Bilish Eqilliq, Bilimlik We Tejiribilik Bolghanliqning Roshen Alamitidur!
Oqughan, Bilim Alghan, Töhpe Yaratqan Adem Özini, Riqabet, Düshmenlik, Heset we Ichi Tarliq Qatarliq Düshmenlerning Qorshawida Tek Béshigha Yalghuz Qalghandekla His Qilidu!
Hemme Nersining Sanggha Qarshi Turup, Étilghan Oq we Tashlarning Sanggha Urulup, Taza Yalghuzluq His Qiliwatqan Chaghliring Boran-Chapqun Küchüyüp Séning Téximu Yükseklerge Kötürüliwatqan Waqting Bolup, Buningdin Hergiz Köngülni Yérim Qilmay, Özengdin Pexirlinishing We Uchushni Dawam Qilishing Lazimdur!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Eger Ügen’gen Bilimliringni Addi Usullar Bilen Bashqalargha Chüshendürelmigen Bolsang, Bu Sen Ügünüp Boldum, Bilimen Dep Qarighan Ashunersini Toluq Ügünüp Bolalmighanlighingning Roshen Alamitidur!
-Gérmaniye Peylasopi Albert EinStein
☆☆☆><☆☆☆
Yalghanche Kazzaplar Bilen Esla Tartishma; Her Rezilliklerni Ishqa Sélip Séni Osal Ehwalgha Chüshürüp Qoyidu! Yalghanchi Kazzaplar Hiylemékirliridin Pexirlinidu, Sen Bolsang Nomus Qilisen! Yalghanchi Kazzaplar Özlirining Namertligini Qolliridiki Ötkür Qural Hésaplaydu; Sen Bolsang Ajizliq, Gunah we Jinayet Dep Qaraysen!
Hemmidin Muhimi Erkinliktur! Wezipeng Bedel Qandaq Bolishidin Qettinezer Tölep, Eng Awal Erkinlikke Chiqish Bolsun, Andin Xalighan Shekilde Hür we Azat Yasha!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Bayraq Sining Nomus, Sherep we Wijdaningdur! Bayraq Séning Kolliktip Kimligingdur, Bayraqni Söyüsh Özini Söyüsh Digenliktur!
KUA
☆☆☆><☆☆☆
Hawagha, Nurgha, Sugha we Tupraqqa Muhtaj Bolghanlar Hayatini Dawam Qiliwatqanlar; Hawagha, Nurgha, Sugha we Tupraqqa Muhtaj Bolmighanlar Hayatini Dawam Qilishni Toxtatqanlardur; Bilimge Intilip Turghanlar Bolsa Hayatqa Telpüniwatqanlar; Kitap Oyuydighanlar Bolsa Bir Nersini Bilidighanlar; Kitap Oqumaydighanlar; Bilim Élushqa Peqet Ihtiyaji Yoqlar Bolsa Hich Nersini Bilmeydighanlardur! Kitapni Bilishni Xalaydighanlar Ash-Nan Yimisimu Oquydu; Kitap Oqup Bilishni Xalimaydighanlar Bilim Tashqa Yézilghan Kitap Bolsamu Choquydu!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Bir Qaramaqqa Dunya Qarishing, Qimmet Qarishing we Güzellik Qarishing Ilghar we Medeniyetlik Milletlerge Emes, Belki Mektap Yüzi Körmigen Yawayi Xeliqlerge Oxshap Tursa, Bashqalar Qandaqmu Sanga Ishench Qilsun, Ümit Baghlisun we Yardem Qilsun! Hazirqi Halitimiz Démisekmu Özimizge Ayan, Arqida Qalghan Bir MilletBiz; Shunga Hemmimiz Dolimizni Qorup, Dinggoslap Kochigha Chiqiwalmay, Qolimizdin Kelgenlerni Qilip, Sehnini Azraq Yasap we Jabdup, Uninggha Yarashqudek Ademler Bilen Ish Élip Bérip, Küresh Dirammisining Kéyinki Perdilerni Yaxshi Oynash Üchün Adem Yétishtürüp Chiqsaq Eng Toghra Qilghan Bolimiz!
Siyip-Chichish Tögilerning Mazarliqta Qilar Ishi; Öz Jéning Qimmettliktur Parildaydu Ichi Téshi; Axmaqlar Yalishidu Biri Erkek Biri Chishi.Heqiqet Köksige Patar Zalimning, Awamgha Bülep Kelgen Qanliq Chisi! Tullar Peryat Qilar, Zerdap Ichi; Munglunup Yitimler Yighlar; Namertleshti Zaman, Qara Kishi Bilen Aq Kishining Nime Ishi; Qoylar Otlaydu Ölümzarliqta, Kalilar Yighlaydu Qassapxanida, Astida Olturup Manta Yeydu, Yiqilghan Asman Astida Ghemsiz Kishi!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Heqiqi Ademiylik Insanlarning Adem Bolushdiki Tüp Sewebidur; Muellisep Zalim Bir Jemiyette Isil Ademler Türmide Yashaydu! Ichide Yashawatqanlar Bilen Téshida Yashawatqanlarning Deptiri Xudaning Qolidadur! Wetini Üchün Qan we Ter Aqquzghanlarning Mertiwisi Her Ikki Dunyada Yüksektedur! Adem Bolup Tughulup Qoyush Yetmeydu; Heqiqi Adem Bolush Muhim, Adem Bolmay Ish Qamlashturghili Bolmaydu, Awal Adem Bolghanda Andin Hemme Ishni Toghra Qilghili Bolidu! Uyghurlar Icjidin Tarixta Talay Qehtimanlar Chiqqan, Bezillirini Bizning Ekdatlirimiz, Bezilirini Bowillirimiz, Bezilirimi Atalarimiz Körheniken; Hemmidin Ehmiyetlik Bolghini Mana Men Ularning Biri Bilen Bir Yurtta Tughuldum, Bir Mektepte Oqudum, Bir Kesipte Ishlidim! Bu Shexis Méning Tughqunum, Dostum, Sawaqdishim we Sebdishim Yalqun Rozi Ependidur! Yalqun Rozi Ependi Xen Hökümitining Türmiside Naheq Yétiwatidu! Yalqun Rozidin Pexirlinimen, Rabbim Uning Yar we Yardemchisi Bolsun!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Türkçe yazmak kimsenin elinden gelmiyordu. Türk’ün gençleri, güzel sanarak, Farsça şiir söylemeye özeniyorlardı. Ben Türk olduğum için, Türkçe’nin üzerine gittim. Türkçe Divanım ile, tüm Türk yurtlarını bir ettim.
-Ali Şir Nevai, Muhakemetü’l Lugateyn,s. 148
☆☆☆><☆☆☆
Ikki Qulaq Bir Éghizimizning Bolishida Bir Hikmet Bar Bolup, Menasi Köpraq Anglap, Azraq Gepqilishni Bildüridu!
Eger Her Küni Oyghunup Nepes Alalighan, Oyliyalighan we Hozurlinalighan Bolsang, Uhalda Shühbesizki Bu Bir Izgülükning Alamitidur! Shüküre Qil, Söyün we Özengni Bextiyar Sana!
– Romaning Stoyachi Peylasopi Markus Aurelius
☆☆☆><☆☆☆
Hayatning Eng Éghir Tragédiyesi Tizlikte Qérip, Intayin Asta Sürette Bilimlik we Eqilliq Bolushimizdur!
Bu Dunyada Yaman Ish We Heriketlerni Qilghanlardin Ölgidek Nepretlinimen; Emma Téximu Köp Yamanliqlardin Üstün Kélish Üchün, Küresh Meydanlirida Reqiplerge Yamanliq Qilishqa Mejburlininen! Bu Xuddi Heqsizliq Bilen Qilinghan Urushqa Heqqaniyet Üchün Jengk Élan Qilghan’gha Oxshaydu!
Beziler Gülge Oxshaydu Emma Puriqi Yoq; Beziler Puraqliq Emma Güzelliki Yoq! Ejdatlarning Süyi Bar Yerning Oti, Oti Bar Yerning Süyi Yoq,- Digen Gépi Del Eshundaq Bolsa Kérek!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Milletler Heq we Adaletni Bayraq Qilip Béshidin Igiz Közürgende Güllinip, Heq we Adalet Bayrighi Untulghanda Bolsa Zawalliqqa Yüzlendi!
-Manly P. Hall
☆☆☆><☆☆☆
Özini Özi Bashqurushni Bilmeydighanlar, Bashqilarning Boyunturighi Astigha Chüshüp Qalidu!
-German Peylasopi Friederich Nietzsche
☆☆☆><☆☆☆
Zulum we Iskenjige Qarshiliq Insanda Tughma Bilidu! Chünki Kishlik Hoquq Igilik Hoquqtin Üstün Turidu!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Eminlik we Bixeterlikni Dep Erkinliktin Waz Kechishni Niyet Qilghanlar Anche Uzaqqa Barmay Ularning Her Ikkisidin Mehrum Qalidu!
-Ulugh Alim Binjamen Franklinn
☆☆☆><☆☆☆
Milliy Iradini Aniy Körüp, Milletning Beshigha Kelgen Siyasi Kirzisqa Köngül Bölüshtin WAZ Kéchish Inqilapqa Asiliq Qilishqa Oxshash Bolup, Buning Jazasi Eslide Hichnimige Erzimeydighan Yat Milletlerning Ayaqliri Astida Cheheylinishtin Ibarettur!!!
-Yunan Peylasopi Aplaton
☆☆☆><☆☆☆
Uyghur Oghli Yalqun Ruzi Ependining Sot Üstidiki Ashu Meghrur Qiyapettiki Resimige Qarighan Adem Eger Kallisi Jayida Bolsala Nime Qilishni Özi Obdan Bilidu!
Sen Yaxshi Körgennila Emes, Belki Eng Aldinqi Shert Séni Yaxshi Körgenni Ömürlük Hemraliqqa Talla! Séni Söygenler Artuqchilighingnila Emes, Belki Kamchulighingnimu Söyüdu!
-Gérman Aqiliyetliridin
☆☆☆><☆☆☆
Bilim Igisi Bolghan Biri Muhabbet, Heqiqet We Adaletning Sahibidur; Bilim Igisi Bolghan Biri Exlaq Igisidur, Xatalardin Uzaqtur, Toghraliqqa Eng Yéqindur; Dost-Yarenlirigha Körsetken Merhemetni Dost we Düshmenliridin we Reqipliridinmu Waqti Kelgende Ayimastur!!!
-German Peylasopi Friederich Nietzsche
☆☆☆><☆☆☆
Dostmu Heqiqi Dosttek Bolsa, Düshmenmu Heqiqi Düshmendek Bolsa Kashki! Erkeklik we Mertlikni Ela Bilgen Wijdanliq we Ghorurluq Bolghan Insanlarni Kimmu Özidin Töwen Körsun! Bezi Yarimas Kishiler We Milletlerning Ne Dostluqqa, Ne Düshmenlikke Esla Sherti Toshmaydu!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Eqilning Küchi Bilimdin Emes Tesewur we Tepekkurdin Kélidu!
-Albert Einstein
☆☆☆><☆☆☆
Nege Barsang Unutma, Chigh Choruqungni Qutrutma!
-Yunan Peylasopi Epicurus
☆☆☆><☆☆☆
Dunya Bilim Apitige Uchridi! Bilimmu Xuddi Yamghurgha Oxshaydu, Nachar Hawa Shertliride Yaghqan Qara Yamghur Maddi we Rohiy Jehetlerdin Qandaq Apetlerge Sewepchi Bolsa, Nachar Meniwi Muhittiki Bilimlermu Oxshashla
Bilim Aktiwal Ilmi Bilim We Waqti Ötken Exlet Bilim Dep Ikkige Ayrilidu! Bilimler Xuddi Dora Retsipidek Tengshep Istimal Qilinmisa Asanla Mesele Peyda Qilidu, Hem Shundaq Boliwatidu. Insaniyet Jemiyitide Bilimning Az Bolishigha Oxshashla Bilimning Heddidin Ziyade Köp Bolishimu Bilim Ékologiyesini Buzup, Ademlerning Jismani we Rohi Jehettiki Saghlamlighini Kardin Chiqiripla Qalmay Yershari Xaraktérliq Meniwi Kirzis Peyda Qiliwatidu! Shunga Bilim Dunyasini Hazirqi Dunyaning Memuri Idare Qilinish Séstimisini Model We Örnek Qilghan Halda Bashqurup, Kilassik Bilimshunasliq Nezeriyesi we Piraktik Ölchemliri Asasida Zamaniwi Bilimshunasliq Ilimini Shekillendürüp, Bu Asasta Bilim Dunyasida Otturgha Chiqqan Maarip Programmisi, Yershari Xaraktérliq Bixeterlik Qanuni we Bir Pütün Dunyada Ijra Qilinidighan Ilmiy Èkologiyelik Tengpungluq Nizami Qartarliq…larni Tüzüp Chiqip, Yéngi Dunya Tertiwige Uyghun Halda Yershari Bixeterliki, Dunya Tinchlighi We Insaniyet Jemiyetining Saghlam Tereqqi Qilishigha Kapaletlik Qilidighan Bir Global Sistéma Berpa Qilip Exlet Bilimlerning, Dunyaning Bilim Ékilogiyesini Buzushigha Yol Qoymasliq Lazim!
K.U.A
12.05.2024 Gérmaniye
☆☆☆><☆☆☆
Nimishqa Jemiyet Ishlirini Bilmigenler Biraz Bilgenler; Biraz Bilgenler Nisbeten Köp Bilgenler; Nisbiten Köp Bilgenler Chongqur Bilgenlerge Qarighanda Bezide Yaxshi Qilalaydu Yaki Xuddi Yaxshi Qiliwatwandek Tesir Peyda Qililalaydu?! Undaqta Bilim Bilmigenning Bilim Bilgen Bilen Nime Perqi?! Bu Nazuk we Ademni Qayniqturidighan Bir Téma Bolup, Yükning Yènikini Oylighandek Kötürüp, Éghirini Kötürgende Bes Salghandek Yaki Injiqlap Ketkendekla Bir Hadisedur! Bu Yaxshi Digen Ölchemni, Shu Jemiyetning Kimning Paydisigha Qoyishigha Baghliqtur!
Bu Oqughuchilar Intizamni Ching Tutmaydighan, Imtahanda Köchürüshke Yol Qoyidighan Muellimlerni Yaxshi Körüp, Intizamni Ching Tutidighan, Imtahanda Köchürüshke Yol Qoymaydighan Muellimlerni Yaman Körgen Hadisige Oxshaydu!
Milliy Teqdir Özige Özi Qarap Turup Yalghanchiliq Qilishni we Özini Özining Aldashini Esla Yaxshi Körmeydu!
Hazirqi Dunya Séstimisida, Sewiyisi Töwen Bolghan Köpsanliqlarning Qimmet Qarishi Asasi Orunda Turghachqa Ularning Wekilining Qimmet, Güzellik we Dunya Qarshi Gerche Xata Bolsimu, Awamning Maddi we Meniwi Énirgiyesi Shular Üchün Xizmet Qilghachqa Aktiwal Bilimge Qarshi Bolghan Séstima Ghelbe Qilidu! Eng Bilimlikler Sinipi we Ularning Otopiyesi Inqilap Derijisige Kötürülelmise Awam Puqralar Teripidin Yitirqilip Chetke Qéqiqilghachqa Jemiyet Tereqqiyati Asta Bolidu, Millet Dunya Milletliring Asta-Asta Arqisida Qalidu!!
K.U.A
12.05.2024 Gérmaniye
☆☆☆><☆☆☆
Ademler Bir Biridin „Eqilliq“, Bir Biridin „Chong“, Biri Biridin „Bilimlik“, Bolup Ketti! Hemme Adem „Bashliq“, Hemme Adem „Ustaz“, Hemme Adem „Qomandan“, Hemme Adem „Alim“, Bolup Ketti! Milletning Qedri-Mitti Aziyip, Reyis Köpüyüp Ketti! Weten we Weten Siritida Chonglarni, Bilimliklerni, Tejiribiliklerni we Töhpikarlarni Hichkim Közge Ilmaydu we Anglimaydu! Hemme Adem Kallisigha Kelgenni Qilidu, Enene, Örpi-Adet we Qayide-Yosun Öldi! Hemmidin Yaman Bolghini Din Ya Susliship Ketti, Yaki Bolmisa Radikalliship Ketti! Bu Millet Xen Tajawuzchilirining Qesten Qilghan Pilanliq, Programmiliq we Séstimiliq Ziyankeshligi Bilen Intayin Éghir Meniwiyet Kirzisigha Duchar Boldi!!!
K.U.A
12.05.2024 Gérmaniye
☆☆☆><☆☆☆
Jemiyetke Yéqin Turup, Adem Tallimay Arlishishtin Qol Üzgenler Birge Bolsa Xeterlik Alwasti Yaki Bolsa Xudadin Biwaste Küch Alghan Ewliya!
-Yunan Peylasopi Aristotles
☆☆☆><☆☆☆
Özlirining Bashqalarning Aldidiki Insani, Wijdani we Exlaqi Jawabkarlighini Anche Közge Ilmaydighan Kishilerdin Hichkimge Xeyir Kelmeydighanlighini Ademler Bilidu we Ulargha Qettiylik Bilen Ishench Qilalmaydu!
-Amerika Yazghuchisi Thomas Payine
☆☆☆><☆☆☆
Salam Hürmetlik Xanim Qérindashlar,
Analar Kününglar Qutluq Bolsun!
Uyghur Analar Her Jayda Aman Isen Bolsun!
UKM
12.05 2024
☆☆☆><☆☆☆
Bezi Bir Sözler Bar Menasi Kitapqa Patmaydu; Bezi Bir Kitaplar Bar Menasi Jahan´gha Patmaydu!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Süküt Intayin Ehmiyetlik Nerse Bolup Altundek Qimmet Yaritalaydu; Arqisida Bilimsizlik Bolghan Watildaqliq Bolsa Bir Tuturuqsizliq Bolup, Xuddi Exletke Oxshaydu!
Bilim Qeyerde Bolsa, Kimde Bolsa, Qaysi Shekilde Bolsa Ügen We Küchlen!
Rohiy we Pissixologiyelik Jehettin Özimizni Tutiwélip, Milliy Dawagha Xeterlik Weziyette Ige Chiqayli!
☆☆☆><☆☆☆
Dostmu Heqiqi Dosttek Bolsa, Düshmenmu Geqiqi Düshmendek Bolsa Kashki! Erkeklik, Mertlik, Wijdanliq we Ghorurluq Bolghanlarni Kimmu Özidin Töwen Körsun! Bezi Yarimas Kishiler We Milletlerning Ne Dostluqqa, Ne Düshmenlikke Sherti Toshmaydu!
Kichik Ishlarni Bahane Qilip, Chong Ishlarda Ziyan Tartidighan Ishlarni Qiliwermeyli! Tarixta Qusur Izdep Yolgha Chiqip, Téximu Yaxshi Qiliwitimen, Dep Shilting Étip Weten We Milletning Eng Chong Ishlirigha Düshmendinmu Éghir Ziyan Salghan Bir Eqli Kalte Xeliq Ikenligimizni Unutmayli! Bundaq Bolsa „Bar Dertni Özem Taptim, Palasqa Yögünüp Soqaqta Yattim“,-Digendek Ish Bolidu!
Dunya Uyghur Qurultiyining 20 Yillighida Nurghun Chong we Ehmiyetlik Ishlar Bolup Ötti; Bular Heqqide Gep Qilidighan Adem Yoq, Yighinning Muhim Programmiliri Axirlashqandin Kéyinki Xoshlishish Chéyida Muzika Chélip, Naxsha Oqup, Usul Oynap, Sennet Bilen Shughullinipsen, Dep Tirnaqtin Kir Izdep Hemmini Yoqqa Chiqirish Ötüp Ketken Axmaqliq we Nadanliqtur!
Bir Milletning Jemiyetining Tüp Alahiydiliki Shekil, Mezmun, Mena Jehettin Bir-Birini Hürmet Qilidighan Maddi we Meniwi Köp Xilliqtin Ibarettur!
Biz Uyghurlar Téxi Yashawatimiz! Weten Ishghal Astida, Millet Mustemlike Astida Qan Yighlawatidu, Buni Bilmeydighanlirimiz Yoqtur! Boliwatqan Pajiyelerni Sanap Tügetkilimu Bolmaydu! Muhajirette Bu Naheqchilikler Üchün Hésap Élishni Oylimaydighan Birmu Teshkilat we Birmu Siyasi Paaliyetchi Yoqtur!
Milliy Herkitimizni Diasporada Tonutqan, Tereqqi Tapauzghan we Toxtimay Küresh Qilishqa Èghir Bedellerni Tölep Küresh Qiliwatqan Sanaqliq Teshkilat we Azghine Siyasi Aktiplirimiz Bar!
Milliy Dawadiki Bugünki Tereqqiyat Shularning Pidakarlighi Bilen Aran Mushunchilik Derijide Otturgha Chiqti! Bu Peqet Xeliqimizning Eng Küchigendin Kéyinki Muwepeqqiyitidur! Bu Millet Buningdin Chongini Qilalmidi!
Shunga Bu Teshkikat we Siyasiy Aktiwistlarimizni Qoghdap Qélishimiz, Tuturuqsiz, Kichik we Erzimes Bahane Sewepler Bilen Ularni Heddidin Ashurup Inkar Qilmaslighimiz Lazim!
Biz Uyghurlar Zulum Astidiki Millet, Ölgen Tupraq Astidiki Millet Emes! Bir Ademning Ölümi Pikir we Kultur Tereptin Bolsa Teximu Xeterliktur! Bir Milletning Tirikliginimu Pikir We Kultur Tereptiki Herikitidin Körüwalghili Bolidu!
Bu Qétim Dunya Uyghur Qurultiyining 20 Yillighi Xatirlinip, Milliy Hetikitimiz Üchün Yene Chong Ishlar Qilindi, Teshkilatning 20 Yéshini Xatirlesh Arqiliq Milliy Dawa Sepidiki Pidakarlargha Ilham we Medet Bérildi!
Biz Ölük Emes Tirik Bir Medeniyetlik Millet! Yighlighan Yerde Yighlap, Külgen Yerde Külüp Dost-düshmenlerge Biz Téxi Hayatlighimizni Namayand Qilishimiz Lazim!
Uyghurlar Pikir we Kultur Tereptinmu Qetliam we Érqi Qirghingha Uchrawatidu!
Ichki Ziddiyet Tenqit we Riqabet Arqiliq, Tashqi Ziddiyet Bolsa Déplomatiye We Küresh Arqiliq Élip Bérilidu! Ichki Ziddiyetni Tashqi Ziddiyet Sewiyeside Élip Bérishqa Bolmaydu! Diyalog Bilen Söhbetni, Söhbet Bilen Munazireni, Munazire Bilen Ilmi Tetqiqatni Pirinsipi, Perqi we Yoli Arqiliq Élip Bérish Lazim; Normidin Ashuriwitishke we Arlashturiwitishke Bolmaydu! Tenqit we Riqabet Öchmenlik we Düshmenlikke Aylinip Ketse Aqiwiti Hergiz Yaxshi Bolmaydu!
Hazir Dunya Weziyiti Bizge Paydisiz Shekilde Intayin Tiz Özgürep Kétiwatidu! Wetende Millitimiz Bir Dozaq Azabini Yashawatidu. Chetelde Düshmen Küchler Milliy Musteqilliq Herkitimizge Qarshi Her Türlük Aghdurmichiliq Herkrtlirini Élip Bériwatidu!
Mushundaq Bir Peyitte Uyghur Millitining Jismani, Rohiy we Meniwi Bixeterliki Üchün Küresh Qiliwatqan Bir Teshkilat we Ichide Rol Éliwatqan Shexislerni Righbetlendürishimiz, Xizmetlirige Ilham we Medet Bérishimiz, Yoqulang Bahane Sewepler Bilen Yüz-Abroyini Tökmesligimiz Lazim!
K.U.A
Uyghuristan Kultur Merkizi
13.05.2024 Gérmaniye
☆☆☆><☆☆☆
Asmandiki Yultuzlardin Tartip Yerdiki Eng Kichik Janiwarlarghiche Tesbi Sirip Rabbimizning Adalitige Hemdusina Oqup Turidu! Yer Yüzi We Alemlerdiki Barliq Mawjudatlar Yeni Mexluqatlarning Nisiwisi we Rizqi Özi Bilen Teng Yaritilghan!
Yultuzlarning Nurigha, Quyashning Hararitige, Derya we Déngizlarning Süyige, Gül-Chicheklerning Puriqigha, Ademlerni Yashnitidighan Hawagha, Ademlerni Hozurlanduridighan Tagh-Deryalargha, Bizni Kötürüp Yürüp Riziqlanduridighan Ana Yerge, Yaxshishimiz Üchün Kèrek Bolghan Türi Milliondin Ashidighan Janliqlar we Ösümlüklerge Biz Yaxshi Yaki Yaman Adem Bolayli Ortaq Halda Pul Tölimeymiz, Birlikte Allahning Adalitide Qandaq Yézilghan Bolsa Shundaq Teng, Adil we Barawer Halda Paydilinimiz!
Alemler Heqning Üstige Adalet Pirinsipi Boyiche Inshah Qilin’ghan. Adalet Heq, Hoquq we Erkinlikning Kapalitidedur! Adaletni Hichkim, Xalighanche Özgertiwitelmeydu! Jahanning
Hesap Kitabi Kiche-Kündüz Uxlimaydu, Tiriktur!
Alemler Adalet Pirinsipining Üstige Qurulghan. Adaletning Zadi Qandaqlighi Tebiyettin Ibaret Xudaning Bu Muqeddes Kitabida Qeyit Qilighliqtur!
Bu Heqte : „Adalet Xuddi Qutup Yultuzigha Oxshaydu; Heqiqetni Tonuydighanlar Kiche-Kündüz Uninggha Telpünidu! Kökte Chaqnap Hemme Ademge Nurini Teng Sépidu,“-Digeniken Ustazi Ewliya Ezem Yunus Emre.
Beziler Xatalashquchini Yaki Toghra Qilghuchini Jazalash We Mukapatlash Arqiliq Toghraliqni Izdeshni Adaletni Izdesh Dep Qaraydu. Emeliyette Undaq Emes, Belki Adaletni Izlesh Emeliyette Semimiyet Arqiliq Semimiyette Yürüp Semimiyetni Izdeshtin Ibarettur! Adem Ewlatliri Nimeni Izlise Shuni Tapidu; Shühbesizki Adaletni Izdigenlermu Adaletni Izdimigenlermu, Izdügichiler We Izdimihüchilerning Tam Eksiche Uning Heqiqi Nuridin Yan Teepte Tutup, Heqiqetni Tonup Turup Yenila Alaqe Ichide Boliwéridu! Emma Izdihüchiler, Izdimigüchiler we Adalettin Hichqandaq Xewiri Yoqlarmu Adalet Ghezilisi Bihisap Bolghan Rabbining Adalitidin Yiraq Yéqinda Turup Behrimen Boliwéridu!!!
K.U.A Germaniye
11.05 2024 Germaniye
☆☆☆><☆☆☆
Bu Birqisim Kishiler Özini Niqap Ichige Élip, Bashqalargha Qaltistek Körsütüsh Üchün Her Herqandaq Shumluqni Qilidu; Nomus Qilishni Esla Bilmeydu; Dayim Bashqalarning Chapinida Xijil Bolmay Terleydu; Birer Qétimmu Öz Aldigha Pikir Qilalmaydu; Nime Diseng Derhal Aldinggha Ötüwalidu; Bir Ishni Ézip Tézip Özining Zéhni, Eqli we Bilimi Bilen Pilanliyalmaydu! Bir Ishni Sen Éyitsang Qilidu, Dimiseng It Yilidin Ishek Yilighiche Paydiliq Bolghan Birer Yéngi Köz-Qrash we Birer Yéngi Pikirni Otturgha Atmaydu! Séning Pikir we Iddiyliringni Teqlit Qilidu, kopiyelaydu, Oghurlaydu, Lékin Sening Hürmiting We Qedri-Qimmitingni Peqetla Qilmaydu! Özini We Özgini Tonumaydu, Hemme Ishni Toghra Qildim, Dep Oylaydu!
K.U.A
14.05.2024 Gérmaniye
☆☆☆><☆☆☆
Dunyadi Eng Rezil Ademla Eger Özining Hökmaranlighini Öz Millitining Külliri We Kömüri Üstige Qurush Pursiti Tughulup Qalsa Hich Ikkilenmeyla Öz Wetinige Öz Qoli Bilen Ot Qoyup Béridu!
-SUNTZU
☆☆☆><☆☆☆
DÜSHMENLER SENI BIWASTE HALDA YÉNGIP CHIQISHQA KÖZI YETMIGENDE SÜYQEST QILISH YOLINI TALLAYDU! SÜYQEST DIGENLIK BIRAWNING AJIZ WE QULAYLIQ BOLGHAN TEREPLERDIN NAMERTLIK BILEN QOL SÉLIP, REQIBINI ASAN YOLLAR BILEN TARMAR QILISHI DIGENLIKTUR!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Dunyadiki Nurghun Ademler Özining Shexsiy Kimligini Bilmeydu; Shuninggha Oxshashla Milliy Kimliginimu Bilmeydu! Bundaq Adem we Ademler Topini Özini we Özgini Bilidighan Milletler Asanla Qul Qiliwiteleydu! Özini Özi Bashquralmighan Adem we Milletler Qaram Milletlerdur! Qaram Milletler Siyaiy, Kultural we Qanuni Heq-Hoquqliri Özining Qolida Bolmighan Béqindi Milletlerni Körsütidu!
K.U.A
Döt, Axmaq we Deltilerning Arisida Qalghan Bir Danishmenning Ünwani Axiri Saranggha Özgürep Kétidu!
-Europa Aqiliyetliridin
☆☆☆><☆☆☆
Bir Nersini Heddidin Ziyade Uzun Chüshendürüp Yürüshning Özimu Artuqtin-Artuq Bir Awarechiliqtin Ibarettur!
-English Yazghuchisi Aghata Kristiye
☆☆☆><☆☆☆
Sen Etrapingdikilerdin, Etrapingdikiler Sendin Uzaqlishiwatqandek Tuyulidighan Bolup Qalghan Ashuchagh, Séning Del Özengge Yéqinlishiwatqan Waqtingdur!
-Gérman Yazghuchisi Hermann Hesse
☆☆☆><☆☆☆
Ademler Arisigha Kiriwalghan Alwastilar Aq Qarini Angqiralmaydighan Beghrezlerni Xuddi Charwigha Oxshash Qaymuqturup, Bular Arqiliq Bir Top Yéterlik Derijide Telim-Terbiye Körmigen Kishilerni Eng Awal Mana Mushundaq Ular Asan Angqiralmaydighan, Ular Bilen Biwaste Alaqisi Bolmighan Epsaniler Arqiliq Aldaydu, Andin Xuddi Maysazarlita Charwa Otlatqandek Bichare Janiwarlar Arqiliq Heqiqet Étizlighini Kelse Kelmes Pétiqlitidu!
Hey Insanlar, Kim Chingraq we Warqirap Gep Qilsa Shuninggha Ishenmenglar! Herqandaq Xatani Toghra Bolghan Girammatika we Logika Bilen Perdazlap, Xuddi Toghradek Qurashturup Chiqip, Bilmeydighan, Nadan we Xurapi Ademlerni Aldighili, Közini Boyighili We Aq Bilen Qarini Astin-Üstün Qilghili Bolidu!
Hey Ademler Ademler Arisidiki Sheytanlar Ademning Resimimi Aylandurup Tutup, Ikki Putini Ikki Béshi, Béshini Yalghuz Puti, Qollirini Qaniti, Dep Tonushtursa Rastmikin Dep Ishinip Qalmanglar! Kichide Hemme Nerse Qara, Kündüzde Hemme Nerse Renglik Körünidu, Disimu Toghra; Chiraqni Yéqip Qoyup, Kichide Hemme Nerse Qara Körünmeydu, Disemu Ishenmenglar, Kichide Hemme Nerse Öz Renggide Körünidu, Kündüzde Hemme Nerse Rengsiz Körünidu, Disemu Ishenmenglar! Eng Yaxshisi Kiche we Kündüzgila Emes Shertler we Imkanlargha Qarap, Tekshürep Tetqiq Qilip Bolup, Toghraliq Tarazisida Tartip, Andin Aldirimay Özenglarni Bésiwalghandin Kéyin Andin Höküm Qilinglar!!!
K.U.A
14.05.2024 Gérmaniye
☆☆☆><☆☆☆
Kishilerning Méngisige Oxshashla, Dunyadiki Milletlerning Méngisimu Körünishte Oxshashqandek Qilghan Bilen Bir Biridin Rushen Periqlinidu! Buning Sewebi Yashighan Jughrapiyesi, Bésip Ötken Kechürmishliri we Medeniyet Tereqqiyati Bilen Munasiwetliktur!
Kishiler we Milletlerning Méngisining Tereqqiyatini San Oqi Arqiliq Ipadilisek Bezi Tereqqiyatlarning Musbet we Bezi Tereqqiyatlarning Menpi Terepke Qarap Kétiwatqanlighini Körümiz! Ilghar Milletlerning Maaripi Jemiyet Ezalirining Ménge Tereqqiyatigha Milliy Maaripi Arqiliq Ige Chiqidu. Arqida Qalghan Milletlerning Maaripi Jemiyeti Qalaq Milletlerning Jemiyet Ezalirining Ménge Tereqqiyatigha Milliy Maaripi Arqiliq Kapaletlik Qilalmaydu.
Arqida Qalghan Milletning Ménge Tereqqiyati Üchün Gerche Ayrim Pirogramma we Pirojékitlar Tüzülmigen Bolsimu Xoshna Milletlerning Endizisi we Ilim-Pen Sahesidiki Serxillarning Pidakarlighi Bilen, Özige Xas Bolghan San We Süpette Asta Bolsimu Özligidin Yene Özining Tizligide Tereqqi Qilip Mangidu!
Shundaq Qilip Ilghar Milletler Jemiyetining Ezaliri Bilen, Passip Milletler Jemiyetining Ezaliri Oxshash Bir Dewirde Körünüshte Oxshash Tereqqiyatni Bashtin Kechüriwatqan, Oxshash Ademlerdek Birge Mawjut Bolup Turidu! Aktip Milletler Küchüyüp, Güllinip Mangidu; Passip Milletler Ajizlap, Waqitning Ötüshi Bilen Tediriji Halda Shallinip Kétidu!
Oxshash Jemiyette Emma Tamamen Bir-Biridin Periqlinidighan Ademler We Milletlerning Zihniy Küchi, Tepekkuri, Bilim Sewiyesi Mewhum Nerse Bolup, Kultural Hadisiler We Medeniyet Izlirini Tekshürüp Tetqiq Qilinmighan we Küchlük Tepekkurgha Tayinip, Tesewwur Qilinmighan Bolsa Uni Köz Arqiliq Biwaste Körgili Bolmaydu!
Jinayetchini Qilghan Yaxshi Ishliri Üchün Teqdirlep, Qilghan Yaman Ishliri Üchün Jazalash Lazim! Yaxshilighi Éship Ketse Mukapati, Yamanlighi Éship Ketse Jazasini Ashurush Lazim! Azraq Yaxshi Ish Qildi, Dep Gunahini Kechüriwitisv; Azraq Yaman Ish Qildi, Dep Mukapatini Qisqartiwitish Xatadur! Gunah Digen Guna, Jaza Digen Jaza! Toghraliqning Ikki Bisi Bar, Her Ikki Teripi Késidu! Heqiqet Sugha Oxshaydu; Ademler Uxlaydu, Adalet Uxlimaydu! Yaxshiliq Hergizmu Yerde Qalmaydu; Eskilik Esla Untulmaydu!!!
K.U.A
16.05.2024 Gérmaniye
☆☆☆><☆☆☆
Balalar Analarning Yürek Qéni Bilen Sughurulup Chong Boludu; Analar Yashan’ghanda Baliliqqa Qayitidu, Perzentlirige Muhtaj Bolup Qalidu! Eqilliq Balalar Ata-Anasi Yashan’ghanda Özini Ular Bala Chéghida Qandaq Baqqan Bolsa Shundaq Baqidu; Wapasiz Ewlatlarning Ata-Analiri Qérighanda Qarighuchisi Yoq Bolghachqa Etrapigha Telmürüp Qalidu! Ata-Analirini Razi Qilish Xudaning Emridur! Ata-Ana Duasi Dunyadiki Hemmidin Üstün Turidighan Bayliqtur!
K.U.A
16.05.2024 Gérmaniye
☆☆☆><☆☆☆
Dinlar Apiride Bolghandin Kéyin Xuddi Maldek Her Terepte Pitrap Yashawatqan Insanlar Maymundek Yashashtin Uzaqliship Asta-Asta Ademge Aylandi! Din Ademler Arisigha Qandaq Kirdi Bu Heqtiki Qarashlar Intayin Köp We Bir-Biridin Periqliq!
Din Insanlar Jemiyitige Kirgendin Kéyin Insanlar Hayati Tediriji Qélipqa Chüshti we Globallashti! Din Yolning, Öyning, Yézining, Qishlaqning, Bazarning, Sheherning, Dewlet We Émperiyening Maddi Xeritisini Tüzüp Bergendek, Rohiy we Meniwiy Xeritisining Shekillinishigimu Medeniyet Hadisiliri Arqiliq Asas Sélip Berdi!
Qandaqla Bolmisun Din Insanlarning Yawayiliqtin Ziwil Hayatqa Qedem Qoyishigga Sewep Bolup Haywanatlar Dunyasida we Uninggha Yèqin Turghan Insaniyet Jemiyitini Bugünkidek Ilim-Pen Yüksek Tereqqi Qilghan Dewirlerdin Dewirlerge Bashlap Kirdi!
Din Insanlar Üchün Heqiqiten Bir Xush Xewer, Peyghemberler we Ewliyalar Xush Xewerni Dunyagha Yayghuchilar Boldi!
Insanlar Xuddi Qurughluq, Hawa we Suda Ulugh we Uzun Yollarni Achqandek Rohiy we Meniwi Dunyaliridimu Shuninggha Oxshaydighan Yollarni Achti we Shu Yollarda Seper Qilish Arqiliq Yéza-Qishlaq, Sheher, Dewlet we Émparatorluqlarni Qurdi!
Ilgirki, Tünügünki, Bugünki we Hazirqi Medeniyetler Dinlar Qaldurghan Herxil Yollardin Apiride Bolghan Bolup, Herqaysi Medeniyetlerning Shekillnishi Din’gha Bolghan Étiqattin Bashlandi! Ashu Qarangghuluq Yillarda Din’gha Ishen’genler Ilim-Pende Yol Achquchilar we Egeshküchiler, Yéngiliqperwerler, Din’gha Ishenmigenler we Din’gha Egeshmigenler Bolsa Iztiraplar Dunyasida Éghir Meghlubiyetler Netijiside Berbat Boldi! Ilim-Pen Tereqqiyati Dinning Ilgirki Rolini Ukkinchi Sepke Sürüp, Jemiyetning Oqtek Tiz Tereqqiyatigha Yol Achti!
Dunyada Nurghun Ilimlar Bar Bolup Bular Bir Birining Teshebbusini Öz Péti Qobul Qilmighini Bilen Bir-Birining Tereqqiyatida Ijabi Rollarnu Aldi!
Hetta Din’gha Qarshi Turushtimu Peyda Bolghan Ilimlarmu Dindin Paydilinip Peyda Bolmighanliri Yoq Diyerliktur!
Meyli Dinni Étirap Qilidighan Yaki Inkar we Ret Qilidighan Ilimlermu Dinning Perzenti Hésaplinidighan Medeniyetning, Bewrisi Bolghan Herqaysi Penler we Hüner Sennetlerning Téximu Tiz Sürette Tereqqi Qilishigha Zémin Hazirlap Berdi!
Din’gha Ishenmeydighanlar Bilen, Dingha Ishinidighanlarning Diyalogi, Öz-Ara Inkar Qilishqanlarning Monologi, Hürmet Qilishqanlarning Dostlughi Netijiside Medeniyet Qedemmu Qedem Öz-Ara Yughurulup Yükseldi!
Medeniyet Dinni Chöridigen Halda Takammullashti! Medeniyet Jehettin Özini Kélishtürelmigenler Bashta Arqida Qalghan Yawayilar Topining Ewlatmu Ewlat Dawamlishishini Keltürüp Chiqardi, Bu Yawayi Xeliqler Jemiyiti Jemiyet Tereqqiyating Insaniyetke Medeni Maarip Yoli Arqiliq Tarqilishi Netijiside Xalighan Terepte, Chuwalchaq Yashaydighan Kona Adetlitidin Waz Kéchip Dindin Kelgen, Medeniyet Arqiliq Qéliplashqan Medeni Jemiyetke Qedem Qoydi!
Uyghur Milliti Eng Bashta Dinlarga Étiqat Qilghan, Yeza, Qishlaq, Bazar, Sheher, Dewlet We Émperiyelerni Qurghan Qedimqi Medeniyetlik Xeliq Bolup, Ikki Esirdin Béri Közge Asan Körgili Bolmaydighan Qarangghuluqtiki Küchlerning Toymxtimay Hepilishidighan Objektigha Aylinip Qaldi!
K.U.A
16.05.2024 Gérmaniye
Bilim Heqqide Ikki Jümle Söz
>>>>☆<<<<
I
Bilim Jahalet, Nadanliq we Xurapatliq Qarangghuliqigha Yéqilghan Gülxandur! Bilim Insanlarni Haywani Dunyadin Chiqirip, Insaniy Dunyagha Érishtüridu! Bilim Asaslighi Aile Terbiyesi, Mektep Terbiyesi we Jemiyet Terbiyesidin Ibaret Köpligen Tereplerdin Kélidu.Bilim Élish Ademiylikning Yawayiliq Bilen Bolghan Uzaqqa Sozulghan Kürishidur! Bilim Kitap Oqushtin Kélidu! Séstimiliq Bilim Élish Mektep Arqiliq Ishqa Ashidu! Hayat Ügünish Bir Ömür Dawamlishidighan Bir Mekteptur! Mektep Bilim Arqiliq Insanlarning Zéhni, Es-Hushi, Eqil-Parasiti, Oy-Xiyalliri We Tepekkurini Tawlap Chiqidu!
II
Pikir Dunyasida Qoydek Bir Yerge Qawilip we Qamilip Qaldinglar; Bilim Hemme Ademge Ortaq Bolghini Bilen Sewiye we Derijisi Oxshimaydu! Bilimning Eng Yoquri Sewiyesi Bashlanghuch, Ottura, Toluq we Ali Mekteplerde Oqughan Bilimlerning Riyalliqqa Qayta Qayta Tedbiqlinip, Bilimning Ikkinchi, Üchünchi, Törtinchi we Beshinchi Qewitige Örligen Chéghidiki Quramigha Yetken Halitidur! Hey Qérindashlirim Kochida Ügen’gen Parche-Purat Bilimler Bilen Peqetla Jahandarchiliq Qilishtin Bashqisini Aldirap Qilghili Bolmaydu, Qapsilip Qalghan Quduq Ichidin Emdi Bolsimu Siritqa Chiqinglar, Bilim Arqiliq Igizge Yamishinglar, Igizde Turup Yiraqqa Qaranglar, Yiraqta Turup Özenglargha we Özgilerge Nezer Tashlanglar! Toxtimay Doqurushup Yürüsh Silerni Rohiy we Jismaniy Jehettin Ajizlashturiwitidu; Dayim Bir Biringlargha Tikilip Qariwalmay, Özara Kengqursaq we Epuchan Bolunglar, Bu Cheksiz Ketken Renggareng Dunyagha Nezer Tashlanglar Nezer Dairenglarni Kéngeytinglar, Körünidighan we Körünmeydighan Sheyi we Hadisilerni Eqil Bilenla Emes Ilmi Usulda Güzütinglar, Bilmey Turup Qarasigha Höküm Qilmanglar Xurapatliq, Nadanliq we Jahalettin Ölgüdek Qorqunglar, Bilimsizliktin Uzaqlishinglar, Tarixqa Qapsilip Qalmay, Bilimge Egiship Parlaq Kélichekke Seper Qilinglar!
III
Qalaq We Arqida Qalghan Nadan Milletler Wetenperwer We Milletperwer Ezimetlirini Bir Amallarni Qilip- Kim Bilidu Qandaq Gumpalar Bilen- Özligidin Jimiqturup Turidu! Düshmen Süyqesti Bilen Intayin Erzimeydighan Sewepler Tüpeylidin Birining Ishini Yene Biri Pütküzidu! Payda Ziyanning Hésabi Qilinmaydu; Eng Chong Digenliri Bilim, Exlaq, Ang, Exlaq We Pezilette Ajiz Bolghachqa Küresh Meydanlirida Hilikar Düshmenlerge Asan Yéngilidu Yaki Hich Kütülmigende Öz Xelqige Qarshi Arqa-Arqidin Eng Rezil Gunah we Jinayetlerni Ishleydu! Qedri-Qimmet Wijdan, Ghurur we Shan- Sherep Bilen Emes, Belki Saqaldiki Ashtek Kichik Payda we Menpeetler Bilen Ölchünidu! Ya Onglighini Ya Tetürligini Bilgili Bolmaydighan Nadan Milletke Gep Ha Bolmaydu! Bular Bir Milletning Shertini Hazirlimighan Bolup, Meselilerni Xuddi Nezire Jamaitidek Bilimge Emes, Hisiyatqa, Hayajangha we Qérindiki Ashqa Qarap Birterep Qilidu! Kim Bundaq Milletlerning Chulwurini Tutiwalsa, Hili Qoshqa, Héli Söremge Qatidu! Bu Türdiki Milletning Ebgalighidin, Yoqutiwitish Üchün Düshmen Özi Aware Bolup Yürmeydu! Dötlük, Axmaqliq we Galwangliq Bu Türdiki Yawayi Milletlerning Özini Özining Weyran Qilishi Üchün Yétip Éship Qalidu! Bir Millet Bilim Arqiliq Hayat Turidu! Bilim Éniqlima We Formulalardin Shekillen’gen! Formula we Éniqlimalar Toghra Bolmisa Herqanche Uzaq we Japaliq Izlen’gen Bilenmu Netije we Xulase Xata Bolidu!!!
K.U.A
17.05.2024 Gérmaniye
☆☆☆><☆☆☆
Oqughan Adem Özini, Xudini, Yolini Bilidu; Özini, Keypiyatini, Peylini Bashquralaydu! Ghurur, Wijdan we Exlaqni Birinchi Orun’gha Qoyidu! Heqsizliq, Zulum we Adaletsizlikke Qarshi Turidu! Heqsizliqqa, Zulumgha we Adaletsizlikke Uchrihanlar Terepte Turup Rezillikke Qarshi Küresh Qilidu! Eger Bizning Bilermenlerimizde Bu Birqatar Xususiyetler Tépilmisa Ularni Esla Bilim Igiliri Qatarida Sanighili Bolmaydu!
K.U.A
18.05.2024 Gérmaniye
☆☆☆><☆☆☆
Stoicizim Shundaq Bir Pelesepeki Sotsiyal Hayatta Kishiler Ewrensel Qorqu we Asaretke Muptala Bolghan Deqiqilerde Angsizen Meydangha Chiqidu!
-Gérman Peylasopi George Willchelm Friedrich Hegel
>>>☆<<<
Georg Wilhelm Friedrich Hegel (1770~1831) war ein deutscher Philosoph, der als wichtigster und letzter Vertreter des deutschen Idealismus gilt.
Hegels Philosophie erhebt den Anspruch, die gesamte Wirklichkeit in der Vielfalt ihrer Erscheinungsformen einschließlich ihrer geschichtlichen Entwicklung zusammenhängend, systematisch und definitiv zu deuten. Sein philosophisches Werk zählt zu den wirkmächtigsten Werken der neueren Philosophiegeschichte. Es gliedert sich in „Logik“, „Naturphilosophie“ und „Philosophie des Geistes“, die unter anderem auch eine Geschichtsphilosophie umfasst. Sein Denken wurde außerdem zum Ausgangspunkt zahlreicher anderer Strömungen in Wissenschaftstheorie, Soziologie, Historie, Theologie, Politik, Jurisprudenz und Kunsttheorie, es prägte vielfach auch weitere Bereiche der Kultur und des Geisteslebens.
Nach Hegels Tod kam es zu einer Aufspaltung seiner Anhänger in eine „rechte“ und eine „linke“ Gruppierung. Die Rechts- oder Althegelianer wie Eduard Gans und Karl Rosenkranz verfolgten einen konservativen Interpretationsansatz im Sinne eines „preußischen Staatsphilosophen“, zu dem Hegel im Vormärz erklärt worden war, während die Links- oder Junghegelianer wie Ludwig Feuerbach oder Karl Marx einen progressiven gesellschaftskritischen Ansatz aus der Philosophie Hegels ableiteten und weiterentwickelten. Insbesondere Karl Marx wurde durch Hegels Philosophie geprägt, die ihm durch die Vorlesungen Eduard Gans’ bekannt wurde. Hegels Philosophie wurde so einer der zentralen Ausgangspunkte für den Dialektischen Materialismus, der zum Wissenschaftlichen Sozialismus führte. Hegel übte auch entscheidenden Einfluss auf Søren Kierkegaard und die Existenzphilosophie aus, später vor allem auf Jean-Paul Sartre. Die Methode Hegels, den Gegenstand dadurch zu begreifen, dass alle seine Ansichten zur Darstellung gebracht werden, erlaubte es, dass sich die Vertreter ganz unterschiedlicher, teils sogar gegensätzlicher Strömungen auf Hegel beriefen und noch heute berufen.
K.U.A
18.05.2024 Gérmaniye
☆☆☆><☆☆☆
Ademlerdin Esla Waysimanglar, Yaxshilliriningmu, Eskilliriningmu Özige Yarisha Paydisi Bar! Buning Sewebi Intayin Addi Bizni Razi Qilghanlargha Qarighanda, Bizni Qaqshatqan Ademlerdin Ögen’genlirimiz Köp Bolidu! Yaxshiliq Qilip, Bizni Razi Qilidighanlar Bizni Bu Hayatta Bizning Yaki Özlirining Turghun Izigha Dessetse, Bizge Yamanliq Qilghanlar Yaxshiliq Qilghanlargha Qarighanda Özlirining Dawalghup Turghan Dolqunluq Hayati Arqiliq Téximu Köp Ibretlik Bilimlerni Ügüniwélishimizgha Sewepchi Bolidu!
Eqilliq Ademler Bashqalarning Artuqchilighidinla Emes, Belki Kamchilighidinmu Heqiqetlerni Bayqiyalaydu! „Ademler we Zamanlar Bizge Xuddi Janliq Kitaplardekla Nurghun Qimmetlik Emeliy Bilimlerni Biridu,-Digeniken Gérmaniye Peylasopi Albert Einstein.
Shunga Yaxshi Adem we Yaxshi Ishlardin Ügengili Bolmaydighan Bezibir Bilim we Heqiqetlerni Choqum Yaman Adem we Yaman Ishlardin Ibaretlik Bolghan Selbi Derisliklerni Chiqitip, Shu Arqiliq Élishimiz we Ügünishimiz Lazim!
K.U.A
18.05 2024 Gérmaniye
☆☆☆><☆☆☆
Insani Islahat Politikisi Ilmi We Insani Islahat Politikisi Nezeriyesini Tonush!
>>>>☆<<<<
Human Reformation Politikisi Ilimi yeni Insan Islahati Péni Siyasetshunaslighi Insan Islahati Pénini We Prosocial relation Yeni Saghlam Ijtimayi Munasiwetlerni Tetqiq Qilidighan Pendur!
Prosocial relation Yeni Saghlam Ijtimayi Munasiwetlerni Berpa Qilish Human Reformation Politikisi Ilimi yeni Insan Islahati Péni Siyasetshunaslighining Tüp Ghayisidur!
Human Reformation Politikisi Ilimi yeni Insan Islahati Péni Siyasetshunaslighi Bu Ghayeni Ishqa Ashurushta Dunya Qarash, Exlaqi Sapliq, Itiqat, Eqil-Paraset we Medeni Jasaretni Nezeriyiwi we Emeliy Ishlargha Asasi Ölchem Qilidu!
Human Reformation Politikisida 5 Türlük Prosocial Moral/ Yeni Saghlam Jemiyet Berpa Qilish Exlaqi Ölchemliri Bar Bolup, Bular Töwendikilerdin Ibarettur!
1. MORAL VISION/Exlaqi Nezer
Muhim bolghan bir kolliktip ghayeni tiklep, shu ghaye etrapida insanliqqa we tebiyet dunyasigha paydiliq bolghan nishan üchün küresh qilish;
A purpose greater than ourselves that inspires us to achieve what is best for humanity and our planet.
2. MORAL PURITY/Exlaqi Safa
Exlaqi safa Human reformation politikisi Ilimi yeni Insan Islahati ilmidiki konkert meselilerge semimiy yéqinliship, ilmiy izdinish we riylliqqa tedbiqlash jehette exlaq pirinsipliri boyinche ish qilish;
The act of turning inward with intellectual honesty to assess the purity of our intentions.
3. MORAL CONVICTION/Étiqat Exlaqi
Étiqat kishlik, siyasi we dini dep üchke bölinidu. Bular qoshulup insan étiqadini shekillndüridu. Wezipimiz esirlep dawamlishidighan zaman we tirishchanlighimizni bedel tölep, Human reformation politikisi Ilimi yeni Insan Islahati ilmidiki konkert meselilerge étiqat pirinsipliri asasida dorust yéqinliship, ishlarni yeni ilmiy izdinish we jemiyetni islahat qilish wezipisini togha ijra qilishni körsütidu.
The devotion that compels us to invest the time and effort required to learn and do the right thing.
4. MORAL WISDOM/Ilmi Exlaq
Ilmi Exlaq Human reformation politikisi Ilimi yeni Insaniyet jemiyiti Islahati ilmiy tetqiqati we emeliyitidiki ötkür qurallarning biri bolup, bu qural bizning meselilerni güzütish, tehlil qilish we tedbiqlash ishlirimizda ilmiy pirinsiplargha emel qilishni körsütidu!
The wisdom that enables us to understand the full consequences of our intended actions.
5. MORAL COURAGE/ Exlaqi Jasaret
Exlaqi Jasaret Human Reformation Politikisi Ilimi yeni Insan Islahati Péni Siyasetshunaslighi Insan Islahati Pénini We Prosocial relation Yeni Ijtimayi Munasiwetlerni Tetqiq Qilip, baturluq bilen ijtimayi ziddiyetler ichige bösüp kirip, jemiyetning qarangghuluq terepliri bilen yüzliship, meselini hel qilishni közde tutidu.
The bravery to do the right thing in the face of personal loss.
Bu Témigha Téximi Etrapliq Ichkirlep Kirish Üchün Özimizdin Bu 5 Xil Exlaq Tarazisi Arqiliq Sual Sorishimiz Lazim.
Meselen:
MORAL VISION/Exlaqi nezer:
MORAL VISION/Exlaqi nezer özimizdiki unversal özgürüsh, tereqqiyat we güllinish heqqidiki exlaqni shert qilghan ilmiy tesewwurgha ige yaki ige emesligimizni, yetmekchi bolghan jemiyet chuwalchaqliqlirini qandaq qilip azaytish we axirsida kichiklitish heqqidiki hissiy we eqli tepekkurgha tayan´ghan bir pirinsiptur.
MORAL PURITY/ Exlaqi Safa:
Moral Purity/ Exlaqi Safaning qandaqlighi méning bu ishni qilishta niyitim dorustmu yaki dorust emesmu? Men Human Reformation Politikisi Ilimini yeni Insan Islahati Péni tetqiqati Siyasetshunaslighini Yeni Insan Islahati Pénini We Prosocial relation Yeni Ijtimayi Munasiwetlerni Tetqiq qilip, jemiyetni islahat qilishta yiterlik seweplerge asasen yolgha chiqtimmu yaki chiqmidimmu? Men bu ishlarni qilishta özemning qiziqishi üchünmu yaki jemiyet ezalirining menpeetige köngül bölüsh üchünmu heriket qiliwatimen? Qilghanlirim jemiyet ezalirigha payda keltüremdu yaki ziyan keltüremdu? Payda keltürse qandaq dawamlashturup, ziyan keltürse, uni qandaq azaytimen? Digen sualgha bérilgen jawapni nezerde tutidu.
MORAL CONVICTION/Étiqat Exlaqi:
Moral Conviction/Étiqat Exlaqi Human reformation politikisi Ilimi yeni Insaniyet jemiyiti Islahati ilmiy tetqiqati we emeliyitidiki ötkür qurallarning yene biri Étiqat Exlaqidur. Human Reformation Politikisi Ilimini yeni Insan Islahati Péni tetqiqati Siyasetshunaslighini Yeni Insan Islahati Pénini We Prosocial relation Yeni Ijtimayi Munasiwetlerni Tetqiq qilish we jemiyetke tadbiqlashta Moral Conviction /Étiqat Exlaqi muhimdur.
Bu oy-xiyal we ish heriketlirimdiki tereqqiyat bu kesipni qilishimgha étiqat exlaqi tereptin sharayit yaritip béremdu? Tallighan usulum, mangghan yolum tünügünki künge qarighanda yéterlik derijide özem yaxshi körüdighan we ilmiy pirinsiplargha uyghun bolghan halda pilanlanghanmu?
MORAL WISDOM /Ilmiy Exlaq:
Moral Wisdom /Ilmiy Exlaq Human Reformation Politikisi Ilimini yeni Insan Islahati Péni tetqiqati Siyasetshunaslighini Yeni Insan Islahati Pénini We Prosocial relation Yeni Ijtimayi Munasiwetlerni Tetqiq qilish we jemiyetke tadbiqlashtaki yene bir ötkür qural bolup, Buning qandaqlighi Men özemning qilmaqchi bolghan ishimdiki qiyin meselilerni chüshünüp turup heriket qiliwatamdim, Yaki insan islahati politikisini toluq chüshenmestin, jemiyet saghlamlighini ishqa ashurushta istixiyilik heriket qiliwatamdim? Toghra qiliwatqan bolsam yene qandaq qilishim; Xata qiliwatqan bolsam qandaq qilip altérnatip yoll tallishim lazimmu yaki qandaq?
MORAL COURAGE/ Exlaqi Jasaret
Moral Courage/ Exlaqi Jasaret Human Reformation Politikisi Ilimini yeni Insan Islahati Péni tetqiqati Siyasetshunaslighini Yeni Insan Islahati Pénini We Prosocial relation Yeni Ijtimayi Munasiwetlerni Tetqiq qilish we jemiyetke tadbiqlashtaki yene bir ötkür qural bolup,
Bu ötkür quralning hazirlan´ghan yaki hazirlan´mighanlighini
insan islahati politikisini tetqiq we ijra qilip, jemiyet saghlamlighini dorustluq we ilmiy halda ishqa ashurushta kéreklik bolghan irade we jasaretke keldimmu yaki kelmidmmu? Mende her türlük qebihlik we rezilliklerge tikilip qarap, uni insaniy, exlaqi we ilmiy jehetlerdin birterep qilalaydighan, nomus, qiyinchiliq we ümitsizlikke taqabil turalaydighan küch barmu yoq?
Chiqqan Jawaplardin Human Reformation Politikisi Pénini we Prosocial Moral/ Yeni Saghlam Jemiyet Berpa Qilish Exlaqigha Ayit Pirinsipal Ölchemlerning Zadi Nimeligini His Qilalaymiz!
Human Reformation Yeni Insan Islahati Politikisini Ijra Qilishning Aldinqi Shertliri Bilim Élish, Bilimge Maslishish, Bilimni Hürmet Qilish we Bilimge Egishishtin Ibarettur!
Human Refomist Evette Karte Bu Heqte Toxtulup: Öz-Ara Masliship Heriket Qilish Heqqaniyetke Qarshi Bolghan Her Türlük Rezilliklerni Birlikte Yoqutush; Exlaq Bolsa Insaniyet Jemiyitige Selbi Tesir Körsitidighan Barliq Qilmishlargha Qarshi Bir Septe Küresh Qilish,-Digeniken!
Bu Meqsetke Yétish Prosocial Relationni Yenu Jemiyetning Sitsiyal Saghlamlighini Ishqa Ashurush Ilmiy Bilimliri Arqiliq Ishqa Ashurulidu. Prosocial relation Yeni Jemiyet Saghlamlighigha Ayit Munasiwetler Ilmi Bir Pen Bolup, Bu Pen Human Reformation/Insan Islahat Katégoriyesige Kiridu. Saghlam Jemiyet Berpa Qilish Munasiwetlirini Ilmi Usul Bilen Yoruqluqqa Chiqirish Ijabi Hadisilerning Kéngiyishige Yol Hazirlap, Nachar Hadisilerning Jemiyetke Yéyilip Kétishige Qarshi Turushtur. Yaxshiliqning Yéyilishini Ilgiri Sürü, Yamanliqning Yamrap Kétishini Tosush Ijtimayi Birlik, Ittipaqliq, Hemkarliq we Dostluqni Berpa Qilishni Oeqset Qilidu. Buning Englishchesi Prosocial relation is the Relating to or denoting behavior which is positive, helpful, and intended to promote social acceptance and friendshiptin Ibarettur.
Bizningche Human Reformation Bilimni Toghra Menbedin Élish, Bilimge Layighida Hürmet Körsütish we Bilimge Toghra We Xatalighini Ayrip Bolghandin Kéyin Egishishtin Ibarettur! Mushundaq Bolghanda Prosocial relatio Yeni Saghlam Ijtimayi Munasiwetlerni Shekillendürüp, Jemiyetning Saghlamlighi, Bixeterligi we Tinchlighigha Kapaletlik Qilghili Boludu!
Sen Bilisen, Igilgenche Yüksilisen; Kirilgenche Chökürilisen!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Bilim Seni Peqetla Derwaza Aldigha Qeder Appiralaydu, Qéqip Kirish Yaki Kirelmeslik Zadiche Sanga Qalghan Bir Ishtur!
Türk Peylasopi, Theosophi Shams Tabrizi
☆☆☆><☆☆☆
Her Küni Bir Qétim Tang Atidu; Buni Bilip Turup Yene Tang Atmaydighan Bir Pilanitida Yashawatqan Ademlerdek Ümitsizlik Ichide Yashimanglar! Rabbimizden Ümüdinglarni Hichqachan Üzmenglar!!!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Kör, Organik Köz, Eqiliy Köz we Ilmiy Köz Bilen Kör! Ichi we Téshigha Qara, Alemning Zihni Bilen Oylan; Yaxshiraq Oylansang Chüshünisen, Chüshenseng Andin Bilisen; Bilseng Tonuysen, Tonisang Andin His Qilisen!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Bashqalardin Körgen Güzellikler Sèning Qelbingdin Kélidu; Bashqalardin Körgen Rezilliklermu Séning Qelbingdin Kélidu! Biz Bir Birimizning Eyniki, Biz Bir Birimizning Ekis Sadasidurmiz!
-Hezreti Mawlana Jalaliddin Rumi
☆☆☆><☆☆☆
Asmandiki Yultuzlardin Tartip Yerdiki Eng Kichik Janiwarlarghiche Tesbi Sirip Rabbimizning Adalitige Hemdusina Oqup Turidu! Yer Yüzi We Alemlerdiki Barliq Mawjudatlar Yeni Mexluqatlarning Nisiwisi we Rizqi Özi Bilen Teng Yaritilghan!
Yultuzlarning Nurigha, Quyashning Hararitige, Derya we Déngizlarning Süyige, Gül-Chicheklerning Puriqigha, Ademlerni Yashnitidighan Hawagha, Ademlerni Hozurlanduridighan Tagh-Deryalargha, Bizni Kötürüp Yürüp Riziqlanduridighan Ana Yerge, Yaxshishimiz Üchün Kèrek Bolghan Türi Milliondin Ashidighan Janliqlar we Ösümlüklerge Biz Yaxshi Yaki Yaman Adem Bolayli Ortaq Halda Pul Tölimeymiz, Birlikte Allahning Adalitide Qandaq Yézilghan Bolsa Shundaq Teng, Adil we Barawer Halda Paydilinimiz!
Alemler Heqning Üstige Adalet Pirinsipi Boyiche Inshah Qilin’ghan. Adalet Heq, Hoquq we Erkinlikning Kapalitidedur! Adaletni Hichkim, Xalighanche Özgertiwitelmeydu! Jahanning
Hesap Kitabi Kiche-Kündüz Uxlimaydu, Tiriktur!
Alemler Adalet Pirinsipining Üstige Qurulghan. Adaletning Zadi Qandaqlighi Tebiyettin Ibaret Xudaning Bu Muqeddes Kitabida Qeyit Qilighliqtur!
Bu Heqte : „Adalet Xuddi Qutup Yultuzigha Oxshaydu; Heqiqetni Tonuydighanlar Kiche-Kündüz Uninggha Telpünidu! Kökte Chaqnap Hemme Ademge Nurini Teng Sépidu,“-Digeniken Ustazi Ewliya Ezem Taptuq Emre.
Beziler Xatalashquchini Yaki Toghra Qilghuchini Jazalash We Mukapatlash Arqiliq Toghraliqni Izdeshni Adaletni Izdesh Dep Qaraydu. Emeliyette Undaq Emes, Belki Adaletni Izlesh Emeliyette Semimiyet Arqiliq Semimiyette Yürüp Semimiyetni Izdeshtin Ibarettur! Adem Ewlatliri Nimeni Izlise Shuni Tapidu; Shühbesizki Adaletni Izdigenlermu Adaletni Izdimigenlermu, Izdügichiler We Izdimihüchilerning Tam Eksiche Uning Heqiqi Nuridin Yan Teepte Tutup, Heqiqetni Tonup Turup Yenila Alaqe Ichide Boliwéridu! Emma Izdihüchiler, Izdimigüchiler we Adalettin Hichqandaq Xewiri Yoqlarmu Adalet Ghezilisi Bihisap Bolghan Rabbining Adalitidin Yiraq Yéqinda Turup Behrimen Boliwéridu!!!
K.U.A Germaniye
11.05 2024 Germaniye
☆☆☆><☆☆☆
Méning Hichqachan Birawgha Birnerse Ügetkinim Yoq; Peqet Qiliwatqinim Qarangghuluqtin Qurtulsun Dep Oylap, Ularning Ölük Halettiki Tepekkurigha Ot Tutashturiwatimen!
-Yunan Peylasopi Sokrates
☆☆☆><☆☆☆
Hürmet, Izzet, Söygü we Muhabbet Ixtiyariliqtindur!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Zulum we Iskenjige Qarshiliq Insanda Tughma Bilidu! Chünki Kishlik Hoquq Igilik Hoquqtin Üstün Turidu!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Europa Ittipaqi Üchün 100 Yillar Awalla Qutluq Qedem Tashlan’ghan! Bexit, Qudret we Erkinlik Birlik, Ittipaqliq We Hemkarliqtin Tughulidu!
Achchiq, Teshwish we Iztirap Ichidiki Ademler Pishiwatqan Ademlerdur; Izgülük, Xatirjemlik we Bixeterlik Ichidiki Ademler Pishqan Ademlerdur! Pishiwatqanlar Bilen Pishqanlar Özlirining Eqli, Bilimi we Tejiribisidin Bashqa Alemning Eqili, Bilimi We Tejiribisi Bilen Mawjutlighini Dawamlashturidu!
Bexit Bilen Exitsizlik Adem Ewladining Pikridiki Nersidur! Ademler Biri Xushhal Bolghan Nersidin Yene Biri Xapa Bolidu; Biri Xapa Bolghan Nersidin Yene Biri Xushhal Bolidu! Biri Kéchini, Biri Kündüzni; Biri Issiqni Biri Soghaqni Yaxshi Köridu!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Dunyada Yaxshi Niyetningmu Üstide Turidighan Tüzükrek Pexirlen’güdek Bashqa Bir Nerse Yoqtur!
-Senika The Younger
☆☆☆><☆☆☆
Dunyada Mejbur Qalghanda Meydan’gha Chiqidighan Hürmettinmu Yirginishlik Yene Bashqa Bir Nerse Yoqtur!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Xuda Qoghdap Qalay Dise Herqandaq Bir Nersini Herqandaq Bir Sharayitta Behozur Qoghdap Qalidu!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Xudayitulla Hezretliri:
Ularning Hemmisi Men Bilimen, Dep Oylaydu; Özining Bilmeydighanlighini Bilgen Bolsa Idi Undaqta Heqiqiten Bilgenlerdin Sanilatti!
Ularning Hemmisi Mening Toghra, Dep Oylaydu; Özining Xatalishiwatqanlighini Bilgen Bolsa Idi Heqiqiten, Heqiqitenmu Toghra Qilghan Sanilatti! Ularning Hemmisi Men Üstün, Dep Oylaydu; Özining Pesteligini Bilgen Bolsa Idi Heqiqiten Üstün Sanilatti! Na Shükürelik Qilmanglar, Insapliq Bolunglar, Gheplet Uyqusidin Oyghununglar, Ibadet Qilinglar, Heqiqetke Igilinglar!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Xudayitalla Hezretliri:
Qaysi Yolda Méngishinglargha Biz Höküm Qilghan. Xaslisaq Sherni Xeyirge, Xeyirni Sherge Aylanduriwitimiz! Yaxshiliq we Yamanliq Bizning Kontrollighimiz Altidadur! Tüz Yol Tursa Egri Yolda, Egri Yol Tursa Züz Yolda Manhmsiler? Bizning Ghezibimizge Qalghanlar Egri Yol Tursa Tüz Yolda Mangdi, Tüz Yol Tursa Egri Yolni Tallidi. Biz Yolning Tüzligi we Egiriligini Yaxshi Bilimiz. Ular Ilgirki Xatalashqan Qewimlerdek Xata Qildi, Tüzeltmidi, Xata Qilghanlarning Qatarigha Kirip Qaldi! Bilinglarki Tüz Yoldin Japaliq Bolsimu Silerge Ziyan Kelmeydu; Egri Yollar Asan Bolsimu Silerge Wapa Kelmeydu! Yollarni Biz Achtuq, Yene Biz Taqaymiz! Yollar Bar Bolghan Muddette Silerge Buyrulghan Toghra Yolda Ménginglar; Musaning, Messining, Muhammetning Xudasigha Ishininglar! Qelbinglar Muhabbet Bilen Tolsun, Erkekler Yalghuz Qalmisun Dep Ayallarni Yarattuq; Bir Biringlarni Söyünglar, Zina Qilmanglar, Oghurluq Qilmanglar, Qimmar Oynimanglar, Haram Qilin’ghan Nersilerni Yimenglar, Namratlargha Sediqe Béringlar, Küchlüklerdin Qorqmanglar, Ajizlarni Bozek Qilmanglar, Muhtajlargha Ige Chiqinglar, Ata-Ananglarni Qaqshatmanglar, Muellimleringkarning Razilighini Élinglar, Haywanlarni Xorlimangkar, Normidin Artuq Öltürmengkar, Ademni Qoghdighandek Qoghdanglar, Jel-Janiwarlargha Amanliq Béringlar, Yashash Heqqini Himaye Qilinglar, Tagh-Deryalar we Chöl-Édirlarni Öyünglardek Pakiz Tutunglar, Bir-Biringlarni Kamsitmanglar! Bu Dunyagha Hemminglar Méhman, Bu Dunya Hemminglar Üchün Bir Sinaqtur! Herqanche Bolup Ketsimu Chong Gunahlardin Uzaq Turunglar, Kichik Gunahinglardin Saqlininglar, Bilip-Bilmey Qilghan Gunahlar Üchün Töwbe Qilinglar! Yüksektikisi, Qudretliki we Büyükini Bilip Turup, Sendin Men Chong, Mendin Sen Kichik, Diyiship Öz-Ara Ayighi Xeyir Binen Axirlashmaydighan Talash Tartishigha Esla Kirmenglar; Özenglar we Bashqilarning Paydisi, Silerni Yoqluqtin Bar Qilghanning Razilighi Üchün Qiyametkiche Toghra Yolda Ménginglar!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Maddi we Meniwi Jehettiki Xatirjemlik Ichidiki Meghrur Turush Bizni Mutleq Erkinlik we Heshemetlik Hayattin Mudapiye Qilip Turidu!
-Bertrand Russel
☆☆☆><☆☆☆
Sir We Séhirlarning Achquchisi Bir Tek Uning Qolidadur; Xalighan Chaghda Ularning Qulupini Achidu!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Bilimning, Téxnologiyening We Hünerning Érqi, Étnik, Dini We Kultural Chigirisi Yoqtur, Tiriktur we Adildur! Bilim Alemning Zihni Bilen Heriket Qilidu; Bilim Hemme Waqitta We Hemma Waqitta Rastchilliq, Semimiyet, Adalet, Auadiyet we Heqiqetning Tam Özidur!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Döt, Axmaq we Deltilerning Arisida Qalghan Bir Danishmenning Ünwani Axiri Saranggha Özgürep Kétidu!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Bu Qétimqi Uyghur Qurultiyining 20 Yilliq Toyida Qérindashlarni, Dostlarni We Sebdashlarni Men Kördüm; Emma Lékin Ular Méni Körmidi! Teshkilattikiler Aq We Appaq Bulutlarning Üstide, Biz Birqisim Méhmanlar Qara Yerning Üstide Iduq! Biz Chawakla Chélip Qayitip Kettuq!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Bir Ademni Qiyapiti, Chiray Ipadisi, Sözliri we Herikiti Bilenla Emes, Belki Yillar Boyi Yaratqan Meniwi Atmospérasi Arqiliq Bahalisaq Téximu Toghra Qilghan Bolimiz!
-German Aqiliyetliridin
☆☆☆><☆☆☆
Aq Bilen Qaraning, Toghra Bilen Xataning, Heq Bilen Naheqning we Güzellik Bilen Rezillikning Hichqandaq Perqi Bolmighan; Shundaqla Payda Bilen Ziyanning, Qehrimanliq Bilen Munapiqliqning, Sawap Bilen Gunahning Mukapati we Jazasi Bolmighan, Ahanet We Xayinliqning Hichqandaq Bir Izdek Sorighi Bolmighan Bir Jemiyettin Herqandaq Bir Yaxshiliqning Bolishini Aldirap Kütkili Bolmaydu!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Insaniyet Jemiyitidiki Bedel we Qurbanliq Azap we Teshwishtin Qurtulush Istigi we Murat-Meqsetler Ümüdi Qatarliqlar Arqiliq Téximu Mol Menalargha Ige Bolidu!
– Gérman Peylasopi Arthur Schopenhauers
☆☆☆><☆☆☆
Öz Dewlitide Öz Saqchisi Teripidin Tutulup, Öz Sotchisi Teripidin Sotlinip, Öz Zhandarmilliri Qaraydighan Türmilerde Yétishmu Bilgenler Üchün Bir Bexittur Eslide! Uyghur Millitining Mushunchilikmu Bir Erkinligi Qolida Emestur Bu Biwapa Dunyada!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Közliringge Anche Ishinip Ketme, Bu Közler Aran Sen Ilgha Qilalaydighan Nersilerni Körüp, Sen Heqqinde Téxiche Pikir Qilalmighan, Yeni Asan Körgili Bolmaydighan Minglighan Nersinini Esla Körelmeydu!
-Robertson Davies
☆☆☆><☆☆☆
Way Isit Uyghuristanda Yer Yérildi,
Zimistan Keldi, Qushning Qaniti Qirildi.
Adalet Quyashi Pétip, Awazlar Jimip Ketti,
Qelibler Yighlidi, Qelemning Peyi Qirqildi!
☆☆☆><☆☆☆
Xuda Milletlerning Qedri-Qismitini Milliy Mawjutlighini Qoghdap, Hayat Yashash Üchün Tökken Qan-Teri, Singdürgen Halal Méhneti, Yaxshi Ishlargha Serip Qilghan Ejri we Xudaning Razilighi Üchün Körsetken Tirishchanliqlirigha Baghliq Qildi!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Biz Hemmimiz Hayat Digen Bu Chong Kémide Kétiwatimiz, Bizni Kütken Béketke Kelgende Chüshüp Qalimiz; Bashqa Bir Kéme Bilen Sepirimizni Dawamlashturimiz Xalas!!!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Eqilliq, Iradilik we Jessur Ejdatlirimiz Adaletsizlik, Bilimsizlik, Xurapatliq we Jahalettin Ibaret Bu Tört Wehshi Düshmen Bilen Urush Qilip Keldi; Bizmu Del Bu Tört Düshmen Bilen Urush Qiliwatimiz; Ewlatlirimizmu Choqum Ular Bilen Axirghiche Küresh Qilididu!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Sir We Séhirlarning Achquchisi Bir Tek Uning Qolidadur; Xalighan Chaghda Achidu!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Bir Heqiqi Dost Ming Birtuqqan, Qérindashtin Eladur!
-Yunan Peylasopi Euripides
☆☆☆><☆☆☆
Milletning Béshigha Ushtumtut Kélidighan Birqisim Bala-Qazalar Köpünche Hallarda Düshmenning Sewebidin Emes, Özini Özi Qaltis Chaghlaydighan, Hemmidin Igizge Chiqiwalghan Kichik Ademlerning Sewebidin Kélidu!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Ilahi Ashiqliq Yolida Yürgenler Goya Bir Dunyani Yürer Kötürüp; Ilahiy Ashiqni Ret Etkenler Beeyni Bir Jesetni Yürüydu Yüdüp!
Ilahi Ashiqliq Yolida Yürgenler Goya Bir Dunyani Yürer Kötürüp; Ilahiy Ashiqni Ret Etkenler Beeyni Bir Jesetni Yürüydu Yüdüp!
-Hezreti Yünus Hemra
☆☆☆><☆☆☆
Muhabbet Üstün Kelgende Arimizdiki Periqler Özligidin Yoqulidu! Nepret Üstün Kelgende Arimizdiki Oxshashliqlar Bir-Birlep Özligidin Yoqulidu!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Sebir Qilishni Bilidighanlar Hamani Bir Küni Her Tiliginige Érishidu!
-Binjamen Franklinn
☆☆☆><☆☆☆
Tinchliq Zorawanliq Bilen Emes, Belki Öz-Ara Chüshünish We Yol Qoyush Arqiliq Ishqa Ashrulidu!
-Germaniye Peylasopi Albert Einstein
☆☆☆><☆☆☆
Bashqalarning Bizni Heddidin Ziyade Jiyle Qilishimu Rohiy we Jismani Jehetlerdin Biz Üchün Paydiliq Bolup, Bizning Özimizni we Dunyani Biliwélishimiz Üchün Ehmiyetliktur!
-Germaniye Peylasopi Karl Gustav Jung
☆☆☆><☆☆☆
Biz Turghan Jemiyetning Hayatning Heqiqi Körünishi Emes, Belki Janliq Bir Tiyatér Ikenligini Oylap, Özemdin Yirginip Kétimen! Heqiqi Riyalliq Ichimizdiki Qarangghuluqta Turghan, Téxiche Ashikarilanmighan Hayattur!
Ularning Heddidin Ashqan Axmaqlighi Özige Derijidin Tashqiri Ishinip Ketkenligidedur!
-Germaniye Yazghuchisi Franz Kafka
☆☆☆><☆☆☆
Sebir Eger Rezillik, Zulum we Heqsizlik Üstidin Bolghan Bolsa, Shühbesizliki Netijisi Kechürgisiz Jinayetke Özgürep Kétidu!
-Gérman Yazghuchisi Thomas Mann
☆☆☆><☆☆☆
Kétiwatqan Yolung Qelbingge Oyulghan Bilim Durdanilirining Mezmunidur! Heqiqiten Bilermen Ademlerning Qelbi Pak Bolidu; Eqling, Biliming, Ademiyliging we Imaning Dorust Bolishi Bilimning Alamitidindur. Eger Eqling, Biliming, Ademiyliging we Imaning Dorust Bolmisa Qiliwatqanliring Bashqalarni Emes, Eng Awal Xudani, Andin Özengni, Andin Awamni Aldashtin Bashqa Hichqandaq Netije Bermeydu!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Bir Axmaq Bilen Qanche Mentiqiliq Qilip Sözleshsengmu Sözlesh, Beribir Séning Ismingnimu Bir Axmaqqa Özgertiwitidu!
-Yunan Peylasopi Awropides
☆☆☆><☆☆☆
Erkinlikning Siri Medeni-Maaripta Bolsa, Qashshaqliq, Mehkumluq Bilimsizlik we Nadanliqning Siri Xurapattadur!
-Gérman Yazghuchisi Maximilein Robbespierre
☆☆☆><☆☆☆
Medeniyet Sépimizde Jümlilerni Qaltis Katta Tüziwitidighan, Abzast, Paragarap we Baplarghamu Ajayip Ayrip, Betlerdin Gül Chiqiriwitidighan Emma Ömride Birmu Toghra Pikir we Iddiyeni Otturgha Atalmighan Ademler Bar! Qarisingiz Waqti Ötken Kina Nersiler Bilen Toqam, Toqam Kitaplarni Yéziwetken Emma Dunyadin Xewiri Yoq! Bundaqlar Sugha Chömüldüm Dep Oylihanche Tirik Péti Patqaqqa Pétip Kétiwatqan Bir Janiwargha Oxshaydu!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Torda Bir Qargha Nénini Chashqanlar Bilen Bölüshüp Yewatidu! Ashu Qarga Jehettin Orun Alidu! Hich Bolmighanda Eger Séningmu Ashu Qarghachilik Insabing Bolsa Haman Bir Küni Senmu Jennette Yashaysen!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Arislan Yol Bashlighan Qoylar, Qoy Yol Bashlighan Arislanlardin Yüz Qat Küchlük Kélidu!
-Büyük Alexander
☆☆☆><☆☆☆
Eqilliq Bir Adem Azap we Mushaqetni Étirap Qilidu, Sebir Qilidu, Emma Lékin Menggü Uningha Qatlinip Qanaet Ichide Yashiyalmaydu!
-Markus Awreliyus
☆☆☆><☆☆☆
Döt Ademler Özlirining Xatalighi Sewebidin Tumshiqigha Yimigüche Eqlini Tapmaydu; Aqillar Bolsa Bashqalarning Xatalighidin Kélip Chiqqan Yaman Aqiwettin Tejiribe Sawaqlargha Ériship Toghra Yolda Mangidu!
-Reiches Kanziler von Germaniye Otto Von Bismarck
☆☆☆><☆☆☆
Özengning Peqet Heqiqetningla Himayichisi we Qoghdighuchisi Ikenligingni Körmigenlerge Körsütüp Qoy, Ügenmigenlerge Ügütüp Qoy, Tonimighanlargha Tonotip Qoy! Ademler Özlirining Ghayisidiki Bir Shexsiyet Bilen Oxshash Dewirde Birge Yashawatqanlighini Biliwalsun!!!
-Émparator Markus Antoninus Awrelius
Awropa Aqiliyetliridin
☆☆☆><☆☆☆
Tenqittin Qurtulup Qélishning Peqetla Bir Yoli Bar; Bu Bolsimu Pikir Qilmasliq, Sözlimeslik we Hichish Qilmasliq!
-Yunan Peylasopi Aristoteles
☆☆☆><☆☆☆
Ademlerning Riyalliqqa Esla Mas Kelmeydughan Derijidiki, Hemmidin Muhim Bolghan Bir Shexsiyet Bolush Chüshi Insaniyet Jemiyiti Üchün Bir Éghir Mesele Bolup Qaldi!!!
T.S.ELIOT
☆☆☆><☆☆☆
Ademlerni Herqanche Bolup Ketken Teqdirdimu Heqiqetlerdin Téximu Üstün Yerge Qoyush Intayin Xeterlik Bir Hadisedur!
-Yunan Peylasopi Aplaton
☆☆☆><☆☆☆
Yol Axirlashqan, Tik We Xeterlik Qiya Üstide Tek Béshinggha Yalghuz Qalghan Chaghdiki Turush, Bir Insanning Barliq Turushliri Ichidiki Heqiqi Turushtur!
Yol Axirlashqan, Tik We Xeterlik Qiya Üstide Düshmenler we Xayinlar Arisida Tek Béshinggha Yalghuz Qalghan Chaghdiki Urush, Bir Insanning Barliq Urushliri Ichidiki Eng Shereplik Urushtur!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Köpünche Halarda Bizning Yoqutup Qoyghanlirimiz Bizge Heqiqetning Sirini Téximu Köp Anglitip Béridu!
Gérman Peylasopi Arthur Schopenhauer
☆☆☆><☆☆☆
Herqandaq Ghelbe Qandaqtur Hergizmu Tassadipiyliq Emes, Belki Aqilane Qarar Arqiliq Wujutqa Chiqirilghan Alahiyde Bir Tallashtur!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Mening Kim Ikenligim Tarixta Kim Bolghanlighim Bilen Emes, Belki Hazir Kimge Aylan’ghanlighim Bilen Ölchünidu!
-Gérman Peylasopi Karl Gustav Jung
☆☆☆><☆☆☆
Weten xayinlari we milliy munapiqlar birliship, bu milletni we bu wetenni söygenlerge töhmet toquydu;
Yetmigendek Reqiplerning pishide olturup Xudagha qarshi namaz oquydu;
Yetmigendek düshmen aldida makchaynap,
Shum qarghadek Wetenperwerler we Millet perwerlerning közlirini choquydu;
Yetmigendek öz qandashliri we millitige nomus qilmay képen toquydu!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Bir Adem Kishiler Bilmeydighan Heqiqetlerni Bayqighan Kündin Bashlap, Yekke Yigane Halda Yalghuzluq Qaynimida Üzüshke Bashlaydu!
-German Peylasopi Karl Gustaf Jung
☆☆☆><☆☆☆
Qehrimanliq Kirzisqa Patqan Éghir Künlerde Ayan Bolidu!Müshkülatlar Bilen Bolghan Quchaqlashma Jengk Hayat Yolingizdiki Pursetlerni Su Yüzige Chiqiridu we Ichki Énirgiyengizni Partililitip, Tereqqiyat We Qidret Tépish Yolliringizni Achidu!!!
-Ulugh Peylasop Markus Aureliyus
☆☆☆><☆☆☆
Muhim Bolghini Pikirni Toghra Tesewwur Qilish we Pilanlashtur! Eger Pikir Toghra Bolsala Rohing Hayatiningni Gül-Chichekler Bilen Bizep Chiqidu!
-Ulugh Alim Markus Aureliyus
☆☆☆><☆☆☆
Muzika, Naxsha we Ussul Uyghur Medeniyitidiki Üch Qudretlik Xasiyetlik Dora Bolup, Bu Üchi Rohni Ozuqlandurup, Iradini Küchlendürüp, Ghemkin Qeliblerdiki Yaralarni Saqaytip, Milletni Shatlandurup, Toxtimay Hayatliq Üchün Küresh Qilishqa Ilhamlanduridu!
Rezil Ademlerning Qilmishlirini we Pelipetish Söz-Chöcheklirini Esla Turduralmaymiz; Yeni Bir Ishimiz Bar Téxi, Ulardin Nepretlinelmeymiz, Shundaqla Ularni Kamsitalmaymiz!
-Peylasop Kato The Elder
☆☆☆><☆☆☆
Sheyi we Hadisilerni Qanchirek Chüshenseng Mahayetni Peqetla Shunchilik Köreleysen!
-Robertson Davies
☆☆☆><☆☆☆
Bezide Bir Éghizmu Gep Qilmasliq Ming Éghiz Gep Qilghandin Téximu Yaxshiraqtur!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Nadan Ademlerge Séning Rast Dep Qoy; Hichnimeni Etrapliq Oyliyalmaydighan Nadan Ademler Üchün Talash-Tartish Qiliwirishning Hichqandaq Paydisi Yoqtur!
-Elizabezh B. Browning
☆☆☆><☆☆☆
Heqiqi Dostluq Xeterlik Jengk Meydanliridiki Dostluqtur! Heqiqi Düshmenlikmu Hem Keskin Jengk Meydanliridiki Düshmenliktur!!!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Bir Dewlet Medeniyet Jehetin Xoshna Dewletlerge Qarighanda Arqida Qalghanda Bésiwélinidu! Bir Millet Medeniyet Jehettin Xoshna Milletlerdin Ajizliship Ketkende Mehkumluqta Qalidu! Bir Millette Heq-Naheq Tuyghusi Kötürülüp Ketkende Ademiylik, Insap, Dostluq, Muhabbet We Merhemet Jehettin Özidin Üstün Turidighan Bashqa Düshmen Milletler Teripidin Urush, Èrqi Qirghinchiliq we Assimilatsiyege Uchrap Tarix Sehnisidin Öchüp Kétidu!!!
K.U.A
01.05.2024 Gérmaniye
☆☆☆><☆☆☆
Hisdashliq Qilish Peqetla Bir Romanning Témisi Bolushqa Yaraydu; Wezipe, Mesuliyet we Jawapkarliqni Üstige Élish Bolsa Mèhriwanliq, Muhabbet, Sögü, Erkinlik we Barawerlikning Top Asasidur!
-Ulugh Alim Markus Antoninus Aureliyus
☆☆☆><☆☆☆
Birawgha Ot Tutashturmaqchi Bolsang Eng Awal Özengni Yéqip Baq, Buninggha Chidisang Andin Bashqalarni Köydürüp Külge Aylandursangmu Anche Kech Qalmaysen!
☆☆☆><☆☆☆
Yara Ichinge Yorughluq Kiridighan Alahiyde Xisletlik Bolghan Bir Penjiredur!
-Hezreti Mawlana Jalaliddin Rumi
☆☆☆><☆☆☆
Bir Ish Qilghanda Meghrurlinip Kétish, Aldaraqsanliq Qilish We Hissiyatqa Bétilip Kétishtin Saqlinip, Kemterlikni, Éghir Bésiqliqni, Eqil Tarazisigha Qoyup Heriket Qilishni Özimizge Yétekchi Qilishimiz Lazim!!!
Choshqa Bilen Esla Chelishma We Usulgha Chüshme! Chélishtingmu Yaki Usul Oynidingmu Shu Deqiqidin Bashlap Senmu Choshqidek Meynetliship Kétisen!
– George Bernhard Shaw
☆☆☆><☆☆☆
Kallang Jayida Bolsa Séni Peske Söreydighan Lenettekkürlardin Uzaqliship, Yoqurigha Örlitidighan Qelbi Güzel Insanlargha Yéqinlash we Ular Bilen Birsepte Küresh Qil!
-Rim Peylasopi SENEKA
☆☆☆><☆☆☆
Séning Rezillikingdin Könglüm Esla Yérim Bolmidi; Yérim Bolghini Séning Buqeder Erzimesliging We Iplaslighing we Méning Sanga Bolghan Hürmitimning Tüp Yiltizidin Yoqulup Kétkinidin Ibarettur!
-Gérman Peylasopi Friederich Nietzsche
☆☆☆><☆☆☆
Küch Tashqi Dunyasingda Emes, Ichki Dunyasingdadur! Bu Heqiqetni Tonup Yetken Kününg Heqiqi Küchlen’gen Chéghingdur!
-Markus Aureliyus
☆☆☆><☆☆☆
Hemme Dinda Söygü we Muhabbet Asasiy Orun’gha Qoyulidu; Emma Söygü we Muhabbette Qaysidur Bir Din Esla Asasi Orun’gha Qoyulmaydu!
Weten we Milletning Teqdirige Alaqidar Bolghan Herqandaq Bir Xataliqni Jemiyetning Her Bir Ezasi Özlirining Salahyitige Yarisha Shekil we Mezmunlar Bilen Tenqitlise Tamamen Orunluqtur! Emma Ishlarni We Ish Qilghanlarni Tenqitligende Kamsitishqa, Haqaretleshke we Ishning Tektini Bilmey Turup, Üzül-Késil Inkar Qilishqa Qettiy Bolmaydu!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Bashqilarning Özi Teripidin Étirap Qilinmighan Közqarishini Hürmetleshni Bilishmu Terbiye Körgenlikning Tipik Bir Alamitidur!
-Yunan Peylasopi Aristoteles
☆☆☆><☆☆☆
Balilighimda Bilermenlerdin Heyranliq His Qildim We Ügendim, Yillar Ötüp Chach Saqallar Aqirip Yashlan’ghanche Heyranliq Özgerdi We Balalardin Ügünidighan Bolup Qaldim!
-Abraham Heshel
☆☆☆><☆☆☆
Bezenbir Ademler Oylayduki Bexitni Sétiwalghili Bolidu; Eger Shundaq Bolghan Bolsa Ular Bexit Üchün Özlirini Esla Bazargha Sélip Aware Bolmayti!
– Awropa Peylasopi Binjamen Franklinn
☆☆☆><☆☆☆
Nadan Ademlerge Séning Rast Dep Qoy; Hichnimeni Etrapliq Oyliyalmaydighan Nadan Ademler Üchün Talash-Tartish Qiliwirishning Hichqandaq Paydisi Yoqtur!
-Elizabezh B. Browning
☆☆☆><☆☆☆
Taraza Bolmisa Éghirliqni Toghra Ölchigili Bolmaydu; Masishtap Bolmisa Uzun- Qisqaliqni We Igiz Peslikni Toghra Ölchigili Bolmaydu! Kemchen Bolmisa Malning Az-Köpligini we Chong Kichikligini Bilgili Bolmaydu! Qélip, Endize We Örnek Bolmisa Yéza-Qishlaq We Yéza Igiliki, Tarim We Tarim Ishliri Igiliki; Sheher We Sheher Bashqurush Igiliki, Baghwenchilik We Baghwenchilin Igiliki; Charwichiliq We Charwichiliq Igiliki, Binakarliq We Binakarliq Qurulushi Igiliki, Tiransport We Tiransport Igiliki, Qatnash, Aatnash Quralliri, Qatnash Qurulushi We Qatnash Matériyalliri Igiliki, Qol-Hünerwenchilik we Qol-Hünerwenchilik Igiliki we Bulargha Ayit Bolghan Her Türlük Üsküne, Eswap, Jabduq, Taqa we Zibu- Zinnetlerni Ishlepchiqarghili Bolmaydu! Milli Enene, Örpi-Adet, Qayide-Yosun we Qanun-Tüzüm Bolmisa Bir Dewletni Teshkil Qilidighan Murekkep Qurulmigha Ige Bolghan Jemiyet Ishlirining Tertiwige, Xatirjemlikige, Bixeterlikige, Tereqqiyat We Güllinishige Hergizmu Kapaletlik Qilghili Bolmaydu!
K.U.A
01.05.2024 Gérmaniye
☆☆☆><☆☆☆
Qehrimanliq, Ulughluq we Insaniy Shan-Sherep Arqisigha Milyonlar Egeshken Chaghlardiki Heshemetlik Ipade Emes, Belki Jenk Meydanida Tek Béshigha Qalghan Chaghdiki Jasarette Téximu Özini Namayand Qilidu!
-Roy T. Bennet
☆☆☆><☆☆☆
Ademlerning Qorquydighini Peqet Ölümla Emes, Belki Ölümdin Kéyin Hayatliqning Zadi Dawamliship Yaki Esla Dawamlashmay Qalidighanlighidin Ibaret Éghir we Échinish Tragédiyedur!
-Ulugh Peylasop Markus Aureliyus
☆☆☆><☆☆☆
Qeyerge Baqma Bir Kitapni Körisen, Nimeni Oquma Bir Bilimni Alisen! Kitapning Nachiri, Bilimning Esqatmaydighini Yoqtur; Yaman Yéri Ömürning Bekla Qisqalighidur!!!
K.U.A
02.05.2024 Gérmaniye
☆☆☆><☆☆☆
Bashegim: Tayir-Zöhrening Qebrisi!
Tayir-Zöhre Qebrisi Tik Choqqaning Üstidedur! Chiqidighanlar Heqiqiten Xeterge Tewekul Qilidu!
Bir Adem Heqiqiten Xasiyetlik Bir Méwilik Köchetni Yer Yüzige Niyet Qilip, Ixlas Bilen Tikken Bolsa Kéyinkiler Ewlatmu-Ewlat Ashu Derexning Sayisida Olturup, Yene Ashu Derexning Méwisini Yeydu! Eger Bir Adem Éqiwatqan Bir Bulaqning Süyini Chöl-Jezirelerge Bashlighan Bolsa Ming Yillap Qaghjirap we Munglunup Yatqan Qaqasliqqa Aylinip Ketken Dalalar We Édirlar Xudaning Izni Bilen Yéshilliqqa Pürkünüp, Qaytidin Hayatliqqa Érishidu we Tagh-Dalalar Bük-Baraqsan Yasinip, Xuddi Yer Yüzidiki Yene Bir Jennettek Gül-Chicheklerge Pürkinidu!!!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Uyghur Énsikilopédiyesining Neshir Qilin’ghanlighini Qizghin Tebrikleymiz! Bu Ulugh Xizmetke Ejri we Töhpisi Singgen Shexisler, Jemiyetler we Teshkilatlargha Teshekkürimizni Bildürimiz!
☆☆☆><☆☆☆
Uyghuristan Kultur Merkizi
02.05.2024 Germaniye
☆☆☆><☆☆☆
Dunya Uyghur Qurultiyining Küresh Bilen Ötken Shanliq 20 Yili Qutluq Bolsun!!!
Bu Peqetla Bir Qétimliq Uchrushush We Qutluqlashla Emes, Belki Miliy Küresh Tariximizdiki Bundin Kéyinki Milliy Dawayimiz Üchün Köp Xil Rohiy Hazirliq Bolup, Bu Qétimqi Uchrushush Milliy Herket Tariximizdiki Yéngi Bir Burulush Nuqtisi Bolup Qalghusi!!!
K.U.A
03.05.2024 Germaniye
☆☆☆><☆☆☆
Ulugh Alim Ghene Deskartes „Hey Insanlar Ademlerning Nime Dewatqanlighigha Emes, Nime Qiliwatqanlighigha Qarap, Andin Ularning Zadi Qandaq Ademler Ikenlikige Ochuq Ashikare Halda Höküm Qilghili Bolidu,-Digeniken! Hey Söyümlük München Uyghirliri Silerdin Pexirlinimiz! Milliy Dawaning Istiqbali Üchün Ghayet Zor Tirishchanliq, Pidakarliq, Iptixarliq we Aktipliq Bilen Ishlewatqan Dunyaning Herqaysi Jayliridin Kelgen Méhmannar Üchün Weten we Millet Yolida Qiliwatqan Semimi, Pidakirane Xizmetliringlardin Söyünduq! Siler Zulum Astidiki Uyghuristan Milliy Herkitining Wapadar Ewlatliri we Serkerdiliri Bolupla Qalmay, Belki Siler Milliy Iradimizni Baghrida Perwish Qilip Östüriwatqan Bir Sheherning Wapadar we Peziletlik Insanliridursizler! Sizler Weten we Milletke Ige Chiqqandek, Xuda Silerge Ige Chiqsun we Muradinglargha Yetküzsun!!!
K.U.A
05.05.2024 Germaniye
☆☆☆><☆☆☆
Dunya Uyghur Qurultiyining Küresh Bilen Ötken Shanliq 20 Yili Qutluq Bolsun!!!
☆☆☆><☆☆☆
Milliy Herkitimizning Mutizim Qoshuni, Milliy Dawani Xelqaralashturush Üchün Ilmiy we Zamaniwi Uslubda Küresh Qiliwatqan Merkizi Teshkilat Dunya Uyghur Qurultiyining Shanliq 20 Yili/Anniversary Qutluq Bolsun!
Töwende Uyghur Qurultiyining Qurulghanlighining 20 Yilliq Jubiläumigha Ayit Murasim (03.04.24), Ishghal Astidiki Weten, Mustemlike Astidiki Millet Uyghurlar Üstidin Élip Bériliwatqan Érqiqirghinchiliq (03.05.24), Zhongguo Hökümitining Uyghurlargha, Bolupmu Uyghur Xanim Qizlirigha Qarshi Zulumlar Heqqidiki Hemde Uyghuristandiki Uyghur Xelqining Insaniy Heq-Hoquqliri Depsendechiliki Heqqidiki Ilmiy Dokilat; (03.05.24), Uningdin Bashqa Mustemlike Astidiki Millet Uyghurlar Üstidin Élip Bériliwatqan Érqiqirghinchiliqqa Qarshi Jinayi Pakitlar Misalgha Chiqirilghan Resim we Pilakatlar Asasiy Mezmen Qilin´han Teshwiqat Matériyalliri, we WetinimizdE Élip Bériwatqan Érqi Qirghinchiliqigha Qarshi Xitay Konsoluslighi Aldidiki Naraziliq Namayishi (03.05.24), Uyghuristanning Bésiwélin’ghan Zimin (04.05.24) Ikenliki we Uyghuristan Milliy Herkitining Xeliqaralishish Qedemliri Heqqide Muhakimeler (04.05.24), Muhajirettiki Milliy Dawada Sürgündiki Hökümet Modeli Heqqide NASA Injiniri Dr.Erkin Sidiq, Tibet Sürgündiki Hökümiti Sabiq Prezidenti Dr. Lobsang Sanggay Ruyasetchiligidiki Muhakime (04.05.24), Dunya Uyghur Qurultiyining Ötmüshi we Bugüni; Milliy Dawada Uyghur Teshkilatliri Ara Hemkarliq Ornutushning Ehmiyiti; Sherqi Türkistan Jumhuriyitining Prezidenti Ahmatjan Qasimi Ependining Tewellutining 110 Yillighini Xatirlesh, Dunya Uyghur Qurultiyi Shitabini We Uyghur Merkizini Zuyaret; Yighinning Yépilishi we Uyghur Meshrepi (05.05.24) Qatarliq Muhim Paaliyetler Bolup Ötti! Paaliyetler Özining Küntertiwige Asasen Qisim We Türler Boyinche Pilanliq, Séstimliq we Xelqaraliq Sewiyede Dawam Qildi!
Bu Peqetla Bir Qétimliq Uchrushush We Qutluqlashla Emes, Belki Miliy Küresh Tariximizdiki Bundin Kéyinki Milliy Dawayimiz Üchün Köp Xil Rohiy Hazirliq Bolup, Bu Uchrushushta Milliy Heriketteki Sürgündiki Hökümet Modéli Dunya Sewiyeside Küntertipke Qoyuldi! Hemme Ish Tebiyetning Qanuniyiti Asasida Peyda Bolidu, Tereqqi Qilidu, Güllinidu! Sürgündiki Hökümet Modélini Milliy Dawagha Élip Kirish Milliy Musteqilliq herkitining Teqezzasi Bolup, Shundaq Qilish Üchün Ichki we Tashqi Shert-Sharayitlarning Piship Yétilishi Muhim Idi. Milliy Dawa Dunya Uyghur Qutultiyi Qatarliq Teshkilatlarning Uzaq Yilliq Köp Xil Tirishchsnlighi Bilen Axiri Xeliqaralashti! Millitimizning Uzaq Yilliq Tirishchanliq Körsütishi Bilen Wetinimizning Ishghal Astidiki Bir Dewlet, Xelqimizning Mustemlike Astidiki Bir Millet Ikenligi Ispatlinip, Milliy Dawa Dunyagha Resmi Yeni Ofitziyal Shekilde Milliy Musteqilliq Herikiti Derijiside Tonuldi! Dunya Uyghur Qurultiyining Ilgirkilerge Warisliq Qilip, Kéyinkilerge Yol Échishtin Ibaret Enenisi, Milliy Dawada Sürgündiki hökümetining Modélini Resmi Halda Qollunushning Shert-Sharayitini Hazirlighanlighini Ispatlidi!Xelqimiz Milliy Musteqilliq Herkitide Hichqandaq Bir Teshkiliy Aparatqa Qarshi Emes, Belki Milliy Heriketke Qol Tiqiwalghan Xaraktérsiz, Iradisiz, Peziletsiz we Exlaqsiz Ademlerge Qarshidur!
Dunya Uyghur Qurultiyining 20 Yillighigha Atan’ghan Bu Qétimqi Uchrushush Muhajirette Millitimizning Pütün Dunya Étirap Qilidighan Heqiqi Bir Sürgündiki Hökümitini Royapqa Chiqirishigha Asas Salidighan Sewepke Aylinip, Milliy Herket Tariximizdiki Yéngi Bir Burulush Nuqtisi Bolup Qalsa Ejep Emes!
K.U.A
05.05.2024 Germaniye
☆☆☆><☆☆☆
Bugünki Weziyitimizge Pelesepiwi Bir Nezer
I
Muzika, Naxsha we Ussul Uyghur Medeniyitidiki Üch Qudretlik Dora Bolup, Bu Üchi Rohni Ozuqlandurup, Iradini Küchlendürüp, Ghemkin Qeliblerdiki Yaralarni Saqaytip, Milletni Toxtimay Hayatliq Üchün Axirghiche Küresh Qilishqa Medet Béridu we Ilhamlanduridu!
Yighlaydighan Jayda Taza Yighlap, Külidighan Jayda Taza Külüp Yashash, Biz Uyghurlarning Tariximizdin Béri Dawamliship Kelgen Medeniyetlik Milletlerge Oxshaydighan Qimmetlik Milliy Enenilirimizning Biridur! Gérman Peylasopi Friederich Nietzsche “ Shier Oqushni, Muzika Chékishni, Naxsha Éytishni we Ussul Oynashni Bilmeydighan Millet Rohi Ölük Millettur“-Digeniken. Uyghur Millitining Tarixida Naxsha, Usul we Saz Sel Chaghlashqa Bolmaydighan Intayin Muhim Rollarni Élip Kelgen! Bugünmu Uyghuristan Xelqining Yoqulup Ketmey Saqlinip Qélishida Edebiyat We Sennitimiz Muhim Rol Oynighan!
Shunga Bir Gepni we Bir Ishni Qilghanda Kötüriwetmey we Chöküriwetmey Riyalliq Ölchemliri Asasida Ish Qilishimiz Lazimdur!!!
II
Tarix Bizning Eynikimiz Bolishi Lazim! Tarixning Ikki Béti Bar, Biri Aldida Yene Biri Arqida! Normal Ademler Tarixning Peqet Aldini Köreleydu; Danishmenler Yeni Kespi Ademler Bolsa Her Ikki Terepni Köreleydu! Tarix Betliride Yézilghan Ashikare We Yoshurun Her Ikki Mezmunni Körüp Turup Milletke Meslehet Béridigan, Heriket Pilani Tüzeydighan we Awamgha Yol Bashlaydighan Eqilge Tayinip Pilan Tüzep, Millitimizge Körünmey Kélidighan Her Türlük Ziyanlardin Amalning Bériche Saqlinip Qélishimiz Lazim! Bir Ish Qilghanda Ghelbe we Meghlubiyet Bolup Turidu.Shunga Meghlubiyettin Ümitsizlikke Pétip Qalmay Küchlinip Turush, Ghelbidin Özini Tutalmay Meghrurlinip Kétish, Aldaraqsanliq Qilish We Hissiyatqa Bétilip Kétishtin Saqlinip, Kemterlikni, Éghir Bésiqliqni we Jengk Meydanlirida Eqil, Bilim we Tejiribeler Tarazisigha Qoyup Heriket Qilishni Özimizge Adet, Pirinsip we Yétekchi Qilishimiz Lazim!!!
K.U.A
06.05.2024 Gérmaniye
☆☆☆><☆☆☆
Salam hürmetlik eziz qerindishim, yurtdishim, dostum, kesipdishim we sebdishim Dr. A. Semet ependim… yaxshimusile?
Bu qétimqi Dunya Uyghur Qurultiyining 20- Yéshi Jubiläumsi yaxshi pilanliniptu, orunlashturuluptu we ghelbilik èlip bérildi!
Bu ishlar elbette herbiringlarning qollishi, quwetlishi we yardimi bilen wujutqa chiqti…Xelqimizdin Rabbim razi bolsun…Milliy dawa dunyawilishuptu, zamaniwilishiptu wu muntizimlishiptu …
Bu ghelbilerni qolgha keltürgen, Milliy heriketning Aldinqi sepidiki barliq küreshchan ezimetlerdin pexirlinimiz!
Millitimizge xeyirlik bolsun…!
Emdi öz gepimizge kelsek, ikkimizmu del 22 yildin Kéyin jiddi shekilde uchrashtuq we qelben, rohen we meniwiyen Jehetlerdin pikir almashturduq…!
Men sile Arqiliq, sileni we bashqa alim we mutexesislirimizni körüp, kishlik, insani we ilmi jehettin güzütüp chiqtim we hemminglarning hayatigha utuq we aqyol tilidim….
Men silerdin Yeni mushu bir dewir Uyghuristan kishiliridin mushu qétimqi yighilishning süpitige qarap razi boldum we pexirlendim!
Millitimiz Japa-Mushaqet we zulum ichide téximu yétiliwétiptu.
Ikkimizning ottursida, his, idrak we zihn yollari bilen bolghan tesirlik söhbetler qulughumda téxiche jaranglawatidu!
Silening Shexsi we ilmi hayatinglardiki Qiyinchiliqlarni anglap we körüp, kashki men bu yüklerning bir uchini Tutup dostum, sebdishim we tuqqinimgha yardem qilalighan
bosamchu, dep qattiq epsuslandim!
Muellisep Hayatning biz bille mangalmaydighan yolliri köp, Biz Birge qilalmaydighan ishliri köpiken!
Qolumdin kélidighini hazirche peqet dua qilishla boldi. Ilim Dunyasida özi qiliwatqan ishni özidin bashqa hichkim qilalmaydighan, Ilim-Pen we Weten- Millet üchün tölewatqan bu Kespi bedelni özidin bashqa hichkim tölelmeydighan tughqunumgha ching Könglümdin Muwepeqeyet tileshtin bashqa ish hazirche qolumdin kelmidi…
Shundaq…Xizmet qilishimiz, ilmi tetqiqatlar bilen shughullinishimiz lazim. Emma Bizmu Qan, gösh we söngektin tüzülgenligimiz üchün ijdimayi hayatiki xushalliqlargha Xuddi bashqalardek èriship yashashqa muhtajbiz!
Shunga ikkimiz we ailimiz qerellik uchrushup, rohiy we meniwiy Jehettin bir birimizge kuch, quwet we medet bérip turayli.
Tenterbiyege yene waqit ajritishni oylap yaxshi qipsile …Allah ten saqliq we uzaq ömür ata qilsun.
Oqumighan Ademler Bilen Normal Derijide Salam-Saet Qilishsaq Bolidu, Birlikte Yep-Ichsekmu Bolidu; Hetta Birlikte Seyle-Sayahet Qilishsaqmu Bolidu; Ügünushni Xalisa Birnersilerni Ügretsekmu, Ularda Bizge Paydiliq Bolghan Bir Nersiler Bolsa Ügrensekmu Bolidu; Emma Qettiylik Bilen Qilsaq Bolmaydighini, Ular Bilen Ilmiy Meseliler Heqqide Esla we Esla Munazireleshsek Bolmaydu! Chünki Oqughanlar Bilip Turup, Özlirini Chaladek, Oqumighanlar Bolsa Bilmey Turup, Özlirini Hemmini Bilidighandek Oylaydu! Ilmi Munazirening Eng Yaxshisi Medeniyet we Ang Sewiyesi Jümlidin Kespi Sewiyesi Öz-Ara Teng Bolghanlar Bilen Bolghan Munazirelerdur!!!
K.U.A
06.05.2024 Gérmaniye
☆☆☆><☆☆☆
Eger Döt we Axmaqlar Wetenperwerlik Maskisini Taqap, Milletperwerlik Tonini Kéyiwalsa, Addi Awam Lalma Itlargha Oxshaydighan Bu Mexluqlarni Körgende, Büreghojamken,- Dep Oylap Qalidu!
Alim Isaak Asimov Bu Heqte Toxtulup, Kallisi Ishlimeydighan Ebgahlar Wetenperwerler Arisigha Kiriwalsa Toghra Yoldiki Eqilliq Ademlerning Küni Tes Bomidu,-Digeniken!
Toghra Yaman Niyetlik Ademler Din’ghamu Xudadin Emes, Özining Shexsi Menpeetini Dep Yaku Etrapidikilerdin Qorqup Étiqat Qilghandek, Milliy Dawagha Hem Saxtakarliq Bilen Qatniship, Ademlerde Dayim Asanla Xata Chüshenche Peyda Qilip Qoyidighan Ishlar Jiq Bu Jemiyetimizde!
K.U.A
07.05.2024 Gérmaniye
☆☆☆><☆☆☆
Kishlik Hayattiki Bezen Bir Ishlarni Hemme Adem Qilalaydu; Kishlik Hayattiki Bezen Ishlarni Bolsa Hemme Adem Qilalmaydu! Milletni Üstün Tutup Turidighan Nerse Özini we Özgini Bilish we Bashqurushtur! Bu Ishni Yeni Özi we Özgini Bilish, Özini Bashqurushni Qedemmu Qedem Téximu Sapaliq, Qabiliyetlik we Iqtidarliq Kishilerge Hawale Qilish Lazim! Özini Bileligen we Tutiwalghanlar Nanning Arqisida Iman, Süpetning Arqisida San Bar Ikenligini Bilidu! Herqandaq Ishni Heddidin Ashuriwetse San we Süpette Özgürüsh Bolup Kétidu, Tereqqiyat Eksige Qayitidu! San we Süpetke Ghorur, Wijdan, Eqil we Iman Toluq Kapaletlik Qilalaydu! Eqil, Bilim we Tejiribe Yoq Yerde San, Süpet we Qimmetke Kapaletlik Qilghili Bolmaydu! Herqandaq Ishning Chek we Chégirisi Bar; Milletning Chong Ishlirida Qizil Siziqlardin Halqip Kétish Ya Jinayetke, Yaki Gunahqa Sewep Bolidu! Güllengen Bir Jemiyette Ademlerning Ang Sewiyesi Yoquri Bolidu, Ishini Tepip Qilidu; Medeniyetlik Jemiyet Ezaliri Kemter, Éhtiyatchan we Éghirbésiq Bolmaydiken Ishlirigha Köz Tegkendekla Tetürsige Méngip Kétidu! Peqet Shexsiy Ishlardila Emes, Belki Milletning Chong Ishliridimu Éghir-Bésiq, Temkin we Exlaqliq Bolghan Yaxshidur!
K.U.A
07.05.2024 Gérmaniye
☆☆☆><☆☆☆
Yaxshiliqmu, Yamanliqmu Goya Uruqqala Oxshaydu! Sen Bashqilargha Nime Qilsang, Ularmu Sanga Shuni Qilidu! Béshinggha Kelgen Yamanliqlar Bezen Bir Sinaqtur, Emma Köpünche Halkarda Qilghan Yamanliqlarning Jawabidindur; Béshinggha Kelgen Yaxshiliqlar Bezen Sinaqtur, Köpünche Hallarda Qilghan Yaxshiliqlarning Jawabidur! Yamanliq Bilen Ötken Hayat, Qurliri Qara Xeter Bilen Yézilghan Tömür Kitapqa;Yaxshiliq Bilen Ötken Hayat Bolsa Qurliri Aq Xetler Bilen Yézilghan Altun Kitapqa Oxshaydu! Yamanliq Tikendek Shumluq Chéchip, Ademni Bizar Qilip Turidu; Yaxshiliq Xuddi Güldek Échilip, Etrapqa Özgiche Xushpuraqlar Chéchip, Mesum Köngüllerni Mehliya Qilip Turidu!!!
K.U.A
07. 05.2024 Gérmaniye
☆☆☆><☆☆☆
Biz Adem Ewlatliri Xuddi Yamanliqta Besleshkendek, Yaxshiliqtamu Besleshken Bolsaq Iduq, Uhalda Hemmimiz Herqandaq Waqitta Yamanliqqa Duchar Bolush We Yaxshiliqqa Muhtaj Bolush Mehjburiyitide Qalmighan Bolariduq! Muellisep Undaq Asan’gha Toxtimaydu! Onbeshi Ayding, Onbeshi Qarangghu Dunyabu! Xuda Xalisa Sherni Xeyirge, Xeyirni Sherge Lzgertiwitidu! Biz Bilmeymiz, Xuda Bilidu, Her Ishta Bir Sher, Her Ishta Bir Xeyir Bardur! Ey Yaxshi Niyetlik Dostum Yaxshini Wujutqa Chiqarghili Bolmisa Waqitliq Sebir Qil; Rabbim Sebir Qilghanlar Bilen Birgedur! Xudaning Izni Bilen Barliq Ishlar Haman Bir Küni Yaxshilarning Oylighiningdek we Arzu Qilghinidek Bolidu!!!
K.U.A
07.05.2024 Gérmaniye
☆☆☆><☆☆☆
Sebir Qilishni Bilishmu Xasiyetlik Bir Ishtur! Sebir Qilishni Bilseng Qara Tashmu Axiri Engüshterge Aylinidu! Meqset Éniq Bolsa, Yoli we Charesini Qilip, Shukür we Sebir Qilishni Bilseng Méwe Bilen Ashliq Gerche Sésighan Bolsamu Haman Birküni Qimmetlik Sharapqa Aylinidu! Her Ishqa Aldirap Ketme, Maysini Sozup Östergili Bolmaydu! Bar Bolghan Biliming Yetmeydu, Tpxtimay Bilim Ashurghin; Sheyi we Hadisilerge Baha Bergende we Qarar Chiqarghanda Hergiz Hisiyatqa Rayinip Ish Qilma; Ish Qilghanda Esla Nadanliq Qilma we Aldiraqsanliq Qilma! Toghra Yolni Körüsh Üchün we Heqiqetning Jamalini Körüsh we Tam Menasini Bilish Üchün Ölgüche Chongqurlap Ügen! Biz Adem we Millet Bolush Süpitimiz Bilen Derex we Ormanlargha Oxshaymiz; Qara Qish Kétip Erteyaz Kelmigüche Bix Sürü Chicheklimeymiz, Bahar Kélip, Muzlar Érimigüche Chicheklimeymiz; Hawa-Jahan Illip, Quyash Nuri Hararitini Yükseltmigüche Baraqsanliship Méwe Bermeymiz! Alma Pish Aghzimgha Chüsh Emes, Awal Kalam, Andin Kalam, Andin Tagam! Ghalbiyet Bizdin Eqil, Chare-Tedbir, Sebir, Japaliq Izdinishni Telep Qilidu!!!
K.U.A
08.05.2024 Gérmaniye
☆☆☆><☆☆☆
Biz Weten´ge Millet Bizge Ige Chiqqan Derijide Ige Chiqaliduq; Milletmu Bizge Biz Uninggha Ige Chiqalighan Derijide Ige Chiqti! Qish Kétip Bahar Kelmise Gül Échilghan Bilen Güller Échilmaydiken! Qush Sayrighan Bilen Qushlar Neghme-Nawa Qilmaydiken! Buni Bilgenler Bilgen Péti; Bilip Turup Bilmeske Séliwalghanlar Bolsa Özini Niqapliwalghanlar Qatarida Péti; Ming Epsus Rastinla Bu Hadiseni Bilmigenler Peqetla Bilelmigenler Qataridaki Péti Qaldi!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Tebiyette Hemme Adem Bilidighan, Emma Hemme Adem Sel Qaraydighan Bir Pirinsip Bar Bolup, Bu Pirinsip Küchlükler Tallinip, Ajizlar Shallinidu,-Din Ibarettur! Misalgha Keltürüshke Toghra Kelse, Ejdatlirimizning Qanche Ming Yilliq Qedimqi Tutimi Bolghan Bürelerni Eng Bashta Tilgha Alimiz!
Büreler Küchlük, Jasaretlik, Iradilik, Wapadar, Mériban we Iradilik Kélidu!
Bürelerni Küchlük Qilghini Birlik, Ittipaqliq we Hemkarliqtur! Bürelerdiki Küch Birlik, Ittipaqliq we Hemkarliqtin Kelgen! Bürelerdiki Birlik, Ittipaqliq we Hemkarliq Bolsa, Ularning Xaraktéridin Kelgen!
Uyghurlarning Xaraktéri Bürelerge Quyup Qoyghandek Oxshaydu! Uyghurlar Milliy Ghayisi Etrapida Birliship, Jengk Meydanlirida Ittipaqliship, Éghir Künlerde Hemkarliship Ish Qilidighan Enenige Ige Millettur! Biz Millitimizning Büre Xaraktérigha Ige Chiqayli! Büre Rohi Tariximizda Milliy Rohimizni Küchlendürüp, Jasaret Toplap, Birliship, Ittipaqliship we Hemkarliship Milliy Mawjutlighimizni Qoghdash, Düshmen’ge Kolléktip Halda Qarshi Turup, Hür we Erkin Yashashimiz Üchün Rol Oynisun!
K.U.A
08.05.2024 Gérmaniye
☆☆☆><☆☆☆
Bilimdarlarning Aq Saqilini Taqiwalghan, Kallisi Bilimge Oxshaydighan Exlet Bilen Toshup Ketken, Nadan Insanlarning Kallisini Zeherleshtin Bashqa Hich Ish Qolidin Kelmeydighan Qaraqursaqlar Eng Xeterlik Ademlerdur.
Bundaq Tepekkur Dunyasigha Kiriwalghan Ademsiman Haywanlarning Qolidin Her Bela Kélidu!
Bu Maxluqlar Gérman Peylasopi Ludwig Feuerbachning Diqqitidin Qéchip Qurtulmighan Bolup, Uning Teripiche „Bundaq Mutehemlerdinmu Ashurup, Toghra Yoldiki Heqdarlarni Tenqitleydighan Yene Bir Rezil Küch Yoqtur“- Bu Dunyada!
Bu Axmaqlar Bilimning Exlet Uxletliri Bilen Zeherlen’genler Bolup, Bir Nersini Bilmemdikin Diseng Bilidu, Bilemdikin Diseng Bilgenlirini Hezim Qilalmighan Bolup, Jiddi Peyitlerde Heqiqet Terepte Turup, Meselilerge Toghra we Xata Dep Höküm Chiqiralmaydu!
Ludwig Feuerbach Yene Bu Bilim Maskisini Taqiwalghan Nadanler Heqqide Toxtulup, Bular Birer Muhim Nersining Qurghuchisi Yaki Buzup Yéngilighuchisimu Emes Turup, Xuddi Özlirini Hemme Nersining Merkizide Turiwatqandek, His Qilidu we Shundaq Teswirleydu; Qilghan Birer Ishi Toghra Bolmighan Teqdirdimu Oxshash Türdikiliri Bilen Toplushiwélip, Eksiyetchi Jamaet Pikiri Toplap, Özini Dayim Heqliq, Toghra Yoldikilerni Yeni Özidin Bolmighanlarni Dayim Gunahkar Qilishqa we Eyiplep Yüz Abroyi we Inawitini Töküshke Orunidu!
☆☆☆><☆☆☆
Ludwig Feuerbach
Deutscher Philosoph und Anthropologe.
Ludwig Feuerbach Geboren: 28. Juli 1804, Landshut
Verstorben: 13. September 1872, Nürnberg
Beeinflusst von: Georg Wilhelm Friedrich Hegel, Friedrich Schleiermacher, Johann Eduard Erdmann
Beeinflusste Personen: Sigmund Freud, Charles Darwin, Martin Buber, Friedrich Jodl
Kinder: Eleonore Feuerbach, Mathilde Feuerbach
Ausbildung: Universität Heidelberg (1823–1824), Friedrich-Alexander-Universität Erlangen-Nürnberg!
K.U.A
09.05.2024 Germaniye
☆☆☆><☆☆☆
Ya Igem, Ya Rabbim Men Ajiz Bir Bende, Peqetla Sanga Tazim Qilghanlighim Üchün Bunche Memnun Qiliwatisen! Eger Sen Eng Yaxshi Körüdighan Adem we Perishtilerning Qatarigha Kireligen Bolsam Yana Qandaq Güzellklerni Ihsan Qilar Iding; Sanga Igilgenler, Yolungda Mangghanlar we Xeyirlik Ishlarni
Qilghanlar Nimedigen Yaxshiliqqa Nail Bolghanlar, Bextiyarla He?! Sen Bilisen, Xalighanni Qilishta Qadirsen, Biznimu Ilahim Shularning Yeni Sen Eng Yaxshi Körüdighan Bendelerning Qataridin Qilghan Bolsang, Sendin Her Ikki Dunyada Memnun we Razi Bolghan Bolariduq!!!
K.U.A
10.05.2024 Gérmaniye
☆☆☆><☆☆☆
Hayatning Ghayisi Muhtaj Bolmasliq, Xatirjemlik we Bixeterlik Bolup, Bu Üchining Yighindisi Bexit-Saadettur! Bexit Saadet Eqil, Qimmet we Güzellik Qarishi, Exlaq We Étiqatning Qomandanlighida Ishqa Ashidu!
Bexitlik Yashash, Bexitlik Hisqilish we Bexitlik Bolush Éthikalliqqa we Philosophikalliqqa Alaqidar Bolup, Buni His Qilish Bolsa Shexsiy Inkas, Estayidil we Jiddi Höküm Weyene Rohiy Saghlamliq Yeni Neniwi Turghunluqni Özige Shert Qilidu!
-Shtoyizmliq Pelesepening Asaschisi Zeno Of Cityum
☆☆☆><☆☆☆
Zenon von Kition
Philosoph, Geboren: 334 v. Chr., Kition
Verstorben: Athen, Griechenland
Beeinflusst von: Platon, Heraklit, Krates von Theben, Hipparchia, Stilpon, Polemon von Athen
Bücher: The Republic, Stoicorum Veterum Fragmenta: 3, Mehr
Lobsang Sanggay Ependi Andin Tibet Sürgündiki Hökümetini Tonushturdi.
Lobsang Sanggay Ependi Andin Tibet Sürgündiki Hökümeti Bilen Dunya Uyghur Qutultiyini Sélishturdi.
Lobsang Sanggay Ependi Andin Dunya Uyghur Qurultiyining Hökümetke Özgürüsh Pursitining Piship Yétiliwatqanlighini, Eger Bu Ishni Uyghuristan Xelqi Qilishqa Qarar Berse Tibetliklerning Yardem Qilidighanlighini Éyitti!
Lobsang Sanggay Ependi Axiridida Milliy Musteqilliq Herkitide Sürgündiki Hökümet Modélining Ehmiyitini Chüshendürüp, Buning Tibetlerge Oxshashla Uyghur Xelqigemu Menpeet Yetküzidighanlighini Tekitlep, Bizge Utuq, Muwapeqiyet we Zeper Tilep Léksiyesini Axirlashtirdi!
Zulum Bar Yerde Qarshiliq Bolidu! Özige Zorawanliq Qilghan, Yerlik Milletlerge Insan Qélipidin Chiqqan Mustemliichilerning Qurghan Hakimiyitining Aqiwiti Zulumgha Uchrighanlarning Ayaqliri Astida Kumpeykum Bolushtin Ibarettur! Nurghun Milletler Awal Zulumgha Uchrighan, Kéyin Zulumgha Qarshi Isyan Bayriqi Achqan. Isyan Bayriqining Muhimliriling Biri Sürgündiki Hökümet Arqiliq Inqilapqa izrkchilik Qilishtur!
Mustemlikige, Zulumgha we Érqi Qirghinchiliq Qarshiliqsiz Esla Özligidin Axirlashmaydu!
Alimlar we Inqilapchilar Milliy Zulum we Milliy Musteqilliq Herkiti Heqqide Qimmetlik Bayanlarda Bolghan.
Men Bu Heqte Oylisam Fransuz Émparatori Napalion Bunapartening“ Adaletsizlikke Uchratqanlarningla Emes, Belki Heq-Hoquqi Depsende Qiliniwatqanlarning Süküt Qilishi, Boyun Igishi we Zulumgha Sebir Qilishi Sewebi Bilen Dunyada Qulluq Dawamlishidu, Qulluq Dawamlashqanche Milletler Diniy, Siyasiy, Exlaqiy we Iqtisadi Kirzis Ichide Qalidu,-Digen Sözini Xatirleymen.
Inqilap Irade Qilghan, Isyan Kötürgen, Inqilap Yolliri Heqqide Izden’gen, Jasaret Körsetken we Bedel Töligen Millet we Xeliqlerning Ghelbe Qazinishi Bilen Xulasilinidu!
Bu Seweptin Ejdatlirimiz Keyinki Esirde 500 Qétimdin Artuq Qozghilang Qilghan Bolup, Kéyinki Esirde Weten Siritida Weten Dawasi Élip Bérishni Qushumche Qildi.
Meselen Awal Milliy Qurultay Kéyin Sherqi Türkistan Jumhuriyiti Sürgündiki hökümeti, We Dunya Uyghur Qutultiyini Qurdi we Derdimizni Hür Dunyagha Anglatti.
Biz Uyghurlar 2004-Yili Sürgündiki Hökümetni Amerikada Qurushqa Bashlap, 16 Yil Küresh Qilip, Weten we Millet Üchün Tüzükrek Xizmet Qilish Uyaqta Tursun, Belki Qurulush Basquchini Bolsimu Tamamliyalmay, Ichki we Tashqi Düshmenlerning Til Bériktürüp, Mawjut Bolishimizgha Qarshi Turishi we Buzghunchiliq Qilishi Netijiside 2020-Yiligha Kelghüche Mawjutlighimizni Dawamlashturup, Axiri Meghlup Bolduq!
Hazir Dunyada Uyghurlarning Xuddi Qara Yomurgha Oxshaydighan Atalmish 9 Dane Sürgündiki Hökümet Bar! Bu Hökümetlerning Bundaq Tizlikte Köpüyüp, Millitimizning Xelqara Sehnilerde Setchilikke Qélishi, Zhongguo Hökümitining Üzlüksiz Buzghunchiliqliri we Milliy Munapiqlarning Xayinliqliri Netijiside Muhajirettiki Uyghuristan Milliy Musteqilliq Herkiti Üstidin Qazan’ghan Eng Chong Ghelbilirining Biridur!
Bu Nomusluq Kechürmishler Tarix Betlirige Qara Xetler Bilen Yézilip Ketti!
Xulase Zhongguo Basqunchiliri Sherqitürkistan Jumhuriyiti Sürgündiki Hökümetini Ochuq Ashikare Emes, Yoshurun Halda Bir Qisim Shühbilik Kishilerni Ishqa Sélip, Awal Pitne Peyda Qilish, Andin Ichki Ittipaqliqni Buzush we Axirisida Bu Hökümetni Parchilash Arqiliq Xelqarada Peyda Boliwatqan Buwaq Halettiki Inawitini Böshügide Ojuqturiwitish Qatarliq Birqatar Shumluqqa Tolghan Jinayi Qilmishlar Arqiliq Bir Pütün Halette Ichki Ziddiyetlerdin Bashkötürelmeydighan Derijide Xaniweyran Qiliwetti!
UKM
11.05.2024 Germaniye
☆☆☆><☆☆☆
Ademler Mal-Mülük, Yüz-Abroy we Nam-Shöhret Qoghlushup, Dangliqlar Oqughan Universitätlarda Oqudi, Lékin Mutleq Köp Qismi Öz Kespi We Hüniride Muweppeqiyet Qazinalmidi! Ademler Kichigidin Köngli Ügen’genligi, Ixtiyar Qilghanlighi we Zewiq Alghanlighi Üchün Bir Kesipni Xalighan Bir Mekteptin Tallidi Ghelbe Qazandi! Ilim-Pen we Hüner-Kesipte Dang Qazinishni Arzu Qilidighanlar Emes, Shu Kesipni Qilsa, Goya Oyun Oynawatqandek Köngüllük His Qilidighanlar Utup Chiqti we Bay, Mertiwilik Hem Meshhur Shexislerge Aylandi!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Hürmet, Izzet, Söygü we Muhabbet Ixtiyariliqtindur!Hürmet, Izzet, Söygü we Muhabbet Achchiq, Teshwish we Iztirapni Keltürüp Chiqiridu. Achchiq, Teshwish we Iztirap Izgülük, Xatirjemlik we Bixeterlik ni Keltürüp Chiqiridu!
Achchiq, Teshwish we Iztirap Ichidiki Ademler Pishiwatqan Ademlerdur; Izgülük, Xatirjemlik we Bixeterlik Ichidiki Ademler Pishqan Ademlerdur! Pishiwatqanlar Bilen Pishqanlar Özlirining Eqli, Bilimi we Tejiribisidin Bashqa Alemning Eqili, Bilimi We Tejiribisi Bilen Mawjutlighini Dawamlashturidu!
Bexit Bilen Bexitsizlik Adem Ewladining Pikridiki Nersidur! Ademler Biri Xushhal Bolghan Nersidin Yene Biri Xapa Bolidu; Biri Xapa Bolghan Nersidin Yene Biri Xushhal Bolidu! Biri Kéchini, Biri Kündüzni; Biri Issiqni Biri Soghaqni Yaxshi Köridu!
-Béshimgha Kelmigen Bolsa Chüshenmeytim, Bilmeytim, Qilalmaytim! Uyghurlarda Bir Ata Sözi Bar, „Bashqa Kelgende Batur!“ Deydighan. Millitimizning Béshigha Keldi; Azraq Gheyret Qilsaqla Bizmu Chüshüneleymiz, Bileleymiz we Qilalaymiz!
Muhimi Bizge Irade, Eqil we Bilim Kérektur!
-Xatiremdin
Yazarmen: Kurasch Umar Atahan
☆☆☆><☆☆☆
Qarangghuluq Yorughluqning Ichidedur!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Eqil Xudi Heriket Qilalmaydighan Toxtam Sugha Oxshaydu; Ademler Bar Imkanlarni Qollunup, Shert we Sharayitlarni Uyghun Shekilde Özgertmigüche Eqil, Bilim we Tejiribe Toluq Kargha Kelmeydu!
-Awropa Aqiliyetliridin
☆☆☆><☆☆☆
Eqil, Tepekkur, Bilim, Chare we Tedbir Suyuq we Mewhum Nerse Bolup, Mueyyen Qélipi we Shekli Yoqtur! Muhim Bolghini Abistirakt Xususiyetke Ige Bolghan Eqilning, Tepekkurning Bilimning Kimlerge Mensup Bolup Otturgha Chiqishi We Chare-Tedbirlerning Kimler Teripidin Hayatqa Tedbiqliniwatqanlighi we Qandaq Netije Bériwatqanlighidur!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Leadership is the capacity to translate a vision into reality!
-King Charles Von United Kingdom
☆☆☆><☆☆☆
Biz Gérman Milliti Bir Pütün Tariximizda Nimeni Yoqatqan Bolsaq, Yoqatqan Ashu Nersimizdin Altundinmu Qimmetlikraq Bolghan Bilim we Tejiribige Ige Bolduq!
-Gérman Peylasopi Arthur Schopenhauer
☆☆☆><☆☆☆
Zéhning Yingnidek Uchluq, Eqling Qilichtek Ötkür, Biliming Döngdek Igiz we Tejiribeng Qumdek Mol Bolsimu, Kishlik Xaraktéring, Milliy Ghururung, Milliy Wijdaning, Milliy Iradeng, Milliy Ghayeng We Milliy Rohing, Uningdin Bashqa Yene Pem-Paraseting, Gheyret-Shijaiting we Shundaqla Chare-Tedbiring Bolmisa Weten we Milletning Kütken Yéridin Toluq Chiqalmaysen!!!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Zéhin, Bilim we Eqil Tiriktur! Bu Üchi Xususiyeti we Xaraktéridin Qarighanda Zeherliktur we Shiddetliktur! Bilim Sudek Yawayi, Ottek Rehimsiz, Hawadek Buzghunchi we Tupraqtek soghoq We Qattiqtur! Zéhin, Bilim we Eqil Bir-Birini Shert Qilidu, Bir-Birini Teqezza Qilidu! Zéhin, Bilim we Eqilni Kontorul Qilalmisaq Düshmenning Heywisini Sundurup, Ghelbe Qilish Biryaqta Tursun, Zéhin, Bilim we Eqil Arqiliq Özimizni Özimiz Halak Qiliwétidighan Yaman Aqiwet Kélip Chiqidu!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Hayatliq Küresh Dimektur! Türlük Zenjirsiman Harmonik we Antigonik Munasiwetler Bilen Tolghan Insaniyet Jemiyitimu Tebiyet Dunyasining Ayrilmas we Tipik Bir Parchisidur!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Ademlerge Qarap Heyran-Hes Qalimen! Bir Ishni Anglap Qulaq Mollisi Bolghanmu, Shu Ish Heqqide Birinchi, Ikkinch, Üchünchi…. Sinipqa Layiq Bashlan’ghuch Mektep Sewiyege Igemu; Beshinchi Sinipqa Layiq Sewiyege Igimu, Oninchi Sinipqa Layiq Sewiyege Igemmu, Ali Mektep Sewiyesideki Derijiler Boyinche Bashlanghuch Diplomagha, Masterliq Deplomidigha Yaki Doktorluq Deplomasi Sewiyesige Ige Bolghanlarmu Bu Ishni Men Bilimenla, Deydu! Toluq Bilmeymen, Deydighanlarni Rapqili Bolmaydu! Bu Ishni Yeni Kesipni Menggü Toluq Bilgili Bolmaydighanlighini Sözlesh Uyaqta Tursun, Bu Ishta/Pende Bashlan’ghuch Mektep, Yaki Ottura Mektep we Yaki Ali Mektep Sewiyesige Ige Ikenligini Rastchilliq we Semimiyet Bilen Tilgha Élishtin Özini Qachurup, Shu Kesipte Nezeriye we Tejiribe Jehettin Eng Yoquri Sewiyediki Ademdek Yenggilteklik Bilen Gep Qilidu we Heriket Qilishidu! Bilsimu Bilmisimu Bimimen, Qilimen, Deydu; Bilim Az Bolsimu, Köp Bolsimu Hemmini Hel Qilidu, Dep Oylaydu. Bu Ademlerning Ortaq Ajizlighi Derijimu Derije Métod, Usul, Chare we Tedbirlerni Bilmigechke Kolliktip Halda Ish Qamlashturalmaydu, Ish Qiliwatqandek Körünidu Emma Ghelbe Qilalmaydu!!!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Hichkishi Sening Razilighing Bolmay Turup Sanga Esla we Esla Qiyinchiliq, Bexitsizlik We Ziyan
Tughduralmaydu! Hayatingda Sen Duchar Bolghan Barliq Bexit We Bexitsizliklerning Yigane Sewepchisi Yenila Del Özengdursen! Shunga Özengge Agah Bol, Ziyan’gha Chida, Ademlerni Artuqche Eyiplime!!!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Tinchliqqa Teshebbuschilarni Esla we Esla Urushtin Qachqanlar, Dep Oylap Qalma!
-Scorch Klarity
☆☆☆><☆☆☆
Irade, Gheyret we Jasaret Bolmighan Ömür Quldek Yashap, Seldek Éqip Kétidighan Bir Hayattur!
-Seneka
☆☆☆><☆☆☆
Bilim Eger Toghrani Xata, Xatani Toghra Digen Bolsa, Bejayiki Uning Choqum Bir Mentiqighe Chüshüdighan, Eqilge Uyghun Alahiyde Muhim Bolghan, Ilim-Pen Dunyasidiki Kishilerge Anche Tonushluq Bolmighan Pirinsiplargha Chüshidighan Bir Meqset-Muddasi Bardur!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Bizge Chopan Kérekmu, Padichi It Kérekmu Yaki Mizhildap Otlap Yüridighan Milyonlighan Sürige Yol Bashlaydighan Boy Besti Igiz, Münggüzi Qilichtek Ötkür we Üolaztek, Tükliri Uzun, Körünishi Sürlük, Tashaqliq Bir Uzun Saqalliq Serke Kérekmu!?
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Itni It Depla Ötüp Ketmeng, Ittiki Yürek Kashki Siz Ademlerde Bolghan Bolsa Idi, Dunya Söygü, Muhabbet, Sadaqet we Wapa Bilen Tolatti, Hichkishining Közidin Tamche Yash Egigip, Yürekliri Dert-Hesret Bilen Tolmayti!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Milliy Musteqilliqni Söymigen, Musteqilliq Üchün Bedel Tölimigen Adem Yaki Millet Erkinlik We Azatliqning Weslige Yitelmeydu!
-Gérman Peylasopi Arthur Schopenhauer
☆☆☆><☆☆☆
Quyash Bilen Ay Yiganidur; Emma Biri Kündüzi, Biri Kéchisi Djnyagha Nur Chéchip Turidu!
Asmandiki Quyash, Ay we Yultuzlarning Özila, Bilgenler Üchün Mukemmel Bir Büyük Pelesepedur!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Wetini Ishghal, Milliti Mustemlike Astidiki Xeliqlerde, Bolupmu Konkerit Bolghan Ademler Topida Azraq Bolsimu Ghurur, Wijdan we Nomus Tuyghusi Bolishi Lazim! Shundaq Bolghanda Aq we Qarini Éniqraq Periq Ételeydu! Eger Ademlerde Ghorur, Wijdan we Nomus Bolmisa, Uhalda Ularning Derijisi Ziwilizatsiyondin Hich Xewiri Yoq, Yawayi Haywanlarningkidinmu Bekraq Töwenlep Kétidu!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Birlik, Ittipaqliq we Hemkarliq Aq-Qarani Bilidighan, Ang Sewiyesi Yoquri we Uzaqni Körüdighan Ilghar Milletlerning Tipik Alahiydilikidur!!!
-Germaniye Peylasopi Karl Gustaf Jung
☆☆☆><☆☆☆
Heqqaniyet we Adalet Terepte Turidighan, Aq-Qarini Periq Ételeydighan, Yalghandin Nepretlinidighan we Jan Chiqip Ketsimu Rast Gep Qilidighan Ademleri Az Yaki Pütünley Yoq Bolghan Bir Jemiyet Heqiqi We Toghra-Dorust Ilim Igilliri Bolmighan, Xaniweyran Bolushqa Resmi Yüzlen’gen Bir Jemiyettur!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Axmaq Ne Kechüridu, Ne Untuydu; Sadda Ademler Hem Kechüridu, Hem Untuydu; Aqil Ademler Bolsa Kechüriwitidu Emma Esla Unutmaydu!
-Thomas Szasz
☆☆☆><☆☆☆
Özini Özgertish Qabiliyiti Bolmighan Biri Dunyani Özgertelmeydu!
-Georg Bernard Shaw
Yoq Bolup Kétishning Eng Yaxshi Charisi Kétiwatqan Yolidin Waz Kéchishtin Ibarettur! Waz Kéchilmigen Yolda Herqanche Mushaqetlik Bolsimu Hayatliq Yenila Toxtimay Menggü Dawam Qilidu!!!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Gepliringning toni emes mezmuni chong bolsun. Warqirap éytilghan tuturuqsiz Sözler xuddi püchek üchkigela oxshaydu! Éghizdin chiqqan sözler dimisimu Beeyni üchkige oxshaydu! Sözlerning menisi bolsa goya üchkining méghizighala oxshaydu! Bezi sözler mezmunluq bolup, mezmunida saghlam méghiz bar, Bezi sözler mezmunsiz bolup, ichide püchek méghizi bar! Püchek üchkilerni saghlam yerge térisimu ünmeydu; Saghlam méghizliq üchkilerni térisa ünidu! Üngen üchkiler yaxshi perwish qilinsa awal küchet peyda bolidu; Andin ösüdu, chichek achidu; Méwe béridu; Saye tashlaydu; Oksigin ishlepchiqiridu!
Sesiq we püchek üchkiler Herqanche chong, ching we küchlük bolsimu ünmeydu, köchet bolmaydu, chichek achmaydu, Méwe bermeydu, Saye tashlimaydu, Oksigin ishlepchiqarmaydu, qisqisi kargha kelmeydu! Shunga gepni qilghanda méghizliq qilinglar, Ton mezmundin Éship ketmisun!!!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Weten-Milletning Ichki Ishlirida Emel Qilishqa Tégishlik Bolghan Besh Asasliq Pirinsip!
1)Milliy herikete pikir oxshimasliqqa yol qoyushqa bolidu; Bashqa pikirdikilerge hürmetsizlik qilishqa bolmaydu.
2)Bashqa pikirdikilerge Ilmiy Usulda pikir bérishke bolidu; Haqaret qilish we Kamsitishqa bolmaydu.
3)Bashqa pikirdikilerni tenqitleshke bolidu; Emma qara-qoyuq inkar qilishqa bolmaydu.
4)Bashqa pikirdikiler bilen riqabet qilishqa bolidu; Düshmenlik qilishqa bolmaydu!
5) Bashqa pikirdikilerni qollimisamu bolidu; Emma Buzghunchiliq we ziyankeshlik qilishqa qetti bolmaydu!
Sewebi bugünki global séstimidaki Insanperwerlik, Démokratiye we Erkinlikke ayit qayidiler bu besh pirinsipqa chüshmigen Milliy meselilerni étirap qilmaydu!
K.U.A
26.04.2024 Gérmaniye
☆☆☆><☆☆☆
Hichqandaq Bir Tenqit Anglimasliqning Ikki Xil Charisi Bar! Biri, Hichqandaq Pikir Bayan Qilmasliq; Yene Biri Bolsa Hichqandaq Ish Qilmasliqtur!
-Yunan Peylasopi Aristoteles
☆☆☆><☆☆☆
Milli Dawa Tamning Arqisigha Qarashqa Tolimu Oxshaydu. Tamning Arqisigha Qarighiningghu Yaxshi Boldi, Emma Lékin Küresh Qilmisang Uterep Bu Tereptin Téximu Xeterliktur!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Keshpiyat we Iqtiralar Eqil we Bilimdin Köre Oy-Xiyal, Zéhin, His -Tuyghu Bilen Téximu Bekraq Alaqidardur! Keship Qilidighan Ademning Pikiri Keship Qilinidighan Nersege Muhabbet Bilen Baghlinishliq Bolgan Bolidu!
-German Peylasopi Karl Gustaf Jung
☆☆☆><☆☆☆
Ular Goya Toghra Ademlerdek, Toghra Yerde Turiwatqandak, Toghra Yolda Kétiwatqandek, Toghra Bolghan Ademler Bilen Olturup Qopuwatqandek, Toghra Ishni Qiliwatqandek Körünidu! Aldirap Ishenme, Taza Sepsélip Güzet we Eqil Közüng Bilen Qara; Shundila Ularning Tashqi Körünishining Eslide Tülkige, Ichki Körünishining Resmi Halda Bir Tongguzghala Oxshaydighanlighini Köreleysen!!!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Yidinglar, Ichtinglar, Toydinglar, Emma Közünglar Toymidi! Közi Toymasliq Haywaniliq Bolup, Ach Közlük we Nepsaniyettin Bolidu! Adem Insaniy Xususiyetlerni Özige Yaxshi Özleshtürgende Shüküri Qilishni, Insap Qilishni we Özini Tutuwèlishni Bilidu! Buning Üchün Kitap Oqush, Bilim Élish We Paydiliq Ishlarni Qilishi Lazim!
Kitap Oqu, Bilim Al, Nezer Dayirengni Kéngeyt, Burnungning Uchinila Emes Uzaqni Oyla! Kitap Oqu, Bilim Al, Özengni Tutiwal, Jismingnila Emes Közüngnimu Toyghuz! Ach Qarin we Ach Ménge Bilen Hichish Qilghili Bolmaydu! Toyghudek Yep Ichishke Aldirighandek Kitap Oqush we Bilim Élishqamu Aldiranglar! Jisminglarni Ach Qoymighandek, Rohinglarnimu Ach we Yalingach Qoymanglar! Ademning Haywandin Perqi Eqilge Tayinip, Qursaq Toyghuzushla Emes, Eqilge Tayinip Kitap Oqush, Bilim Élish, Rohini Toyghuzush we Meniwi Jehettin Yüksülüp, Barghanche Téximu Jiq Menilik Yashashtin Ibarettur!!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Bir Milletning Sür-Heywisi, Yüz Abroyi, Hürmiti we Xatirisi Bolishi Lazim! Bir Milletning Dostlughi, Düshmenligi, Muhabbet we Nepriti Bilishi Lazim! Bir Milletning Semimiyiti, Sadaqiti we Pidakarlighi Bolishi Lazim!!!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Ademler Hemme Nersini Yürikide Nime Bar Bolsa Shundaq Körüdu!
Uwalchiliqqa Uchridim, Dep Bashqilarning Sotchisigha Ayliniwalma, Özeng Bilen Bol, Bashqilarning Hésabini Allahqa Qoyup Qoy, Bashqilargha Emes, Yürügüngdikige Qulaq Salghin!
-Mawlana Jalaliddin Rumi Hezretliri
☆☆☆><☆☆☆
Muzika Anglang, Zihningizni Urghutung, Pikringiz Échilsun, Tepekkuringiz Janlansun, Hayatqa Bolghan Muhabbet We Ümüdingiz Küchlensun!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Insannning Ichki Dunyasi Eger Anggha Tesir Körsetmigen Bolsa, Melumki Bu Kishilerge Körünishte Xuddi Bir Teqdiri Qismettek Tesir Béridu!
-Gérmaniye Peylasopi Karil Gustaf Jung
☆☆☆><☆☆☆
Weten, Millet we Shan-Shöhret Heqqide…
Séning Shan we Shöhretning Arqisidin Yügürgenligingnining Özila Sening Shan we Shöhretni Téxiche Heq Etmigenligingnining Rushen Alamitidur! Sen Weten, Millet we Meripet Tereptin Jemiyetke Tégishlik Töhpilerni Yaratqan Chaghda Shan-Shöhretni Sen Emes, Sahan we Shöhret Séni Arqangdin Tutiwélish Üchün Öler Tirilishige Qarimay Qoghlaydu!
KUA
240424 Gérmaniye
☆☆☆><☆☆☆
Sözleshmu Bir Sennettur! Biz Adette Udul, Ochuq-Yoruq, Estayidil, Semimi, Dostane, Chüshünishlik, Qayil Qilarliq, Qayide Yosunluq, Siliq, Dane- Dane we Mehri-Muhabbet Bilen Niyiti we Oy Pikirini Saghlam Ipadileydighan Ademlerni Yaxshi Körimiz! Bundaq Ademler Köpünche Hallarda Eng Toghra Ademlerdur!
-Gérman Eqiliyetlitidin
25.04.2024 Gérmaniye
☆☆☆><☆☆☆
Adem Bedinidiki Kisellik Virus, Mikrop we Baktériyedin Peyda Bolidu.Virus, Mikrop we Baktériye Bedende Bolsa Kiselge Dora Bérip, Yaxshi Perwish Qilip Saqaytqili Bolidu! Eger Virus, Mikrop we Baktériye Milletning Rohi Dunyasigha Tarqap Ketken Bolsa, Bu Illet Dora we Ozuqluq Bilen Emes Milli Roh, Maarip, Ilim we Pen Arqiliq Saqiyidu! Milli Roh, Milli Maarip, Ilim We Pen Insanlar Üchün Künnuri, Su, Hawa We Tupraqqa Oxshaydu! Ademlerni Meniwi we Rohiy Jehettin Saqaytidighan Qoshunda Yoqarqi Tört Qural Bolghanda Rohiy we Meniwiy Jehettiki Barliq Késelliklerge Taqabil Turghili we Güllen’gen Köngüldikidek Bir Jemiyet Berpa Qilghili Bolidu!
K.U.A
25.04.2024 Germaniye
☆☆☆><☆☆☆
Toghra, Toghra Toghra! Toghra Üch Xil Bolidu! Biri Waqti Ötken Toghra; Ikki Hemme Adem Bilidighan, Emma Netijisi Toghra Chiqmaywatqan Toghra; Üch Toghra Emma Azsandiki Ademler Bilidighan, Emma Köpsanliqlar Qobul Qilalmaywatqan Toghra!
Her Üch Toghra Yalghuz Béshigha Toghra Netije Bermeydu! Bu Üch Toghra Arqiliq Her Yili, Her Ayda We Her Hepte, Her Küni Ishlepchiqirilidighan Toghra Meselini Hel Qilalaydu! Birla Sherti Hemme Adem Ortaq Étirap Qilidighan Bir Teshkili Aparat Tiklen’Gende, Xelqara Weziyet Milliy Heriketke Toghra Tanasip Haligha Kelgende We Bir Pütün Millet Ortaq Étirap Qilidighan Eqilliq, Jessur we Dana Bir Rehber Otturgha Chiqqanda!!!
Adettiki Tonushingizlar, Reqibingiz Yaki Dost- Düshminingizlar Bolsun, Ulargha Waqti Waqtida we Layighida Choqum Insaniy Muamilide Bolup Turungizlar!!! Toghra Ademler Öz Millitingiz Iken Yaxshiliqqa Kelgende Ujurisi We Bujurisini Bek Oylunup Ketish Xatadur! Xuda Bizni Bir Birimizge Yamanliq Emes, Yaxshiliq Qilishqa Yaratti! Yaxshiliq Yaxshiliq Keltüridu; Yamanliq Bolsa Yamanliqni! Bu Tebiyetning Eng Üstün Pirinsipidur! Undaqken Purset Bariken Öz-Ara Bir Biringlargha Bolupmu Ata-Ana, Urugh-Tuqqan, Qan-Qérindash, Dost-düshmen We Pütkül Janliqlargha Ulargha Yarisha Derijide Yaxshiliq Qilinglar! Yamanliq Qilmay Yaxshiliq Qilinglarki Xudamu Silerge we Ewlatliringlargha Rexmet we Merhemet Qilsun! Yaxshiliq Xudadin Yürekke, Yürektin Méngige, Méngidin Heriketke Ötsun; Biz Béshimizgha Kelgen Yaxshi we Yaman Künlerning Ijatkarimiz! Yaxshiliq Qilsaq Yaxshiliq, Yamanliq Qilsaq Yamanliq Körümiz! Xuda Hemmini Körüp Turidu, Perishtiler Gemmini Yézip Turidu! Qilghan Yaxshiliq we Yamanliqlarning Hésabi Toxtimay Qilinip Turidu! Pürset Bolsila Yamanliqtin Uzaq Turup Yaxshiliq Qilayl! Yaxshiliq Her Ishning Xeyirlikidur! Yaxshiliq Söygü we Muhabbettur! Yayshiliq Bexit we Saadettur! Yaxshiliq Erkinlik we Azatliqtur! Shek- Shühbesiz Halda Yaxshiliq Qilghan Adem Yaxshiliqqa, Yamanliq Qilghan Adem Axiri Yamanliqqa Duchar Bolidu! Bashqilarning Yürigidiki Illighliq, Chirayidiki Külke Bizni Her Ikki Dunyada Bexit we Saadetke Érishtüridu! Yaxshiliq Xudaning Tebiyet Dunyasini, Jümlidin Bizni Yaritishtiki Asasliq Sewebidur! Biz Xudaning Meqset we Muddasigha Layiq Yashayli, Ademlermu Bizdin Razi Bolsun, Xudamu Bizdin Razi Bolsun!
K.U.A
26.04.2024 Gérmaniye
☆☆☆><☆☆☆
Hemme Ishqa Shu Ishning Ehlining Yitekchiligi Hemmedin Muhimdur! Bilmey Turup Bilidighandek, Oqumay Turup Oqughandek, Qilalmay Turup Qilalaydighandek Oylash Peqetla Bir Xam-Xiyaldur! Milliy Rohni Wetenperwer we Milletperwer Ziyalilardin, Penni Shu Kesiplerde Oqughan Mutexesislerdin, Dinni Millitimizning Ichidin Yétiship Chiqqan, Milli Derdimizni Toluq Chüshünidighan Dini Ölimalardin Ügüning we Bir Ömür Ulargha Egiship Yashang! Oqumighan Oqughan’gha Yetmeydu; Bilmigen Bilgen’ge Yetmeydu! Ish Qilalmaydighan Ish Qilidighan’gha Yetmeydu; Ish Qamlashturalmighan, Ish Qamlashturalighan’gha Yetmeydu!
Bilimi, Derijisi we Mertiwisi Üstün Insanlarni Yétishtürüp Chiqish, Rolini Teshkillik Jari Qildurush we Jemiyetke Öz Qabiliyitige Yarisha Unversal Xizmet Qilip, Milletning Her Türlük Kirzislardin Ghelbilik Halda Qurtulup Chiqip Tereqqi Tépishi we Güllinishige Hesse Qoshush Herqandaq Bir Jemiyet Ezasining Muqeddes Wezipisidur!
K.U.A
27.04.2024 Gérmaniye
☆☆☆><☆☆☆
Bezi Milletler Erkinlikni Emes Qulluqni Ela Bilidu! Bir Xeliqning Yaxshi we Yaman Kün Körüshining Asasliq Sewepkari Shu Milletning Del Özidur!
Millitimiz Parlaq Kélichikige Bolghan Ümüdini Yoqatmisun, Hüriyet we Milli Musteqilliq Arzusini Barghanche Yashartip Mangsun!
K.U.A
27.04.2024 Gérmaniye
☆☆☆><☆☆☆
Quyash Bilen Ay Yiganidur; Emma Biri Kündüzi, Biri Kéchisi Dunyagha Toxtimay Nur Chéchip Turidu! Insanlar Tarixning Qarangghuluq Yilliridin Tartip Taki Medeniyetler Güllen’gen 21-Yüz Yilghiche Ixtiyarsiz Rewishte Janliqlar Yaritilishtin Awalla Qelemge Élinip Bolghan Bu Eserni Oqup Keldi! Insanlar Maddi, Meniwi we Rohi Jehettin Yükselgenche Cheksiz Bilim Xezinisi Bolghan Yoruq Dunyada Heqiqetler Toxtimay Su Yüzige Chiqiwatidu! Bilim Heqqidiki Izdinishler Quyash, Ay We Yultuzlarni Chöridep Élip Bériliwatidu! Asmandiki Quyash, Ay we Yultuzlarning Özila, Bilgenler Üchün Mukemmel Bir Büyük Pelesepedur!
K.U.A
28.04.2024 Germaniye
☆☆☆><☆☆☆
Salam Janlirim,
Mening silerge bir dada bolush süpiti bilen dinimiz, örpi-adetlirimiz we qayide-yosunlirimiz heqqide deydighan we déyishni arzu qilidighan…Bezilirini éytip, bezilirini téxiche éytalmay kelgen sözlirim baridi…
Bu qétim tordunyasini arilawétip, birdinla Ellame, Mutesewuf, Alim Möiddin Ibnul Arabi Hezretlirining bu nadir kitabigha közüm chüshüp qaldi. „Ibnul Arabi Hezretlirining Tewsiyeliri“ digen bu kitapni anglap chiqqandin kéyin, silerge bildürüshni xalighan muhim bilimlerning bu kitapta yer alghanlighini bayqap, xuddi altun tépiwalghandek xush bolup kettim.
Men Herqanche qilsammu bilidighanlirimni bu alimdek dini bilimlerge baghlap sizlerge chüshendürelmeytim.
Mana bu kitaptikisi del mening yürügümdiki silerge dimekchi bolghan yürek sözlirimdur! Shunga bu Kitapning seslik nusxisini tekrar, tekrar anglishinglarni, amal bolsa kitapni tépiq öyde saqlishinglarni we balliringlargha ügütishinglarni semimi ümid qilimen!
-Gérman Peylasopi Desiderius Erasmus von Rotterdam
>>>☆<<<
Desiderius Erasmus von Rotterdam oder nur Erasmus genannt war ein niederländischer Universalgelehrter: Theologe, Philosoph, Philologe, Priester, Autor und Herausgeber von 444 Büchern und Schriften. Wikipedia
Geboren: Rotterdam, Niederlande
Verstorben: 12. Juli 1536, Basel, Schweiz
Beeinflusst von: Martin Luther, Thomas Morus, Giovanni Pico della Mirandola, Aristoteles, Mehr
Ausbildung: Universität Padua, Università degli Studi di Torino, Collège de Montaigu
Eltern: Roger Gerard, Margaretha Rogerius
K.U.A
29.04.2024 Germaniye
☆☆☆><☆☆☆
Dunyadiki Bezi Qulluqqa Normal Ishtek Könüp Ketken Yaki Erkinliktin Bizar Bolup, Qulluqqa we Mehkumluqqa Telpüniwatqan Qara Basqan Jughrapiyelerde we Bezi Gheplet Uyqusidiki Milletler Qurghan Dewletlerde Mektepning Qimmiti Yoq; Muellimning Hürmiti Yoq; Bilimning Qimmiti Yoq; Bilimlikning Qimmiti Yoq; Maqala we Kitap Yazghanning Paydisi Yoq; Pikir we Tepekkur Qilghanning Paydisi Yoq; Weten we Millet Üchün Bedel Töligenning Paydisi Yoqtur!!!
Bilim, Bilim Igisi, Kitap we Ziyali; Mektep We Muellimning Étibari Bolmighan Milletler Bexitsiz Milletlerdur! Shunga Bundaq Milletlerning Heywisi yoq; Shunga Bundaq Milletlerning Qudriti yoq; Shunga Bundaq Milletlerning Küchi yoq; Shunga Bundaq Milletlerning Hürmiti Yoq;
Shunga Bundaq Milletlerning Izziti Yoq; Shunga Bundaq Milletlerning Inawiti Yoq;
Shunga Bundaq Milletlerning Hüriyiti Yoq; Shunga Bundaq Milletlerning Musteqil Dewliti Yoq; Shunga Bundaq Milletlerning Tüzükrek Birnersisi Yoq; Shunga Bundaq Milletlerning Istiqbali Yoqtur!
29.04.2024 Gérmaniye
☆☆☆><☆☆☆
Ademler We Insan Tebiyiti Heqqidiki Ikki Kelime…
I
Méni Eng Nepretlendüridighanlar Hemme Ishni Xudaning Namida Qilip, Hichqachan Xudaning Yolida Mangmaydighan, Emma Özini Qaltis Chaghlaydighan, Imanliq Bolush Biryaqta Tursun Hetta Söygü, Muhabbet, Xaraktér we Exlaqi Jehetlerde Töwen Derijidiki Haywanlarchilikmu Bolalmaydighan Eng Pestiki Xudini Yoqatqan Maxluqatlardur!
II
Towa Dimise Bolmaydu…. Janliqlarni Ming Qétim Özgertken Bilen Paydisi Yoqtur! Janliqlar Özining Ginida Nime Yézilghan Bolsa, Eshu Ginida Yézilghani Bolyinche Yashaydu! Hemme Janiwarlargha Ixshashla Ademlermu Özining Topisida Nime Bolsa Ölmey Yutmay Yenila Shu Péti, Qénida Éqiwatqan Mezmunlar Asasida Yashaydu!
Bulargha Qara, Yaxshiraq Nezer Tashlisang Jiq Nersilerni Körisen! Toghra Ademning Könglini Yérim Qilidighan Jiq Nersilerni Körisen; Eger Resmi Halda Eqil we Bilim Közi Bilen Qarap, Chongqur we Etrapliq Tepekkur Qilsang Tégi Körünmeydighan Heqiqi Bir Qapqara Tiragédiyeni Körisen! Bu
(1930~1949) Yillardiki We Uningdin Keyinki Uyghuristan Tarixigha Qayta, Qayta Qarisang Téximu Köp Nersilerni Körisen!
Uyghuristanda Bir Yingne Yerge Bikardin Bikargha Chüshmeydu; Uyghuristanda Derextiki Bir Yapraq Özligidin Lingshimaydu; Uyghuristanda Asmandiki Bir Qush Bikardin Bikargha Uchmaydu! Uyghuristanda Bikardin Bikargha Bir Ademning Chüshi Buzulmaydu! Boliwatqan Ishlarning Arqisida Milliy Irade, Milliy Roh, Milliy Ghaye Yoq Bolsa Nime Qilghan Bilen Tagh-Deryalargha we Wadilargha Bahar Kelmeydu!
Uyghuristan Xelqining Teqdirini Salahiyti-Kim, Nime Qilghan, Nime Qilalaydu-Ge Qarap Ular Belgüleydu! Qan-Ter Töküdighanlar Siler Hey Insanlar, Éghir Bedel Tölep Ghelbe Qilidighan, Toghra Yolda Mangalmisanglar Ghelbe Qilsanglarmu Yeni Quruq Qol Qalidighanlar We Axirida Meghlub Bolidighanlar Siler Hey Insanlar! Oylanglar, Tepekkur Qilinglar, Yéngi Pikirlerni Izdep Tépinglar! Yaxshiraq Oylanglar, Siler Shayet Bir Nersilerni Bilisiler; Bildinglar Emma Lékin Ishning Tégi-Tektini Zadi Qaysi Derijide Bilisiler, Nime Qilishinglar Kérek… Bularni Téxiche Bilelmigen Bolsanglar, Uhalda Bexitke Qarshi Qilishqa Tégishlik Ishlar Heqqide Hichbir Nersini Bilmey Koldurlap Yürisiler!Siler Weten we Millet Üchün Qilghan, Qiliwatqan we Qilidighan Ishlar Axirida Silerge Emes, Bu Milletning Beshigha Bela Bolghan Xeterlik Düshmenning Paydisigha Xizmet Qilidu!!!
III
Nurghun Ishlargha Sadaqet we Pidakarliqqa Oxshashla Achközlük we Shexsiyetchilikmu Jiddi Tesir Körsütidu!
Menpeetperestlik Bolsa Achlözlük We Shexsiyetchilik Dep Ikkige Ayrilidu! Birsi Selbi, Ikkinchisi Ijabi Mena Anglitidu!
Sadaqet bilen Pidakarliq Heqqide Toxtalmaymiz!
Achközlük Bilen Shexsiyetchilikni Bilish Muhimdur. Bu Ikkisining Perqliri Töwendikidek Bolidu!
1)Achközler Hemme Ishtin Qaqshapla Yürüydu, Shexsiyetchiler Yaman Weziyetni, Özi Üchün Paydiliq Pursetke Aylandurush Üchün Küresh Qilidu! 2)Achközler Her Ishtin Xataliq Isteydu we Bahane Sewep Körsütüp Qiliwatqan Ishtin Qol Üzidu; Shexsiyetchiler Her Ishtin Deris Élip, Payda Menpeet Qazinish Üchün Yéngidin Bilim Qazinidu!
3)Achközler Ishlardin Xataliq, Yitersizlik we Kamchiliq Izdep, Kichik Ishlargha Bahane Qilip Ümitsizlik Patqiqigha Patidu; Shexsiyetchiler Bolsa Qoldin Bérip Qoyghanlarning Sayiside Téximu Köp Bilim weTejiribelerge Ige Bolush Koyigha Chüshidu!
4)Achközler Ziyan Tartqanda Rohiy we Jismani Tereptinn Özini Asanla Tügeshtüriwalidu; Asan we Yéqin Yol Izlèp, Téximu Köp Ziyan Tartidighan Terepke Qarap Ilgirleydu; Shexsiyetchiler Bolsa Payda we Ziyanni Toghr Hésaplap, Kéyinki Qétimliq Jengkte Toluq Ghelbe Qazinish Üchün Yéterlik Pilan Hazirlaydu!
Millitimiz Achközlük Késilige Griptar Bolmisun, Insanperwerlik, Exlaq we Qanunni Ölchem Qilidighan Dostluqni Birinchi, Riqabetni Ikkinchi Orun’gha Qoyidighan Shexsiyetchilikni Özige Qural Qilghan Zamaniwi Bir Milletke Aylansun!!!
Hoquqni Qara-Qoyuq Halda Özining „Qaltis“Lighini Ispatlash Üchün Ishlitip Qoyush, Adalet we Heqqaniyetning Shan-Sheripige Dagh Chüshürüp, Erkinlikni Parlech Haletke Chüshürüp Qoyidu!
-Gérman Peylasopi Immanuel Kant
☆☆☆><☆☆☆
Bexitning Siri Erkinlikte, Erkinlikning Siri Bolsa Jasarettedur!
-Thukiydides
☆☆☆><☆☆☆
Xuda Séni Alemning Merkizige Qoyup Yaratti! Izzet we Hürmitingni, Inawet We Yüz-Abroyingni Qilip Yasha; Diwanilerdek He Dise Renjip, Butnap, Yighlap we Qaxshap Yashawermey, Yaritilishingning Shan-Sheripige Layiq Shüküre we Qanaet Ichide Yasha!
mewlana Jalaliddin Rumi Hezretliri
☆☆☆><☆☆☆
Rezil Küchlerning Yénida Turup Jennettikidek Hayat Kechürgendin, Heqqaniyet Terepte Turup Duzaqtikidek Yashash Ming Eladur!
-Ruslarning Ulugh Yazghuchisi Fyodor Dostoyeveski
☆☆☆><☆☆☆
Yilanlar Teshkillik Halda Padishasining Emrige Boysunup we Uninggha Egiship Köchidu. Dunyadiki Bashqa Janliqlar, Jümlidin Pesil Qushlarimu Tebiyet Qanuniyitige Hürmet Qimip, Bir-Birige Yol Qoyup we Masliship Yashawatidu! Tebiyetning Bir Pirinsipi Bar, Birleshkenler, Ittipaqlashqanlar we Hemkarlashqanlar Hamini Bir Küni Keskinlik Bllen Utup Chiqidu! Shundaq Birlikke Kelgen, Ittipaqlashqan we Hemkarlashqan Milletlermu Resmi Küchlinidu Axirisida Hemme Nersidin Üstün Turidighan Sewiyege Yétidu!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Her Bir Xataliq we Meghlubiyetni Xataliq We Meghlubiyet Depla Ötüp Ketmeng! Xatalar we Meghlubiyetler Insan Hayati Üchün Altundinmu Qimmet Selbi Derisliklerdur!
„Eng Eqilliq Ademler Özining We Bashqalarning Xatalighidin Toghraluqni Ügünip Hayatini Téximu Mukemmel Yashashqa Tirishidu!-, Digeniken Roma Peylasopi Publiyus Siriyus.
Biz Xataliq we Meghlubiyetni Özimiz Üchün Yéngi Bir Pursetke Aylandurushimiz Lazim!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Özini Özi Tonumighan, Özini Özi Özgertmigen we Özini Özi Bashquralmighan Ademler we Milletlerni Bashqa Ademler We Yat Milletler Ulargha Tonitidu, Ularni Özgertidu we Ularni Bashquridu!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Bir Milletning Yashash Iradisi Küchlük Bolsala Sirittin Kélidighan Herqandaq Zerbedin Hoduqup We Qorqup Ketmey, Barliq Bexitsizliklerni Özi Üchün Paydiliq Pursetlerge Aylandutiwiteleydu!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Mobalighichiler Millet Uxlap Chüshigemu Kirmeydighanlarni Danglap Uchurup Kalla Yuyup, Mimmetning Méngisidiki Eng Qimmetlik Nersilerni Yuyup Tashlaydu!
-Aldaus Huxley
☆☆☆><☆☆☆
Bilmsiz, Terbiyesiz we Exlaqsizlardek Özi Anche Bilmeydighan Nersilerni Qarisigha we Shiddet Bilen Qarshi Turidighan Hem Tenqit Qilidighan Yene Bashqachirek Ademni Aldirap Tapqili Bolmaydu.
Sen Tereqqi Qilmisang Dunya Toxtap Qalmaydu. Dunya Tereqqi Qiliwerse Arqida,Qalghan Bolsang Axiri Shallinip Kétidighan Gep! Horunluq Peqet Horunluq Qilghuchilarni we Xam-Xiyalgha Bérilgenlernila Emes, Belki Horun we Xiyalperesler Sewbidin Bir Jemiyetni we Bir Milletni Halak Qilidu!
Bu Heqte Englisch Peylasopi Ghalip Waldo Emerson „Özenglarni islah qilinglar, tereqqi tap we gülleninglar! Eger bu ishta özenglarni özenglar özgertip chiqishta bashariliq bolalisanglar, uhalda tipik bir muweppeqiyet qazanghuchigha aylinisiler!“ -digeniken.
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Intayin Az Sandiki Ademlerla Ömür Boyi Hayatning Eng Esil Ölchemlirige Layiq Derijide Yashiyalaydu!
-Jeremy Bentham
☆☆☆><☆☆☆
Ademler we Milletlerge Özige Payda Yaki Ziyini Bolmaydighan Adettikiche Kishiler Yaki Milletlerge, Bolupmu Hichqandaq Paydisi Yoq Adem We Milletlerge Tutqan Her Türlük Pozitsiyesige Qarap Baha Bérish Eng Toghra Usuldur!!!
-Gérman Shairi Johan Wolfgang Goethe
☆☆☆><☆☆☆
Erkinlik Insanlar Teripidin Bérilidighan Ne Bir Heq, Ne Bir Mülük, Ne Bir Hoquqtur! Erkinlik Erkinlikke Yarishidighan we Erkinlik Hem Ulargha Yarishidighan, Qedri-Qimmitini Qilalaydighan Kishiler We Milletlerge Xuda Teripidin Bérilidigha Ilahiy Mukapattur!!!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Qara qoyuq qobul qilishtin, Özi Toghra dep qarighanni bashlash ming merte ewzeldur!
-Germaniye yazghuchisi Franz Kafka
☆☆☆><☆☆☆
Maddalarning Mahayitidiki Irratsiyonalliq, Ularning Tebiyitidiki Objektip Hadise Bolsimu,
Talash-Tartish Qilishqa Qarighanda Mulahize We Muhakimige Köpraq Ochuq Bir Timadur!
Xata Bir Qarashtin Waz Kéchish Ajizliq Emes Belki Küchlüklük Bolup, Bundaq Insanlar Xataliq Özide Turup Yenila Özini Mudapiye Qilidighan Zeyip Kishilerge Qarighanda Ming Hesse Qimmetliktur!
-Arthur Schopenhauer
☆☆☆><☆☆☆
Küreshte Yéngildingmu? Undaqta Nomus Qil we Meghrurluqni Tashlap Meghlubiyetni Ten Al We Qattiq Iradige Kélip, Qandaq Küresh Qilishni Düshmenliringdin Estayidilliq Bilen Ügen’gin!!!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Sinalmighan Hayatning Hichqanche Qimmiti Yoqtur!
-Yunan Peylasopi Sokrates
☆☆☆><☆☆☆
Özeng Ixtiyar Qilghan we Yaqturghan Bir Kesipni Talla, Intilish Ichide Bir Ömür Meshghul Bol we Hayatingni Goya Ishlimey Oyun Oynawatqandek Hozur Ichide Yasha!
Bahar Ayliri Tügep, Yaz Ayliri Bashliniwatidu. Köngüller Oy-Xiyallargha Pétiwatidu. Tesewurlar, Pikirler we Arzu-Armanlar Xuddi Yoruqluqtek Dunyagha Yéyiliwatidu!
Jenupning Issiq Shamalliri Orman we Baghchilarda Lerzan Isiwatidu! Tagh Suliri Sirghip Chüshüp, Shildirlap Jiralarda Peske Qarap Éqiwatidu!
Ademler Özgüriwatidu, Dunya Qiyapet Tégishtüriwatidu!
Hemme Ademni Özining Teripligüsiz Güzelliki Bilen Özige Jelip Etken Gül-Chichekler Tozuwatidu. Derexler Bix We Nota Süriwatidu.
Güzellik Yükseklerdin Qara Tupraqning Her Terepige Xuddi Qar Yaghqandek Töküliwatidu!
Qushlar Derex Shaxlirida Aptap Sun’ghach Mestxushluq Ichide Bes-Beste Changildap Sayriship, Neghme-Nawa Qilishiwatidu! Asman Xushpuraqqa, Zémin Gül Yapraqlirigha Toldi! Perishtiler Bolsa Qanatlirini Kérip Wadilarda, Her Terepte Erkin Nepeslinip, Lerzan Uchushiwatidu!!!
K.U.A
15.05.2024 Gérmaniye
☆☆☆><☆☆☆
Köpligen Kishiler Sizning Qandaq Adem Ikenligingizge Tashqi Körünishingizge Qarapla Yüzeki Halda Baha Béridu; Emma Bezilerni Aldighili Bolmaydu, Ular Sizge Birla Qarap Yürikingizdikini Oqup Chiqip, Andin Heqiqi Riyal Halitingizdikidek Baha Béridu!
-Ulugh Alim Nikkola Makiyavelli
☆☆☆><☆☆☆
Niccolò di Bernardo dei Machiavelli [nikːoˈlɔ makjaˈvɛlːi] (* 3. Mai 1469 in Florenz, Republik Florenz; † 21. Juni 1527 ebenda) war ein italienischer Philosoph, Diplomat, Chronist, Schriftsteller und Dichter.
Vor allem aufgrund seiner beiden Werke Il Principe (Der Fürst) und I Discorsi sopra la prima deca di Tito Livio (Discorsi) gilt er als einer der bedeutendsten Staatsphilosophen der Neuzeit. Machiavelli ging es in seinen Werken darum, Macht analytisch zu untersuchen und die Differenz zwischen dem, was sein soll, und dem, was ist, festzustellen. Er orientierte sich in seiner Analyse an dem, was er für empirisch feststellbar hielt.[1] Der Fürst spielte eine wesentliche Rolle in den Debatten um den Machiavellismus. Der später geprägte Begriff Machiavellismus wird oft als abwertende Beschreibung eines Verhaltens gebraucht, das zwar raffiniert, aber ohne ethische Einflüsse von Moral und Sittlichkeit die eigene Macht und das eigene Wohl als Ziel sieht. Das für Machiavelli selbst sehr wichtige Werk Dell’arte della guerra (Über die Kriegskunst) wird dagegen weniger rezipiert.
KUA
15.04.2024 Germaniye
☆☆☆><☆☆☆
Salam Yalqun! Jénim dostum, sebdishim, sawaqdishim, kesipdishim, yurtlughum, tuqqunum….Kashki sen bilen dertni teng tartip, Türmide teng yétiship bergen bolsam….Kiche-kündüz xiyalimdin ketmeysen! Sen jiyanetchi emes, bir ziyali, Sen mehbus emes bir erkinlik jengkchisi….Sen gunahkar emes, Seni solighanlar gunahkardur! Ikkimiz yaxshi ishlarni qilishta bir-birimiz bilen beslishettuq! Weten we Millet üchün barlighimizni béghishlash arzuyimiz emesmidi?! Shundaq boldi! Bu qétim sen utup chiqting. Men sanga yéngildim! Millitimiz sendin pexirlinidu, jümlidin biz Sendin pexirlinimiz! Bu Wayitjan Osman ependi bilen birge resiminglerge qarap könglüm intayin yérim bolidu, Nimishqadur özemni silerning aldinglarda gunahkardek his qilimen. Sangs hür dunyada turup layiqida yardem qilalmidim méni kechürgin! Dr. Rahile xanimni körüp turamsen? Körseng uninggha hem salam éyitqin, Men uningghamu yüz kélelmeymen! Siler gheyret qilinglar! Ilham Tohti we Abduqadir Jalalidin ependige salam éyitqin, Tashpolat Teyip, Hlmurat Ghopur, Arislan Abdulla we Gheyretchan Osman Muellimlerge salam de…! Biz silerning bigunah türmide yétiwatqanlighinglarni dunyagha bildürduq! Silerge qara qolini sun´ghanlarning küni az qaldi. Heqqaniyet ghelbe qilidu, Tang atidu, Zalimlar gumran bolidu! Tarix Silerning we zamandashliringlarning ichidiki siler bilen ortaq teqdirde chirpiniwatqan, eshu milletimizning munewer perzentlirining namini altun xetler bilen qeyit qilidu! Silerni Xudagha tapshurduq, Rabbim kuch-quwet we sebir ata qilsun! Baldurraq erkinlikke chiqishinglarni rabbimdin tileymiz!
K.U.A
15.04.2024 Gérmaniye
☆☆☆><☆☆☆
Oy, Xiyal we Tepekkur Insan Rohining Öz- Özi Bilen Qilishidighan Yene Bir Xildiki Aktip Diyalogidur!
-Yunan Peylasopi Aplaton
Qoghlighanlardin qéchish we Qachqanlarni qoghlash bir Insanliq Tiragédiyesidur!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Özeng Söygen Kesipni Talla, Ömürwayet Shuning Bilen Meshghul Bolghinki, Xuddi Ishlimey Ötkendek Rahet Kör we Hayating Boyi Hözur Ichide Yasha we !!
KONFUZIUS
☆☆☆><☆☆☆
Ademler Matematikadiki Sanlargha Quyup Qoyghandek Oxshaydu; Beziliri Musbet, Beziliri Bolsa Menpi Sanlargha Oxshaydu!Musbet Sanlarning Derijisi Ashsa Qimmitimu Ashidu; Emma Menpi Sanlarning Derijisi Ashqanche Qimmiti Töwnleydu! Ademler Qushush We Élish; Köpeytish we Bölüsh Emelliride Rol Alidu! Ademlerning Emelliridin Xuddi Sanlarning Emelliridek Her Xil Netijiler Chiqidu! Netijilerdin Ademlerning Qimmitige Höküm Qilghili Bolidu!
K.U.A
16.04.2024 Gérmaniye
☆☆☆><☆☆☆
Etrapingni Exlet-Chawarlar Bilen Emes, Belki Gül-Chichekler Bilen Toldur! Bu Digenlik Yarimas Ademlerdin Uzaqliship, Ijtimayi Alaqe Jeryanida Özengni Yaxshi Adem we Yaxshi Ishlarning Arisigha Yerleshtürgin! Uningdin Bashqa Yaxshi Ademler We Yaxshi Ish-Heriketler Bilen, Yaman Ademler We Yaman Ish-Heriketlerni Periqlendürüp Turushqa Diqqet Qilip Yasha!
-Awropa Kilassik Pelesepesi
☆☆☆><☆☆☆
Nadanliq, Xurapatliq we Bilimsizlik Insanlarni Düshmenning Ayaqliri Astigha Tashlaydu; Eqil, Bilim we Téxnologiye Bolsa Milletning Hayatliq Derixini Erish-Elagha Bashlaydu!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Qan….Shundaq Bir Yaritilghan Ki Tümen Xil Sirlargha we Xisletlerge Tolghan!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Etrapingni Exlet-Chawarlar Bilen Emes, Belki Gül-Chichekler Bilen Toldur! Bu Digenlik Yarimas Ademlerdin Uzaqliship, Ijtimayi Alaqe Jeryanida Özengni Yaxshi Adem we Yaxshi Ishlarning Arisigha Yerleshtürgin! Uningdin Bashqa Kündilik Turmushta Yaxshi Ademler We Yaxshi Ish-Heriketler Bilen, Yaman Ademler We Yaman Ish-Heriketlerni Periqlendürüp Turushqa Diqqet Qilip Yasha!
-Awropa Kilassik Pelesepesi
17.04.2024 Germaniye
☆☆☆><☆☆☆
Ghelbe Qilay Diseng Eng Awal Tamaxorluq Qilma, Alqish we Mukapatlardin WAZ Kech, Andin Ulughwar Ishlar Üchün Yolgha Chiq! Shundaq Qilalisang, Andin Qilghan Ishingdin Muwepeqeyet Qazinalaysen!!!
-Amerika Yazghuchisi Ernst Hemingway
☆☆☆><☆☆☆
Erkinlik Lérikisi….
Insan iradisi insan hayati üchün intayin muhimdur! Erkinlik Insan iradisining netijisidur! Shexsiy we Kolliktip xaraktérni aldirap özgertkili bolmaydu. Emma shexsi we milli iradini tediriji halda birqanche yil yaki birqanche on yilda shekillendürgili bolidu. Milli xaraktérning özgürishige esirler kétidu, Shexisning hayati uninggha yarbermigen bilen, her bir ademning xaraktiridiki mikro özgürüshler yillar we esirlerning ötüshi bilen milli xaraktérning tereqqiyatida belgülik rol oynaydu!
Shexsi Irade we Milli irade gerche irsiyet we milli xarakter teripidin belgülinidighan bolsimu, buni zamanning éqishigha qarap pilan boyinche tereqqiy qildurghili we özgertkili bolidu!
Shexsi we Milli iradining özgürishige yoshurun halettiki shexsiy we kolliktip ang herwaqit tesir körsütüp turidu.
Erkinlik milli we shexsi iradining méwisidur. Pütkül janliqalar bolupmu ademler erkinlikning ashighidur! Erkinlik bolsa bedel töleshke heqiqi erziydighan insaniy imtiyazdur! Japa tartmay jananning weslige yetkili bolmaydu! Shunga ejdatlar:
Erkinlik musteqil rohning we hayatning aldinqi alamitidur! Shexsi we Kolliktip jehettin musteqil yashash iradisige ige ige bolmighan kishi we milletlerde erkinlik bolmaydu! Erkinlik we musteqilliqning bolishi indiwidual we kolliktip iradige baghliq bolup, shexsi we kolliktip iradisi insani erkinlikni kishlik we ammiwiy mawjutluqtin ela bilidighan shexsiyet we insaniyet topigha tebiyi halda tewe bolidu.
Erkinlik we musteqilliqning bolishi iradige baghliq iken we indiwidual we Kolliktip iradini shekillendürgili bolidigken, uhalda millitimizning shexsi we kolliktip ghayilirini ishqa ashurush üchün aile, jemiyet we mektep terbiyesige dini itiqat terbiyesi, insani exlaq terbiyesi we milli irade terbiyesini istixiyilik halda emes ilmiy halda yughurup élip méngishimiz lazim!
Milli irade dimek yéqin, ottura we uzaq mussapilik tereqqiyat pilanigha asasen tüzülgen ortaq nizamdur! Bu digenlik milli irade terbiyesi aile ezaliri, jemiyet ezaliri we maarip qoshuni jemiyet tereqqiyatigha maslashturulup élip bérilidighan ulughwar ishtur! indiwiudal we kolliktip his, indiwiudal we kolliktip tuyghu, indiwiudal we kolliktip eqil, indiwiudal we kolliktip bilim, indiwiudal we kolliktip tejiribeni milli ghayini ishqa ashurush üchün heriketlinish digenliktur! Bu heriket eqil, bilim, tejiribe, sebir we pem-paraset bilen bugünnila emes, ertini we Örgünni nezerge élip ewlatmu-ewlat toxtimay küresh qilishni milli enenige aylandurush digenliktur! Bu digenlik yene Ulugh ghayining aldinqi sherti bolghan indiwiudal we Kolliktip iradini pilanliq shekillendürüsh, tereqqi qildurush we qudret tapquzush digenliktur!
Bir milletning erkinlik iddiysi indiwiudal erkinliktin shekillinidu! Indiwudal irade arqiliq shekillinidighan shexsiy we kolliktip erkinlikni kapaletke ige qilishta, shexsiyning we kollitipning weten we millet üchün herqandaq bedelni shertsiz töleshke hazir turidighan kolliktip istiki bolishi lazim!
Iradilik, Jessur we Ghayilik bir milletning Hüriyet üchün bergen qurbanliridin Xuda, Tebiyet er Insaniyet razi bolghanda, Shu milletke erkinlik yar bolidu! Erkinliki qolida bolmighan milletlerning dost we düshmen milletler aldida inawiti, yüz abroyi we nopuzi bolmaydu! Erkinliki qolida bolghan shereplik milletlerning dost we düshmen milletler aldida inawiti, yüz abroyi we nopuzi yoquri bolidu!
Erkinlik erkinlikni söymeydighan milletlerning jemiyetide hergiz yashiyalmaydu! Erkinlik ya bir miras, ya bir sowghat, ya bir mülük emes; Erkinlik erkinliktin ayrilip yashiyalmaydighan, jénini hüriyettinmu üstün körmeydighan, erkinlik üchün herqandaq qurban bérishlerdin qilche qorqmaydighan peziletlik shexsi we milletlerge- Tebiyetning we Insaniyetning bu yüksek peziliti üchün- Xuda teripidin bérilidighan eng ali mukapattur!
Erkinlik hür iradining mesulidur! Erkinlik hüriyet üchün bedel töligen, Erkinlik hüriyet üchün bedel tölewatqan we Erkinlik hüriyet üchün bedel töliyeleydighan shexis we milletlerge nesip bolidighan eng ali shan-shereptur shundaqla Rabbimizning toghra yoldiki xeliqlerge bérishni wede qilghan rehmet we merhemitidur!
K.U.A
18.04.2024 Germaniye
☆☆☆><☆☆☆
Biz Tupraq, Su, Hawa we Ottin Apiride Boduq! Biz Madda, Roh, Eqil we Bilimdin Shekillenduq! Dunya Biz Peyda Bolghan Hayatliq Baghchisidur! Bu Baghche Bizni Awal Yaritip, Andin Üstün Eqil, Üstün Roh, Üstün Bilim We Üstün Meripet Bilen Adettiki Madda we Maxluqatlardin Ayrip Chiqti we Mushundaq Mukemmel Haletke Ige Qildi! Biz Rabbimizning Bizni Yaritishtiki Iradisi, Meripiti we Ghayisige Tushluq Yashishimiz Lazim! Biz Insanlarda Bar Bolghan Barliq Ulughluqning Tuz-Temi Bar; Biz Meniwiyet Alimining Merkizide Turiwatimiz! Jahandiki Hemme Nerse, Bolupmu Hemme Mexluqatlar Biz Ademlerge Qarap Mashghulat Qilidu! Insanlar Meniwi Alemning Nurluq Quyashidur!Tengrige Hemdusanalar Bolsunki Men Mushundaq Pilan Bilen Yaritilishimizdin Menggü Pexirlinimen!
K.U.A
19.04.2024 Germaniye
☆☆☆><☆☆☆
Dunya Yaxshiliq We Yamanliq Pirinsipi Üstige Apiride Qilin’ghan. Bir Shexis Yaki Milletning Teqdiri Shu Kishi we Milletning Aktip Iradisining Mesulidur! Tedbiring Qandaq Bolsa Teqdiring Shundaq Bolidu! Ademler we Milletler Özliri Heq Etken’ge Yarisha Yaxshi Yaki Yaman Künlerni Körüdu! Mana Bu Tebiyetning we Hayatning Tüp Mentiqisi we Asanliqche Özgermeydighan Qanuniyitidur! Yaxshi Adem We Yaxshi Milletlerning Ishliri Toxtimay Yaxshilinip, Yaman Adem We Yaman Milletlerning Ishliri Dawamliq Yamanliship Baridu! Bezi Yaxshiliqlar Yamanliqning, Bezen Yamanliqlar Yaxshiliqning Alamitidindur! Dunya Maddi We Rohi Mawjutluqning Yéridur! Yaxshi we Yaman Adem we Milletlerning Shundaqla Yaxshi we Yaman Ishlarningmu Maddi we Rohi Teripi Bolidu! Bextiyar Adem we Milletlerning Maddi we Rohi Teripi Parallil Shekilde Mawjutlighini Sürdüridu! Ehwali Yaxshiliniwatqan Yaki Yamanlishiwatqan Ademlerning We Milletning Maddi we Rohi Tereplitideki Mawjutlighida Birdeklik Bolmaydu! Bezilerning Ishliri Yaxshiliniwatqandek Qilghan Bilen Yaman Terepke, Bezilerning Ishliri Yamanlishiwarqandek Qilghan Bilen Yaman Terepke Qarap Tereqqi Qilidu! Muehqeqki Adem we Milletlerning Maddi we Meniwi Jehettin Bir Chüshüshi Maddi we Meniwi Jehettin Bir Kötürülishning, Maddi we Meniwi Jehettin Bir Kötürilishi Bolsa Bir Chüshüshning Alamitidindur!
Adem We Milletlerning Ishliri Derex Yaki Ormanlarning Ishlirigha Oxshaydu! Derex we Ormanlarda Hem Maddi we Rohiy Alametler Bar Bolghan Bolidu! Bezide Derex we Ormanlar Kisilgenche Köpüyüp Ketse, Bezi Derex we Ormanlar Qanche Perwish Qilin’gganche Qisirliship Yaki Qurup Kétidu! Bezide Küchlük Adem we Milletlerning Teqdirdimu Ajiz Adem we Ajiz Milletning Teqdirige Oxshap Qalidu! Bezide Küchlük Adem we Milletler Teng Güllinip, Teng Zeyipliship, Bezide Ajiz Adem we Ajiz Milletlermu Oxshashla Teng Güllinip Teng Xaniweyran Bolidu!
K.U.A
20.04.2024 Gérmaniye
☆☆☆><☆☆☆
Dunyada Hemme Nersining Orni Özgürep Qalghandekla Ish Bolidu! Tghra Xata, dep; Xata Toghra Dep Teriplinip, Ademlerge Yutquzilidu!
Gérman Peylasopi Ludwig Feuerbach Eserliride Otturgha Qoyghandekla: Bilmsiz, Terbiyesiz we Exlaqsizlardek Qarshi Terepke Shiddet Bilen Qarshi Turidighan Yaki Özige Oxshimaydighanlarni Uqeder Zeherxendilik Bilen Tenqit Qilidighan Yene Bashqachirek Ademlerni Aldirap Dunyadin Tapqili Bolmaydu.
Bundaqlar Chala Sawat, Kalte Pehem we Nezerdayirisi Tar, Ang Sewiyesi Töwenler Bir Mesilige Alaqidar Orunluq Yaki Orunsiz Seweplerni Esla Tapqa Chüshürüp Chüshenmey we Bilmey Turupmu Özlirini, Herqandaq Waqit We Sharayitta Yenila Heqliq Hésaplaydu!
>>>>>☆<<<<<
Ludwig Andreas Feuerbach (1804 in Landshut, Kurfürstentum Bayern; † 13. September 1872 in Rechenberg bei Nürnberg) war ein deutscher Philosoph und Anthropologe, dessen Religions- und Idealismuskritik bedeutenden Einfluss auf die Bewegung des Vormärz hatte und einen Erkenntnisstandpunkt formulierte, der für die modernen Humanwissenschaften, wie zum Beispiel die Psychologie und Ethnologie, grundlegend geworden ist. Er sah Religion als Anthropologie an und vertrat eine Ethik des Diesseits.
Ludwig Feuerbachs Vater war der aus Frankfurt am Main stammende Rechtsgelehrte Paul Johann Anselm von Feuerbach (1775–1833, 1808 geadelt), der als einer der bedeutendsten Juristen der neueren Zeit in Deutschland und insbesondere als Begründer des modernen deutschen Strafrechts gilt. Wenige Wochen vor Ludwigs Geburt hatte er an der Bayerischen Landesuniversität in Landshut einen Lehrstuhl übernommen. Im Jahr 1806 wurde er in die Regierung nach München berufen, um das Strafrecht zu modernisieren. Noch im selben Jahr erreichte er für Bayern die Abschaffung der Folter, 1813 trat das von ihm ausgearbeitete Bayerische Strafgesetzbuch in Kraft. Nach einem Zwischenspiel in Bamberg war er von 1817 bis zu seinem Tod 1833 Präsident des Appellationsgerichts Ansbach, wo er sich auch mit dem Fall Kaspar Hauser befasste.
Ludwigs Mutter, geb. Eva Wilhelmine Tröster (* 1774 in Dornburg/Saale, † 1852 in Nürnberg), stammte aus bescheidenen Verhältnissen, hatte allerdings hochadelige Vorfahren: Ihr Großvater väterlicherseits war ein außerehelicher Sohn von Ernst August I., Herzog von Sachsen-Weimar, sie war also eine Cousine zweiten Grades von Großherzog Carl August, dem Freund und Förderer Goethes.[2] Sie hatte nur eine Dorfschule besucht, war jedoch vielfältig interessiert, auch am Werk ihres Sohnes Ludwig, dessen Religionskritik sie teilte. Sie war nach dem Zeugnis einer jüngeren Verwandten „bis ins hohe Alter eine gewinnende Erscheinung, von seltener Herzensgüte und Sanftmut“.
Ludwig Feuerbach hatte vier Brüder und drei Schwestern, die vielfältige Begabungen zeigten.
Anselm (1798–1851, Vater des Malers Anselm Feuerbach) war vielfach musisch begabt und wurde mit dem Werk Der vatikanische Apollo bekannt;
Karl (1800–1834) promovierte als 22-Jähriger mit einer mathematischen Entdeckung (er beschrieb erstmals den nach ihm benannten Feuerbachkreis);
Eduard (1803–1843) besaß die Anlagen zum Naturforscher, wandte sich allerdings dem Vater zuliebe der Rechtswissenschaft zu, die er schon als 24-Jähriger erst in München, dann in Erlangen lehrte;
Friedrich (1806–1880) studierte Indologie und Sanskrit bei Friedrich Rückert, Christian Lassen und August Wilhelm Schlegel; er trat auch als Übersetzer und Autor hervor.
Von den drei Schwestern ist eine musikalische Begabung bekannt. Helene dichtete und komponierte; nach einem unsteten Leben, das sie nach England und Frankreich geführt hatte, lebte sie bis zu ihrem Tod in Italien.
Die beiden jüngeren, Leonore und Elise, blieben unverheiratet bei der Mutter.
Alle Brüder Ludwigs engagierten sich in ihrer Studienzeit in der Burschenschaftsbewegung, die in der ersten Zeit nach den Befreiungskriegen die einzige einigermaßen zielgerichtete Opposition gegen die Restauration darstellte. Anselm und Eduard gehörten vermutlich, Karl erwiesenermaßen, dem geheimen Jünglingsbund an, zu dessen Zielen eine republikanische Verfassung und Bürgerfreiheiten in einem geeinten Deutschland gehörten. Auch beim jungen Ludwig Feuerbach sind Sympathien für die studentische Bewegung belegt; eine aktive Beteiligung ist nicht nachweisbar.
Feuerbachs Philosophie hat nie versucht, ein philosophisches System zu entwickeln; später lehnte er solche Systeme sogar grundsätzlich ab. Sein kritischer Geist verschonte auch eigene Anschauungen nicht, was unter anderem dazu führte, dass er sich gegen Ende der dreißiger Jahre von der ursprünglich vertretenen Philosophie des Deutschen Idealismus abwandte und eine Sichtweise entwickelte, die zu ihr in diametralem Gegensatz stand. Diese Wende macht es schwierig, Feuerbachs Philosophie „im Längsschnitt“, also nach einzelnen Themen aufgefächert, zu behandeln; bei der Darstellung ist immer auch die Chronologie zu berücksichtigen.
K.U.A
21.04.2024 Germaniye
☆☆☆><☆☆☆
Tarixqa Qaraydighan Bolsaq Awalqi Küchlük Milletler Yette Seweptin Zawalliqqa Yüzlen’geniken: Biri, Öz Ichidiki Dötlük we Axmaqliq; Ikki, Öz Ichidiki Xurapatliq we Nadanliq; Üch, Öz Ichidiki Satqunluq we Munapiqliq; Tört, Öz Ichidiki Ichi Tarliq we Hesetxorluq; Besh, Öz Ichidiki Achközlük we Shexsiyetchilik; Alte, Öz Ichidiki Bilimsizlik we Shöhretperestlik, Uningdin Bashqa Yene Kütülmigen Küchlük Düshmendin Ibarettur!
K.U.A
22.04.2024 Gérmaniye
☆☆☆><☆☆☆
Kéchining Qarangghulighi Axshamning Güzelligidur! Qarangghuluq Yene Bir Xil Yorughluq Bolup, Dunyadiki Barliq Mexluqatlar we Mawjudatlar Kichining Méhriban Quchighidaki Ay we Yultuzlarning Nurida Irade Tereptin Küchlinidu We Özlirini Dunyadiki Herxil Shekil we Rengler Bilen Bizeydu! Kéche Shuqeder Muhimki Külli Jahan Kéchining Qarangghulighida Ghayip Bolghan Hayatliq Énirgiyesini Qaytidin Toldurup, Ertisi Tang Seherge Ülgürüp Yèngidin Téximu Güzel we Ehmiyetlik Bolghan Bir Hayatliq Pursitige Ige Bolidu!!!
K.U.A
23.04.2024 Germaniye
☆☆☆><☆☆☆
Adem Haman Bir Küni Ölüp Kétidu; Eng Yaxshi Ölüm Weten we Millet Üchün Bashqa Kélidighan Ölümdur! Weten we Millet Üchün Ölgenlerni Öldi, Dimenglar! Weten we Millet Üchün Qurban Bolghanlar Tiriktur;
Uxlawatqan Adem Pilanliq Halda Pikir Qilalmaydu; Yatqan Adem Irade Qilmisa Olturalmaydu; Olturghan Adem Heriket Qilmisa Öre Turalmaydu; Öre Turghan Adem Jüret Qilmisa Esla Yol Yürelmeydu; Yol Yürmigen Adem Pilanlimisa Menzildin Menzilge Baralmaydu!
Uxlawatqanlar Oyghansun; Oyghanghanlar Pikir Qilsun; Pikir Qilghanlar Oltursun; Olturghanlar des Tursun; Des Turghanlar Nishan’gha Qarap Atlansun! Uxlash Pikir Qilghanliq, Yatqanliq Heriket Qilghanliq, Bir Izda Turuwergenlik Herqanche Heriket Qilghan Bilenmu Yol Yürgenlik Emestur! Xam Xiyal Qilghanliq Ghelbe Qilghanliq Téximu Emestur!!!
K.U.A
23.04.24 Germaniye
☆☆☆><☆☆☆
Bir Milletmu Xuddi Bir Ademge Oxshaydu! Bir Milletningmu Rohiy we Jismaniy Saghlamliqi Bar Bolghan Bolidu! Tereqqi Qilghan we Tereqqi Qiliwatqan Milletler Rohiy we Jismaniy Saghlamliqi Normal; Qalaq we Arqigha Chékiniwatqan Milletler Bolsa Rohiy we Jismaniy Jehettin Binormal Milletler Qatarigha Kiridu! Qalaq we Arqida Qalghan Milletning Rohiy we Jismaniy Saghlamliqini Ishqa Ashurush, Tebiyetning Yaxshiliq Üstige Qurulghan Aliy Pirinsipigha Uyghun Bolup, Bu Ulugh Xizmetke Qatnishish Herqandaq Bir Bilim Igisining Insaniy, Ilmiy we Exlaqiy Wezipisi Bolishi Lazim!
Adem we Milletlerning Maddi, Rohiy we Meniwiy Tereqqiyati, Insanlarning Ortaq Güllinishi we Chüshkünlishishige Sewep Bolidu!
Ümütwarliq Tereqqiyat we Güllinishni, Ümitsizlik Chékinish we Chüshkünlishishni Barliqqa Keltüridu! Adem we Milletlerning Hayatliq Baghchisi Eqil we Bilim Arqiliq Perwish Qilishqa Muhtajdur! Ümütwarliq we Ümitsizlik Amillirini Pilanlighili, Özgertkili we Yéngidin Shekillendürgili Bolidu!
Oy-Xiyallar, Pikir-Chüshencheler we Iddiye-Tepekkurlar Insanlarning Kündilik Hayatigha Qomandanliq Qilip Turidu! Shexsiy We Milliy Hayat Oy-Xiyallar, Pikir-Chüshencheler we Iddiye-Tepekkurlar Dunyasida Özining Mawjutlighini Dawamlashturidu! Bir Adem We Milletke Qarisaq Ularning Maddi Alametlirige Baghliq Bolghan Bir Tashqi Körünishini Körimiz! Biz Mushu Pirinsip Asasida Eqil Közimiz Bilen Bir Adem Yaki Milletning Oy-Xiyallari, Pikir-Chüshencheleri we Iddiye-Tepekkurlarigha Alaqidar Bolghan Rohiy, Pissixik we Meniwiy Körünishinimu Köreleymiz! Bir Adem we Bir Milletning Tashqi we Ichki Körünishi Shu Adem we Milletning Bay-Kembighelliki, Pakiz-Meynetligi we Ilghar-Qalaqlighi Shundaqla Eqli-Hushi, His-Tuyghusi we Bilim-Tejiribesi Qatarliqlargha Deslepki Qedemde Höküm Qilishimizgha Sharayit we Imkan Tughdurup Béridu! Biz Mushu Xil Yol Bilen Milletning Tashqi We Ichki Dunyasini Güzütüp, Tehlil We Tetqiq Qilimiz! Bundaq Qilishtiki Axirqi Meset Milletning Maddi we Meniwi Saghlamliqigha Nishanliq Halda Ilmiy Pilan Arqiliq Yitekchilik Qilidighan Ilmiy we Bede’iy Hasilatlarni Wujutqa Keltürüshtin Ibarettur! Méning Hür Dunyagha Chiqqandin Kéyinki Yazghan Eserlirim Köpünche Ishghal Astidiki Uyghuristan we Mustemlike Astidiki Uyghur Millitining Hayatidiki Maddiy, Rohiy we Meniwiy Dunyasining Saghlamliqigha Jiddi Alaqidar Bolup, Oqughan Kishide Wetinini, Özini we Milletini Söyidighan, Tereqqi Qilduridighan we Pidakarliq Bilen Qoghdaydighan Iradeni Shekillendürüsh we Bu Iradini Emeliy Heriketke Aylandurushni Asasiy Ghaye Qilidu!!!
K.U.A
24.04.24 Gèrmaniye
☆☆☆><☆☆☆
Weten, Millet we Shan-Shöhret Heqqide…
Séning Shan we Shöhretning Arqisidin Yügürgenligingnining Özila Sening Shan we Shöhretni Téxiche Heq Etmigenligingnining Alamitidur! Sen Weten, Millet we Meripet Tereptin Tégishlik Töhpilerni Yaratqan Chaghda Shan-Shöhretni Sen Emes, Sahan we Shöhret Séni Qoghdaydu!
KUA
240424 Gérmaniye
☆☆☆><☆☆☆
Bilim, Exlaq We Bilermenlik Insanning Üch Türlük Alahiyidilikidur! Aile Bolsa Bilim, Exlaq we Bilermenlikning Hemmidin Güzel Bashlanghuchidur! Dewlet Bolsa Ademlerning Eng Bashta we Eng Üstide Kélidighan Nadir Esiridur! Aile we Jemiyetning Esiri Dewlet Bolsa Bilim, Söygü-Muhabbet, Ilim-Meripet, Adalet we Heqqaniyet Shundaqla Hürriyet we Azadiyet Baghchisidur!
K.U.A
24.04.24
☆☆☆><☆☆☆
Bilim, Exlaq We Bilermenler Heqqide….
-Bilim Söygü-Muhabbet, Ilim-Meripet, Adalet we Heqqaniyet Shundaqla Hürriyet we Azadiyettur!
-Xatiremdin
>>>>☆<<<<
Adette Bilimi Ashqanche Ademler Barghanche Kemterliship Kétidu! Emma Bezi Ademler Bilimi we Bilim Arqiliq Qazan’ghan Nam- Abroy we Mal-Duyasi Ashqanche Hakawurluq Patqiqigha Pétip Qalidu! Uyghurlarning Dangliq Ziyalisi Abduqadir Jalalidin Ependim Bilim, Bilim Igisi we Adettiki Ademler Heqqide Toxtulup, Adem Ilim-Pen Temini Tétighandin Kéyin Tebi Halda Hürlük we Heqqaniyetni Söyüdighanla Emes, Belki Heq Adalet we Erkinlikni Özligidin Qoghdaydighan Rohqa Ige Bolghan Bolidu! Adem Ilim Bosughisini Ashsa Tebiyi Shekilde Exlaqi Peziletke Hérismen Bolushqa Bashlaydu,-Digen.
Méningche Bolghandamu Özini Bilimlik Chaghlaydighan Bilimsizler Bolsa, Bilim Dunyasidiki Saxta Bilermenler Bolup, Bilmeydighanlighini Sür, Heywe we Hakawurluq Bilen Bir Amallarni Qilip, Yoshurushqa Orunidu.
Herqandaq Yaxshi Ish Qilishning Aldinqi Sherti we Basquchi Bolsa Weten Söygüsi we Insan Muhabbetidur. Bilim Ashqanche Bilimlik Ademler Insaniy Qedri-Qimet, Hürmet We Inawet Shundaqla Derije Jehettin Exlaqi we Insaniy Ölchem Bilen Qarighanda Adettiki Ademler Bilen Esla Periqlinip Ketmeydu, Belki Muhabet Bilen Tebiy Rewishte Öz-Ara Birliship Kétidu.
Abduqadir Jalalidin Bu Heqte Toxtulup, Adem Bilimlik Bolghanche Özini Adetti Ademlerdin Derije we Mertiwe Jehettin Periqliq Oylaydighan Emes we Ular Bilen Muhabbet Ichide Qoshulup Kétishni Oylaydighan Bolup Kétidu,-Digen Qarashni Otturgha Qoyghan.
Uyghur Alimi Abduqadir Jalalidin Ependi Toghra Deydu. Dimisimu Bilimlik Bolush Bilimge Muhtaj Bolghanlar Bilen Periqlinish Peslini Emes, Belki Mesuliyet, Jawapgarliq we Pidakarliqni Shert Qilidighan Muhabbet Arqiliq Yéqinliship, Axirida Asta Asta Birliship Kétish Mawsumini Kütiwalidu.
Söygüning Eng Chongi Öz Wetenige Bolgan Söygü, Muhabbetning Eng Chongi Öz Millitige Bolghan Muhabbettur! Bilim Söygü Muhabbetni Keltürüp Chiqiridu! Bilimning Bundaq Xususiyetke Ige Bolishi Bilimning Bilim Igisige Xudaning Iradisi Arqiliq Bérilgenliki, Bilimlikning Wezipisining Bilimsizge Bilim Yetküzüsh Arqiliq, Insaniyetke Bexit Yaritishtin Ibaret Ulugh Ghaye Üstide Ikenligidin Ibaretdur!
Tarixta Ötken Ulugh Allameler, Peylasoplar, Edipler Bilimliklerni Aptaptek, Shamaldek we Sudek Bolishqa Chaqrighan. Ewliya- Enbiyalar, Alimlar, Edipler, Mitesewuplar we Mutepekkurlar Yene Bilim Arqiliq Xuddi Chölderigen Qara- Tupraqqa Oxshaydighan Bilim Muhtajlirini Baghu-bostanliqqa Aylandurush Iddiysining Birdin Bir Toghra Yol Ikenligini Otturgha Qoyushqan.
Abduqadir Jalalidin Yene Saxta Bilim Bar Yerde Hakawurluq Bash Kötüridu,-Digen. Shundaq, Bilim Kemterlik, Muhabbet, Erkinlik, Bixeterlik we Bexittur! Bilim Bilimliklerning Peqetla Shan-Shöhreti, Mal-Mülüki, Mertiwe we Dölet Körüshi Üchünla Emes, Belki Pütkül Insaniyetning Erkinliki, Xewipsizligi we Bexit-Saaditi Üchündur!
Yazarmen: Kurasch Umar Atahan ☆☆☆><☆☆☆ Bilgilik Bolush Digenlik Hayat Mushaqetliridin Shikayet Etmeydighan Bolush; Bolghan Ishlarni Bolghan Péti Étirap Qilish Digenliktur! ☆☆☆><☆☆☆ Eger Hayatimizni Téximu Menaliq Ötküzüshni Xalisaq, Özimizni bilim arqiliq yéngidin qurup chiqishni bilishimiz lazim elbette! ☆☆☆><☆☆☆ Weten we Millet söygüsi qurghan bir dewletni heqqaniyet we adalet dawamlashturidu! ☆☆☆><☆☆☆ Insan eger birer ishni qilish mejburiyitide qalmighin muddetche ishning eng asinini tallap heriket qilidu! ☆☆☆><☆☆☆ Birer ghaye üchün qattiq intizam ichide heriket qilish, meshghulat bilen meshghul bolghan shexisni, axiri shu ishning heqiqi ehlige aylanduridu! ☆☆☆><☆☆☆ Senin élin´ghan herqandaq nersidin üzülme; Unerse eger sanga mensup bolsa idi bashqilargha nesip bolmasidi. ☆☆☆><☆☆☆ Insanlar bezen bir tesedüpiliq bilen güzel ishlarni qilidu; Bezide bu güzel ishlarni ixtiyari shekilde emes mejburlan´ghachqa qilidu; Öz ixtiyarlighi bilen emes, Mejburlash arqiliq qilin´ghan güzel ishlarning aqiwitide otturgha chiqqan güzel aqiwet axirqi hésapta yaxshiliq keltürmeydu.Bundaq ishlar insanlargha bexit qaynighi bolalmaydu. ☆☆☆><☆☆☆ Herqandaq nerse özligidin yoq bolmaydu; Éger rastinla yoq bolghan bolsa esla bar bolmayti. ☆☆☆><☆☆☆ Bilgilik yeni danishmenlik eng mukemmel nersining, eng mukemmel bilim bilen bilin´genligining aqiwitidin bashqa nerse emestur! ☆☆☆><☆☆☆ Dimekki hayatni mukemmel menalargha toldurush we mukemmel bir shekilde yashighanlighini namayand qilish we étirap qildurush üchün insanlar insanlar bilen yashashqa we ular bilen alaqidar bolushqa mejburdur! ☆☆☆><☆☆☆ Bizde Söygen Üstün we Güzel Emes, Belki Söyülgen Üstün we Güzeldur! ☆☆☆><☆☆☆ Bizde bir ishning exlaqiy ikenligini bilip turup, uninggha exlaqi derijide muamile qilalmighan kishiler, Bu ishning exlaqiy ikenligini bilmey turup, uninggha exlaqiy muamilide bolghan hangbaqti kishilerdin üstündur! ☆☆☆><☆☆☆ Eng bashta toghrani bilish sherttur, Toghra biln´gende xata özligidin otturgha chiqidu. Emma deslepte xata bilin´gen bolsa toghrigha ulashmaq bes müshküldur! ☆☆☆><☆☆☆ Yaxshi bir adem ölgende uning üchün yighlimanglar; Eslide yighlashqa layiq we kishinini échinduridighanlar yenila yaxshi ademdin ayrilip qalghan bayqushlardur: ☆☆☆><☆☆☆ Erdemlerning eng üstüni yenila bilimdur. ☆☆☆><☆☆☆ Hichqandaq bir ish özige özi sewep bolalmaydu; Özige sewep bolghini yüz bergen ishtin iligiri bar bolghan bolidu. ☆☆☆><☆☆☆ Adem bar bolushi lazim bolghan sheyining yoq bolishining alamitidur. ☆☆☆><☆☆☆ Namrat, Qalaq we Xurapi Sheherning xelqi, meniwiy jehettin arqida qalghan insanlardin teshkil tapqandur! ☆☆☆><☆☆☆ Rahet-Paraghetlik hayat sürmekni xalisingiz mal padisigha oxshaydighan awamgha yéqin turung we arisida özingizni untung! ☆☆☆><☆☆☆ Barliq kélichekke ayit bolghanliri xiyali dunyadiki nersilerdur; Muhimi hazir arzularning dunyasidikidek yashashtin ibarettur! ☆☆☆><☆☆☆ Qilin´ghan xatalarning pishmanlighi waqitning ötüshi bilen kécher, Emma pishmanda qalimen dep qilmighan ishlarimiz ömür boyi hesret we nadamet bilen sürer! ☆☆☆><☆☆☆ Taley we Zeper Aqil we Qehrimanlardin Ürker, Axmaq we Qorqunchaqlarni Izer! ☆☆☆><☆☆☆ Dunyadiki sennetlerning hemmisi tebiyet möjizelirining teqlididin ibarettur! ☆☆☆><☆☆☆ Özi toghra digen jayda özi bilen tewrenmey turush we Ishench bilen meghrur yashashni bilish kamaligha yetkenlik, küchlük Irade we xaraktér igisi bolush digenliktur. ☆☆☆><☆☆☆ Erdem insanlarning özini bilishi bilen bashlar! ☆☆☆><☆☆☆ Insanning étiqadi qandaq bolsa chüshenchleri we tawranishliri shundaq bolidu; Ademning chüshenche we ijrahatliri nime bolsa hayatimu del shuning özidur! ☆☆☆><☆☆☆ Saadetmen bir hayat, hayatning heqiqetlirige ich-ichidin mehkem baghlan´ghan bir hayattur! ☆☆☆><☆☆☆ Qelib hichbir organdin emir almaydighan birdinbir Emir organdur. Qelibdin qalsa Kalla kélidu. Bedenning Kalla qismigha jaylashqa Mingemu Emir organdur, Emma Emirlik salahiyiti jehettin Mingening yéri ikkinchi orundadur! Nitekim kalla qelibning emirlirige uyar we bashqa organlargha emir birer! Chüni minge axlaqi jehettin qelib üchün xizmet qiladur. ☆☆☆><☆☆☆ Janliqlarning bedenlirining bir-biridin periqliq bolghinigha oxshashla, Rohlirimu bir birige oxshimaysu we bu halet sonsizgha qeder dawamlishidu. ☆☆☆><☆☆☆ Adem özige hichqandaq bir tereptin payda keltürmigen, özlirini insan chaghlaydighan bir mal sürisidin uzaqliship yashashni bilishi kérek. ☆☆☆><☆☆☆ Sheher ahalisi bir milletning shu dewlette yashawatqan garajdanlirining bir parchisidur; Millet bolsa özi yashawatqan dunyadiki Insanlarning bir parchisidur! Shundaq iken, u sheher we dewletning exlaq, erdem we pezilet igisi bolishi üchün Peylasoplargha ihtiyaji bardur! Alimlar, Ölimalar, Yazghuchi-Shairlar, Sennetkarlar Jümlidin Peylasoplar bolsa bir sheher yaki melum bir dewletning omurutqisidur! ☆☆☆><☆☆☆ Özini yaki yéqin we yoruqlirigha qarshi turghan reqiplerni yenggen adem, eng yaramliq we bexitlik ademdur! ☆☆☆><☆☆☆ Her qelibni özining hesret we nadametliri, teshwish we iztirapliri qaplap turidu; Shunga uni özidinmu artuq bilimen dep hergiz xam-xiyal qilmanglar. ☆☆☆><☆☆☆ Zamanning qilishqa tigishlik eng ehmiyetlik ishi, Hel bolmighan ishni pirqiritip bir kanargha atmaq; Suni éqishigha, Tükni yétishigha silap qoymaqtin ibarettur! Qoy undaq yarimas tughu, pikir we emellerni, bizni iztirapqa boghqan chüshenchilerni yer yutsun; Beden we Rohingiz tebiyettin küch élip, janlansun we hozur ichide sakinleshsun! ☆☆☆><☆☆☆ Insan oghlining köpünche wapasiz, riyakar, achköz, nepsaniyetchi ikenligini unutmaslighimiz lazim. ☆☆☆><☆☆☆ Baliliqtiki tiragédiyelik sergüzeshtiler insanlarning özini yaxshi körgen ademlerdin uzaqliship, Söygü we Muhabbet üchün sizni éghir bedellerni töletken we hayatingizda sizge eng éghir ziyanlarni salghanlarning arqisidin yügürgen bir ademge aylinip qélishigha sewep bolup qélishi mumkin. ☆☆☆><☆☆☆ Insanning üch baylighi bardur: Güzel exlaq, Söygü we Erkinliktur! ☆☆☆><☆☆☆ Kashki Insanlar heq-nahetqni periq qilalighan bolsa, Kashki insanlar xatadin waz kéchip, toghra terept turghan bolsa, Kashki insanlar rezilliktin waz kéchip güzellike mayil bolghan bolsa, Kashki ademlerni toghraliqqa yitekleymen dep ikkide bie enenilirimizni, qayide we yosunlirimizni özgertishke orunmighan bolsaq iduq… Muellisep emdi heqiqetlerni bizge éghir bedellerni tölitip ügetkenlerning arisida yürüp, heqiqetlerge qarap kétiwatimiz! ☆☆☆><☆☆☆ Eslide eng qimmetlik bolghini Ulugh ghayiler yolidi putlushup yiqilghan, yarilan´ghan we halsirighanliq emes, Yiqilghan yéridin des turup, yaralarni téngip, chishini chishlep yolni dawam qilish rohidur! ☆☆☆><☆☆☆ Üstün mertiwelerdin kelgen Bextiyar hayat peziletlik ish we heriketlerdin awaldur; Toghra bolghan ish we heriketler bolsa peziletlik dewlet garajdanlirining Örpi-adet, Qayide-yosun we Qanun-Tüzümliridin shekillinidu. ☆☆☆><☆☆☆ Heqiqet dayim az sandiki kishilerning pikiridedur; Heqiqet igisi bolghanlar dayim awamdin küchlüktur! Shayet küch-quwet xeliqte emes, xeliqqe emir béreleydighan heqiqetke sayip bolghan az sandiki ademlerning qolidadur! Bu menadin éyitqanda xeliq ajiz bir padadur! Xeliq déginingning iradisi yalghan bir körünüsh bolup, Bu irade ademni aldaydighan irade bolup, emeliyette bu az sandiki Heqiqet igilirining iradisining awam arisida peyda bolghan ekis sadasidin ibaretdur! Awamning küchi Azsandiki aqillarning eqlisiz kargha kelmeydu. Awamning eslide choyligha chiqqudek bir desmayisining bolmaslighi, Az sandiki eqil, bilim, pem we paraset igilirining iradisining goya ularning iradisidek otturgha chiqishidur! ☆☆☆><☆☆☆ Ilgiri Xatalar Asanla tüzitiletti, Chünki siyaset emes pelesepe ishning üstideidi. Pelesepe bolsa téximu ammibap idiki, hemmeylen pelesepechi idi! Hazir exlaq we jemiyetning qayidiliri we yosunlirining barghanche murekkepliship kétishi ishlarni tesleshtüriwetti we pelesepeni bolupmu pelesepichilerni her charege bash qoyidighan bekla qiyin bir ehwalgha chüshürüp qoydi. ☆☆☆><☆☆☆ Özige hichbir heqsizliqning zerer bérelmigenliki ayan bolghan bilgelik bir insanning, Hichqandaq heqsizliqqa duchar bolup baqmighan ademge qarighanda exlaqi mertiwe jehettin qatqat üstün turidighanlighini bilishimiz lazim. ☆☆☆><☆☆☆ Hazirqi Waqit we Zaman digining ilgirkige qarighanda intayin qisqadur. Zaman we Waqit xuddi birsi séhirliwetkendek heriket halitidedur, sudek aqar we shundaq tizlikte yüter. Waqit we zaman rastinla qisqirap ketiwatidu, Siz waqit we Zaman heqqide oylap bolghiche, ilgiri xuddi mawjut bolup baqmighandekla yalttida ötüp kétidu! Öziningmu turalghusi yoq bolghan bundaq bir waqit we zamanni qandaqsige bashqilargha teqdim qilghili bolsun! ☆☆☆><☆☆☆ Bilgelik Ademning Pikren bir nersidin mehrum qélishi mumkin emestur; Chünki bilm bashqiklargha bergen´ge aziyip ketmeydu! Bilgilik insan bilimning wujudini bashqilargha bergen bilen, qelbini özi üchün memilep saqlaydu. ☆☆☆><☆☆☆ Bilim we Bilgelik Insanlar dayim saghlam we ashqili bolmaydighan qoroghanlarning ichide bixeter halettedur! ☆☆☆><☆☆☆ Kishlik dunyadiki Saghlam munasiwetler özligidin peyda bolmaydu; Tereplerning ortaq qiziqishi we tirishishi netijiside barliqqa kélidu! Ademler bir-birige rahetsizlik bergüchi bayanlar we untulghusiz pissixik hozursuzluqlar, Baliliq dewridiki untulghusiz tiragédiyeler we duchar bolghan ghem-qayghularni ortaqlishi we bu hékayilerni muhakime we analiz qilip, ijabiy yaki selbi xulasilerge kélish arqiliq bir-birige baghlinidu! Shuni eskertip qoyayliki insanning sekresh taxtisi, baliliqtiki kechürmishliri bolup, ya uninggha yiqilidighan, ya uningdin sekreydighan aqiwet ademlerni kütüp turidu. Kishiler utuq qazan´ghanlardin heset, ichi tarliq we körelmeslik bilen uzaqliship, iradisizler, yéngilgenler we ajizlar bir yerge toplinidighan bir jemiyette yashashqa mejburmiz! Köpünche waqitta özimizge oxshaydighan ademlerge tökümiz ichimizdikini. Eqilliqlar, Bilimlikler we Küchlükler shu seweptin, Eqilliqlar, Bilimlikler we Küchlüklerni, Ajizlar, axmaqlar, we meghluplar shu seweptin ajizlarni, axmaqlarni, we meghluplarni izdeydu, ademler arisidin! Eslide ademler özini Ajizlar, axmaqlar, we meghluplar topidin qutuldurup, Eqilliqlar, Bilimlikler we Küchlükler qatarigha yükseldürüshning qiyinlighidin, Hichqandaq chong bedel we jawapkarliq ketmeydighan Ajizlar, Axmaqlar we Meghluplar dunyasigha mayil halette turghachqa bir elning güllinishi we bir milletning qudret tépishi undaq asan´gha toxtimaydu! KUA 17.04.2024 Gérmaniye
Bir Tek Quyashtin Bashqa Barche Hemme Yultuzlarning Erishke Qarisang Jamali, Perishke Qarisang Kölenggüsi Körünidu!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Bir Chiraqni Meqsetlik Halda Siler Üchün Yéqip Qoydum!
-Alemlerning Perwerdigari
☆☆☆><☆☆☆
Kim Ikenligingni Esla Unutma, Eger Kimligingni Unutsang Hayating Boshqa Kétidu, Qéyip Kétisen, Körüdighan Közliring Birdinka Körliship, Kétiwatqan Yönülishingdin Éziqip Kétidighan Ish Chiqidu!!!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Nöldin Kéyin Bir Kélidu, Birdin Kéyin Ikki! Ikkisini Kéyin Üch Shundaq Dawamlishidu….Ratsional Sanlar, Iratsional Sanlar, Kesir Sanlat we Namelum Sanlar….Cheksiz Sanlar Bar Bu Dunyada….
Belki Nöldin Awal…Minus Sanlar Bar….Bu Sanlarmu San, Emma Tertiwi Ong Terepke Emes, Sol Tetepke Qarap Dawamlishidu…
Senki Kainattiki Hemme Sanlaning Emchiki Qoshtek,
Ademlerge Oxshashlay….Pilus we Minus Terepke…..Minus Sanlarning Derijisi Ashwanche Qimmiti Kichiklep, Pilus Sanlarning Derijisi Kichikligenche Qimmiti Aziyip Mangidu….Shundaq Bu Matématikida Sanlarning Pirinsipi Dep Atilidu!
Men Sanlarning Ximususiyet we Xaraktérlirini Söyimen! Men Üchün Qimmetlerning Éshishila Emes Belki Éshishigha Oxshashla Köpüyishimu Ehmiyetliktur!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Eng Ulugh Nersiler, Ademler Eng Asan Tonuyalighan Nersilerdur!
Bu Heqte Ulugh Alim Leornado Davinchi Toxtulup: „Addiyliq Bolsa Mukemmellilkning Axirqi Basquchidur!,-Digenikeniken.
Eger Hemme Adem Aqil, Dana we Bilgilik Bolghan Bolsaidi, Hemme Ish Bugünkidin Asanliship Ketken Bolaridi!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Herqanche Japaliq we Müshkül Bolsimu, Toghrilighi Op-Ochuq Bilinip Turghan Büyük Ishlargha Yürüsh Qilghanda Esla Boshushup Qalma; Japaliq Küreshler Ichide Ötken Qiyin Yillar Yéngilmes Jengkchilerni, Haman Yétishtürüp Chiqidu!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Ewlatlar Milletning kélichigidur! Her Bir balini yaxshi terbiyelesh, digendek, Yaramliq yétishtürüp chiqish Digenlik millettin Ibaret bu ulugh binaning Bir parchisini yaxshi sélish digenlik bolidu.
Ewlatliringlarni ilghar milletlerge Yarisha sewiye we Kélichek ewlatlargha Mas kileligüdek derijide retlik terbiyelenglar!
Balilar bolmisa millet bolmaydu; Balilar qandaq bolsa milletmu shundaq bolidu!
Balilarning dunyaqarishini awal anisi, andin jemiyet, Andin Mektep belgüleydu. Aile terbiyesi hemme nersining bashlinishidur!
Dunya qarash Ademlerning keyinki hayatining qélipi, Milletning istiqbalining hulidir! Balilargha aile terbiyesi Arqiliq Ishqa ashidighan bu ulugh ishqa bashlinishi bilenla pütkül jemiyet alahyde ehmiyet bergeni yaxshidur!
K.U.A
14. 04.24 Germaniye
☆☆☆><☆☆☆
Dunyani Aldamchiliq, Kazzapliq, Qizilközlük we Rengwazliq Qaplap Ketkende, Jasaret Bilen Heqiqet Terepte Turush Jemiyetke Inqilap Xaraktérliq Yéngiliq Élip Kélidu!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Ismingizning Aldi We Keynige Qoshulup Kélidighan, Kéyin Peyda Bolghan Barliq Maddi we Rohiy Taqa We Jabduqlarni Chiqiriwétip Andin Oylunung we Yashang! Her Xil Taqa we Jabduqlar Sizni Erkinligingizdin Merhum Qilish Üchün Put-Qolingizgha Sélin’ghan Qarabilezük we Ishkellerdir! Qanatliringizni Boghup Turghan Bu Zenjirlerni Üzüp Tashlang, Mehkumluqtin Ayriling, Xuda Bergen Hüriyet we Erkinligingizni Qolingizgha Qayturup Élip, Ichki Alimingizdiki Tinchliqingizgha Yürüsh Qiling!!!!
-Awropa Stoiyik Pelesepesi
☆☆☆><☆☆☆
☆☆☆><☆☆☆
Eger Arislanlar Yol Bashlighan Qoylar Arimiyesi Bolghan Teqdirdimu Men Uningdin Bekla Ensireymen; Emma Yol Bashchisi Qoylardin Bolghan Arislanlardin Teshkillen’gen Eskiri Birliklerdin Esla We Esla Aldirap Endishige Esir Bolmaymen!
-Büyük Iskender Zulqerneyin
Ademlerning Qedri-Qimmiti Ularning Qabiliyiti, Maddi Hem Meniwi Baylighi Shundaqla Jemiyettiki Yüz-Abroyi we Kishlik Inawiti Arqiliq Ölchinidu!!!
-Markus Aureliyus
☆☆☆><☆☆☆
Meniwiyiti Toq Bolmighan Ademlerge Qara, Ularni Bezide Qursiqi Ach, Yene Bezide Közi Ach Halette Körisen! Meniwiyiti Bay Bolghan Ademler Bolsa Qeyerdin Qarisang Toq we Altundek Sap Halette Körinidu!!!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Nime Üchün Yashawatqanlighini Bilgen Adem, Nime Ish Qilishni Bilidighan Ademdur!
-German Peylasopi Friederich Nietzsche
☆☆☆><☆☆☆
Men Asmandiki Quyashqa Qarap Özemni Kördüm; Asmandiki Quyash Manga Qarap Özini Kördi!
Dunyadiki Ressamlarning Tolisi Ademlerning Asasen Tashqi Körünishini Özlirining Sobjektip Tuyghusi Arqiliq Kördi, Emma Pablo Pikasso Ademlerning Ichki Dunyasini Eynen Ipadileshkeke Köpraq Ehmiyet Berdi !
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Hichqandaq Bir Bexit-Saadet Tüzükraq Bir Menasi We Hichqandaq Bir Murat-Meqsidi Bolmighan Mawjutluqning Ach Teripini Toyghuzup, Yalingach Teripini Digendek Chümkep Bolalmaydu!
-Awropa Stoyik Aqiliyetliridin Ariye
☆☆☆><☆☆☆
Uzaq Musape Digenni Quruq Lap Bilen Emes, Eng Yaxshisi Put Bilen Tügetkili Bolidu!
-Zeno Of Citium
☆☆☆><☆☆☆
Meniwiyettiki Közge Aldirap Eqil Közge Chéliqmaydihan Barliq Tam-Duwarlar Peqetla Bir Xam-Xiyaldin Ibaret Bolghachqa, Uni Téship Ishik Yaki Penjire Échimen Dep Iztirap Chékishning We Éghir Bedel Töleshning Hichqandaq Bir Ehmiyiti Yoqtur!
Bashqilarning Bexti-Saaditi Üchün Xushal Bolalaydighan Chéghimiz, Özimizni Tapqan We Toghra Yolda Ketiwatqan Waqtimizdur!
APLATON
☆☆☆><☆☆☆
Ademler Eng Awal Makanlishishqa, Yimek-Ichmekke we Muhabbetke Muhtajdur! Ademler Andin Bixeterlikke, Sotsiyal Munasiwetlerge Muhtajdur; Ademler
Andin Oqup Bilim Élishqa, Ishlep Pul Tépishqa we Özini Kechindürüshke Muhtajdur; Ademler Andin Qoghdunushqa, Tonulushqa we Étirap Qilinishqa Muhtajdur! Ademler Andin Teshkillinishke, Kolliktip Küchini Namayand Qilishqa, Hakimiyet Qurushqa We Dewlet Bilen Bir Gewdige Aylinip Yashashwa Hemde Hemkarliship Küresh Qilishqa Muhtajdur!!!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Eqil, Bilim, Bayliq, Kultur, Exlaq We Muhabet Bar Yerde Timtasliq We Hozur Höküm Süridu; Dötlük, Bilimsizlik, Axmaqliq, Namratliq, Yawayiliq, Exlaqsizliq We Nepret Bar Yerde Urush-Jidel, Palaket We Bexitsizlik Höküm Süridu!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Birawning Özining Wijdani, Ghururi, Étiqadi we Shan-Sheripige Tajawuz Qilidighan Herqandaq Bir Qanunlargha Esla Boysunush Mejburiyiti Yoqtur!
-Sir Thomas More
☆☆☆><☆☆☆
Büyük Möjizilerning Hemmisi Ademler Asan Tesewur Qilalmaydighan we Esla Kütülmigen Biranlarda Andin Otturgha Chiqidu; Hemme Ademler Xudaning Karametlirige Heyran-Hes Bolup, Goya Süküt Salghinigha Uchrighan Maxluqatlardek Birdinla Éghizlirini Hang-Tang Bolushup Échishipla Qalidu!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Zalim Hakimiyetni Qoghdash Herqandaq Bir Sewepke Tayansun Yaki Tayanmisun, Xeterlik Bolup, Oxshashla Rezillik We Axmaqliqtur!!!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Heqiqi Güzellik Ittipaqliq, Birlik We Hemkarliq Qeyerde Bolsa Shu Yerde AyanBolidu; Rezillik Bolsa Ajizliq, Bilimsizlik we Namratliqning Shermende Esiridur!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Meghrurlinish Kishini Arqigha, Kemterlik Bolsa Aldigha Sörep Mangidu! Adem Arqigha Chékinishni Emes, Aldigha Qarap Ilgirlep Méngishni Talliwélishi Lazimdur!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Ziyankeshlikke Uchrighanlardin Bekraq Ziyankeshlik Qilghanlargha Échinidighan Bolup Qaldim, Shundaq, Xata Anglimidingiz! Sewebi Eski Ademlermu Adem, Emma Eskiler Bilen Yaxshilarning Yoli Emellirige Qarap Ayrilidu; Yaxshilar Ziyankeshlikke Uchrighuchilar Qatarida Mukapatlinidu, Yamanlar Bolsa Ziyankeshlik Qilghuchilar Qatarida Qattiq Jazalinidu! Mukapat Hozur, Jaza Bolsa Azaptur! Ziyankeshlikke Uchrighuchilargha Qarighanda, Ziyankeshlik Qilghuchilar Qatmu Qat Ziyan’gha Uchraydiken! Kashki Yamanliqtin Yamanlar Qol Üzse, Yaxshilar Bilen Oxshash Qedri-Qismetke Érishse, Idi Yaxshi Bolatti! Kashki…Déyishla Qolimizdin Kélidu, Bashqa Chare Yoq, Rezillik Jajisini Tartishi Kérek Elbette……
Eski Ademlerni Xudagha Qoyup Qoy, Ular Bilen Normal Alaqidar Bol, Emma Eskiligini Untup Qalma! Ulargha Adawet Tutiwerme; Eslide Bilseng Ular Sanga Emes, Özige Eskilik Qilghuchi we Özini Özi Ziyan Tartquzghuchilardur! Birawning Rezilliki Bashqailargha Emes Özige Téximu Köp Ziyan Keltüridu! Nime Térisa Shuni Élishni Shunga Tebiyetning Eng Eng Üstün Pirinsipi, Deymiz! Bashta Hich Ish Bolmighandek Körinidu, Qiliwaldim, Digen Bilen Xushalliq Anche Uzun’gha Barmaydu! Ziyankeshlikke Uchrighan Insanlarning Ahu-Zari, ZiyAnkeshlikke Uchrighanlarni Emes, Ziyankeshlik Qilghuchilarni Xuddi Otundek Köydürüp Külge Aylanduriwitidu!
K.U.A
11.04.2024 Germaniye
☆☆☆><☆☆☆
Heset, Körelmeslik we Ichitarliq Insaniyet Jemiyitini Xaniweyran Qilidighan Rak, Aidis we Waba Késilidur!!!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Insaniyet Dunyasidiki Barliq Reziĺlikler Namratliq We Ajizliqtin Pushqurtup Chiqidu!
-SENEKA
☆☆☆><☆☆☆
Xudayim Yaxshi Körgen Bendilirini Azap we Iztirap Arqiliq Sinaydu; Kimki Sebir we Shüküre Qilsa, Özining Wedisige Asasen Shühbesizki Ularni Öz Dergahigha Nail Qilidu!
Yalghuzluqqa Kön, Yalghuzluq Özengni Özengge Tonutidu! Sen Yalghuzluq Ichide Resmi Halda Özeng Bolup Yashashqa Qarar Bergen Chaghda, Andin Ichki Alimingge Jasaret Bilen Yürüsh Qilalaysen!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Qehrimanliq we Ghalipliq Barliq Urushlarda Ghelbe Qilish Emes, Belki Qattiq Zerbige Uchrap, Éghir Meghlubiyetler Seldek Bésip Kelgende, Özini Tutiwélish, Hojumdin Mudapiyege Ötüsh we Urush Bilen Emes Eqil Bilenilen Düshmen’ge Taqabil Turush Heqiqi Qehrimanliq we Heiwi Ghalipliqtur!
-Xensolarning Peylasopi Zun Tzu
☆☆☆><☆☆☆
Erkinlikni Uyghuristanliqlargha Xuda Bergen! Uyghur Millitini Erkinliktin Mehrum Qilghanlar Shuni Bilsunki, Uyghuristan Xelqi Erkinlikidin Mehrum Bolghan Haman Silermu Erkinlikinglardin Quruq Qaldinglar! He Rast, Unutmasliq Kerekki Erkinlikning Bir Pirinsipi Bar Tartturup Qoyghanlar Haman Qayturup Alidu; Tartiwalghanlar Özlirimu Erkin Yashiyalmaydu; Aqiwiti Qebih Yaman Bolidu! Uyghurlar Erkinlikige Haman Yene Érishidu, Hey Xen Milliti Siler Bolsanglar Menggü Meniwiy Mehkumluqta, Xar We Zebunliqta Yashaysiler!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Eng Awal Özining Bixeterligi, Paydisi we Menpetini Oylash Herqandaq Bir Adem we Herqandaq Bir Milletlerning Eng Awal Kélidighan Muqeddes Wezipisidur! Kuba Shairi Josi Marti“ Bashta özini oylash Ademning Bashta Kélidighan eng Jiddi Wezipisidur“-Digeniken.
Herqandaq waqitta ishni qudritimizge yarisha Eng bashta muhimidin bashlap qilimiz! Ijtimayi Hayatta Muhim we Jiddi Peyitlerde Bashta Özenglarni Andin Bashqilarni Oylap Ish Qilsanglar Hichqandaq Ikkilinish we Shühbilinishke Erzigüdek Alahiyde Sewep Yaki Birer Xataliq Yoqtur!!!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Bilmeydighandek Körünidu, Emma Bek Yaxshi Bilidu! Bilidighandek Körünidu, Emma Hichqanche Nersini Bilmeydu!
-Karl Gustaf Jung
☆☆☆><☆☆☆
Guman Qilishta Tamamen Heqliqsen, Chünki Sen Jéninggha Qarighanda Heqiqetni Téximu Söyisen!
-George Makdonald
☆☆☆><☆☆☆
Xuda Yaratqan Her Bir Nerside Xuddi Altun we Göher Tashdek Bir Möjize Bardur; Emma Ularning Qimmiti Waqti-Saiti Kelgende Andin Aldirimay Ayan Bolidu! Waqti Saiti Kelmigen Bolsa Nerse-Kérekler Xuddi Qimmiti Yoqtekla Her Terepte Étibarsiz Halette Tashlinip Yatidu! Her Ishta Saqlanghan Bir Sher, Her Ishta Saqlan’ghan Bir Xeyir Bardur!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Aldin Körerlik Nurghun Qétimliq Bexitsizliklerning Automatk Halda Aldini Alip Qalidu!
☆☆☆><☆☆☆
Bilimlik Bolushla Kupaye Qilmaydu, Choqum Ügengenlirimizni Ishlitishimiz Lazim! Arzu We Arman Qilip Qoyush Téximu Yetmeydu, Biz Choqum Özimizning Murat We Meqsetlerining Wujutqa Chiqishi Üchün Küresh Qilishimiz Lazim!
-German Peylasopi Johann Wolfgang Goethe
☆☆☆><☆☆☆
Awam Arisidiki Sani Maldek Köp, Düshmenning Aldida Qoydek Yuwash, Öz Ichidin Chiqqan Hökümdarlarini Körse Qongi Qichiship Jim Turalmaydighan Eqli Yoq Mexluqatlarning Weten’Ge Qilghan Ihanetliri, Tajawuzchiliqqa Yol Échip, Wetenni Munqeriz Qilghini Yetmigendek Waqit Ötkenche Bir Shereplik Milletning Béshigha Chiqidu!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Ya qursighi, Ya közi toymidi Uyghurgha musalat bolghan bu lenettekkürlerning! Yaxshi Kün Körse Téxi, Yaman Kün Körse Téxi, Her Nime Bolsa Béshimizgha Bela, Béghimizgha Apet Boldi!!!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Hergiz Ishlarning Sening Arzu Qilghanliringdek Dawamlishishini Emes, Belki Özining Qanuniyiti We Ret Tertiwi Bilen Éqishini Hürmet Qilip, Uninggha Masliship Yashash, Bir Ömür Xatirjem, Tinch we Bexitlik Turmush Kechürüshning Altun Achiqusidur!
-Yunan Peylasopi Epiktetus
☆☆☆><☆☆☆
Yaxshi Niyetlik Bolush Kupaye Qilmaydu, Yaxshiliq Qilishqa Ötüsh Lazim!
-Ghene Deskartes
☆☆☆><☆☆☆
Béshingdiki Doppa we Tumiqing Sen Kötürüp Méngip Yürgen Béshinggha, Taju we Texting Mertiwengge, Ton we Serpayeng Wujut We Gewdengge, Yimek-Ichmekliring Ömrüng we Rizqinggha, Yolung We Ishikliring Put we Qolunggha, Éting We Ulaqliring Rohiy we Beden Éghirlighinggha, Qamchang Yorushung We Qudritingge, Awazing Pikring We Qarashliringgha, Dostung we Buraderlering Exlaq-Pezilitingge, Eqil we Biliming Bolsa Kesping we Qabiliyitingge, Düshmining Qisas we Nepritingge Layiq Bolidu! Hemme Nerse Sendin Chong Yaki Kichik Bolmaydu, Peqet Özengge Layiq Bolidu! Qalpaqqa Tushluq Qirghiz, Ayghirgha Tushluq Qazaq Bolay Diseng Uyghur Bol!!!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Bizning Bizge Heqiqi Ayit Bolghan Makanimizgha Bolghan Izdinishlirimiz Bizning Bizge Ayit Bolghan Hemme Nersilerdin Waz Kechishni Qarar Qilip Bolghan Yaki Bolmighanlighimiz Heqqidiki Alahiyde Normal Bolghan Alametlerdindur! Biz Körünishte Mehrum Bolghandek Qilghinimiz Bilen, Meniwiy Telqinler Ichide Qedemmu Qedem Chongqurlap Oylighinimizda, Emeliyette Hichnimedin Aylirilip Qalmighanlighimizni Bayqaymizla Emes, Belki Tam Uning Eksinche Bizge Tengrining Qétigha Tewe Bolghan Öz Makanimizda Uningdin Bashqa Yene Nurghun Ilahiy Rexmet we Merhemetletge Alaqidar Nersilerge Érishkinimiznimu Tonup Yétimiz!
-Hezreti Mawlana Jalaliddin Rumi
☆☆☆><☆☆☆
Dötlük we Axmaqliq Yoqumluq Késellikke, Eqil we Paraset Bolsa Antibiotikumgha Oxshaydu! Kitap Doxturgha, Bilim Bolsa Beeyni Doxturxanagha Oxshaydu! Eng Éghir Bir Késel Bar, Bu Bolsamu Eqilliq Turup Bilimsiz Bolush; Bilimlik Turup Eqilsiz Bolushtin Ibarettur! Hemme Késelni Dawalighili Bolidu, Emma Eqilliq Turup Bilimsiz Bolush; Bilimlik Turup Eqilsiz Bolushtin Ibaret Bu Nijis Késelni Dawalap Saqaytish Asan’gha Toxtimaydu!!!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Ya Qehrini, Ya Zeherini Bilgili Bolmaydighan, Emma Löjidek Köp Kishiler Qedirsiz we Ajiz Kishiler Bolup, Undaqlardin Tüzükraq Bir Ümüt Kütkili Bolmaydu! Chala Bula, Hapla Shupila Tirishchanliqlarning Aqiwiti Tayini Bolmighan, Bügün Bar Bolsa Ertisi Yoq Netijilerni Keltürüp Chiqiridu! Sani Köp, Emma Warang-Churungi Köp We Yene Adettikiche Bolghan Erzimes Kishiler Debdebe Bilen Bashlighan Ishlar Eqil we Bilim Bilen Estayidil Pilanlanmighacha Pishman, Éghir Bedel we Meghlubiyet Bilen Axirlishidu!!!
-Yunan Peylasopi Epiktetus
☆☆☆><☆☆☆
Men Nimishqa Japa Chékip Ügünimen?! Men Nimishqa Oqurmenler Az Bolsimu, Manga Maddiy Jehettin Hichqandaq Payda Keltürmisimu Yazimen?! Sewbi Addiy Bolup, Bu Bilim Arqiliq Manga Kelgen Ilahiy Emirdur! Mendin Yoqurqi Sulani Soraydighanlar Bir Derex Nime Üchün Ünidu, Nime Üchün Kökleydu, Nime Üchün Ösidu, Nime Üchün Bix Süridu, Nime Üchün Chichekleydu, Nime Üchün Méwe Béridu we Nime Üchün Méwiler Pishqanda Tökülidu, Digen Suallargha Jawap Tapsun! Ademler Bu Suallargha Jawap Tapqanda Andin Méni we Mendeklerni Chüshinidu we Bizge Rexmet Éytishni Ügünidu!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Bir Alim Asan Nersilerni Tes Yollar Bilen, Sennetkarlar Bolsa Qiyin Nersilernimu Addi Usullar Bilen Ipadileydu!
-Charles Bukowiski
☆☆☆><☆☆☆
Charles Bukowski (1920-1994)
Amerikanischer Dichter und Schriftsteller…
Übersicht, Bücher, Filme…
Charles Bukowski
Geboren: 16. August 1920, Andernach
Verstorben: 9. März 1994, San Pedro Peninsula Hospital
Ehepartnerin: Linda Lee Beighle (verh. 1985–1994), Barbara Bukowski (verh. 1957–1959)
Beeinflusst von: Fjodor Michailowitsch Dostojewski, Ernest Hemingway, John Fante, Franz Kafka, Noch Mehr…
Kinder: Marina Louise Bukowski
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Biz Uyghuristanliqlar Béshimizgha Kéliwatqan Bu Éghir Künlerdin Qurtulup Kétish Üchün Eng Awal Bir-Birimizni Söyimiz, Andin Wetinimizni Söyimiz, Andin Millitimizni Söyishimiz, Andin Ulusimizni Söyishimiz, Andin Érqimizni Söyishimiz, Andin Pütkül Insaniyetni we Bir Pütün Dunyani Söyimiz Kazim! Söygu Söygini, Nepret Nepretni Tughidu! Muhabbet Tebiyetning Tüp Pirinsipidur! Xuda Xalisa Ölüm Yolini Nijatliq Yoligha, Nijatliq Yolini Ölüm Yoligha Aylanduriwiteleydu! Hemme Ish Kollktip Niyitimizge Baghluqtur; Milliy Niyitimiz Milliy Iradimizni, Milliy Iradimiz Milliy Kélichigimizni Belgüleydu! Biz Millet Süpitide Xata Yolda Bolghan Muddette Her Türlük Belalar Bizge Aram Bermeydu; Biz Heqiqet Yolida Bolghanche Herqandaq Rezil Küch Bizni Kolliktip Halda Esla we Esla Yoq Qiliwitelmeydu! Biz Uyghurlarning Ejdatlardin Miras Qalghan Esli Yolimiz Heqiqetlerning Derwazisini Échishtur, Bizning Küreshlirimiz Eng Awal Bir-Birimiz Üchündur, Andin Wetinimiz Üchündur, Andin Millitimiz Üchündur, Andin Ulusimiz Üchündur, Andin Érqimiz Üchündur, Andin Jahandiki Pütkül Insaniyetning Hüriyiti we Büyük Itttipaqlighi Shundaqla Bir Pütün Dunyaning Tinichlighini Berpa Qilish Üchündur!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Émparator Peylasop Markus Aureliyus Éyitqandek, “ Bilish Usulimiz Oxshash Bolmisamu, Bilimimiz Periqlenmeydu.“
Toghra Herqanche Periqliq Bolghan Yollar Bilen Bilim Tehsil Qilghan Bolsaq Bolayli, Bilimning Esli Pirinsipi Ortaq Bolghachqa Beribir Yenila Oxshash Bir Yerde Uchrishimiz! Bilimning Menbiyi, Xaraktéri we Ghayisi Haman Bir Pütündur! Nihayet Bilim Yoli Özini Köydürüp, Jahaliyet, Xurapatliq we Nadanliq Qarangghuliqini Yorutush Yolidur!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Ademler Eqli, Bilimi, Tejiribesi Ashqanche, Shundaqla Dunyani Tonush We Chüshünishi Asta Asta Chongqurlashqanche Kishiler Topigha Bashqa Bir Nuqtidin Nezer Tashlap, Hemme Adem Toghra Dep Qaraydighan Bezenbir Qarashlardin Asta-Asta Uzaqliship Kétidu!!!
-German Peylasopi Arthur Schopenhauer
03.04.2024 Germaniye
☆☆☆><☆☆☆
Kainattiki Zihin, His we Tuyghular Bir-Birining Parchisi Yeni Birpütündur! Pakit Shuki Janliq we Jansizlardiki Zihin, Ang, His we Tuyghular Tek we Yalghuz Birlik Ichide Bolup, Barliq Mawjudiyetler Terkiwide Özining Yigane Barlighini Dawamlashturidu!
-German Peylasopi Erwin Schrödinger
☆☆☆><☆☆☆
Erwin Rudolf Josef Alexander Schrödinger (1887-1961) war ein Österreichischer Physiker und Wissenschaftstheoretiker. Er gilt als einer der Begründer der Quantenmechanik und erhielt 1933 den Nobelpreis für Physik, geteilt mit Paul Dirac, für die Entdeckung neuer produktiver Formen der Atomtheorie. Wikipedia
Geboren: 12. August 1887, Erdberg, Wien, Österreich
Verstorben: 4. Januar 1961, Wien, Österreich
Beeinflusst von: Louis de Broglie, James Clerk Maxwell, Arthur Schopenhauer, Ludwig Boltzmann, Mehr
Kinder: Ruth Braunizer, Ruth Georgie Erica
Ort der Beerdigung: Katholische Pfarrkirche St. Oswald, Alpbach, Österreich
Ehepartnerin: Annemarie Bertel (verh. 1920–1961)
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Qeyerde Yighilish we Sözlesh Erkinliki Bolmaydiken, Shühbesizki Shu Yerde Insani Erkinligi Boghulghan, Awazi Mejburi Qisilghanlar Yashaydu, Digen Menani, Özligidin Ipadileydu!
-Ludwig Wittgenstain
☆☆☆><☆☆☆
Awropa Edebi Oyghunush Herkiti Eqil- Paraset, Hüner we Sennetning Güllinishi we Tarixiy Bir Yéngi Dewirning Bashlinishidur! Bu Heriketning Yol Achquchiliridin Biri Erasmus von Rotterdam Digen Kishidur!
Niederländliq Alim, Theolog we Philosoph Desiderius Erasmus von Rotterdam: Ularda Ne Eqil, Ne Paraset Bolsun, Talant Biryaqta Tursun, Teswirligüsiz Derijide Döt, Axmaq We Kalwaldur, Qolidin Menmenchilik, Hakawurluq We Shexsiyetchilikini Niqaplashtin Bashqa Hichnerse Kelmeydu! Bu Ebgahlar Bashqalarni Ajiz we Eqilsiz Sanighanche Özidin Pewqullade Pexirlinidu,- Digeniken!
Toghra Axmaqlar Lzlirining Döt we Axmaqlighini Özliri Bilmeydu! Yüzidiki Qarani Körelmigenler, Yüzide Qaralargha Qarap Külidu! Awal Chaqchaq Andin Jaq-Jaq Chiqidu! Yüzide Qara Barlar, Özige Kélip, Özini Tonup, Özini Tutiwalmisa Bir-Birige Qara Yüzlük Qilishidu!
☆☆☆><☆☆☆
Desiderius Erasmus von Rotterdam oder nur Erasmus genannt war ein niederländischer Universalgelehrter: Theologe, Philosoph, Philologe, Priester, Autor und Herausgeber von 444 Büchern und Schriften. Wikipedia
Geboren: Rotterdam, Niederlande
Verstorben: 12. Juli 1536, Basel, Schweiz
Beeinflusst von: German Philosoph Martin Luther, THOMAS MORUS., Giovanni Pico della Mirandola, Augustinus von Hippo, Mehr
Eltern: Roger Gerard, Margaretha Rogerius
Ausbildung: Universität Padua, Università degli Studi di Torino, Collège de Montaigu
Ära: Niederländische Renaissance
K.U.A
04.04.2024 Germaniye
☆☆☆><☆☆☆
Etrapidikilerge Birla Qarap Herqanche Döt Bolsangmu, Sen Toghra Dep Egiship Méngiwatqan Ademlerning Rast Yaki Yalghanliqigha, Exlaqi-Pezilitige, Bilimige, Qabililiyitige We Seni Yiteklep Qandaq Qilip, Qaysi Yol Bilen Qeyerge Bashlap Kétiwatqanlighigha Asanla Aldin Höküm Qilalaysen!
Biz Uyghuristanliqlar Eng Awal Bir-Birimizni Söyimiz, Andin Wetinimizni Söyimiz, Andin Millitimizni Söyimiz, Andin Ulusimizni Söyimiz, Andin Érqimizni Söyimiz, Andin Insaniyetni we Dunyani Söyimiz! Bizning Kürishimiz Eng Awal Bir-Birimiz Üchündur, Andin Wetinimiz Üchündur, Andin Millitimiz Üchündur, Andin Ulusimiz Üchündur, Andin Érqimiz Üchündur, Andin Insanlarning Hüriyiti we Itttipaqlighi Shundaqla Dunyaning Tinichlighi Üchündur!
K.U.A
05.04.2024 Germaniye
☆☆☆><☆☆☆
Qaridim, Kördüm, Anglidim, Oylidim, Ügendim, Tepekkur Qildim, Bildim! Qabiliyetsizlerning Qolida Yaxshi Nersiler Yaman Nersilerge, Qabiliyetliklerning Qolida Yaman Nersiler Yaxshi Nersilerge Aylinip Kétidiken! Rezil Ademler Toghra Yolda Yiteklisimu Xata Menzilge; Güzel Ademler Xata Yolda Yiteklisimu Toghra Menzilge Ulishidikenmiz! Her Paydining Arqisida Bir Yaxshliq, Her Ziyanning Arqisida Bir Yamanliq Bariken! Her Ish Niyet-Iqbalgha Baghliq Iken; Yamanliq Bolsa Yamanliqni, Yaxshiliq Bolsa Yaxshiliqni Keltürüp Chiqiridiken! Ming Epsus Biz Etrapimizda Turiwatqan Ashikare Barliqlarni Yüzeki Bolsimu Körgen Bilen, Bular Bilen Keskin Alaqidar Bolghan Mewhum Sheyi We Hadisilerni Digendek Roshen Körelmeydikenmiz, Bu Yetmigendek Angliyalmaydikenmiz, Bu Yetmigendek Oyliyalmaydikenmiz, Bu Yetmigendek Yene Üginelmeydikenmiz, Bumu Yetmigendek Etrapimizdiki Her Xil, Her Türlük Sheyilerni we Hadiselerni Telepke Layiq Chüshinelmeydikenmiz we Téximu Yaman Bolghini Bumu Yetmigendek Bilelmeydikenmiz! Biz Uyghuristanliqlar Tariximizdiki Ghelbe We Meghlubiyetler Tekrar Tekrar Oxshash Derisliklerni Chiqirip Bergen Teqdirdimu, Siyasiy Meselilerde Yene Oxshash Ishlarni Toghra Qilip, Yenela Oxshash Ishlarni Xata Qiliwatimiz! Bu Ish Esirlerdin Béri Qayta Qayta Yüz Berdi, Burnimizgha Su Kirmidi Emes, Kirdi Emma Tuymaywatimiz! Biz Emdi Bolsimu Xuddi Muzdek Sugha Chüshüp Ketkendek, Chüchüp Gheplet Uyqimizdin Oyghunup, Xudumizni Tépip Milliyet Közimizni Heqiqi Achmisaq, Herqanche Qilghan Bilen Teqdirimiz Yene Ilgirkidek Échinishliq Bolidu!!!
Sewep Bir Milletning Yüksilishi Tereqqiyatigha Baghliq Iken. Tereqqiyat Milliy Irade, Birlik, Ittipaqliq we Hemkarliqqa Baghliq Iken! Bir Millet Birleshkenche, Ittipaqlashqanche we Hemkarlashqanche Tereqqi Tapidiken! Bir Millet Tereqqiy Qilghanche Eqil Közi Pellimu Pelle we Derijimu Derije Roshen Échilip, Etrapidikilerni Téximu Yaxshi Köreleydighan, Oyliyalmaydighan Nersilerni Oyliyalaydighan, Tepekkur Qilalmaydighan Nersilerni Tepekkur Qilalaydighan we Höküm Qilalmaydighan Toghra Xatagha Höküm Qilalaydighan Bolidiken! Millitimiz Qachan Bu Altun Achquni Qoligha Alidiken Heqliq Inqilawida Ghelbe Qilidu; Nöwettiki Xurapatliq, Dogmachiliq we Nadanliq Bar Bolghanche Millet Süpitide Yoq Bolup Kétish Aqiwitidin Esla Qurtulalmaydu!!!
05.04.2024 Germaniye
☆☆☆><☆☆☆
Ajayip Bir Ademler Bilen, Ajayip Bir Qamlashmighan Dewirde Birlikte Yashawatimiz! Etrapimizdikiler Eqilsiz Turup Eqilliqtek Körünidi; Bilmey Turup Bilgendek Körünidu! Aq Bilen Qarani Ayriyalmaydu, Toghra Bilen Xatani Ilmiy Halda Chüshenmeydu, Chüshenmey Turup Chüshen’gendek Körünidu; Ishenmey Turup Ishen’gendek Körünidu; Bir Ishlarni Qilalmaydighan Turup Qilalaydighandek Körünidu; Xata Turup Toghradek Körünidu! Bularda Ademiylik Tebiyiti Yoq, Edep-Exlaq Yoq, Shermi-Haya Yoq, Heq-Adalet Tuyghusi Yoq, Semimiyet we Pidakarliq Yoq; Bularda Dost-Düshmen, Muhabbet-Nepret Chüshenchisi Yoq; Bularda Heq-Naheq Tarazisi Yoq; Bularda Insap, Shüküre, Qanaet we Pidakarliq Yoq; Bularda Dostluq, Qérindashliq, Sebdashliq, Teqdirdashliq Yoq! Bularda Dinsizlarchilikmu Halal we Haramni Periq Qilalaydighan Qelib We Köz Yoq; Bularda Namaz Oqughandek Qilghan Bilen Iman Yoq, Xudadin Qorqush Yoq; Bularda Semimiyet, Sadaqet, Ishench we Pidakarliq Yoq! Bularda Toghra Niyet, Toghra Iddiye, Toghra Yol we Toghra Ghaye Yoq! Helimu Béshimizgha Tash Yéghip Ketmeydu, Küreshnimu Qilishimiz Kérek, Emma Eng Bashta Emma Eng Bashta Gunahlargha Töwbe Qilip, Heq Yolgha Kirip, Ulugh Tengrige Bizge Qilghan San-Sanaqsiz Rexmet we Merhemeti Üchün Shüküraneler Sunishimiz Lazim!
K.U.A
05.04.2024 Germaniye
☆☆☆><☆☆☆
Uyghur Qedimiy Bir Millet We Bir Qedimi Medeniyetning Shreplik Ismidur! Uyghur Digen Isimning Tar we Keng Menasi Bardur! Tar Jehettin Uyghuristandiki Sheherleshken Tarixi Bir Milletni Körsetse, Keng Jehettin Uyghur Bayriqi Astida Awropa-Asiya Hetta Afriqa Qiteliride At Üstide Oq Étip Dewlet Qurghan, Her Yerde Mektep Échip Medeniyet Yaratqan Bir Millettinmu Halqighan Nüyük Bir Xeliqni Körsitidu! Uyghur Digen Isim Yersharidiki Herqandaq Bir Millet Yaki Étnik Topluqning Isimgha Étnik, Kultural we Medeniyet Qatarliq Jehetlerdin Anche Oxshimaydu! Shunga Uyghurlarning Dosti we Düshmenliri Herqandaq Milletningkige Peqetlam Oxshimaydu! Uyghurlar Asiya Milletlirining Bolupmu Türkiy Xeliqlerning Tarixida Özgiche Rol Alghan Bir Millettur! Öz Aldigha Bir Millet Bolupla Qalmay Muhteshem Bir Medeniyettur! Sewebi Addiy Bolup, Tarixta Ötken Sükütler, Saklar, Toharchar, Kushanlar, Kök Türükler, Toqquz Oghuz/Onuyghurlar, Qara Haniylar, Selchuqiylar, Qara Xitaylar, Mongghullar, Manzhular we Qayilar/ Osmanlilar Öp we Öz Hakimiyetlirini Uyghur Millitining Dewletchilik Pelesepesige Tayinip Qurdi, Idare Qildi we Tarixning Altundek Parlaq Seyipiliridin Yer Aldi!!!
K.U.A
05.04.2024 Germaniye
☆☆☆><☆☆☆
Din Insan Tepekkuridin Tughuldi; Insan Tepekkuri Bolsa Xudaning Ilhamidin Apiride Boldi! Xudaning Ilhami we Din Bolmighan Bolsa Medeniyet Bolmighan Bolaridi. Din Medeniyetlerning Özi Emes Belki Oq Yiltizidur! Insanlar Din Arqiliq Özini, Tebiyetni we Jemiyetni Chüshendi! Insanlar Din Arqiliq Özini Dengsep Chiqti, Tebiyetni Mölcherlep Chiqti we Jemiyetni Melum Formula Ichige Qoyup Insanlargha Sdrmni, Xudani, Tebiyetni, Maddi we Rohiy Dunyani Chüshendürdi! Xudaning Insanlarning Zénini Eqil-Paraset we Bilim Nuri Bilen Oyghutishining Meqsidi Del Mushundaq Idi! Din Bolmighan Bir Jemiyette Medeniyet we Kultur Alametliri Hésaplinidighan Ne Exlaqning, Ne Diniy Ehkamlarning, Ne Milliy Enenelerning, Ne Tabular Hemde Qanun-Yasaqlarning, Ne Ulugh Iddiye we Telimatlarning, Ne Qayide-Yosunlarning Hichqandaq Küchi, Heywisi, Hörmiti we Qedri-Qimmetti Bolmighan Bolatti! Insaniyet Jemiyitidiki Bu Millet, Din, Kultur we Medeniyetke Alaqidar Birwanche Amillar Del Insanliqning Meniwiy Yüksilishlirining Alamitidindur! Insanliq Muqeddes Hayatliqning Herketlendürgüchi Motoridur! Insanlar Yol, Ishik, Öy, Kent, Yéza, Sheher, Il, Ölke we Dewletni Özlirining Heq-Hoquq we Imtixazlirigha Layiq Derijide Pilan’lighan Bolup, Ne Chongdur, Ne Kichiktur. Insanliq Yol, Ishik, Öy, Kent, Yéza, Sheher, Il, Ölke we Dewlettur.Yol, Ishik, Öy, Kent, Yéza, Sheher, Il, Ölke we Dewlet Bolmighan Jemiyet Medeniyetsiz Bediwi we Hich Bolmighanda Yérim Yawayiliq Bilen Tolghan Köchmen Jemiyettur. Dewlet Bir Milletning Jemiyitidiki Maddi we Meniwiy Medeniyetning Eng Yüksek we Parlaq Alamitidur! Qelbide Insaniyliq Nuri Bolghan Ademler Medeniy Insanlar Bolup, Bu Katégoriyege Kiridighan Kishilerdin Terkip Tapqan Jemiyet Insanlarnila Emes Hetta Tebiyet Alimi we Haywanatlar Dunyasinimu Söyidu! Insanliyliq Bar Yerde Ademler Eqil, Bilim we Téxnologiyeni Qedirleydu; Özini, Özgilerni, Dostlirini we Düshmenlirini Obdan Bilidu!Insanliyliq Bar Yerde Ademler Eqil, Bilim we Téxnologiyeni Qedirlepla Qalmay Din, Tesewup, Pelesepe, Pen-Téxnika we Edebiyat-Sennetni Güllendüridu!Insanliyliq Bar Yerde Ademler Eqil, Bilim, Edebiyat-Sennet we Téxnologiyeni Qedirleydu, Medeniyet Berpa Qilidu; Medeniyet Boksa Insaniliqning Toplumda Meydan’gha Kéltürgen Dindin Qalsa Eng Qutsal Ijadidur! Dewlet Bolsa Medeniyetlik Bir Milletning Hemmidin Üstün Turidighan Nadir Pelesepiwiy Esiridur!
K.U.A
06.04.2024 Germany
☆☆☆><☆☆☆
Ademler Etrapini Orap Turghan Tèragédiyelerni, Amal Bar Qestenlik Bilen Körmeske Sélip, Özini Özi Aldap Yashaydu! „Bezide Ademler Toghra Gepni Anglashni Esla Xalimaydu; Asasliq Sewep Xam-Xiyallirining Berbat Bolup Kétishidin Ensireydu!‘-Digeniken Gérman Peylasopi Friederich Nietzsche.
Toghra Heqiqet Her Teripi Tégip Ketse Shu Jayni Qanitidighan Qamchigha Oxshaydu; Ademler Bu Qamchini Yise Dimisimu Gheplet Uyqusidin Oyghunup Kétidu; Gheplet Uyqusidin Oyghandi Digenlik, Öz Özini, Özliri Gheriq Bolup Ketken Rezalet Ichide Körüsh Digen Menani Bildüridu! Shunga Ademler Amal Bar Heqiqettin Özini Qachurup Yashaydu, Sewebi Özlirini Hozurlanduriwatqan Gheplet Uyqusidin Oyghunup Kétishtin Qorqup Yashaydu!
K.U.A
06.04.2024 Gérmaniye
☆☆☆><☆☆☆
Uyghur Millitining Pisixikisi, Meniwiyiti we Dunya Qarishini Bilish Üchün Biri Tengrichilik Pelesepisini, Ikki Budda Pelesepesini, Üch Yahudizim, Christiyan we Islam Pelesepisini Bilishke Toghra Kélidu! Bolupmu Yunan Pelesepisini Ügenmey Turup, Uyghur Medeniyiti Heqqide Chongqurlap We Ilgirlep Söz Achqili Bolmaydu!
☆☆☆><☆☆☆
Yunan Pelesepisinining yirik wekilliridin Ustaz Sokrates, Sokratesning Oqughuchisi Aplaton, Aplatonnning Oqughuchisi Aristotles Qatarliqlarni we Arestotlesning Shagirtliridin Epikur we Zenon Qatarliqlarni Misal Qilishqa Bolidu. Bulardin Bashqa Yene Hepokirates, Phetlomes, Heridotes, Diogenes we Pythagoras Qatarliqlarmu Bar!
Yunanning Eng Qedimqi Peylasopliridin Thales von Milet we Pythagoras, Herodesni Tilgha Élishni Untup Qalmaslighimiz Lazim!
☆☆☆><☆☆☆
Die berühmtesten Philosophen der Griechen waren Sokrates, sein Schüler Platon, dessen Schüler Aristoteles, Epikur und Zenon. Weitere sehr bekannte griechische Philosophen waren Diogenes und Pythagoras. Wie hieß der älteste Philosoph bei den Griechen? Der älteste bekannte Philosoph der Griechen ist Thales von Milet.
Ulugh Alim Abu Nasir Muhammed Al-Farabi we Kitapliri
☆☆☆><☆☆☆
Ulugh Alim Abu Nasir Muhammed Al-Farabi (870-950) Uyghur Millitining Pexirlik Alimidur! Al-Farabi 870-yili Qarahanilar Émparaturlighi hodudidiki Otrar/Farab sheheride Qarahaniylar XanJemetige mensup Dewletning yoquri derijilik bir herbi emeldar ailiside dunyagha kélgen.Al-Farabining hayati Oqush we ilim tehsil Qilish Bilen ötti. Al-Farabi baliliq we yashliq mezgili öz wetinide bilim élish we ilim tehsil qilish bilen ötken. Al-Farabining baliliq, ösmürlük we yashliq dewri Qarahanlar téritoriyesideki dangliq bilim yurtlirida kitap oqush we ügünish bilen ötti. Bu mezgilde Al-Farabi öz ana tili bolghan Xaqaniye/Uyghur tilida mukemmel bolghan aile, jemiyet we mektep terbiyesini aldi! Al-Farabi dewri Uyghur Qarahanilar dewliti ilim-pen, edebiyat-sennet, medeni-maarip we iqtisad tereptin güllinishke bashlighan we Dunyagha Türükler hökmaranliq qiliwatqan bir dewir idi. Eshu yillarda Qarahanilar hanidanlighi Bashta we Bashqa Türkiy xeliqler Hökmaranliq Qilidighan Dewletler Dunyadiki Ilghar Milletlerge oxshash ilim-pen ishlirigha Ehmiyet beriwatqan, Türk-Islam medeniyitide oyghunush boliwatqan Boliwatqan Bir Dewir bolghanidi. Qarahanilar Émparatorlighi Bu Dewirde zor türkümdiki yash-ösmürlerning gheripke bérip ilim tehsil qilip, bilim élishigha we weten´ge qayitip kelgendin kéyin yaxshi yerlerde xizmet qilishigha ewzel sharayitlarni yaritip berdi. Shu qatarda Abu Nasir Muhemmed deslepte Iran‘ gha kélip paris tili ügendi, andin Iraqqa bérip Erep tili ügendi, andin Süriyege kélip ilim tehsil qilip, 950-yili Süriyede Wapat Bolghan.
Al-Farabi Meripetperwer, Tereqqiperwer we Ilghar Dunya Qarash Sahibi Bolghan Ailisining Qollap-Quwetlishi Bilen Shu Dewirning Eng Ulghar Mektepliride, Eng Ilghar Ustazlardin Deris Élip, Axiri Uyghur Xelqining Dunyada Aristotlestin Qalsa Ikkinchi Nomurluq Ustazi, Dep Atilidighan Jahanshomul Alimigha Aylan’ghan we 300 Din Artuq Kitap Yazghan! Al-Farabining Yazghan Eserliri Asasen Uyghurlarning Dewletchilik Pelesepesini Menbe Qilghan Bolup, Ularda Bir Medeniyetlik Millet, Bir Qanun Bilen Idare Qilinidighan Dewlet we Bir Exlaq we Pezilet Bilen Bashqurulidighan Yézilarda, Qishlaqlarda, Sheher we Qelelerde Yashaydighan Medeniyetlik Bir Xeliq Teswirlinidu! Al-Farbi Yazghan Eserliride Insanlarni Exlaqi-Peziletke, Ilim-Pen´ge we Heq-Adaletke Yitekleydu! Al-Farabining Yazghan Eserliri Asasen Uyghurlarning Dewletchilik Pelesepesini Menbe Qilghan Bolup, Bu Eserlede Bir Medeniyetlik Milletke, Bir Qanun Bilen Idare Qilinidighan Dewlet Qurushni we Bir Exlaq we Pezilet Bilen Bashqurushni, Yézilarda, Qishlaqlarda, Sheher we Qelelerde Yashaydighan Xeliqlerni Tereqqiyatqa, Güllinishke we Qudret Tépishqa Ilhamlanduridu!
K.U.A
09.04.2024 Germaniye
☆☆☆><☆☆☆
Bir Kishi Yaki Milletning Hayatining Saghlamlighi Ghayet Zor Ehmiyetlik Ishtur! Rohiy, Meniwiy we Kultural Saghlamliqqa Xuddi Beden Saghlamliqigha Köngül Bölgendek Köngül Bölüsh we Yéterlik Derijide Étibar Bérish Lazim!
Ruslarning Ulugh Yazghuchisi Leo Tolistoy bu heqte toxtulup: “ Nimining Eng Muhim, Nimining Anche Muhim Emes, Yene Nimilerning Hich Ikenligini Choqum Bilishimiz Lazim“- Digeniken.
Dimisimu Hayattaki Muhim we Muhim Bolmighan Sheyi We Hadisilerni Periqlendürüshni Bilmeslik Yaki Bilelmeslik Intayin Éghir Derijidiki Pissixikiliq mesele Bolup, Bu Bir Shexsiy Yaki Milliy Eqli Ajizliqtin Ibarettur.
Muhim Muhim Emeslerni, Yaxshi we Yamanlarni, Shundaqla Toghra Xatani Periqlendürüsh Ghelbening Asasidur! Yoqarda tilgha élin’ghan Bu Aq Bilen Qaruni Periqlendürüsh Ishi Köngüldikidek Bolsa Hayat Köngüldikidek, Bu Ish Köngüldikidek Bolmisa Hayat Köngüldikidek bolmaydu! Yaxshi Yamanni, Aq qarini, Toghra Xatani we Payda ziyanni periqlendürelmeslik Shexisni bexitsiz, millletni Xaniweyran qiliwitidu!
K.U.A
09.05.2024 Germaniye
☆☆☆><☆☆☆
Özimizni Bilish, Bashqalarni Tonush, Özimiz Xalighanni Qilish, Bashqilar Qilidighan Emma Biz Xalimighan Ishlarni Qettiylik Bilen Qilmasliq Heqiqi Hayat, Dep Atilidu!
-Qedimki Türkiye Peylasopi Thales of Miletus
☆☆☆><☆☆☆
Thales of Miletus (623–548 BC) was an Greate Ancient Greek pre-Socratic philosopher and credited with the saying „know thyself.“
Thales was also known as an astronomer and was said to have predicted eclipses.
Thales von Miletus war ein vorsokratischer Naturphilosoph, Geometer und Astronom des archaischen Griechenlands. Thales hat wahrscheinlich keine Schriften hinterlassen. Die Überlieferung fand durch andere Autoren der Antike statt. Wikipedia
Geboren: Bc623 in Türkei
Verstorben: Bc 548 in Türkei
Kinder: Cybisthon
Eltern: Examyas
Gegründete Organisationen: Schule von Milet, Ionische Naturphilosophie
Alma Mater: Ionian / Milesier
Bedeutende Ideen: Philosophical inquiry; Water is the arche; Satz des Thales; Strahlensatz; Gnothi seauton; Statische Elektrizität…
K.U.A
09.04.2024 Germaniye
☆☆☆><☆☆☆
Ramazan Bayriminglar Mubarek Bolsun!
☆☆☆><☆☆☆
Essalamuleykum,
Ulugh Milletim, Japakesh Xelqim, Eziz Qérindashlirim! Bayramlar Mubarek Bolsun, Könglünglar Xushhal Bolsun, Dunya Shadliqqa Tolsun! Türme We Lagérlarning, Jümlidin Mehkumluqning Derdini Biwaste Yaki Wastiliq Halda Tartiwatisiler, Ata-Ana, Qan-Qérindash, Dost-Burader, Tonush-Bilish, Yurt-Makan we Weten Hesriti Chékiwatisiler! Rabbim Silerge Mussallat Bolghan Mushaqqet, Iztirap we Jewri Japalardin Jiq Jiq Sawap Hasil Qilip Bersun, Eng Chong Ibadet, Eng Chong Xeyir Silerning Bolsun! Ejdadimiz Hezreti Mawlana Jalaliddin Rumi: „Xudayim Yaxshi Körgen Bendilirini Azap we Iztirap Arqiliq Sinaydu; Kimki Sebir we Shüküre Qilsa, Özining Wedisige Asasen Shühbesizki Ularni Murat-Meqsidige Yetküzidu, Öz Dergahidin Kuch-Quwet We Nusret Ata Qilidu!“-Digeniken!
Allah Wediside Turghuchi, Hesap-Kitap Qilghuchi, Heq we Naheqni Ayrighuchi We Rehmet we Merhemet Qilghuchidur! Hey Eziz Uyghuristan Xelqi Silerge Sebir, Irade we Ümütwarliq Dayim Dost we Hemra Bolsun! Éghir Künlerde Chekken Riyazetler, Xuddi Qara Qishtek Kélichektiki Bextiyar Zamanlarning Yeni Illiq Baharlarning Qutluq Elchisi we Xasiyetlik Xewerchisidur! Rabbim Silerge Bu Éghir Künlerde Yar we yardemchi Bolsun, Ibadetler Qabul, Dualar Ijabet Bolsun! Silerge Qoshulup, Her Janliq Azatliq we Hüriyetning Temini Tétisun! Millet Hür, Weten Musteqil Bolsun!
Uyghuristan Kultur Merkizi
K.U.A
10.04.2024 Germaniye
☆☆☆><☆☆☆
Salamleykum,
Uyghurlar dastirxan salghanda Otturdin Adem kirip chiqidighan bir yol qoyup, kirip chiqishqa qulay qilip dastirxan salsa, yaki qatlinidighan kichik shirelerni aylandurup tizip, mezelerni üstige tizsa téximu yaxshi bolidu!
Mawu ilgirki usulda, Tört Terepke yaki üch terepke körpe sélip, ya aldidin Ya keynidin mangidighan yol qoymay dastirxan salsa, a.Mehmanlar öyge kirip chiqishta qiyinchiliqqa uchraydu. b.mezelerni yighip tamaq tartidighan chaghda yighishturush we tamaq tartish üchün, dastirxan üstide paypaq yaki ayaq bilen yorghilap méngip yürüydighan ish chiqidu.
c.Méhmanlar xalighan yimekni qulay alalmaydu.
Shunga bu qalaqliqni emdi tüzitish lazim.
Uyghurlar islah qilmisa bolmaydighan Yene jiq ishlar bar.
Biri bu dasqan ishi, Ikkinchisi jamege kirgende chiqqanda, a.paypaq keymey gilem üstide yalangghidaq méngish, b.Ayighini Özi we Bashqalarning beshidin igiz kötürüp méngish we c.Aldigha Yeni roku qilidighan yerge tashlap qoyup namaz qilish….
Yene bir ish usul oynawatqan kishilerning bolupmu xanim-qizlarning kökrikidin yeni yeni ikki emchikining ottursidin, köynekning yaqisini toghrilap qursiqi terepke qaritip pul qisturush …
Bu reswa ishlarning hemmisi Uyghurlargha emdi qetti yarashmaydu.
Bu ishlarni toghrilash qilghili bolmaydighan qiyin ish emes…
Pütün jemiyitini bu chaqriqqa awaz qoshup, jemiyitimizdiki bu illetlerni tüzütishke seperwer bolushqa chaqriq qilimiz!
Rexmet
Uyghuristan Kultur Merkizi
K.U.A
10.04.2024 Germaniye
☆☆☆><☆☆☆
Ang we Tepekkur
-1-
Ademning Éngi Murekkeprek Qurulmigha Ige Bolup, Ang Öz Nöwitide Insan Tepekkurigha Yol Échip Béridu.
German Peylasopi Karl Gustav Jungning Qarishiche: Ademdeki Ang Yèpiq We Ochuq Dep Ikkige Ayrilidu!
Ochuqang Pelesepe Ilimidiki Conscious (Englishche), Yépiqang Yeni Unconscios (Englishche) Digen Sözdin din Kelgen Atalghu Bolup Insanning Barliq Tepekkuri Bu Ikki Pissixologiyelik Hadisige Tayinip Heriket Qilidu.
Ochuq Ang Dayim Riyalliqning Cheklimisi we Kontorullighida Bolidu. Emma Yoshurun Ang (Unconscios) Bolsa Riyalliqning Hichqandaq Bir Cheklimisige Boysunmay Heriket Qilidu! Yépiqang (Unconscios) Zörül Tépilghanda Adettikidek Ochuq Anggha Aylinip Tepekkurgha Qomandanliq Qilidu. Pissixologiyediki Yépiqang Ochuqanggha Aylinishtin Awal Hayatimizdiki Hemme Ishlargha Yoshurun Halette Qomandanliq Qilidu! Ademler Adette Adem Pissixikisidiki Yépiqangning Bu Xil Mewhum Herkitining Aqiwitini Teqdir, Dep Atishidu!
-2-
Chongqurraq Oylap Andin Tepekkur Qilidighanlar we Jemiyetke Tenqidi Nezer Tashlaydighan Danishmenler Ilgiri, Bugün we Ertimu Jemiyet Teripidin Aldirap Anche Qarshi Élinip Ketmeydu! Shunga Bu Yaman Aqiwetler Ezeldin Kishiker Üchün Esla Bir Tasadipiyliq Emestur! Qayidelerge Emel Qilish, Özini Bilish we Tutuwélish, Eqil, Bilim we Tejiribeler Xulasilen’gen Pelesepe, Qanun, Exlaq we Yosunlar Arqiliq Nadanliq we Rezillik Keltürüp Chiqiridighan Yaman Aqiwetlerdin Saqlinip Qélishqa Tirishchanliq Körsitishimiz Lazim!
-German Peylasopi Karl Gustaf Jung
☆☆☆><☆☆☆
Carl Gustav Jung
Geboren: 26. Juli 1875, Kesswil, Schweiz
Verstorben: 6. Juni 1961, Küsnacht, Schweiz
Kinder: Gret Baumann, Helene Hoerni-Jung, Agathe Niehus, Marianne Niehus-Jung, Franz Jung-Merker
Beeinflusst von: Sigmund Freud, Immanuel Kant, Arthur Schopenhauer, Otto Rank, Eugen Bleuler, Mehr
Beeinflusste Personen: Sigmund Freud, Abraham Maslow, Sabina Spielrein, Jordan Peterson, Mehr
Ehepartnerin: Emma Jung (verh. 1903–1955)
K.U.A
10.04.2024 Germaniye
☆☆☆><☆☆☆
Tupraq Nemlikke Toghqanda Asmanda Bulut Peyda Bolidu; Asmanda Bulut Peyda Bolghanda Yerge Yamghur Yaghidu! Yerge Yamghur Yaghqanda Etrap Kökülmeydangha Aylinidu! Etrap Kökül Meydan’gha Aylan’ghanda Chöl-Jezirilermu Yéshil Ton Kéyidu, Baghu-Bostanliqqa Aylinidu! Milletning Sapasi Öskende, Ilim-Pen Ishliri Tereqqi Qilidu; Bir Milletning Ilim-Pen Ishliri Güllen’gende Alim, Injiner, Yazghuchi we Sennetkarliri Köpüyidu! Alim, Injinér, Edip we Sennetkarlar Xuddi Méwilik Küchetke Oxshaydu, Chonguyup Wayigha Yetkende Chichek Échip Méwe Béridu, Hich Bolmisa Oksigén Ishlepchiqiridu Weyaki Saye Tashlap Ademlerni Rasa Hozurlanduridu. Alimlar, Injénirlar Yazghuchilar we Sennetkarliri Köp Milletler Medeniyetlik Millet Dep Atilidu! Medeniyetlik Milletler Xuddi Altun we Jawharatlardek Qimmetliktur; Medeniyetlik Milletlerning Jemiyiti Peziletlik Yeni Edeplik, Exlaqliq we Qayide Yosunluq Bolidu! Ademiylikni Hemnidin Igiz Béshining Üstide Tutidu!!!
K.U.A
11.04.2024 Germaniye
☆☆☆><☆☆☆
Barliq Rezilliklerning Arqisida Nadanliq, Barliq Güzellik we Bexit-Saadetning Arqisida Eqil we Ilim-Pen Bardur!
Bu Stoic Wisdom Yeni Teqdirchilik Pelesepe Iddiysini Teshebbus Qilidighan Alimlarning Ortaq Shuaridur!
K.U.A
11.04.2024 Germaniye
☆☆☆><☆☆☆
Herqanche Japaliq we Müshkül Bolsimu, Toghrilighi Ochuqla Bilinip Turghan Büyük Ishlargha Yürüsh Qilghanda Esla Boshushup Qalma; Japaliq Küreshler Ichide Ötken Qiyin Yillar Yéngilmes Jengkchilerni, Haman Yétishtürüp Chiqidu!
K.U.A
12.04.2024 Germaniye
☆☆☆><☆☆☆
Ademlerni Sheytan Yene Oynap Ketti, Jaylap Keti, Aldap Ketti! Rezillik Yene Bu Gep Ha Bolmaydighan Maymunlarni Ongshap Ketti; Oynaydighanlar Küldi, Küliwatidu, Küliwéridu; Oynalghanlar Yighlidi, Yighlawatidu, Yighlawéridu! Mana Bu Biz Ichide Turghan Qebih Ijtimaiy Hayating Tekrarlinidighan Özgermeydighan Pirinsipi! Tebiyettimu Ajiz Haywanlar Özlirining Küshendilirini Béqip Chong Qilidu, Özlirining Jismi Bilen Ularni Ozuqlandurup, Yillarning Ötüshi Bilen Téximu Küchlendüridu!!!
K.U.A
13.04.2024 Germaniye
☆☆☆><☆☆☆
Der Uyghuren Grade Eine sehr Kritikal Stuation Wegen Dem Staatlichen Gewalt von China Für Uighuren In Uyghuristan! Stop Die Widerrechtliche Ereignisse gegen Uighuren! Unterstützen Für Uighuren zum verteidigen eigine Hausrecht! Uyghuristan Xelqi Éghir Künlerni Yashawatidu! Stop Uyghur Genocide, Save Uyghur People!
UKM
14.04.24 Germaniye
☆☆☆><☆☆☆
Yaman Adetliring, Kishlik Yétersizlikliring we Pissixik Ajizliqliring Bilen Urush Qil, Küchlük, Iradilik we Jasaretlik Bol! Kim We Qandaq Bolsa Bolsun Xoshna-Xulumlar Bilrn Ep Öt, Ep Ötki Yillar Ötkenche Téximu Köp Yaxshi Ademler Bilen Tonush!
-Benjamin Franklin
☆☆☆><☆☆☆
Nöldin Kéyin Bir Kélidu, Birdin Kéyin Ikki! Ikkidin Kéyin Üch… Tört … Shundaq … Dawamlishidu….
Ratsional Sanlar, Iratsional Sanlar, Kesir Sanlar we Namelum Sanlar….Cheksiz Sanlar Bar Bu Dunyada….
Belki Nöldin Awal…Minus Sanlar Bar….Téxi…
Bu Minus Sanlarmu San, Emma Tertiwi Ong Terepke Emes, Sol Tetepke Qarap Dawamlishidu …Derijisi Ashqanche Qimmiti Kichikleydu… Senki Adem Ewladigha Yeni Ademlerge Oxshashla….
Minus Sanlar Bilen Pilus Sanlarning Qimmiti Bir Birige Tetür Tanasiptur! Shundaq Bu Yerde Sanlar We Qimmiti Heqqide Éyitqanlirimiz Matématikida Sanlarning Ulugh Pirinsipi Dep Atilidu!
Men Barliq Sanlarning Xususiyet we Xaraktérlirini Söyimen! Men Üchün Qimmetlerning Éshishila Emes Belki Éshishigha Oxshashla Kémiyishimu Ehmiyetliktur!
K.U.A
15.04.2024 Germaniye
☆☆☆><☆☆☆
Bir Ademning Sheklini Shu Kishining Jismaniyiti Arqiliq Körgili Bolghandek, Tebiyetning Alahiyde Parchisi Bolghan Bir Milletning Tashqi Körünishinimu Maddiy Mawjutluqliri We Kultural Belgüliri Arqiliq Körgili Bolidu! Shuninggha Oxshashla Bir Ademning Yaki Bir Milletning Exlaqiy, Rohiy, Pissixik, Kultural we Meniwiy Qiyapitini His, Tuyghu, Zéhin, Sezgü, Bilim we Tejiribelerge Tayinip, Eqil Közi Bilen Güzütüp, Hissiy we Eqliy Tepekkur Arqiliq Idrak Qilghili, Shekli, Massisi we Hejimini Idraki Yollar Arqiliq Teseewur Qilip Békitkili we Körgili Bolidu! Bir Kishining Yaki Milletning Maddi Alametliri Bilen Meniwi Alahidilikliri Parallel Bolsimu, Bularning Ipadilinish Xususiyetliri Bir-Birige Oxshimaydu! Bir Kishi Yaki Milletning Maddi we Rohiy Alametlirini, Insaniyetning Tarixtin Kelgen Exlaqi, Qanuni, Diniy we Meniwi qélip, ölchem we pirinsiplargha qarap tetqiq qilip, Shu kishi yaki Millet üchün zörür bolghan zamaniwi sewiyediki hayatliq Pelesepesini, tamamen yéngi bashtin Shekillendürgili bolidu!!!
K.U.A
15.04.2024 Germaniye
☆☆☆><☆☆☆
His Qilishimche Ilim Dunyasida Muwepeqeyet Qazan’ghanlarning Tolisi Bir Qarimaqqa Axmaq we Hamaqettek Tesir Bergini Bilen Zihin, Idrak we Tepekkur Jehettin Bashqa Kishilerge Qarighanda Alahiyde Üstün Turidiken!
-Fransuz Alimi Charles-Louis Montesquieu
☆☆☆><☆☆☆
Charles-Louis de Secondat, Baron de La Brède et de Montesquieu, bekannt unter dem Namen Montesquieu, war ein französischer Schriftsteller, Philosoph und Staatstheoretiker der Aufklärung. Er gilt als bedeutender politischer Philosoph und Mitbegründer der modernen Geschichtswissenschaft.
Charles-Louis de Secondat, Baron de La Brède et de Montesquieu,
Geboren: 18. Januar 1689, La Brède, Frankreich
Verstorben: 10. Februar 1755, Paris, Frankreich
Kinder: Jean-Baptiste de Montesquieu, Marie-Catherine de Secondat, Mehr
Beeinflusst von: Thomas Hobbes, René Descartes, Aristoteles, Marcus Tullius Cicero, Jean Bodin, Polybios, Mehr
Ehepartnerin: Jeanne de Lartigue (verh. 1715–1755)
Eltern: Marie Françoise de Pesnel, Jacques de Secondat
Charles Robert Darwin war ein britischer Naturforscher. Er gilt wegen seiner Beiträge zur Evolutionstheorie als einer der bedeutendsten Naturwissenschaftler.
Charles Robert Darwin
Geboren: 12. Februar 1809, The Mount, Shrewsbury, Vereinigtes Königreich
Verstorben: 19. April 1882, Home of Charles Darwin – Down House, Downe, Vereinigtes Königreich
Beeinflusst von: Jean-Baptiste de Lamarck, Alfred Russel Wallace, Charles Lyell, Thomas Robert Malthus, Mehr
Kinder: Francis Darwin, Charles Waring Darwin, George Howard Darwin, Anne Darwin, Mehr
Enkelkinder: Charles Galton Darwin, Nora Barlow, Frances Darwin Cornford, Bernard Darwin, Mehr
Auszeichnungen: Fellow of the Royal Society, Copley-Medaille, Royal Medal, Wollaston-Medaille.
K.U.A
15.04.2024 Gérmaniye
☆☆☆><☆☆☆
Beziler Bay Bolsimu Diwanilardek, Beziler Gaday Bolsimu Baylardek Yashaydu; Yana Beziler Bolsa Padishah Bolsimu Qullardek, Beziler Bolsa Gerche Qul Qilinip Mehkimluqta Qalghan Bolsimu, Yenila Meghrur Halda Goya Padishahlardek Yashaydu!
Beziler Gal-Qursaq, Mal-Dunya we Nam-Shöhretni Qoghlushup Tilemchidek Yashaydu; Yene Bezilerni Bolsa Riziq, Mal-Dunya we Nam-Shöhret Qoghlapla Yashaydu!
K.U.A
15.04.2024 Gérmaniye
☆☆☆><☆☆☆
Sinap Baqqanlar Üchün Mumkin Bolmaydighan Ish Yoqtur!
-Iskender Zulqerneyin
☆☆☆><☆☆☆
Alexander der Große
Ehemaliger König von Makedonien.
Alexander der Große war von 336 v. Chr. bis zu seinem Tod als Alexander III. König von Makedonien und Hegemon des Korinthischen Bundes. Alexander dehnte ab 334 v. Wikipedia
Geboren: Juli 356 v. Chr., Pella
Verstorben: Juni 323 v. Chr., Babylon
Ehepartnerin: Roxane (verh. 327 v. Chr.–323 v. Chr.), Stateira (verh. 324 v. Chr.–323 v. Chr.), Mehr
Kinder: Alexander IV. Aigos
Geschwister: Kleopatra von Makedonien, Thessalonike von Makedonien, Philipp III. Arrhidaios, Kynane, Mehr
Eltern: Philipp II., Olympias von Epirus
Cousins: Neoptolemus II of Epirus, Amyntas IV., Kadmeia von Epirus
K.U.A
15.04.2024 Gérmaniye
☆☆☆><☆☆☆
Bahar Ayliri Tügep, Yaz Ayliri Bashliniwatidu. Köngüller Oy-Xiyallargha Pétiwatidu. Tesewurlar, Pikirler we Arzu-Armanlar Xuddi Yoruqluqtek Dunyagha Yéyiliwatidu!
Jenupning Issiq Shamalliri Orman we Baghchilarda Lerzan Isiwatidu! Tagh Suliri Sirghip Chüshüp, Shildirlap Jiralarda Peske Qarap Éqiwatidu!
Ademler Özgüriwatidu, Dunya Qiyapet Tégishtüriwatidu!
Hemme Ademni Özining Teripligüsiz Güzelliki Bilen Özige Jelip Etken Gül-Chichekler Tozuwatidu. Derexler Bix We Nota Süriwatidu.
Güzellik Yükseklerdin Qara Tupraqning Her Terepige Xuddi Qar Yaghqandek Töküliwatidu!
Qushlar Derex Shaxlirida Aptap Sun’ghach Mestxushluq Ichide Bes-Beste Changildap Sayriship, Neghme-Nawa Qilishiwatidu! Asman Xushpuraqqa, Zémin Gül Yapraqlirigha Toldi! Perishtiler Bolsa Qanatlirini Kérip Wadilarda, Her Terepte Erkin Nepeslinip, Lerzan Uchushiwatidu!!!
Yazarmen: Kurasch Umar Atahan ++++><++++ Abu Nasir Muhammed Al-Farabi 870-yili Qarahanilar Émparaturlighi hodudidiki Otrar/Farab sheheride Qarahaniylar XanJemetige mensup Dewletning yoquri derijilik bir herbi emeldar ailiside dunyagha kélgen. Al-Farabining baliliq we yashliq mezgili öz wetinide bilim élish we ilim tehsil qilish bilen ötken. Al-Farabining baliliq, ösmürlük we yashliq dewri Qarahanlar téritoriyesideki dangliq bilim yurtlirida kitap oqush we ügünish bilen ötti. Bu mezgilde Al-Farabi öz ana tili bolghan Xaqaniye/Uyghur tilida mukemmel bolghan aile, jemiyet we mektep terbiyesini aldi! Al-Farabi dewri Uyghur Qarahanilar dewliti ilim-pen, edebiyat-sennet, medeni-maarip we iqtisad tereptin güllinishke bashlighan bir waqit idi. Dewlet ilim-pen ishlirigha ehmiyet berdi we zor türkümdiki yash-ösmürlerning gheripke bérip ilim tehsil qilip, bilim élishigha we weten´ge qayitip kelgendin kéyin yaxshi yerlerde xizmet qilishigha ewzel sharayitlarni yaritip berdi. Shu qatarda Abu Nasir Muhemmed deslepte Iran‘ gha kélip paris tili ügendi, andin Iraqqa bérip Erep tili ügendi, andin Süriyege kélip ilim tehsil qildi. Bu 40 yildin ashqan bir mezgilde sheriqning we gheripning medeniyiti heqqide güzütish we tetqiq qilish ishliri bilen meshghul boldi. Bolupmu Pelesepe, edebiyat, muzika, mentiqe, girammatikagha ayit Yunan medeniyiti bilen estayidil tonushup chiqti. Alim bu jeryanda shu dewirning ulugh alimliridin Ebu Beshir Binni Yunus, Binni Sarraj, Yuhenna Binni Heylan qatarliqlar bilen tonushti, ulardin ilim aldi, aliy mekteplerde deris ötti we hazirqi Islam pelesepisining hulini shekillendürgen özining muhim eserlirini yazdi. Abu Nasir Muhemmed Al-Farabi 40 yildin kéyin öz wetinige qayitip din we pelesepe, mentqe, tilshunasliq, girammatika qatarliq ilimlardin ali mekteplerde deris ötti we shu dewirde „Etta Ilim Essani/Ikkinchi telimat“ atliq esirini yazdi. Abu Nasir Muhemmed Al-Farabi 10-esirning otturlirigha kelgende yene Ottura sheriqqe qaytidin seper qilip, bilimning we alimning qedrig yétidighan Emir Seyfi El Dewle hökmaranlighidiki dewletke tewe bir sheherge yeni künimizdiki Süriyening Helep shehrige kélip resmi makanlashdi. Bu dewirde Al-Farabining ilim dunyasidiki shan-shöhriti yiraq yéqingha pur ketkechke teklip bilen Yunanistan, Iran, Iraq, Misir we Seudi qatarliq shu dewirde ilim-pen we edebiyat-sennet güllen´gen dewletlerde teklip bilen xilmu-xil ilmiy paaliyetlerge ishtirak qildi. Abu Nasir Muhemmed Al-Farabining ijadiy hayati Yunan medeniyitini sheriqqe Sheriq medeniyitini gheripke tonutush bilen ötti. Abu Nasir Muhemmed Al-Farabi yene Uyghur, Girik, Erep we Paris pelesepesini tetqiq qilip, bu heqte 300 ge yéqin eser yézip, dunya medeniyitige zor töhpe qoshti. Al-Farabining Yazghan Eserliri Asasen Uyghurlarning Dewletchilik Pelesepesini Menbe Qilghan Bolup, Ularda Bir Medeniyetlik Millet, Bir Qanun Bilen Idare Qilinidighan Dewlet we Bir Exlaq we Pezilet Bilen Bashqurulidighan Yézilarda, Qishlaqlarda, Sheher we Qelelerde Yashaydighan Medeniyetlik Bir Xeliq Teswirlinidu! Al-Farbi Yazghan Eserliride Insanlarni Exlaqi-Peziletke, Ilim-Pen´ge we Heq-Adaletke Yitekleydu! Al-Farabining Yazghan Eserliri Asasen Uyghurlarning Dewletchilik Pelesepesini Menbe Qilghan Bolup, Bu Eserlede Bir Medeniyetlik Milletke, Bir Qanun Bilen Idare Qilinidighan Dewlet Qurushni we Bir Exlaq we Pezilet Bilen Bashqurushni, Yézilarda, Qishlaqlarda, Sheher we Qelelerde Yashaydighan Xeliqlerni Tereqqiyatqa, Güllinishke we Qudret Tépishqa Ilhamlanduridu! Abu Nasir Muhemmed Al-Farabining hayati Türkistan, Ottura Sheriq we Shimali Afriqa, Gherbi Jenubi Awropa qatarliq rayonlarning medeniyetlirini güzütish, sélishturush, tetqiq qilish we ügütish ichide ötti. Abu Nasir Muhemmed Al-Farabi 950-yili özining mol mezmunluq, tolimu ehmiyetlik we ijadiyet we muwapiqiyetke tolghan hayatini Helep bilen Demeshiq arilighidiki bir ilmi sayahet jeryanida axirlashturdi we Demeshiq sheherige depin qilindi. Al-Farabi Sheriq medeniyiti yeni Türük-Islam dunyasi medeniyiti, jümlidin kéyinki 1000 yildin bériqi Uyghur medeniyiti heqqide toxtalghanda Büyük alimlirimizdin Ibin-Sina, Jalaliddin Rumi, Ahmet Yesiwiy, Mahmut Qeshqiri, Yüsüp Xas Hajip, Al-Harzemi, Muhammed Burhanidin Nesridin Rabghuzi we Allame Ahmet Yükneki, Büyük Edip Alshir Newayi qatarliqlarning qatarida Eng bashta pexirlik Alimimiz we Pexirlik ejdadimiz ulugh Peylasop Abu Nasir Muhammed Al-Farabi (870-950) ning hayati we eserliridiki iddiye heqqide toxtalmay ötüp ketkili bolmaydu. Abu Nasir Muhemmed Al-Farabining terjimhali, eserliri we bilim arqa körünishi, xaraktéri, dunya qarishi, bilim we qabiliyiti, senetke, edebiyat we sennetke xushtarlighi, peziliti, exlaqi jemiyet, exlaq, güzellik we istitik qarishi, eserlirining mezmuni we pelesepediki teshebbusliri jehetlerdin eqil közi bilen sep sélip qarap, semimi meydanda turup chongqur oylighanda kélip chiqishining Uyghur millitidin ikenligi asanla eqilge tashlinip turidu. Qaraxanilar dewride yashighan dunyawiy alimimiz Abu Nasir Muhammed Al-Farabi iniskilopedik bir alim bolup, uning telimati kéyinki 1000 yil ichide Dunyaning medeniyet asminini kün nuridek yorutup, sheriqni mol we rengdar Gherip medeniyiti, gheripni mol wer enggareng Uyghur medeniyiti bilen baghlap, pütkül insaniyetning jümlidin türk-islam dunyasining kelgüsi tereqqiyatimiz üchün mustehkem asas yaritip keldi. Al-Farabi dunyagha dangliq köp qirliq alim bolup, Alim ilim-penning her xil saheliride, köpligen tebiyi pen we ijtimayi pen saheside qelem tewritip insaniyetning medeniyet tereqqiyatigha dunyagha oxshishi az uchraydighan shekilde körünerlik tesir körsütidighan köpligen nadir eserlerni yazghan. Al-Farabi tilgha élinirken uning Pelesepe, Logika, Téologiye, Matématika, Phizika we Politikadin bashqa Muzikashunasliq, Meditsina, Kosmologiye sahesidemu mol netijilerni qolgha keltürgen shexislerning biri ikenligini bilimiz. Eyni yillarda Uyghur medeniyitining bu jehetlerde alahiyde tereqqiy qilghanlighi Qaraxanilar Émparaturlighining aldi keynidiki dewirlerge ayit yazma we arxologiyelik tépilmilar we tarixtin xelqimizge bugüngiche yétip kelgen medeni we kutural miraslardin bizge ayan bolidu. Qedimqi Uyghurlar del Al-Farabi eserlerdiki üstün dewletning, sheherleshken ahalisining, peziletlik kishilliridur! Abu Nasir Muhammed Al-Farabiydek bir alimning yétiship chiqishi üchün, bu xildiki alim we ellameler yétiship chiqishqa uyghun bolghan medeniyet jehettiki alahiyde bir xil shert we sharaitlar hazirlan´ghan bolishi lazim! Bundaq bir shert Qarahanilar dewliti, Uyghur édiqut dewliti we Uyghur Kengsu Hanlighi Qatarliq dewletlerni arqa-arqidin qurghan Uyghur millitining milliy meniwiyitide haziridi. Dimisimu Abu Nasir Muhammed Al-Farabi eyni dewirdiki Qarahanilar xanidanlighining payitexti Qashigherge eng yéqin jughrapiye, Türki xeliqler yashaydighan Faryabta bir Uyghur aqsöngek ailiside tughulghan bolup, Uyghur jemiyiti Abu Nasir Muhammed Al-Farabidek alimning yitiship chiqishigha medenyet jehettin asas yaritip bergen bolsa, Abu Nasir Muhammed Al-Farabi we zamanida ötken Ulugh alimlar bugünki Uyghur medeniyitining shekillinishige we güllinishige mustehkem asas sélip ketken! Uyghurlarda bugünmu Ilim-Pen we Hüner sennetning her xil shekilliri xuddi tarixning ilgirki zamanlirida güllen´gen bir sheherning bugünki muhteshem xarabisidek Tashlanduq halette mawjut bolup turmaqta. Ibin-Sina, Ahmet Yesewi, Jalaliddin Rumi, Mahmut Qashegheri, Yüsüp Xas Hajip Al-Farabi eserliridin, Bolupmu Ulugh Alim Al-Farabi eserliridin Mol we Rengdar Uyghur yazma edebiyati, Uyghur Tikiltashliri, Uyghur Tash Kitapliri, Uyghur Ming öyliri, Uyghur 12 Muqami, Uyghur milliy tibabiti, Uyghur Metbe Téxikisi, Uyghur Tijaret enenisi, Uyghur Keshtichiligi, Uyghur Arxetektur Senniti, Uyghur Heykeltirashlighi, Uyghur Qol Hünerwenchiligi, Uyghur Déhqanchilighi, Uyghur Baghwenchiligi, Uyghur Ormanchilighi, Uyghur Naxsha-usul Senniti, Uyghur Meddaliq Senniti, Uyghur Örpi-Adetliri, Uyghur Xeliq Éghiz edebiyati, Uyghur Folklori, Uyghur Meshrepliri, Uyghur Qayide-Yosunliri, Yillarning her xil pesillirige layiqlashqan Uyghur Qiyapetliri, Uyghur Bina, mehelle, Qishlaq, Sheher we Tashyol qurulushliri, Uyghur Baghwenchiiki, Uyghur Köktatchilighi, Uyghur Ot-Yashlighi bilimliri, Uyghur Tarimchilighi, Uyghur Su-Inshahatiliri, Uyghur Baghwenchiligi, Uyghur Charwichilighi, Uyghur baqmichilighi, Uyghur Qol Hünerwenchiligi, Uyghur Soda-Sétiq senniti, Uyghur Diniy Ayinlari, Uyghur Milli bayramliri, Uyghur Milli Sporliri, Uyghur Transport Eneniliri qatarliqlardin; Bir milletning muqum olturaqlashqan, sheherleshken, dewletleshken, tereqqi qilghan, güllen´gen bir milletke ayit medeniyet hadisisining ekis sadasi anglinip we yoruq sholisi közge yiraqtin tashlininip turidu! Alim Profesor Abdushkür Memtiminning Farabi we Uning Pelesepiwiy sistemisi, atliq Uyghuristan Xeliq Neshriyati teripidin 1985-yili neshir qilin´ghan kitabigha mezmun bolghan Farabining yashighan dewri we hayati, Farabining Tebiyet Pelesepisi Telimati, Al-Farabi Pelesepe sistémisining menbeliri, Al-Farabi tebiyet pelesepisi we alem nezeriyisi, Al-Farabining Siyasiy Pelesepe telimatliri, Al-Farabining Ijtimayi Pelesepe Telimatlirining menbeliri, Al-Frabining Siyasi, ijtimayi we ghayewi telimatliri, Al-Farabining Etik we éstitik közqarashliri, Al-Farabining Pen-Medeniyet töhpiliri, Al- Farabining penler we ularning türge ayrilishi heqqidiki telimati, Al-Farabining Pelesepesi we Logika Iddiysi, Al-Farabining Tebiyetshunasliq we Muzikashunasliq heqqidiki telimatliri, Al-Farabi Peselesepe sistémisining tarixi qimmiti, Al-Farabi Pelesepe sistémisining tarixi teqdiri we Hazirqi zaman Farabishunasliq meseliliri qatarliq mawzulardin Al-Farabining qandaq bir shexsiyet ikenligini chaqmaq tizligide His qilimiz! Abu Nasir Muhammed Al-Farbi eserliri we Al-Farabi iddiyesi Büyük Türkistan medeniyitining omurutqisi bolghan yiltizi chongqur Uyghur milliy medeniyitining parlaq semerisidur. Abu Nasir Muhammed Al-Farabi Sheriq Ilim-pen Asminining yoruq yultuzi iken, u halda Uyghur medeniyiti üchün qandaq anglamda kélidighanlighini ispatlap yürüsh artuqche hésaplinidu.Yaman yéri Al-Farabining shunche köp esiri Uyghurche emes Erep tilida saqlinip qalghan bolsimu, eshu eserler künimimizgiche yétip kelgen turuqluq, hetta qérindash milletler Al-Farabining eserlirini neshir qilghan turuqluq yene Uyghur jemiyitide Al-Farabigha ige chiqish, eserlirini Uyghurche neshir qilip, bugünimiz üchün xizmet qildurush jehette Uyghur xelqining dunyadiki hemme milletlerning aldida turmay eksinche arqisida qélishi eqil asanliqche hezim qilalaydighan bir ish emes elbette. Biz Peylasop, Muzikant, Shair, Astérnom, Phizikichi, Matematik, Theolog, Muzka bilen kisel dawalaydighan Doxtur, Pissixolog, Tiyosof, Sufist, Mutesewup, Qanunshunas, Exlaqshunas, Siyasiyon, Sotsiyolog Al-Farabining „Mutluluğun Kazanılması – Saadet Yoli“ kitabining Türkche neshrini oqup, Yazghuchisining xuddi 1000 yillardin kéyinki ewlatliri bolghan bugünki Uyghurlarni oylap turup bu eserni yézghandekla tuyghugha kélip qalduq. Hazirghiche Al-Farabi eserlirining ana tilimizda yézilghan nusxiliri tépilmighan bolsimu, Künimizge Erep tilida yétip kelgen eserliri Gérman, English, Fransuz , Rus, Yapon, Ispan we Italiyan Tillirida, Jümlidin Üzbek, Qazaq, Azeri, Türk, Iran we yene bashqa biz toluq sanimighan Awropa tillirida neshir qilinip, qérindash we qandash milletler uningdin paydiliniwatqan bolsimu, hazirqi zaman Uyghurlarida Farabizim éngi resmi oyghanmighachqa, uning eserlirining Uyghurchda tonushturilishi we neshir qilinishida éghir meseliler saqliniwatidu. Abu Nasir Muhammed Al-Farabining telimatida uning pelesepe séstimisi alahiyde orun tutidu. Hilimu yaxshi iniskilopedik alim, Professor Abdushkur Memtimin „Farbi we Uning Pelesepe Séstimisi“ (1985-yili 11-ayda Uyghuristan Xeliq Neshriyati Teripidin Qazaqistan Musteqil bolushtin 6 yil awal 40 yil awal neshir qilin´ghan) digen esiri yézilip, mexsus Uyghur kitapxanlarning diqqitige sunulghaniken. Kitapning neshir qilin´ghinigha 40 yil bolay dep qalghan bolsimu, xelqimizning éngida bu ulugh alimgha hazirghiche bir qiziqish qozghalmay kelgenlikige heyranbiz! Uyghuristanda millitimiz untup ketken ewladi Abu Nasir Muhammed Al-Farabi heqqidiki tunji Kitap neshir qilin´ghini intayin uzaq bolup ketti, qérindash milletler hem bashqa tillardin jahanshomul Alimning eserlirini terjime qilip, öz tillirida neshir qilip boldi! Shuningdin kéyin Abu Nasir Muhammed Al-Farabi heqqide Uyghurlarning ilmi izdinish élip barghanlighi we Al-Farabining eserliri heqqideki yat milletlerning élip barghan izdinishlirini Uyghurchigha terjime qilghanlighini, Miraj Serhendili yazghan Teklimakan neshriyati teripidin 2020-yili neshir qilin´ghan „Farabi“ digen romanning neshir qilin´ghanlighining tashayinda anglap we körüp baqmduq! Ishning téximu échinishliq we yaman teripi Al-Farabining künimizgiche yétip kelgen eserlirini hazirqi zaman Uyghur tilida neshir qilghanlighini tasadipen bolsimu körüp we anglapmu baqmiduq! Abu Nasir Muhammed Al-Farabi eserliri Eng bashta Qanche ming yillar awalla Köchmen Charwichiliq Hayatigha xatime bérip, özining yazma edebiyat kulturini shekillendürüp, Sheherleshken we dewletleshken, dewletchilik pelesepisini shekillendürgen Uyghur medeniyitining andin Hindi Medeniyitining, Zhongguo Medeniyitining, Babilon Medeniyitining, Misir Medeniyitining we Yunan Medeniyitining Jewheridin shekillen´gechke Gheripte we Sheriqte Til Bilen Teriplep Bergüsiz derijide Pewqullade derijide Shöhret Qazan´ghan. Abu Nasir Muhammed Al-Farabi kishining asanliqche ishengüsi kelmeydighan derijidiki eqil, qabiliyet, talant we bilim igisidur. Aldin körer peylasop Al-Farabining eserliride sirliq bir küch bolup, 1000 yillardin kéyinmu dunyada özining jelibkarliqigha esla toz qondurmay keldi! AL-Farabi yazghan 100 ligen nadir eserler hazir dunyadiki ilghar milletlerning tillirida neshir qilinip, kütüpxanilarda altundek qedirlinip saqlinip kelmekte. Abu Nasir Muhammed Al-Farabining hayati, eserliri we iddiyssi heqqide yüzligen jilitlik kitaplarn yazsimu azliq qilidu. Biz shunga töwende az bolsimu Ulugh uyghur alimi Al-Frabining künimizgiche yétip kelgen eserliridin birqanche nemune heqqide qisqiche toxtulup ötimiz!
Al-Farabining „İlimlerning Salayiti“ Kitabi Heqqide Abu Nasir Muhammed Al-Farabning pelesepiwi telimati Büyük Türkistanda Yashaydighan Türki Xeliqlerning, Sherqi, Gherbi, Shimaliy, Jenubi Asiyaliqlarning, Ottura Sheriq we Awropaning yiltizi chongqur tebiyet we jemiyet heqqidiki qarashliridin yiltiz tartip chiqqachqa igiz ösüp, tillarda dastan bolghidek derijide, jahanning tört teripide digüdek dunyawiy shöhret qazan´ghan. Abu Nasir Muhammed Al-Farabi Iriqlar, milletler, Medeniyetler we Dinlar ottursidiki ziddiyetler keskinleshken, Urush, Qehetchilik we Yoqumluq késellikler yamrap ketken dewirde yashighan, Insanlarning dert-hesriti, ghem- qayghusi we arzu-armanlirini bilidighan, terbiye körgen, Qarahaniylar Xanidan ailisi hésaplinidighan mertiwilik bir memur ailiside dunyagha kelgen kishi idi. Shunga uning eserliride hakimiyet üstidiki Kishilerge xas Dewletni qandaq idare qilish, Kishilerni qandaq terbiyelesh, Qandaq qilip ilghar bir jemiyet berpa qilish teleppuzi chiqip turidu. Al-Farabi „İlimlerin Salayiti“ digen bu esernimu yiraqni körerlik bilen pilanlighan bolup, Bu eserde Autor özige nime üchün oxshimighan irqqa mensup, periqliq til, özgiche kultur, din we medeniyetler arisida ortaq bolghan qimmet qarishi we güzellik qarishi peyda qilghili bolmaydu?!,-digen sualni chöridigen halda pikir bayan qilip eshu dewirlerde qurulidighan qitelerni halqighan jahan dewletliri duch kéliwatqan türlük ziddiyetlerge chare-tedbir izdigen. Shunga bu eserde erkinlik, tinchliq, teng barawerlik, birlik, ittipaqliq, démoratiye we meniwi qérindashliq qatarliqlar asasiy téma süpitide ilgiri sürülgen. Insanlar bir ata we bir ananing ewlatliri turup, özlirige esirler boyi bext-sa’adet we tinchliq ata qilghan medeniyetni weyran qiliwatqan selbi amillarni qandaq qilip yoq qilip, birlik, ittipaqliq we hemkarliqni ornatqili bolidu? Iriqlar, Milletler, Medeniyet we Kulturlar Ara özgürep ketken ijabiy amillarni, küchlendürüsh üchün néme qilalaymiz? Dep sual qoyup, Peylasoplarche aldin körerlik bilen, özining salahiytige uyghun halda özige we özgilerge qarighanda ilghar bir ghaye tesewwurini otturgha chiqirip, insanning meqsidining ortaq yeni dunyada tinchliq, xushalliq, bexit we erkinlikni berpa qilish ikenligini, buni qolgha keltürüshte yenila birlik, ittipaqliq we hemkarliq yolliri heqqide izdinish medeniy xeliqlerning burchi ikenligini otturgha qoyghan. Al-Farabi yene bu eserde Xuda bu dunyadiki Insanlarning güllinishi we axiretteki bexit-saaditige kapaletlik qilidighan Dinni Diniy prinsiplar qeyit qilin´ghan samawiy kitaplarni nazil qilish arqiliq, nebi, resul we peyghemberler wastisi bilen kishilerge yetküzdi. Heqiqetlerni, Xush-Xewerlerni we Paniy hem Baqiy dunyagha ayit uchurlarni oxshimighan zaman we makanlarda, oxshimighan tillarda, oxshimighan étiqatchilar jamaiti arqiliq biz insanlargha ewetkenligini tekitlep ötti. Autor bu kitabta yene, Tebiyet, Adem, Jemiyet we Xuda heqqide singishlik nezeriyeliri arqiliq xushalliqqa érishish aldi bilen tengri-ka’inat-insan munasiwitining tebi’iy, ijabiy we köngüldikidek yughurilishining ilahiy netijisidur, dep qaridi! Al-Farabi peziletlik, adem, jemiyet we dewlet ilim-pen arqiliq wujutqa chiqidu, dep xulasilighan. Al-Farabi her türlük ilimlarning salahiytidin paydilinip, türlük ishlarni qilghili bolidighanlighini, bu ishlarning ichide medeniy jemiyet berpa qilishning asasliq orunda turidighanlighini tekitlidi. Al-Farabi yene medeniy jemiyet berpa qilishtin ibaret bu ishni ilim-pen arqiliq qandaq wujutqa chiqarghili bolidighanliqini eqilge uyghun we mentiqi yollar bilen chüshendürüp, andin bu ka’inatning néme üchün Ilahiyet/Din we puqralar ilmi yeni Siyaset / Fiqhi arqiliq yaritilghanliqi toghrisidiki so’algha ilmiy jehettin jawab izleydu. Ilahiyet / Din/ Exlaqning Objékti bolghan insanlarning saadetmen bolishi yene ademlerning qolida ikenligini, uni ishqa ashurushning tamamen mumkinchiliklirining barlighini urghu bilen otturgha qoyidu. Al-Farabi yene her ishni qilishta toghraliq, ilim we maaripning muhimlighini ispatlaydu. Buni Bashqiche qilip éytqanda, Al-Farabi insanlargha bérilgen ilimlar baghchisidiki yütüp ketken medeniyiet chighirlirini qaytidin échip, nöwette insanliq duchar bolghan so’allargha jawap bérelydighan, kirzislarni hel qilishning herxil charisini hasil qilalaydighan we uni yolgha qoyushqa tirishidighan jemiyet heqqidiki arzu-armanlirini ipadileydu! Al-Farabiyche bolghanda diniy bilim, ilim-pen we pelsepe muhimdur, diniy bilim, ilim-pen we pelsepe arqiliq pikirimzni chongqurlashturup, tesewwurimizni janlandurup, qilghili bolmaydu, dep qaralghan islahat we ijabiy netijilerni barliqqa keltürüsh mumkiniken. Bu menidin éytqanda, Abu Nasir Muhammed Al-Frabining Ilim-Penning Salahiyti, namliq esiri islam pelsepe tarixidiki islahat we yéngiliqqa yüzlinish heqqidiki tunji eser bolup, bundaq nadir eserler ming yildin béri kamdin kam yézildi. Al-Farabi Ilim-Penning Salahiyti digen kitabi pelesepe tarixidiki ming yildin kéyinki jemiyetke yoruqluq élip kélidighan bir telimat bolup, bu kitapning bugünki dunyawiy meselilerni hel qilishtamu ijabiy ehmiyiti intayin yoquridur! Al-Frabi bu kitapta bir tereptin ijdimayi meselilerni hel qilishqa orunsa, yene bir tereptin pelesepiwiy neziriye tetqiqatigha ichkirlep kirip, Ilim-pen, Pelesepe, Din we Hüner-Sennetlerning asasi bolghan eqliy prinsiplarni ilmiy tetqiati arqiliq tekshürep chiqip, ilim sahesidiki qiyin nuqtilarni tekshürgen we bir terep qilghan. Abu Nasir Muhammed Al-Farabining Nezeriyiwi we emeliy pelsepe bilen munasiwetlik penler heqqide yézilghan bu esirining eng muhim alahidiliki shuki, Din we ilahiyet penlirini Fiqhi / Siyasiy ilimleri katégoriyesi da’iriside ilmiy we exlaqiy nuqtidin jemiyetke ilmiy usulda tedbiqlap tekshüreydu. Al-Frabi Shunga bu eserde dindiki exlaq bilen siyasetning birlikini Aaristotlesning madda we Roh heqqidiki telimatliridin qaynaqlan´ghan öz dewridiki yéngi usul bolghan islahatchi piraktik/emeliy pelsepe katégoriyesige kirgüzüp bayan qildi. Al-Farabi bu meselide ejdatlirimizning eneniliridn paydilinip, métapizika bilen matériyalizimni bir altun petnusqa olturghuzup, dunya qarishmizning ikki teripini yorutup, din bilen riyalliqni muwepeqqiyerlik baghlap tamamen toghra qildi. Abu Nasir Muhammed Al-Frabining Ilim-Penning Salahiyti, digen esiride Xuda bilen ka’inatning, Kainat Bilen Ademning munasiwitini chüshendürgende, noqul halda téologiye we teosopiyelik telimat qatarliqlarni ishlitishtin saqlinip, nishanliq halda pelesepidiki métafizikiliq chüshendürüsh usullirini qollunup, özige xas bolghan nezeriye yaratti. Al-Frabining Ilim-Penning Salahiyti, digen esiride islami pelesepidiki eneniwiy cheklimilikler ilmiy usulda otturigha qoyulup, Islm pelesepisini til, tepekkur we logikaliq baghlinishlar jehetteki izchilliq nuqtisidin izahlidi, andin roh analizi bilen dawamlashturup, özining Alfarabizimliq pelesepiwi sistémisini berpa qildi. Abu Nasir Muhammed Al-Frabining Ilim-Penning Salahiyti, digen esirining tüp meqsidi Din, Siyaset we pelsepe qatarliqlarning mewjutluqini ayrim emes belki omumiy jehettin birleshtürüp tesewwur qilish we insanlarning iradisi, étiqadi we ghayisi qatarliqlarni bu sistéma arqiliq bir pütünlükte démokratiyening mentiqiliq pirinsipliri asasida öz-ar dingha we ilimgha uyghun derijide tekshileshtürüshni Ishqa Ashurushqa asas sélish idi.
Al-Farabining „Peziletlik Sheher Ahalisi “ Kitabi Heqqide Abu Nasir Muhammed Al-Frabini dunya miladiye 870-950-yilliri arisida yashighan büyük türk-islam peylasopi, dep tonuydu. Ulugh alim Al-Farabiyusning Peziletlik Sheher Ahalisi digen bu kitabining esli ismi Él-medinetul faziladur. Peziletlik Sheher Ahalisi/ Él-medinetul fazila digen bu eser yézilghanda, bu kitabtiki idiyelerning otturgha qoyulghinigha 1000 yillar bolghan bolsimu, Autor shu idiye yézilghandin kéyinki 1000 yil we bu eser yézilghandin kéyinki 1000 yilliq jemiyetni nezerde tutup, ilgirki pelesepiwiy nezeriyelerni shu dewirning riyallighi bilen birleshtürüp, bu qarashni yene 1000 yildin kéyinki kélichekni nezerde tutup pelesepe jehettiki milliy alahiydilikimz asasida pishshiqlap chiqip bizge uyghun kélidighan bir derijide bizge miras qaldurghan. Gerche Peziletlik Sheher Ahalisi digen bu eser idiye jehetin qedimqi Yunan pelesepisige baghlansimu, del Soqratis, Aristotil we platon qatarliqlar shu dewirde otturgha qoyghan ghayiwi dewlet heqqide otturghs qoyghan idiyening del özi emestur. Abu Nasir Muhammed Al-Farabi kilassik Yunan pelsepisini, bolupmu qedimqi Yunanliqlarning dewletchilik pelsepisini, öz dewrining islamiy pelesepisi bilen maslashturushqa köp küch chiqarghan, gherip bilen sheriqning arisidiki 1000 yilliq köngül rishtisini baghlighan Insanperwer, Meripetperwer we Tereqqiperwer Telimatlarning yeni Pelesepe Dunyasidiki Internationalizimliq Pikirlerning tunji Atisidur. Abu Nasir Muhammed Al-Farabi Sokrates, Aplaton we Aristotiles qatarliqlarning dewletchilik pelsepisini Sheriqtiki musulman xeliqlerning hakimiyet ishiri we bu meqsette tereqqiy qildurulghan sistémigha maslashturush meqsidide bir ömür küresh qildi. Gheripning pelesepesi we dewletchilik endizisi bilen yarishish, we Sheriqning dewletchilik pelesepisi we hakimiyet chüshenchisini Gheripning dewletchilik pelesepisi we Hakimiyet chüshenchisi bilen yarashturush yarashturush Al-Farabining eserliridiki merkizi iddiye bolup, bu jehete ijtimayi meseliler ademler teripidin qéliplashturulghan dini meselilerning üstige qoyulghan boup, pikir dunyasida islahatchiliq, yéngiliq yaritish we inqlap xaraktérliq özgürüsh shekillendürüsh jehette bashqa herqandaq peylasoplarning telimatlirigha qarighanda küchlük ijabiyliqqa igedur! Shunga Al-Farabining pelesepe tarixida az körülidghan bu Telimatigha ayit bolghan tirishchanliqi netijiside uningdin kéyin gherip we sheriqte barliqqa kelgen téologiyelik idiyiler areqiliq kéyinki dewirlerde barliqqa kelgen Dinshunaslar, peylasoplargha we Siyasiyonlargha chongqur tesir körsetti. Abu Nasir Muhammed Al-Frabining dewletchilik iddiysi bolupmu Peziletlik sheher ahalisi heqqidiki Otopiyesi Gheripte Edebiy Oyghunush herkitining we Sheriqte Edebiy Güllinish Herkitining hem alewlinishige sewepchi boldi. Buningdin körüwélishqa boliduki, Al-Farabi pelesepisidiki Farabizimchiliq telimatidiki peziletlik jemiyet berpa qilishning asasliq idiyisi, gheripte jemiyetni tereqqiy qilidurushning qélipi qilip layihilenip 19-Esirdin kéyin barliqqa kelgen jumhuriyetchilik sistémisini shekillendürdi. Farabizim Aplatonizimdin köklep chiqqan Yéngi Aristotilizimning dawami bolup, ghayiwi dölet, medeniy sheher we peziletlik garajdanlar Sokrates we Aplatonning döletchili we qanunshunasliqqa ayit bayanlarda tilgha alghan dölet otopiyesi chüshenchisining 1000 yildin kéyinki dawami hésaplinidu. Xulase qilghanda Peziletlik Sheher Ahalisi/ Él-medinetul fazila digen bu eserde nimela bolmisun, peylasop Al-Farbining Birinchi bashliq we Imam dep teswirligen dewlet rehbirige bergen tebiri we wezipisini nezerde tutqanda, shundaq bir jawapqa ige bolghili boliduki, bu islam dinidiki imamlarghila emes , belki Türkiy xeliqlerning jümlidin Uyghurlarning hakimiyet chüshenchisidiki Tengriqut we Xaqanlarning alahidilikini köz aldimizda birmu-bir ekis ettüridu. Al-Frabining kélip chiqishi qedimiy medeniyetlik xeliqlerdin Sak, Tochar, Hun, Köktürk we Uyghur dep qaralghan xeliqlerge tayanghachqa, Uning eserliridiki dewletchilik idiysige Eng Awal Öz Ejdatlirining, andin qalsa Gherip dunyasining, Uzaq Sheriqning we Ottura Sheriqning dewletchilik iddiysining jewherliri mujessemlen´gen. Al-Fara eserliride bizge dewletning muqeddesligi, dewlet ishlirida adil we heqqaniy bolush, bigunah awamni dewletke, dewletni gunahsiz awamgha zit qilip, qoymasliq, dewlet rehbirige imamgha iqtida qilip namaz oqughandek yashash eqidisini tekitleydu. Dewletning atisi xelqini we wetinini söyüdighan öz xelqige adil, merhemetlik, yatlargha qebih we rehimiz adem bolup, diniy eqidini hakimiyetchiliktinmu üstün qoyidighan we jamaetchilik tüzümini dewlet qanunidinmu üstün qoyidighan héchqandaq ipade yoq. Dunyadiki hichqandaq bir hakimiyiet sistimisida Yéngi Aristotilizim yeni Uyghur medeniyetining munbet tupriqida ösöü yitilgen Frabizimning tesirige uchrimighan birmu dewlet yoq! Al-Frabining bu eserideki dewletchilikni asas qilghan bir yürüsh köz qarashliri, bolupmu medeniy dewlet, peziletlik sheher ahalisi iddiysi pütün dunyagha her xil yollar bilen tarqilip, kéyinki peylasoplar we siyasiyonlargha küchlük tesir körsetken, dep qaraymiz.
Al-Farabining „Kitabul Burhan“ Kitabi Heqqide Abu Nasir Muhammed Al-Farabi Ilim-Penning köpligen tallirigha munasiwetlik témilarda qelem tewretken Eniskolopidik alimlirimizning biridur! „Kitabul Burhan“ Alimning Pelesepediki asasliq témisi Tengri, Adem, Étiqat, Exlaq, Qanun we Muzika heqqidiki nadir eserdur! Kitabul burhan Abu Nasir Muhammed Al-Farabi ning Eshu témigha béghishlan´ghan tesiri zor yene bir parche esiridur! Kitabul burhan Al-Farabining pelesepe dunyasigha biwaste chétilidighan wekilxaraktirgha ige eserlerning biridur! Al-Farbi Tengrizim, Buddizim, Manihaizim, Judezim, Kiristianizim we Islamizimdin Ibaret diniy telimatlarning tesirige uchrighan bir peylasop bolup, uning pelesepesi Bu dinlarning pelesepisini hul téshi qilghan halda shekilln´gen. Al-Farabining Kitabul Burhan digen esiri yoqarqi pikirimizning delili bolup, uningdin Ulugh Alim, Türkistan xelqining munewer ewladi Al-Farabi Insaniyet pelesepe tarixida bolupmu Türük-Islam kultural eneniside asasi rol oynighan Pelesepesining köp xil dinlarning pelesepisidin yughurulup chiqqanlighini körüwalalaymiz. Ulugh Alim Al-Farabi Gherip we Sheriqqe Alaqidar Logika, pelesepe we Theosopining hemme saheliride dégüdek isil we ijadiy mehsulatlarni ishlepchiqirip, dunya medeniyitige özgiche töhpe qoshqan ulugh peylasoplarning biridur. Al-Farabining bizgiche yétip kelgen eserliri 100 din ashidu. Bu eserlerning köpchiligi Azraq edebiy ijadiyiti we Muzika tetqiqatini hésapqa almighanda asasen digüdek Pelesepe, Siyaset we logika heqqide yézilghan bolup, Türük-islam dunyasidiki Gherip medeniyiti, dunya pelesepesi we logika tetqiqatining muqeddimisini achqan. Al-Farabining Ijadiyet jeryanidiki eng chong muweppeqiyiti logika saheside namayan bolghan bolup, Logika tetqiqatidiki shan-shöhritige asasen uinggha Aristotilestin kéyinki Ikkinchi oqutquchi yeni Muallimi Sani, dep pexirlik nam bérilgen. Dunya tarixida bundaq misallarni aldirap tapqili bolmaydu! Al-Farabi Pelsepe qurulush jeryanida toghra we éniq uchur bilen teminleydighan we köngüldikidek pelsepe usulini shekillendüridighan Birinchi ustaz Aristotlestin miras qalghan namayende xaraktérlik pen silogizimning tereqqiyatigha mohim töhpelerni qoshti. Al-Farabi his, tuyghu, pikir, iddiye we telimatning pelesepe arqiliq otturgha qoyilidighanlighini, Dunyadiki pelesepiwi özgürüshlerning logoka ilmi arqiliq shekillinidighanlighini sherhiylep chüshendürdi. Al-Farabi yene pelesepedeki yoqarqi munasiwetlerni belgüleydighan Silogizim ilimining mezmunlirini Insaniyet qurup chiqishni arzu qilidighan medeniy dewlet, peziletlik ahale we exlaghliq jemiyettiki ijtima’iy tertip asasidaki dunyaqarashlirini izahlap, Silogizimdin paydilinip, insanning tepekkur qudiritini namayan qilish iddiysini otturigha qoydi. Al-Firabining Kitabul Burhan yeni türükche ikkinchi analiz dep atilidighan bu esiri uning épizimologiyesiningla emes , belki métafizikini asas qilghan exlaq we siyasiy pelsepisining yiltizi bolghan Farbi nezeriyisini mulahize qilghan burhan nezeriyisi bolup, Farabi pelesepiside Burhan nezeriyisi Girammatika, Logika, Tilshunasliq we Pelesepe penlirige chétilidighan bir nezeriye bolup,- Hetta shundaq déyishke boliduki-Al-Farabining pütkül pelsepe dunyasi we pelsepe telimatining yiltizi bu nezeriyedin teshkil tapqandur.
Al-Farabining „Idial Topluq: El-Medinetul Fazila“ Kitabi Heqqide Idial Topluq:El-Medinetul Fazila digen bu eser arqiliq Al-Frabi özining insaniyet medeniyet ghezinisidiki en´güshter hésaplinidighan qedimqi Yunan pelesepe enenisi xususiyitidiki özi yéngidin berpa qilghan Türük-islam pelsepisining eng yirik namayendillirining biri ikenligini ispatlap, özidin kéyin kelidighan peylasoplargha pelesepe tarixidin köpligen uchurlarni élip kélip, özining emeliy ijadiyiti arqiliq örnek körsütüp, asiya xeliqlirining yene 1000 yildin kéyinki pelesepe tereqqiyati yoligha yoruq chüshürüp berdi! Al-Frabi Sokrates, Aplaton we Aristotillarning qatarida özliridin kéyin kélidighan Ibni Sina, Yüsüp Has Hajip, Ahmet Yesiwi, Jalaliddin Rumi, Ahmet Yükneki, Biruni we ibni tufeyl qatarliq dunyawiy peylasop we mutepekkurlargha nahayiti keng dayirilik we chongqur tesir körsetti. Al-Farabi gerche yoquri tebiqedin kélip chiqqan bolsimu, yene Tarixta ötken ulugh shexislerge oxshash hayatini adettiki awam we emgekchi xeliqlerning heq-hoquq we bexit-saaditi üchün serip qildi. Al-Farabi ejdatlirimizdin kelgen qanche ming yilliq medeniyetning jarchisi, ailiwi we milli medeniyetning warisliq qilghuchisi we qurghuchisi, milliy pelesepimizning eneniwiy pirinsiplirining teshebbuschisi we dunya tarixida az körülidighan 500 hetta 1000 yillarni awal körgen we insaniyetning ortaq bexit-saaditi üchün bir ömür yürek qénini serip qilghan peylasoplarning eng muhim we asasliq wekillirining biridur! Al-Farabining ijadiyetliridin qarighanda ini puqralar hoquqini qoghdash siyasetshunaslighining asaschisi dep teriplisekmu bolidu. Al-Farabi Pelesepe Tasrixi, Pelesepe Nezeriyisi, Pelesepe Yéziqchiliqi, Pelesepe Logikisi, Pelesepe Tilshunaslighi, Pelesepe we Siyaset Istitikisi qatarliq sahelerde öchmes iz qaldurghan Aristotlestin kéyinki ikkinchi ustaz diyishke eng sherti toshidighan, shundaq dep atashqa tolimu mas kélidighan bir shexsiyettur. Al-Farabining pelesepe sistémisini, pelesepeshunasliqqa ayit telimatlirini, bolupmu uning ghayiwi dewlet, medeniy sheher, peziletlik sheherlikler heqqidiki siyasiy nezeriyisi qatarliqlarni imkanqeder chongqur we keng da’iride tetqiq qilishimiz lazim. Al-Frabining Pelesepe Sistémisi xuddi bir mektep bolup, melum jehettin xelqaraliq chong din´gha oxshash unwérsal tesirge ige bibolup, Bu séstima xuddi telimatlar, iddiyeler, dunyaqarashlar we pikirler déngizidur! Biz Uyghurlar tarixtin béri Al-Frabi, Yüsüp Xas Hajip, Jalaliddin Rumi, Ahmet Yesewi Hezretliri qatarliqlarning Pelesepe Sistémisidin paydilinip kelduq! Biz Uyghurlar tarixtin béri Al-Frabining Pelesepe Sistémisidin qachan uzaqliship ketsek shu chaghda hakimiyitimizdin, heq-hoquqlirimizdin, Erkinlik we Hüriyitimzdin mehrum qalduq. Biz Uyghurlar tarixtin bériqidek Al-Frabining Pelesepe Sistémisidin Paydilinip, özimizning mawjutlighimizni qoghdap, medeniyitimizni tereqqi qildurup, mehkumluqtin qurtulayli disek, elbette uning sistemisidin bizni toghra yolgha bashlaydighan bir yol bugünmu yene chiqidu! Bugünki bizning tiragédiyemiz medeniyet xezinimizdiki en´güshterlerdin yaxshi paydilinalmasliqtur! Idial Topluq: El-Medinetul Fazila qatarliq eserlerdin körünüp turuptiki Al-Frabining Pelesepe Sistémisi Milliy medeniyitmizning muhim terkiwi qismidur. Biz herqandaq bir sharayitta milliy mawjutlughimizni qoghdash, milliy maaripimizni güllendürüsh we Milletni küchlendürüsh we medeniyitimizni tereqqiy qildurushta eng awal özimizning ejdatlirining bizge qaldurghan medeniy miraslirigha bash urushimiz, andin qérindash andin qandash milletlerning medeniyet ghezinisidin derdimizge derman izdishimiz lazimlighini biliwalalaymiz! Al-Farabi bir milletni qandaq yitishtürush heqqide, Bir Milletning qandaq bolishi Heqqide, Bir Jemiyetni qandaq berpa qilish heqqide, Bir dewletni qandaq qoghdash we idare qilish heqqide özining Idial Topluq: El-Medinetul Fazila digen esiride 1000 yildimu waqti ötmeydighan altundek iddiylirini bizge miras qilip qoyghan. Idial Topluq: El-Medinetul Fazila Al-Farabining eng muhim eserlirining biri dep qaralghan bu eserde otturigha qoyghan köz qarashlarning menbesi eneniwiy pelesepimizni menbe qilghan bolup, rohiyitimizdiki kiselliklerning sewebini toluq éniqlap, ularning dawasini ejdatlirimizning telimatlirini tetqiq qilip éniqlap chiqish bizge chüshken wezipedur!
Al-Farabining „Katégoriyiler we nutuqlar kitabbu’ul-mekulat we kitabbul-xatabé“ Kitabi Heqqide Al-Farabi Türk-Islam dunyasidiki logika ilmigha eng ehmiyet bergen peylasoplarimizning biridur. Ulugh Alim Al-Farabiyning „Katégoriyiler we nutuqlar“; „Kitabbu’ul-mekulat we kitabbul-xatabé“ digen eserliri arqiliq shu dewirdiki medeniyitimizni, bolupmu pelesepe we logika ilmimizning tereqqiyatini chüshünüp, bugünki riyallighimiz üchün xizmet qilduralaymiz. Peylasop Al-Farabi pelsepe sahesidikige oxshash halda logika tetqiqati we edebiy-ijadiyet saheside özige xas bolghan pelsepiwiy telimat, yéziqchiliq uslubi we bugüngiche tesirini yoqatmighan pelesepiwi éqim yaratti. Bu ehwalni pelesepe tarixida uningdin ilgiri ötken yunan peylasopi Sokrates, Aplaton we Aristotil Shundaqla Özining yirik warisliridin hésaplinidighan Ibin-Sina/Awisénna, Yüsüp Xas Hajip we Ibni Rushdning oxshash sahediki ijadi eserliri bilen sélishturghanda téximu yaxshi chüshiniwalalaymiz. Al-Farabi Aristotiles öz eserleride ipadiligen iddiyelerni téximu béyitti we tereqqi qildurdi. Al-Farbi Yunan peylasoplirini ulardin 1000 yillar kéyin ottura we gherbi asiyagha tonushturup, ularning iddiyesi we telimatlirini sehipiler boyinche Türük-Islam dunyasining emeliyitige tedbiqlap, Özining pelesepiwiy telimati we nezeriyisini sheriq we gherip pelesepeliri asasida qayta qurup chiqti. Bu hadisini Uning Eserliridin körüwalalaymiz. Al-Farabi nutuq heqqideki bayanlirida Aristotiles otturigha qoyghan nutuq nezeriyisini Uyghur pelesepe enenisige maslashturghan halda qisqa, méghizliq we ixcham shekilde bayan qildi. Al-Frabi Yunan Peylasopliridin Sokrates, Aplaton we Aristotil otturigha qoyghan birqatar nezeriyilerni Türk-Islam dunyasigha özleshtürdi we Ularning öz aldigha yaratqan yekke nezeriyelirini, Uyghur medeniyet enenisige boysundurghann halda shu dewirning tarixi shara’itigha layiqlashturup qayta hayati küchke ige qildi. Al-Farbining bu „Katégoriyiler we nutuqlar“; „Kitabbu’ul-mekulat we kitabbul-xatabé“ digen eserlirining Uyghurchesi téxiche neshir qilinmighan bolsimu, bu eserler bilen Türükche neshri arqiliq tonushup chiqqili bolidu. Bu Eserler Al-Farabining logikisi we pelsepesini chüshinishte bizge birinchi qol matériyal bolup, biz bu eserler arqiliq Uyghur medeniyitining dunyawi shan-shöhritini namayande qilalaymiz. Xulasilighanda Biz Al-Farabining logikaliq we pelsepewiy telimatliridin bügünki Uyghur jemiyitini qayta qurush we tereqqiy qildurush üchün intayin muhim purset we yip uchlirigha ige bolalaymiz!
Al-Farabining „Adabu’l-Mulükiye We Axlaqu’l-Ixitiyariye“ Kitabi Heqqide „Adabu’l-Mulükiye We Axlaqu’l-Ixitiyariye“ Al-Farabining siyasiy pelesepisige telulluq eserlirning biri bolup, buningda dewlet bashqurush, jemiyetni idare qilishta emel qilishqa ayit güzellik qarishi we qimmet qarishi qatarliqlar muhakime we mulahize qilin´ghan. Al-Farabi yunan peylasopi Aplaton pelesepisidin élip, Awal Türükchileshtürüp andin Islamlashturup bizgiche yetküzgen dep qaralghan iddiylerdin terkip tapqan bu eserni oqughan adem Uyghur pelesepisining gherip Pelesepisi bilen neqeder yéqin munasiwette bolghsnlighini körüwalalaydu. Al-Farabining shu dewirge ayit eqil-paraseti bilen yézilghan bu esiride Aplaton we Al-Farabidin ibaret ikki peylasopning „Adem bashqurush we dewletni idare qilish seniti“ heqqidiki oy-pikirlirini chüshüniwalghili bolidu. Al-Farabi Gerche bu „Adabu’l-Mulükiye We Axlaqu’l-Ixitiyariye“ digen eserni nechche esir ilgiri yézilghan bolsimu, bügünki künde yenila hayati küchke ige bolup, bashqa milletlerning dewletchiilik ishliri üchün pahal xizmet qiliwatidu! Chünki Pelesepe we Logikagha ayit bilimler herqanche kona bolsimu, u insaniyetning ortaq eqil-parasetining namayendisi bolghachqa, paydilinish qimmiti hergiz özgermeydu. Kilassik medeniyetlerge ayit nadir eserler bolupmu ulardiki Siyasiy we qanun penlirige ayit mezmunlar, bu sahede tetqiqat élip baridighanlarni, Oy-xiyal we tepekkur arqiliq ilim-penning yip-yéngi seyipillirige yiteklep mangidu! Kilassik eserlerdin peyda bolghan yéngi chüshenche we telimatlar her yili yéngi chéchek achidighan we méwe béridighan derexning yéngi notisi we shaxlirigha oxshash peyda bolup, insaniyet jemiyitining tereqqiyati üchün türtkilik rol oynaydu. Al-Farabining eserliri yene dewlet erkanliri, alimlar, siyasetchiler we awam-puxralargha özlirining kimligini tonitidu. Bu eserler uningdin bashqa eser autorliri bashtin kechürgen ijtimayi pakitlar we tejiribe-sawaqlarni xulasilighan jümliler biz oqurmenlerge qandaq qilip téximu piship yétilish heqqide eqil ügütidu we qandaq qilip yaxshi bashqurghuchi, qandaq qilip yaxshi bashqurulghuchu we qandaq qilip bashqurghuchi we bashqurulghuchi ottursida yaxshi bir elchi bolalaydighanlighimiz toghrisida bezi aktip körsetmiler bilen teminledu. Biz Uyghuristanliqlar tarixtin béri Pelesepe we Logika penlirige ehmiyet bérip kelgen xeliqlwerbiz! Shunga tariximizda Al-Farabi, Bruni, Ibin-Sina, Ahmet Yesiwiy, Jalaliddin Rumi, Ahmet Yesiwi we Yüsüp Xas Hajiptek peylasoplar izchil halda chiqip turghan. Biz tariximizgha qaraydighan bolsaq Uyghur xelqining Insaniyet jemiyitining özgirishi, medeniyetning tereqqiyati we milliy hayatimzdiki barliq ijabiy we selbiy hadisilerge Pelesepe, Théologiye, Étika, Edebiyat, Sennet, Logika we Siyasetshunasliq arqiliq uyghun pikriy jehettin yol tapqanlighini özimizning eqil közi arqiliq köreleymiz! Dunya Kirzis ichide turiwatidu. Uyghuristan xelqi tarixta körülmigen xirisqa duchar boldi. Bugün dunyada uchur we téxnologiyeni asas qilghan hayatliq uslubining tereqqiyatigha xelqimiz kona bilimler we diniy étiqat métodlir bilen chara tapalmaydighan weziyetke duch keldi. Uyghurlar béshigha kelgen qara künlerning qandaq derijide özi üchün paydisiz ikenlikige qarimay, milliy mawjutlighini qandaq qilip qoghdap qélish heqqide eneniwiy medeeniyiti we bugünki dunya medeniyitidin paydilinip, pelesepiwiy, siyasiy we iqtisadiy meselilerni hel qilishning chare-tedbirlirini tépip chiqishi lazim! Uyghur xelqi bir tereptin musemlikidin, bir tereptin assimilatsiyedin, yene bir tereptin érqiqirghinchiliqtin, yene bir tereptin Kultural qirghinchilqtin özini mudapiye qilsh üchün shexsiy, aile, jemet we kolliktip jehette küchlük riqabet ichide qaldi. Uyghuristan xelqi Kündilik hayatta jiddiy éhtiyaj sewebidin özini, ailisini, jemetini, millitini qoghdap qélish üchün janliqlarda tebiy bar bolghan rohiy, zéhniy we eqliy énirgiyeni ishqa salimen, deydiken milliy medeniyet xezinimizdin paydiliq engüshterlerni izdep tépishi, bu ghayini ishqa ashurushta Al-Farabi qatarliq büyük ejdatlirimizning kishlik hayat, aile, jemet, millet we dewlet heqqidiki insaniyet ortaq köngül bölidighan meselilirige ahit telimatlirigha diqqitini yighip, özi, ailisi, jemeti, jemiyiti we muhiti heqqide bolupmu millitining teqdiri heqqide chongqur oylinishi lazim!
Al-Farabining „Tékistler Kitabi yeni Kitabul Huruf“ Kitabi Heqqide Büyük Türk-Islam peylasopi Al-Farabining „Xetler Kitabi“ (Kitâbu’l-Hurûf) namliq bu esiri Yunan peylasopi Aristotilesning métafizikiliq pesepesining tesiri asasida yézilip, yorughluqqa chiqqan bolup, eserning bir yiltizi qedimqi uyghur medenyitige, yene bir yiltizi Yunan pelesepisige tutashqan. Al-Farabining pelesepiwi telimati dunya pelesepe tarixida muhim orunni igileydu. Peylasop Al-Farabining eserliri we eserliride algha sürülgen oy-pikirliri teripidin chongqur oylan´ghanda, uni chüshinish we uning pelesepe tariximizdiki nopuzini békitishte qiyinchiliq we mesile barliqi bilen alahide közge körün’gen téma bu eserning tékistning Aristotilestin biwaste kelgenligi yaki Al-Farabining esiri ikenligi heqqidiki téma bolup, bu eserni Türükche neshirge hazirlighan Farabishunaslar eserni Aristotlesning emes belki Al-Farabining esiri, dep höküm qiliship, eser heqqidiki talash tartish we shühbilerni bir terepke qayrip turup, eserni ishench bilen „Al-Farabi métafizikisi“ digen nam bilenmu tilgha élin´ghan. Qandaqla bolmisun, Al-Farabining „Tékistler Kitabi yeni Kitabul Huruf“ kitabning Aristotilning métafizikisigha ayit esirige pütünley oxshash qurulma we mezmun´gha ige dep qarsh hichqandaq bir emeliy pakit arqiliq delillenmigen! Qolimizgha hazirghiche yitip kelgen „Tékistler Kitabi yeni Kitabul Huruf“ kitabida, Ulugh alim, peylasop Al-Farabi özining özgiche uslubi rushen körünüp turidu. Ulugh alim Al-Farabi Bu „Tékistler Kitabi yeni Kitabul Huruf“ Esiridiki logika we métafizika bilen munasiwetlik mesililer qismen Aristotles eserlirining alahiydilikige ige bolghan bolsimu,-Bundaq bir hadisining bolishi ilgiri yashighan alimlar bilen kéyin yashighan alimlarning ijadiyet hayatidaki bir-birining iddiysige warisliq qilishqa munasiwetlik bolghan normal hadise- Eserdiki til bilen logika, jemiyet we hakimiyet, pelsepe bilen dewlet otturisidiki munasiwet qatarliq nurghun ilmiy meselilerni Autor özining eneniwiy pelesepiwi qarishi we qimmet qarashliri bilen ijabiy we ijadiy jehetlerdin bir terep qilidu. „Tékistler Kitabi yeni Kitabul Huruf“ namliq bu eser logikiliq we Antologiyilik tetqiqat meqsetide misal keltürülgen türlük sehipilerni sözmu söz, jümlimu jümle we abzasmu abzas tekshürüsh bilen bashlinidu, andin bu türlük hadisilerning bashqa tillarning we medediyetlerning kontékisinda we her xil tillarda qandaq ipadilinidighanliqini chüshendürüp, bu ilmiy hadisilerning medeniyet, til, logika we Antologiyelik hadisiler keltürüp chiqarghan parallil türlerning barliq cheklimiliridin halqip, pütkül insanlargha ortaq shekilde omumlashqanliqini tekitleydu. Al-Farabi uningdin bashqa „Tékistler Kitabi yeni Kitabul Huruf“, eserde bu türlerni yeni ilmiy hadisilerdiki medeniyet, til, logika we Antologiyelik hadisiler keltürüp chiqarghan parallil türlerining barliq cheklimiliridin ghelbilik halqip ötüp, pütkül insanlargha ortaq shekilde omumlashqanliqini,bir-birlep chongqurlap tekshürülüp, „madda“ , „tasadipiy“ , „nerse“ we „mewjutluq“ qatarliq métafizikiliq we logikiliq uqumlarnimu Türük pelesepesi we Yunan pelesepisini yughurup chüshendürüp, pelesepe tereqqiyatimizning kéyinki tereqqiyatini mustehhem asas bilen teminlgen. Téximu muhimi , Al-Farabi özining„Tékistler Kitabi yeni Kitabul Huruf“, eseride özining pelesepide yaratqan telimati, uslup métodigha asasen özgiche bolghan ijadiyet usulini qollunup, Al-Farabiyche métafizikadin logika , Al-Farabiche Logikadin Tilshunasliqqa, Al-Farabiche Girammatikadin Jemiyetshunasliqqa, Jemyetshunasliqtin siyaset ilimigiche, Siyasetshunasliqtin dewletchilikkkiche bolghan nurghun ilmiy meseliler heqqide Al-Farbiche öz köz qarashlarni bir-Bir birlep ilmiy halda insanlargha teqdim qilghan.
Al-Farabining „Fusulün Müntezea yeni Tallanghan bablar“ Kitabi Heqqide „Fusulün Müntezea yeni Tallanghan bablar“ digen eser Al-Farabining bizgiche yétip kelgen yene bir esiridur. Pelesepe medeniy milletlerning qanunidur. Insanlar yüksek deijide medeniyetleshkende qanun we diniy emir-meruplar küchtin qélip, jemiyetni étika we pelesepe idare qilidu! Pelesepini Insan pelsepisi, Ammiwi pelsepe yaki puqrawi ilim disimu bolidu. Chünki Insaniyet medeniyiti tereqqi qilghanche pelesepedemu yéngi yéngi shaxlar peyda bolup tereqqi qildi we Pelesepesiz Yashighili qettiy bolmaydighan bolup ketti. Pelesepe insanlarning xudadin, hakimiyettin, özining xeterlik Ego/Nefsidin we özidin küchlük bolghan sheyi we hadisilerdin özini qoghdishi we Xudani, Öz hakimiyitini, Kolliktip küch-qudiritini rezil küchlerdin we zalimlardin qoghdishi üchün yaritilghan ilahiy qanundur! „Fusulün Müntezea yeni Tallanghan bablar“, atliq bu eser yenila Al-Farabiyning bashqa eserlirige oxshshla özining ixtiyari qelem tewretken bashqa eserliridiki asasliq témilarni öz ichige alidu.Bu „Fusulün Müntezea yeni Tallanghan bablar„ namliq eserde Al-Farabi eserliridiki kona téma yeni dewletchilik, logika, Til, exlaq we siyasiy penler Al-Farabining asasliq qiziqidighan mezmunlar asasliq tetqiq qilin´ghan. „Fusûlün Müntezea, Yeni Tallanghan Bablar“, ilgiri „Fusulü’l-Medenî“ depmu Türükche élan qilinghaniken. Al-Farabining peylasoplargha xas salahiyette köngül bölüdighini Dewlet, Hakimiyet we Jemiyet bolup, weten we Milletsiz bu üch nerse özligidin mawjut bolup turalmaydu! Bu eser Uyghur dewletchilik iddiyside teng barawerlik, démokratiye, erkinlik we hüriyettin ibaret Islamiy ellerning asasiy mesililirige béghishlanghan muhim eserlirining yene biridur. „Fusulün Müntezea , Yeni Tallanghan Bablar“ namliq bu Kitabning témisi Xuddi „Qut Atghu Bilik“ke oxshashla insanlarning heq-hoquqi, dewletnig nopuzi, iqtidar muemmaliri, shexs we ijtima’iy shara’it we siyasiy iqtidarni mumkin qilidighan imkanlar yeni exlaq, qanun we siyaset qatarliq Témilargha béghishlap yézilghan; Al-Farabining meqsiti dewletni teshkil qilghan sheher we qishlaqlarni bashqurush, jemiyetning güllinishi, xelqining turmushini yaxshilash we xelqini bextke yéteklesh üchün zörür bolghan ishlar toghrisida pelesepe pirinsiplari asasida jemiyet ezalirigha telim-terbiye bérishtur. Al-Farabining bu prinsiplarnining neziriyiwi asasi asasliqi Yunan peylasopi Aplaton we Aristotilesning eserliridiki ilghar iddiyelerning tesirige uchrighan. Al-Farabining bu eseri yüz babtin terkib tapqan bolup, hejimi birqeder chong we nadir eserlerning biridur! Al-Farabining bu esiri arqiliq biz uning pelesepiwi sistemisini etrapliq tetqiq qilip, uning bibaha iddiysini bugünki riyallighimiz üchün xizmet qildurushimiz lazim!
Al-Farabining „Es-Siyasetü’l-Medeniyye yaki Mebadi’ül-Mevcudat“ Kitabi Heqqide Al-Farabining bizgiche yétip kelgen yene bir esiri „Es-Siyasetü’l-Medenye yaki Mebadi’ül-Mevcudat“ digen eserdur. Al-Farabining Türük-Islam pelsepisini métod, términologiye we téma jehettin tereqqi qildurghan „Es-Siyasetü’l Medeniye“ dep atalghan bu esiri siyasiy pelsepe, téologiye, edebiyat we sennetning asasliq alahiydiliklirining qandaq bolidighanlighi heqqide ilmiy izdinishlerni élip barghan.Al-Farabining bu esiri shu dewirdiki „El-Medinetü’l-Fadıla“ bilen ortaq témini ipadiligen bolsimmu, „Es-Siyasetü’l Medeniye“digen bueserde Al-Farabining Uyghur medeniyitini asas qilghan qarashliri namayand bolup turidu. Al-Farabi özining „Es-Siyasetü’l Medeniye“ namliq bu eserde insaniyet jemiyitining mewjut bolup turushning asasiy prinsiplirini asasi nuqta qilip turup, pütkül insaniyetke yeni pütkül millet we milletlerning chong kichik goruppilirigha hayatliq ata qilidighan pirinsiplar we mustehkem qa’idilerni tépip chiqish üchün pidakarliq bilen bash chökürüp izdinidu. Biz Uyghuristan xelqining her türlük insaniy kirzislirini yéngip chiqishta Ejdadimiz Al-Farabining „Es-Siyasetü’l Medeniye“ digen eseridiki aktip iddiyelerdin yeni teshebbuslardin janliq paydilinishimiz lazim!
Al-Farabining „Logika Ilimini tonushturush risalisi“ Yeni „Mantığa Giriş Risaleleri“ Kitabi Heqqide Logika herqandaq pelesepening kirish sözidur. Logikaliq tehlil, Matimatikaliq Hésaplash we Tilshunasliqqa Ayit Éniqlima qatarliqlarsiz Pelesepeni tesewwur qilghili bolmaydu. Logika, Matématika we Tilshunasliqqa Alaqidar Meseliler bolsa pelesepediki eng muhim ana témadur. Al-Farabi eserliri Sheriq medeniyitining jümlidin islam pelesepisining asasini yaratti. Herqandaq telimat özining ediologiyesini logikiliq, mathématikiliq we Tilshunasliqqa dayir qurallardin paydilinip ispatlashqa gheyret körsütidu. Al-Farabi bu „Logika Ilimini tonushturush risalisi“ Yeni „Mantığa Giriş Risaleleri“ eseride meselige logika nuqtisidin qarap, Isagogik (Kunst der Einführung in eine Wissenschaft, besonders die Lehre von der Entstehung der biblischen Bücher) Yeni ilmiy izdinish sennitidiki besh uniwérsal pirinsip asasida tehlil qilip, Isagogiktaki besh uniwérsal pirinsip we ular otturisidiki munasiwetlerni özining ilmi telimatliri asasida tekshürüsh élip baridu we Bu besh pirinsipning yéterlk emesligini otturgha atidu. Al-Farabi bu eserde ilmiy izdinishte lewzi we lewizning türliri, testiqler arisidiki periqler, qıyas we qıyasqa alaqidar bolghan maharetler, mantıq, liksika, Morpologiy, sintakis we grammatika ottursidiki munasiwet we insan lewızlerining delaletige oxshash biryürüsh konalar tetqiqat objékti qilin´ghan. Bu eserde yene ijdimayi, ilmiy we exlaqi sahelerge bérip chétilidighsn ilgiri, axiri, bashlinishi we songi, ihtimal, herhalda, indiodallliq we kolliktipliq kebi birqatar atalghularning ilmiy izdinish jehettin qandaq derijide bolidighanlighini ilim ehlige ügütishni asasliq meqset qilip, özining ijadiy pikirlirini tarixqa tenqidi nuqtinezerdin muamile qilish asasida chongqur analiz élip barghan. Bu kitapta Al-Farabining Logika ilimidiki yoqarqi témilarni téximu choqngqurlap tehlil qilish meqsidide, Alimning bu témilargha béghishlan´ghan türk tiligha terjime qilin´ghan ismi „Et-Tavtıa, El-Fusulü’l-Hamse“, „Kitbu Isaguci Ey El-Medhal“, „İhsau’l-Ulüm“ we „Et-Tenbih ala Sebili’s-Saade“atlıq eserlirı bu kitap bilen birlikte bir aragha ketürilip türkche neshir qilin´ghan. Bu eserlerning hemmiside Logikaning Al-Frabiningche mentiqening meqsidi, öz ichige alghan mezmunliri, oynaydighan roli, paydisi we ehmiyiti ilim mestaniliri üchün qayil qilarliq chüshendürülgen. Bu eserning Uyghur kilassik medeniyitini tetqiq qilish we Milliy medeeniyitimzni tereqqi qildurushtiki ehmiyiti intayin zordur!
Al-Farabining „Derijidin Tashqiri Dewlet El Medinatul Fazila“ Kitabi Heqqide Al-Farabining „Derijidin Tashqiri Dewlet El Medinatul Fazila“ esirining birinchi qismi „Medine munewwere Fazila“ ning témisi muellipning Allahgha bolghan qelben étiqadi bilen biwasite we udul munasiwetliktur. Al-Farabi eserning bu qismida islam enenillirini islahat qilish, xeliqaralashturush we zamaniwiylashturush terepdari ikenligini isharet qilghan.Al-Farabi bu eser arqiliq islam dunyasining köz qarashliridiki eneniwi islam idiyisi we ehli sünnetke tenqidi nuqtidin qarap, oqurmenlerning diqqitini ijtimayi islahat we yéngiliqperwerlik teshebbusi arqiliq aydinglitidu we jemiyet serxillirigha yéngiliq, islahat we tereqqiyat témilirida agahlandurushta bolup, jemiyet ezalirini tereqqiyat meselisige nuqtiliq diqqet qilishqa ehmiyet bérishni chüshendürüsh üchün tirishidu. Bu kitap eslide xaqaniye/Uyghur türkcheside yézilip kéyin Erepchige we Awropa tillirigha terjime qilin´ghan boishimu ihtimaldin anche yiraq emestur! Al-Farabi eserlirini ana tili Uyhurchi yazghan kéyin özi we bashqilar teripidin erep we parischigha terjime qilin´ghan bolishi mumkin. Mesele tarixning qara-boranliri we judunliri, ichki urush we tajawuzchilarning érqi we kultural qirghinchilighi, shundaqla ilim düshmenlirining qesten keltürüp chiqarghan kirzisliri sewebidin otturgha chiqqan jahalet yillirida Al-Farabining qolyazmiliri saqlinip qalalmighan. Shundaq déyishke boliduki, Al-Farabi xaraktéri we peziliti nuqtineziridin qarighanda özining köp sanliq eserlirini awal Uyghur/Xaqaniye Türkcheside yazmay qalmaydu, uning eserliridiki milliy qediriyet heiqiten bashqikarning hesitini qozghaydu. Hemme adeem bizdin eshundaq bir alim chiqsiken, dep qaraydu, shunga yat milletler uning eserlirige periqliq selbi we ijabiy tereplerdin yéqinlashqan bolup, orginal tékistlerge periqliq ademler her xil meqset we gherezlerde qol tegküzüp, melum özige mayil mezmunlarni ekligenligi eserlerning oxshimighan neshirliride melum bolup turidu. Al-Farabi eserlirining xilmu-xil neshirliride, Autorning esli orginal idiysige anche mas kelmeydighan nuqtalar, ilim sahesidikilerge nisbeten xuddi bir körünerlik kemtüklük süpitide namayan bolup turmaqta. Emma biz Uyghurlar Al-Farabining oxshimighan tillardiki terjimiliridiki iddiywi we meniwi omurutqadin, Alimning esli orginal eserlirining simasi we illiq tebessumini körüshimiz lazim!
Al-Farabining „Logikida ishlitilidighan Ibareler“ Kitabi Heqqide Al-Farabining „Logikida ishlitilidighan Ibareler“ kitabining meqsiti Tilshunasliq, Girammatika we Logikadiki aktiwal meselilerni bir terep qilishtur. Al-Farabi bu eserde tildiki sözlesh we yézish jeryanida isim, éniqlighuchi, toldurghuchi we xewerni qollunish usullirini ilmiy sherhiyleydu. Al-Farabi Uningdin bashqa ilmiy we bedihiy eserlerdeki Muqeddime, Xatime, Isim we atalghu, söz-ibare, abzast we jümle qatarliqlarni menisini bilmise bolmaydighan sözler da’irisige kirgüzüp, bezi jaylarda mexsus formulalar arqiliq alahiyde tekitlen´gen. Al-Farabining bu „Logikida ishlitilidighan Ibareler“ namliq Kitabida Muqeddime yeni Kirish söz we Xatime we xulase, so’al sorash we jawap bérishte qollunilidighan usullar, chareler, tedbirler, téxniklar ilmiy usulda sherhiylen´gen. Obyekitning Subyékti we söz menisidiki oramlirigha ayit tilshunasliq, Girammatika we Logikagha ayit ilmiy munasiwetlerni ishlitishtin burun perez qilish jehette öz qarashlirini otturgh qoyup, omumiy menalarni Isalogiyediki yeni tetqiqat méthodidiki besh unwérsal bölüsh we terkiblesh pirinsipigha baghlap oqutush usuli bolghan usuli qiyasni, uning türliri asasida sherhiylep chüshendürgen. Omumen qilip éytqanda, Al-Farabining bu „Logikida ishlitilidighan Ibareler“ namliq Kitabidiki asasliq meqset Girammatika, Tilshunasliq we Logika qatarliqlarghs alaqidar Pelesepiwiy mesililerni chongqurlap tetqiq qilishtur! Al-Frabi bu eser arqiliq ilim tehsili, notuq we oqutush sahesige munasiwetlik bir qisim usul, chare, tedbir we téxnikilarni tonushturushni meqset quilidu. Al-Frabi Pelesepediki güzütish, oylash, tepekkur qilish qatarliqlargh éniqlima bérish arqiliq pelesepediki logika sennitini Girammatika, Tilshunasliq pirinsipliri asasida oqush, ügünish we ügütüsh ishlirigha tedbiqlashtiki qiyinchiliqlarni asanlashturushni hel qilish charisini tapqan. Al-Farabi shu arqiliq abstrakt meselilerni insan tepekkurda qandaq tesewwur qilip we hissiy shekil hasil qilishni, bezi uqumlarning subyektidiki amillargha asasen oqughuchilar we Anglighuchilargha qulayliq yaritip bérishni asasiy meqset qilghan. Al-Farabining bu „Logikida ishlitilidighan Ibareler“ namliq Kitap oqurmenlerni logika ilmining alahiydilikini chüshüneleydighan irade rohiy küch bilen teminleydu. Al-Farabining bu „Logikida ishlitilidighan Ibareler“ namliq Kitabi yene Grammatika, Tilshunasliq we Logikining alahide sahelirini periqlendürüsh we igiligen métodlarni kündilik turmushtiki söhbetler, diyaloglar we notuqlarning sirtida, ilim-pendiki abstirakt mesellerge alaqidar téxnikiliq söhbet, diyalog we notuqlarning barliqini ilmiy usullar bilen bayan qilish arqiliq, Oqurmenlerni turmushtiki we kitaplardiki tillardin bashqa oxshimighan sewiye we menadiki Söz-Ibare dunyasigha bashlap kirip, Pelesepe, Isitika, Tilshunasliq, Girammatika penliri heqqide bilim ashurushni meqset qilghan kishilerge ming yildin kéyinmu waqti ötmeydighan ilmiy pikirlerni textim qilidu. Yoqarqilar Al-Farabining künimizgiche yétip kelgen we Türkche neshir qilinghan eserliri bolup hemmisi pelesepe, siyaset we logikagha ayit eserlerdur. Ulugh alim Al-Farabining yene Méditsina, Matématika, Muzikashunasliq, Kozmologiye, Astérnomiye, Theologiye we tesewup heqqide yazghan eserlirining barlighi melum! 1-Al-Farabi we Muzikashunasliq: Al-Farabi muzika alimi bolup, muzikashunasliq heqqide ayrim eserlerni yazghan. Al-Farabining Kitabul al-Musiqa al-kabir yeni Muzika qamusi digen kitabi, uning muzika heqqide yazghan eserlirining ichide témisi keng mezmuni chongqur, ilmiyligi yoquri wekil xaraktérgha ige eser bolup, Trükche, erepche we Parische tillarda muzika ilmi chüshendürülgen nezeriyiwi eserdur. Sein Kitāb al-Mūsīqā al-kabīr (Großes Buch der Musik) gilt als umfassendste und grundlegende Schrift der „irano-arabo-türkischen“[8] Musiktheorie und Musiksystematik. Bu eserde Alim özining dunya qarashlirini téximu ilgirligen halda tebi pen bilimlirini ishqa sélip chüshendürüp tebiyet, logika, pelesepe we muzika ottursidiki munasiwetlerni supizimgha yeni tesewwup ilimigha ayit muzikiashunasliqqa yéqin bir xil uslubta bayan qilghan. Al-Farabi dewrige kelgüche ottura sheriqte Yunan peylasopi Pifagor (BC 580-BC 500) ning muzika nezeriyesi üstünlikke igeidi. Pifagor dunyaning nigizi mkiqdar deydighan idiyalistik qrashqa pelesepe tarixida tunji bolup asas salghan peylasop idi. Pifagorche bolghanda miqdar mahayet, miqdar tertip, miqdar güzellikidi. Pifagor özining miqdar közqarishini asman jisimlirigha tedbiq qilip, muzika asman jisimlirning herkitidin peyda bolghan, dep yazghan. Pifagorche bolghanda miqdar asman jisimlirida qandaq rol oynisa adem bedinidemu shundaq rol oynaydu, deep qarayti. Pifagor yene miqdar tanasipliridin muzikiliq araliq yeni intérwal kélip chiqqan, dep qarayti. Yunan peylasopi Pitolomiy bolsa muzikiliq nezeriyesi jehette Pifagorgha warisliq qilip, Awropa we Ottura sheriqning muzika sistémisini shekillendürdi. Platon (BC 428-BC 347) yashighan dewir Yunanistanda awal Soqrates (BC 469-BC 399) ning, andin özining we andin Aristotles (BC 384-BC 322)ning pelesepesimu yéyilghan bir dewir idi. Platon Pelesepe mektiwi digen Akadémiyeni qurup, özining Pelesepe, Méthaphysika, dewletchilik we éthika heqqidiki nadir nezeriyelirini terghip qilghanidi. Platon biz tilgha alghan yoqarqi eserlerde heqiqet üstide izdinip, qanuniyetler we mahayet heqqide ijabiy pikirlerni otturgha atqanidi. Platon dewrige kelgende Yunanistanning muzika nezeriyisi izchil tereqqi qilip Pifagur dewridiki séstima shekillen´gen bolsa, miladidin burunqi 200-yillargha kelgende yéngi Platonizimchilarning teshebbusi bilen muzikashunasliqta yéngiliqlar peyda boldi. Yéngiliqchilar wekili bolghan sennetkarlar xuda dunyani miqdarlar we uning nisbetleri boyinche yaratqan, Güzellik madda emes belki miqdarning sholisidur, Miqdarning sholisi bolsa xudaning nuridur, deydighan pelesepiwi teshebbus küchiyip, Platonizimchilarning tesiri yene dunyaagha yéyilishqa bashlidi. Türk-Islam dunyasida Yéngi Platonizimchilarning iddiysi Pifagorchilarning teshebbusliri bilen gireliship pelesepe we sennet saheside gireliship, muzikini asman jisimlirining orun, daire we buruchliri boyinche izahlaydighan mkiqdar eqidichiligi otturgha chiqti. Al-Farabi Pifagurchiliq we Yéngi Platonizimning muzika nezeriyilirini Pelesepilik, Méthaphizikiliq we Matématikiliq we Sennetkarliq nuqtisidn tetqiq qilip, Awazning Muzikiliq awaz we Phizikiliq awaz dep ikkige bölünidighanlighini pelesepe tarixida tunji bolup ilmiy halda otturgha qoyup, Pifagur we Yéngi Platonizimchi muzika nezeriyesini pütünley aghdurup tashlidi. Al-Farabi awazni maddining herkitige baghlap Girammatikiliq, logikiliq, matériyalistikiliq we diyaliktikiliq qanuniyetler asasida izahlap, Pifagurning abistirakitlashqan miqdar awazni keltürüp chiqiridighan menbe, digen dogma qarishini tenqitlidi. Al-Farabi bolsa awazni miqdar emes herkettiki maddilarning sürkülishidin peyda bolghan riyaksiyadin peyda bolghan, meningche heriket Sobistansiyening bir menbiyi bolghandek, oxshashla waqitta awazningmu menbiyidur, dep qaridi. Al-Farabi yene awazni ilmiy usulda phizikiliq awaz we Muzikaliq awaz dep pen we sennet nuqtisidin ayrighandin bashqa, Phizikaliq we Muzikashunasliq nuqtisidin Awazdiki takiti, udar we rétimigha qarap yoquri chastutiliq awaz, ottura chastutiliq awaz we töwen chastutiliq awaz deep üchke böldi wes hu asasta ilgirkilerning muzika san we miqdarlarning sholisi, xudaning nuridin kélip chiqqan dep qaraydighan dogma nezeriyisini ilmiy usulda tüp yiltizidn inkar qildi! Al-Farabi yene Insanlarning zihni, tuyghusi we sezgüsining phizikiliq we Muzikiliq awazlarni periq itishtiki nazuk we inchike tereplirini asasiy orun´gha qoyup tetqiq qildi! Al-Farabi anglash sezgüsi barliq insani sezgülerge oxshash tebiyi we gheyri tebiyi amillargha baghliq bolidu, tebiyettiki istitik güzellik pirinsipigha uyghun bolghan tebiyi awazlar ademge güzellik we hozur tuyghusi berse, tebiyettiki istitik güzellik pirinsipigha uyghun bolmighan gheyri tebiyi awazlar ademge yirginish we seskinish tuyghusi beridu, dep qarap muzika nezeriyisining ilmi asasini turghuzidu! Alimlarning „Al-Harazemi we Al-Farabi“ namliq eserde bergen melumatigha qarighanda Al-Farabi Muzika we Muzikashunasliq nezeriyisige ayit yetmishtin artuq ilmiy eser yazghanlighi qeyit qilin´ghan. Al-Farabining yene bir töhpisi muzika bilen notuqning, intonatsiye bilen Aktisentning, ilham bilen hisiyatning, hayajan bilen lérik tuyghuning munasiwetlirini ilgiri körülüp baqmighan derijide ilmiy sherhiylep, muzika bilen sennet, muzika bilen edebiyat, muzika bilen keypiyat, muzika bilen kündilik hayat ottursidiki munasiwet we baghlinishlarni awazning menbiyi, kélip chiqishi, éqishi we tarqilishi qatarliqlarni chongqurlap tetqiq qildi. Al-Farabi awazning menbiyi, shekillinishi we tarqilishini garmonik dep qarap, awazlarning zichlighi we tarqaqlighigha qarap, bérikme awazlarda garmoniye, ahang, neghme we mélodiye qatarliqlarning zirzerwigiche sistémaliq shekilde bayan qilghan. Al-Farabi yene Muzika güzellik, exlaq we étiqatni hayati küchke ige qilidu, insanda ademiylik, wijdan we ghurur shekillendüridu, dep qarap, Muzikining marangozluq hüniri, yaghachni lahiyelesh senniti shundaqla edebiyat we usul senniti bilen bolghan munasiwetlirini etrapliq sherileydu! Al-Farabi muzikashunasliqni özining telimatlirining qelbige qoyup tetqiq qilip, Uyghur medeeniyitining arqida qalghan mmilletlerdin periqliq halda muzikashunasliq derijiside tereqqi qilishigha asas salghan. Al-Farabining Uyghur xelqining muzikini jandin eziz körüdighan, naxsha usuldin kündilik hayatida ayrilalmaydighan milli xaraktérining namayendisi ikenligini, Uyghur millitining mol, rengdar we mezmunluq bolghan edebiyat-sennet ghezinisidin éniq körüwalalaymiz! Al-Farabi özining sennet, muzika we meditsina heqqide yazghan eserliride muzikaning insan bedini we rohigha saghlamliq tereptin körsütidighan tesiri heqqide toxtlghan. Al-Farabi yene sennetning meniwi tesirige qarap muzikani xushalliq peyda qilidighan muzika, Muhabbet we söygü peyda qillidighan muzika we tesewwur we tepekkur oyghitidighan muzika dep üch türge ayrighan. Al-Farabi kisellik we aghriq azabi rohni ajizlashturidu, Ajiz roh kisellikni küchlendürüp baridu, Kisellikni dawalash üchün awal muzika arqiliq rohni dawalap, meniwi amillarning maddi amillarning peyda bolishigha sewepchi bolidighan usullarni qollinish lazim,-dep otturgha qoyghan. Uyghur 12 ikki muqami Al-Farabining Pelesepe séstimisi asasida tereqqi qildi, retlendi we meniwi istimalda 1000 yillardin béri turup keldi. Al-Farabi Uyghurlarda bugüngiche pahal qollunip kéliwatqan chalghu eswaplardin Qalun, Ney, Rawap, Du, sattar, Dumbaq, Dap, Burgha, Sunnay we Ghijek qatarliqlarni we ularning awazini tertip boyinche tetqiq qilip chiqqan. Melumatlargha qarighanda Qalun, Ud/Berbap we Ghijek (Tarixi ghijek asasida qaytidin islah qilinghan) ni Al-Farabi özining muzika nezeriyesige uyghun halda yasighan bolup, özi muzika yézip eshu chalghu eswaplarda özi orunlighan. Al-Farabining muzika ijadiyiti heqqide tepsili melumatlar yoq bolup, bizgiche „Tarixi Musiquyun“ esiri arqiliq yétip kelgen melumatlardin qarighanda Uyghur 12 Muqami terkiwidiki „Iraq“, „Rak“, „Ushaq“, We „Özhal“ qatarliq muqamlarning ijadiyetchi Al-Farabi iken! Uningdin bashqa alahiyde tekitlep qoyidighan ish Al-Farabidin awal Erep-Paris Muzikialiri 9 Küy Bolup, Al-Farabi dewride bu küyler köpeytilip 17 ge chiqirilghan. Hazir ottura sheriqte qolluniliwatqan chalghu-eswaplarning tolisi Al-Farabidin burun we Kéyin Uyghurlar arqiliq awal ottura sheriqqe andin Awropagha tarqalghan we waryantliri rayon alahiydiliklirige qarap ishlepchiqirilghan. Al-Farabi eserliride Uyghur chalghu eswaplirdin Dutar, Tanbur, Ney we Ud qatarliqlarni köpraq misal keltürgen bolup, Uning eserliride algha sürgen iddiye Uyghur 12 Muqami we Uyghur xeliq naxsha muzikilirining kéyinki tereqqiyatigha keskin tesir körsetken. Tarixi melumatlardin Qarighanda Uyghur Qalunini Al-Farabi özi yasap chiqqan bolup, bu chalghu eswabita muellip chong dewletlik paaliyetlerde özi yazghan muzikilarni chélip, awal meydandikilerni küldürüp, andin yighlitip, axirisida uxlutup qoyghanlighi qeyit qilin´ghan. Uyghur muzikiliridiki bezi ilmiy ipadilesh usulliri Erep we Paris muzikisi arqiliq yunan muzikisidin kirgen alametler bolup, bu jehette Al-Farabi Uyghur muzika senntining Awropa senniti bilen yéqinlishishigha wastiliq halda sewep bolup qalghan. Al-Farabi Yunan muzikaliri, Erep Muzikiliri we Paris Muzikilirini hawa, melodiye, retim we kompozitsiye qatarliq jehetlerdin körinerlik derijide islahat qilip we tereqqi qildurup insaniyet muzikashunaslighi we muzika ijadiyitining tereqqiyatigha ijabi töhpe qoshqan. 2- Al-Farabi we Méditsina: Meditsina bolsa Al-Farabi Pelesepesidiki gholluq shaxlarning biri, bolup, Uningda alimning méditsinaliq telimati pelesepiwi yol bilen ipadilen´gen. Alimlar Al-Farabining Insanning Saghlamlighi we Kisellikliri heqqide emeliy tejiribilerge tayinip bir yürüsh nezeriyelerni otturgha qoyghanlighini qeyit qilishqan. Al-Farabi Insandiki Saghlamliqqa we Kisellikke ayit bilimlerge munasiwetlik nezeriyisini janliqlarning organlirini emeliy misal keltürüp chüshendürüp, Kisellernimu xuddi penlerge oxshash xilmu-xil türlerge ayrighan. Bu kéyinche méditzinada nurghun shax we shahche penlerning kélip chiqishida asasliq rol oynighan. Al-Farabi yene Saghlamliqning derijisi, Kisellikning derijisi we Dawalash Usullirining derijisi heqqide inchike we chongqur toxtulup, Gheripning we Sheriqning Aristotlestin kéyinki tip ilimining ilmiy isximisini, ölchemi we pirinsiplirini pelesepiwiy nezer bilen lahiyelep chiqqan. Al-Farabi Meditsinani saghlamliq kategoriyesi we Kisellik kategoriyesi dep ikkige ayrighandin bashqa, kilinikiliq dawalash jeryanini Késelni tekshüresh, Késelni tonush, Késelge dora yézish, Késelni ozuqlandurush dep tört basquchqa bölgen. Alim Al-Farabi uningdin bashqa Kiselni her türlik métodlarda béqish, kütüsh, perwish qilish we dawalash chare-tedbirliri pilan, programma we piraktik jeryanlar heqqide sistemliq we pirogrammiliq toxtalghan. Al-Farabi Aristotlesning kilinikiliq dawalashtiki qarashlirini Yunan alimi Galinning nezeriyisini inkar qilish asasida teshebbus qilip, diyagnoz, bilish, dora bérish we kütüsh jehettiki özining birqatar ilghar we yéngiche qarashlirini otturgha qoyghan. Al-Farabining meqsidi Meditsinadiki özini qayil qilalmay kelgen birqatar meselilerge logikiliq tehliller arqiliq pelesepedin jawap tépish idi. Al-Farabi shunga Yunan peylasoplarining iddiysi we nezeriyeliri heqqide téximu chongqurlap izdinip, Aristotles pelesepisidiki yürek rohning merkizi telimatini asas qilip turup, Galenning Meditsina bilen pelesepeni baghlap turup chüshendürisidiki adem bedinining saghlamlighi bilen melum bir organning biwaste baghlinishi bar, digen qarishini Özining tebiyet pelesepisidiki tebiyet hadisiliri we maddalarning ottursidiki garmonik baghlinishning insan organliridamu küchke ige ikenligini, herqaysi organlarning saghlamlighining öz aldigha bar bolghan bezi shertlerge tayan´ghandin bashqa öz-ara bir biri bilen baghlinishliq ikenlikini otturgha qoyidu. Al-Farabi yene Aristotles pelesepesini, Hem Galinning insanning saghlamlighi we kiselligi, shundaqla dawalash heqqdiki zamanning cheklimisi tüpeylidin otturgha chiqqan birtereplime köz qarashliridiki passip amillarni inkar qilip we aktip élimintlarni yéngilap, Medintzin tereqqiyatining kéyinki esirlerdiki yölünishige nisbeten toghra nishan békitip beridu! Al-Farabining Meditsina heqqide Galin we Aristotlesni asas qilip turup élip barghan ilmiy izdinishliri hazirghiche Uyghur milliy tibabitidiki saghlamliq, késellik, diyagnuz, bilish, dora yézish, dawalash, kütüsh we perwish qilish shundaqla ozuqlandurush qatarliq tereplerde qollunilip kélinmekte! Al-Farabining ustazi Aristotles yürek rohning merkizi bolup, beden bilen bolghan meniwi baghlinishni belgüleydu, dep qaraydu. Galin Bolsa roh we pikirning menbiyi ménge arqiliq ishqa ashidu, dep qaraydu. Kishining diqqitini qozghaydighini Al-Farbining Ilgiri ötken ikki alimning ilmiy izdinishlirini asas qilip, özining méditsinadiki telimatini ulugh alimlargha xas jüret bilen dadil otturgha qoyghanlighidur! Méngening Al-Farabining qarishiche roli yürekningkige qarighanda roh we meniwiyet bilen alaqisi téximu küchlük bolup, minge bilen yürek beden we rohning qumandanliq merkizi bolup, bular his-tuyghu we pikir, qan we hawani qobul qilish we toshushta öz aldigha emes, belki qan tomurlar, öpke, jiger we börek qatarliq yene nurghun organlardin paydilinip, andin hayatliq dawamlishidu! Bulargha qarisaq Al-Farabining pütün dunyagha tesir körsetken Pelesepe séstimisida Meditsina ilimining ( Im medizinischen Bereich zeigt sich erneut ein Kernpunkt des farabianischen Gedankengebäudes, nämlich der auch als Monarchismus bezeichnete Rückgriff auf ein zentrales, alles regelndes Element. Zur Naturwissenschaft rechnete Farabi nur die Kenntnis der Körperteile, die Arten der Gesundheit und die Arten der Krankheit. Die anderen vier Teile -Diagnose, Kenntnis der Medikamente und Nahrungsmittel, Prophylaxe und Therapie- stellte er auf dieselbe Stufe wie die Kochkunst oder das Schmiedehandwerk. Al-Fārābīs Ansichten zur Medizin beruhen auf einer Verteidigung der aristotelischen Lehre gegenüber der Lehre Galens. Ziel al-Fārābīs war es hierbei eine strenge Trennung der Philosophie von der Medizin vorzunehmen, da letztere aus al-Fārābīs Sicht nicht den hohen Standards der Philosophie und Logik entsprach. Galen hingegen betrachtete Medizin als untrennbar mit der Philosophie verbunden. In seiner Kritik Galens verwirft al-Fārābī dessen Annahme mehrerer den Körper steuernder Organe. Gemäß al-Fārābīs Analogie zwischen dem Aufbau des Universums und dem Aufbau der Details kann es nur ein herrschendes Organ geben, das den körperlichen Kreislauf reguliert. Für al-Fārābī entspricht dieses Organ dem Herzen, da das Herz über den Arterien den Körper mit Nährmitteln versorgt. Ebenso wird über das Herz die geistige Ineinanderwirkung mit dem Körper bewerkstelligt, denn das Herz ist, Aristoteles folgend, der Sitz der Seele, wohingegen das Gehirn nach aristotelischer Vorstellung irrelevant ist. In Hinblick auf die Medizin verwirft al-Fārābī den Weg empirischer Erkenntnis, um zu einem neuen Verständnis des Körpers zu gelangen. So lehnt er die Sektion von Leichen mit Verweis auf die Logik der ersten und zweiten Analytiken des Organons Aristoteles hatte, wie ebenfalls Galen, die Annahme vertreten, dass verschiedene Nervenstränge zum Gehirn führen. Aristoteles sah hier einen Sinn, der die fünf von ihm postulierten Sinne regierte. Dies wurde aber von al-Fārābī nicht rezipiert.) Xuddi muzikashunasliqqa oxshashla Nigizlik orunda turidighanlighini köreleymiz! Alimning ijadiyitide muhimliq jehette merkezdin orunalidu! Al-Farabi ademning bedini, rohi we pissixologiyesini tebi pen bilimliri arqiliq chüshendürüp, bu heqtiki neziriyisini öz pelesepe séstimisidki asasliq binalarning tüwrügige aylandurghan. 3- Al-Farabi we Kozmologiye/ Al-Farabi und Kozmologie: Al-Farabi we Kozmologiyesi Alimning Alem qarishi Astérnomiye, Anterpologiye, Sotsologiye we Étika heqqidiki pelesepiwi qarashlirini öz ichige alidu! Al-Farabi özining Uyghur medeniyiti, Yunan medeniyiti we Islami eqidilerni baza qilip shekillendürgen Pelesepiwi séstimisi arqiliq sheriqning dangliq pelesepisi Islam pelesepisining ming yillardin béri julasini yoqatmay kelgen muhteshem binasini qurup chiqti. Al-Farabi Ulugh alim Al-Kindining pelesepidiki Petolomi, Yéngi Pilatoninizim we Aristotles enenisi asasida özining pelesepe sistemisining asternomiye we asterlogiyelik témalirini béyitip, pütkül pilanétilarning yerni aylinip heriket qiklidighanlighini, yersharining quyashni merkez qilip, öz oqining etrapida chörgileydighanlighidin ibaret Yershari merkezi telimatini otturgha qoydi. Al-Farabining qarishiche alem tengrining iradisi bilen qayidilik halda bir tertip ichige organize qilin´ghan bolup, biz bilidighan barrliq pilanétlar ashu quyash séstimisida shu pirinsip boyiche mutleq we nisbi turghun shekilde herket qilip, mawjutlighini bir-birini shert qilghan halda dawamlashturidu! Adem we Adem organliri tebiyettiki eshu qanuniyetning ichide bir pütünlük ichide mawjutligini we hayaatlighini sürdüridu! Shunga alemdiki madda we roh, his-tuyghu we pikir, hésiyat we heriket qatarliqlar adem we janliqlar bedinidiki madda we roh, his-tuyghu we pikir, hésiyat we heriket qatarliqlar bilen üstimu-üstige chüshidu! Al-Farabining pelesepiwi séstimisida alimning tebiyetshunsliq heqqidiki telimatliri asasliq orunda turidu. Alimningche bolghanda tebiyetni bilish tebiyi penlerni rawajlandurush bilen ishqa ashidu. Tebi penlerge alaqidar bilimlerde matématikiliq we Logikaliq bilimler asasiy orundadur. Ulugh alim Al-Farabi dewride Türük-Islam dunyasi medeniyetning eng güllen´gen sewiyesini yaratqanidi. Matématika, Logika we Edebiyat-Sennet mislisiz derijide tereqqi qilghanidi. Al-Farabi Yunan medeniyiti asasida tereqqi qilghan Türük-Islam medeniyitining türütkiside tebiyi pen´ge ayit nurghun yashi eserlerni yazghan bolup, bu eserlerning ichide uning matématika we Logikagha ayit „Penlerning türlerge ayrilishi“, Kilassik astironom Klawdiye Ptoléméyning „Almagésta“ esirige Alim teripidin yézilghan „Sherhi El Mejisiti“, Klawdiye Ptoléméyning „Ilawe“ kitabigha sherhi shekilde yézilghan „Kitabul Lewhiq“ namliq esiri, „Éwklidning 1-, we 5- Kitapliridiki Qiyin Meselilerge Sherhi“, „Géométiriyelik Nazuk Shekillerning Rohiy Usulliri we Maddiy Sirliri“, „Seyyariler Heqqidiki Söhbetlerdeki Toghraliq we Xataliqlar Toghrisida“, „Arifmétika Muqeddimisi“, Tesewwurluq Géométiriyege Muqeddime“ we „Boshluq we Miqdar“ qatarliq eserlirimu bardur. Al-Farabi öz dewrining dangliq Matématiki we Hekimi idi. Méditsinaliq meselilerde Al-Farabi Sanliq munasiwetlerni, maddi munasiwetlerning abistirakitlashqan ipadilinish shekli, dep qarighan. Al-Farabi shunga „Tebiyet ilmi özidin bashqa ilimlerge qarighanda shu qeder keng dayirilik, köp mezmunluq we chongqur pikirlik ikenki, uni tebiyet ilimi arqiliq maddi dunyada peyda qilghili bolidighan netijiler sewebidin heqiqiten zewiq we shewiq bilen ügünishke erziydu,“- dep Yazghan. Al-Farabi Matématikini san we miqdar bilen bolghan munasiwitige qarap Aripmétika, Shekil bilen bolghan munasiwitige qarap Géométiriye, Körüsh we Sizish jehettiki alahiydilikige asasen Optikalilq Matématika, Yultuzlar Heqqidiki munasiwetlirige qarap Astironomiye matématikisi, tebiyet we jemiyettiki Teqdir we Qismetler keltürüp chiqarghan yaxshiliq we yamanliq alametliri bilen bolghan munasiwetlirige qarap Astirologiye matimatikisi, Awaz bilen bolghan munasiwitige qarap muzika matimatikisi, ölchemler bilen bolghan munasiwitige qarap Istatistika, éghir jisimlar bilen bolghan munasiwitige qarap Méxanikaliq matématika qatarliq türlerge her xil türlerge ayrighan. Al-Farabi yene matématikada emeliy hésap we nezeriyiwi hésap chüshenchisini tunji bolup otturgha qoydi. Al-Farbi sanlar heqqidiki özige xash chüshenchilerni qoshush, élish, köpeytish we bölüsh, yiltizdin chiqirish we namelum sanlarni tépish…digendek mezmunlar asasida sherhiylep, san we miqdarlar heqqide toxtalghanda kéngeytilge san telimatini otturgha qoyup, Dunya matématika tarixigha zor töhpe qoshqan. Al-Farabi yene Özining ölchem bilen alaqidar bolghan Géométiriye pelesepesinimu shekillendürgen bolup, „Bu ilim ölchesh we lahiylesh ilmi bolup, bu ilim arqiliq yaghachchilar yaaghachni, Tömürchiler Tömürni, Zergerler Altunni, Heykeltirashlar tashni, Arxitektorlar qurulush matériyalliri we tamlarni ölcheyu; Yunanlar bolsa bu penni Géométiriye,- dep ataydu dep yazghan. Al-Farabi Gémométiriye emeliy géométiriye we nezeriyiei Géométiriye dep ikkige bölünidu, dep yazghan. Al-Farabi yene Ademler Géométiriye Arqiliq yerning astidiki we üstidiki Addiy jisimlardin tartip Astiral jisimlarni yeni Asman jisimlirini, téximu éniqraq éyitqanda yultuzlar we yultuzlarning herkitini hésaplap chiqqili bolidu,- dep yazghan. Al-Farabi yer astidiki, yer üstidiki we asmandiki maddalar eqilining otturgha chiqishida we bilishning tereqqiyatida kireklik bolghan muhim shertlerning biridur dep qarighan. Al- Farabi maddini tonush, chüshünish we tetqiq qilish jehette Büyük alim Al-Kindning pütünley tetürisiche madda boysundurghili bolmaydighan nerse emes, maddini körgili, tonighili, ölchigili we hésaplighili bolidu, dep qarighan. Al-Farabining qarishiche madda we Madda heqqidiki pikirler biwaste tengridin bolup, tengrining iradisidin sirittiki bilish bilishning yoq bolishi nedeni bilen madda we bilishning yamanliqning emes belki yaxshiliqníng alamti, dep qarighan. Al-Farabining Kozmologiye telimati Uning pelesepisige menbe bolghan Uyghur medeniyitidin, Hindi medeniyiti, Babilon medeniyiti, Misir medeniyiti we Yunan Medeniyetliridin qaynap chiqqan bolup, Qedimqi Métologiyeler, Diniy qisseler we Kilassik iddiyelerdin ozuq alghan. Al-Farabining Kozmologiyesining yene bir alahiydiliki Islamiy étiqat bilen yughururlup ketkenligi bilen alaqidardur. Al-Farabi perishtiler, peyghemberler, nebiler, ewliyalar, enbiyalar, duaxanlar we baxshilarning maddiyet, rohiyet we meniwiyet jehettiki ijabi pikir we tejiribilirini özining özining madda we rohni, ilham bilen meniwiyetni baghlap izahlighan islam dini pirinsiplirigha uyghun bolghan Kozmologiyelik we Tesswupqa ayit telimatliri üchün ünümlik xizmet qildurghan! Al-Farabi dunya tarixida Astironomiye we Astérlogiye pinining tereqqiyatigha eng küchlük tesir körsetken alimlarning biridur. Al-Farabi öz dewrigiche bolghan Astironomiye we Astérlogiyege ayit eserlerge tenqidi muamile qilip, Aristotles, Aplaton we Pitlomining Astironomiye we Astérlogiye heqqidiki nezeriyeliridin ilhamlinip, erkin tepekkur qilip özining bir qatar telimatlirini otturgha qoydi. Al-Farabining Astironomiye we Astérlogiye telimatida herqandaq ishqa qarisigha höküm qilmighachqa Logika we Matématika muhim rol oynidi. Al-Farabi özining „Yultuzlar Toghrisidaki Söhbetler“ Digen maqaliside Astironomiye we Astérlogiyede nimening toghra we nimening xatalighi heqqide etrapliq chüshendürüp, Meyli yer astidiki jisimlar, yer üstidiki jisimlar we asmandiki jisimlar bolsun hemmisining tört zattin terkip tapqanlighini, yer asti, üsti we asman jisimlirining yene heriket qanuniyetliring oxshash ikenligini buni tebiyi penler we logikaliq bilim arqiliq bilgili bolidighanlighini otturgha qoydi! Al-Farabi“ Sobistansiye öz qanuniyiti boyinche heriket qilidu. Sobistansiyening herkiti tiz, asta we otturahal dep üchke ayrilidu, biz buni Phizika, Arifmitika we Géométiriye arqiliq bileleymiz,“-dep yazghan. Al-Farabi Asternomiyege tebir bérip, „Asman jisimliri we ularning herkiti toghrisidiki ilim bolup, biz bu arqiliq seyyarilerning we bashqa yultuzlarning alayidiliki, qanuniyetliri we yolini bilip, shu arqiliq ularning ottursidiki yiraq we yéqinliqlarni, öz-ara tesirni, asman jisimlirining pesiller, aylar, hepteler we künler bilen bolghan munasiwetlirini tetqiq qilip bileleymiz,“-dep chüshendürgen! Al-Farabi ulugh alim Ptolomining „Almagésta“ we „Ilawe“ namliq ikki nadir esirni tunji qétim ijadiy yosunda sherhiylep, Astérnomiye pénining sheriqte güllinishige zor töhpe qoshti. Al-Farabining „Kitabul Mijiseti“ Digen esiri uning Astérnomiye témisidiki nadir eserlirining biri bolup, bu eser ottura esir métodikasining parlaq namayendisidur! Bu eserde ulugh alim Ptolomining „Almagésta“ we „Ilawe“ namliq ikki nadir esiri heqqide toxtululghan we tenqidi pikirler bilen birge özining ilghar qarashliri sherhiylen´gen. Melumki ulugh alim Ptolomining „Almagésta“ we „Ilawe“ namliq ikki nadir esiri qedimqi dunyaning Astérnomiyelik eser bolup, 13 qisimdin teshkil tapqan chong hejimlik qamustur! „Almagésta“da yer merkez telimati ilgiri sürülgen bolup, yer shar shekillik jisimdur, uni hawa qaplap turidu, yer alemning merkizide bolup herketlenmeydu, dep yézilghan. Al-Farabining „Kitabul Mijiseti“ Digen esiride Petolomining we Aristotilning yer merkez telimati we heriket heqqidiki qarashlirini tenqitlep, asman jisimlirining heriket qilidighanlighini, heriket we mawjutlughining bir-biri bilen alaqidar ikenligini otturgha qoyghan. Al-Farabi yene Asternomiye bilen Matématika ottursidiki munasiwet we baghlinishlarni tetqiqat qilip, bir qatar Géométiriyelik, Algebraliq we Terginométiriyelik ijadiy pikirlerni ijad qildi. Al-Farabi asman jisimlirining herkitining hawarayigha we janliqlarning pissixikisigha tesir körsütidighanlighini, tört pesil, issiq, soghaq we höl, quruqning ösümlüklerning yitilishi we haywanlarning köpüyishi, molluq, tebiyi apet we acharchiliq weyene toqluqning yüz bérishi, ademlerning bay we kembighel bolishi qatarliqlar bilen munasiwetlik ikenligini tetqiq qildi. Al-Farabi yene „Fizika asasliri heqqide“digen kitabida madda we uning herkitige munasiwetlik bolghan bu ulugh pen heqqide jiddi izdinish we tetqiqatlarni élip barghan. Alim madda we shekil, jisim we halet, heriket we küch, zaman we makan, Alem garmoniyesi, Optika, Muzika phizikisi, éghir jisimlar we pishang, binakarliq we ölchem qatarliqlar üstide mulahize élip barghan. Al-Farabi „Wakoum Heqqide“ digen Kitabida yene wakoum heqqide toxtulup, bu boshluqni mutleq boshluq, dep atidi. Alim emeliy tejiribe we logikaliq analizlar arqiliq özining közqarashlirini ispatlash üchün qan ter aqquzup, axirsida „Hawa bésimi“ we „Hawa bésimlirining perqi“din ibaret ikki nersini ijat qilip, insaniyet medeniyitige yütmes töhpe qoshti! Al-Farabi Phizika bilen alaqidar bolghan penlerdin Prognostika, Meditsin, Keng menidiki Phizika, Optika, Tarimchiliq, Kémesazliq, ximiye we eynekchilik heqqide sistémiliq tetqiqatlarni élip barghan. Al-Farabi özining „Kitab fi Wajibul Kimiya we Reddu ela Mubteliha“ yeni Ximiye ilimining zörürlgi we uni Inkar qilghuchikargha rediye, digen esiride Ximiye ilimi bilen Alxemiyening öz-ara perqini ajratti we al xémiyeni qattiq tenqitlep, ilmiy ximiyening tereqqiyati üchün yol achti! Al-Farabining pelesepe séstimisidki tebiyetshunasliqqa ayit bir qatar tengdishini asan tapqili bolmaydighan telimatlar we Alimning penlerni türge ayrish heqqidiki yéngiche nezeriyeliri yéqinqi eserlergiche dunyada, penlerni qandaq shekilde türlerge ayrishning asasliq qollanmisi süpitide ishlitilip keldi! Al-Farabi eserliri Rojer Bekon (1214-1280), Raymon Lulliy (1235-1315), Kopérnik (1473-1543) we Galiley (1564-1642) qatarliq jahanshomul alimlarning sheriq medeniyiti heqqidiki nadir derslikige aylan´ghan! 4-Menschliches Denken und Wissenschaften/Insan Tepekkuri we Ilim-Pen Al-Farabining bir pütün natoral pantézimliq pelsepewi sístémisida Insan tepekkuri we uning bilish jeryanidiki roli küchep tetqiq qili´ngghan. AL-Farabi telimatidiki mawjutluq we birdeklik nezeriyesi uning pelesepiwi sistémisining yiltizidur. Al-Farabi özining bilish nezeriyeside roh bilen maddaning, shekil bilen mezmunning, éghirliq bilen hejimnining baghlinishi ba, dep qaraydu. Al-Farabining bilish nezeriyesi Insan tepekkur tarixidiki bösüsh bolup, uni diniy riyalliq bilen penni riyalliqning ottursida yiqilmas bir altun köwrük diyishke tamamen bolidu. Al-Farabi birning ikkige bölünüsh pirinsipini keship qilghan bolup, roh arqiliq maddini, shekil arqiliq mezmunni, hejim arqiliq éghirliqni, massa arqiliq chong kichiklikni chetke qaqmayu. Al-Farabining pantézimliq tebiyet pelesepiside Uning penlerni türlerge ayrishi alahiyde közge tashlinip turidu. Alim dunyani, tebiyetni, jemyetni, rohiyetni, meniwiyetni, hayatni, ölümni, rohni we maddini ilim-pen arqiliq bilgili we Insaniyet üchün xizmet qildurghili bolidu, dep qarid. Alim Al-Farabi dunyani, tebiyetni, jemyetni, rohiyetni, meniwiyetni, hayatni, ölümni, rohni we maddini peqet bilimni türlerge ayrip tetqiq qilish arqiliq bilgili, chüshendürgili, hasil bolghan bilimlerni emeliyetke tedbiqlighili bolidighanlighini ispatlash üchün Yunan pelesepisidiki penlerni türge ayrish usulliridin paydilinip, bilimni yene inchike halda penlerge ayridi. Büyük alim Al-Farabi dunyadiki penlerni chong jehettin 1.Til heqqidiki ilimler; 2.Logika heqqidiki ilimler; 3.Matématikiliq ilimler; 4.Tebi Penler; 5. Ijtimayi penler dep besh goruppigha ayridi. Al-Farabi birinchi goruppadiki til ilimlirini mundaq 1.Fonitika: Yekke we addi Söz heqqidiki ilim.2. Istilistika, Liksika: Murekkep we qoshma sözler, Söz bérikmisi we jümliler heqqidiki ilim; 3.Natiqliq senniti: Addiy sözler bilen awazliq notuqlar heqqidiki ilim. 4. Morfologiye: Addi jümliler we Qoshma jümliler heqqidiki ilim; 5.Grammatika: Toghra yézish qayidillliri heqqidiki ilim; 6.Tilshunasliq: Toghra teleppuz qilish we ipadilesh qayidilliri toghrisidiki ilim; 7.Poiziye: Shieriyet ilmi; 8. Proza: Hikayichiliq senniti heqqidiki ilim qatarliq penlerge ayrighan Al-Farabi Matématika ilimini Arifmitikaliq matématika, Géométiriye, Optika matématikasi, Asternomiye matématikasi , Muzika matématikasi we Fizikaliq matématika, Integiral we extirnal matimatika, Méxaynikaliq matématika digen türlerge ayridi. Al-Farabi yene Fizikini Fizika we Mitafizika dep ikki türge ayridi. Al-Farabi Fizika we Mitafizikigha ayit ilimlerni yene: Fizikigha ayit ilimlerni 1.Omumiy tebiyet hadisilirini tetqiq qilishta ishlitilidighan Fizika ilim; 2.Murekkep jisimlarni peyda qilidighan addi jisimlarni tetqilq qilidighan Fizika ili; 3.Jisimlarning peyda bolishi we yoqulishini tetqiq qilidighan Fizika ilim; 4.Murekkep jisimlarning terkiwi, xususiyetliri, öz-ara tesirliri we alahiydiliklirini tetqiq qilidighan Fizika ilim; 5.Ayrim terkiplerdin shekillen´gen murekkep jisimlarning kélip chiqishi, öz-ara tesiri we tereqqiyatini tetqiq qilidighan Fizika ilim. 6.Murekkep jisimlarning bir jinisliq qisimlardin terkip tépishini tetqiq qilidighan Fizika pen. 7. Ösümlükshunasliqqa ayit Fizika ; 8.Haywanshunasliq Fizika ilmi qatarliq sekkiz türge ayridi. Mitafizikagha ayit ilimlarni: 1.Mawjut sheyi we hadisilerge ayit meselilerni tetqiq qilidighan métafizika; 2.Konkert penlerni ispatlash üchün xizmet qilidighan qayidiler we pirinsiplarni tetqiq qilidighan métafizika ilimi; 3. Jisimsiz yaki Gheyri jismani sheiy we hadisilerni, maddidin ayrilghan yaki gheyri maddi nersilerni tetqiq qilidighan Métafizikiliq ilim. Al-Farabi bu yerge kelgende dini, rohani we rohiy nersilerni közde tutqan bolup, Xuda, Perishte, Jin, Sheytan we bashqa jisim we jisimsiz heriket qilalaydighan mawjudatlarni tetqiq qilishni nezerde tutqan bolup, bu tetqiqatta islamiy eqidilerning pirinsiplirigha alahiyde hürmet körsetken halda pikirlirini bayan qilghan. Al-Farabi (Miladi 870-Miladi 950) yoqarqidek birqatar ilghar iddiyiliri bilen ilim-pen dunyaigha Büyük alim, Sheriqning Dahisi we ikkinchi Aristotles, dep nam chiqardi! Alim Al-Farabi dunyaning ilim-pen, Edebiyat-Sennet dunyasi bolupmu pelesepe dunyasida ghayet zor töhpe yaratqan aliy peylasopidur. Al-Farabi qanche ming yilliq Sheriq medeniyitini Ottura sheriq medeniyiti bilen, Ottura sheriq medeniyitini Awropa medeniyitini baghlap, ilim dunyasida dunyawiy bir sistima peyda qilip, Türük-Islam dunyasi medeniyet tarixining dewir bölgüch wekili bolupla qalmay, belki insaniyet medeniyet tarixidiki nuri pütün dunyani yoritidighan yoruq yultuzgha aylandi. Al-Farabi Yunan peylasopliridn Sokrates (Mb 469-Mb399), Aplaton (Mb 427-Mb 347), Aristoteles (Mb384-Mb322), Gherip pelesepisini ottura esir türük-islam dunyasigha élip kirip, Ottura esir Türk-Islam medeniyitini Gherip pelesepisining bulighi bolghan Yunan medeniyiti bilen yughurup, medeniyetlerni öz-ara bir-birige ulap derijidin tashqiri dunyawiy medeniyet séstimisini shekillendürdi! Konkiritraq qilip éyitqanda Dunya Bir-birini Al-Farabining Felesepe séstimisi arqiliq tonidi, chüshendi we birlikke keldi. Al-Farabi telimatida insan tepekkurining omurutqisi bolghan Pelesepe ilmi asasiy orunda turidu. Al-Farabining Pelesepe nezeriyisi heqqidiki eserlirimu dunyagha dangliq bolup, bulardin künimizgiche yétip kelgen „Pelesepe Atalghuliri we Menisi“, „Pelesepening Zörüriyiti“ we „Hikmet Göherliri Heqqide Risale“ qatarliq kitaplarni alahiyde misal qilip keltürsek bolidu. Al-Farabining telimatida uning pelesepe séstimisi alahiyde orun tutidu. Al-Farabining pelesepe telimati tomtaqla otturgha chiqip qalghan séstima emes. Al-Farabi pelesepe séstimisi yunanning köp xudaliq, ottura sheriqning noqul idiyalistik, misirning maddichiliq we hindistanning tesewupchiliq pelesepisige Uyghur medeniyitidiki tebiyetni merkez qilghan tengrichilik pelesepisi arqiliq tüztish we toluqlash élimintini yughurup, yer shari xaraktériliq nopuzlu derijidiki tunji dunyawi pelesepe séstimisini peyda qildi! Ilgiri insanlar pelesepe jehettin tebiyet we tarix diyaliktikisini logikiliq halda chüshenmeyti. Shunga qanche ming yillar dawamida insan tepekkuri we bilish jeryanida barliq hadisiler tengriler we muekkellerning bashqurishi asasida bolidu, dep qaraydighan Animizimliq, Hemme nerse tebiyettur, Xuda Tebiyetning del özidur dep qaraydighan Déizimliq we Ademdiki barliq pissixologiyelik we fizilogiyelik alahiydiliklerni ademning tüzülmisi we iqtidari keltürüp chiqiridu, dep qaraydighan Antripologizimliq tebiyetke choqunush bilen alaqidar bolghan pelesepe hökmaran bolup kelgen. Bu xil tebiyetchilik Al-Farabi dewrige kelgüche Yunan, Hindi, Zhongguo we Erep pelesepisi we metologiyeliridimu gewdilik halda ipadilinip turatti. Pelesepe Al-Farabi dewridin kéyin dewir bölgüch tereqqiyatlargha érishti. AL-Farabining Natoral fantizimliq pelesepe sistémisi Yunan pelesepisidiki gigant idiye Platonizim pelesepisinini, Dunyada nopuz qazan´ghan ottura sheriqche tebiyetshunasliqning bowisi hésaplan´ghan Al-Razi bilen Al-Kindi qatarliqlarning pelesepisi, Misir we Hindistanning noqul tesewupni birinchi orungha qoyidighan kalamizimi qatarliqlarni tenqitlesh asasida otturgha chiqip, insaniyet dunyasini qaplap turghan jahalet qarangghulighining tarqap kétishide ijabiy rol oynidi. Dunyadi barliq pelesepiwi Sistémlar „bar“ we „yoq“luq chüshenchisi qatarliqlarni izahlashtin bashlinidu. Sakyamuni birdin tümen tughilidu, tümen birning ichide turidu! Dunya bir bilen Tümenning aylishidin peyda bolghan, dep qaraydu. Aplaton özining onjektip idiyalistik pelesepisini idiyal his, tuyghu we chüshenchining mawjutlighidin bashlighan. Gérman peylasopi Georg Wilchelm Friedrich Hégél (1770-1831) özining heshemetlik pelesepisini Ayan/Sein nezeriyisidin bashlighan. Friederich Nietchi (1844-1900) „Üstün adem“, Segmud Freud (1856-1939) „Yoshurun Ang“, Martin Heidger (1889-1976) „Pissixik zaman“, Marx „Madda birlemchimu angmu“ digendek…Wakazalar. Bularning hemmisi peylasoplarning bar nerse bilen yoq nersini qandaq chüshendürüshte qollan´ghan métodlirigha ayit bolup, büyük alim Al-Farabi (870-950) özining Pantézimliq tebiyet pelesepisini otturgha qoyushta xuddi yoqarqi peylasoplardek „mawjudiyet“ nezeriyisini otturgha qoydi. Al-Farabi sheyi we hadisilerni mawjut we gheyri mawjut, dep ikkige ayridi. Mawjudiyetni étirap qilip, gheyri mawjudiyetni inkar qildi. Al-Farabining pelesepe nezeriyeside tengrining mawjutlighi yaki gheyri mawjutlighi heqqide bayanlar köp. Al-Farabi pelesepiside tengri yeni ilah pantézimliq tüs alghan bolup, bu idiye islam pelesepesidiki xudaning chüshendürilishide asasliq rol oynaydu. Al-Farabining Tengri Heqqidiki qarishi ne atizimchilargha, ne shu dewirning idiyalistlarning köz qarashlirigha oxshimayti. Al-Farabi tengri chüshenchisini natoral pantézimliq asasta islam eqidillirining pirinsipligha chüshürüp izahlidi. Alim Abdushkür Memetiminning bayan qilishiche Aristoteles heqqide Karil Markis toxtulup „Qedimqi zamanning eng ulugh muteppekkuri idi, diese, Friedrich Englis „Yunan peylasopliri ichide eng bilimlik kishi idi“ deydu. Profesor Abdushkur Memtimin özi Al-Farabining ustazi Arestotleske baha bérip, istixiyilik halda tebiyet diyaliktikisini otturgha qoyghan, deydu. Undaqta Al-Farabining Pantézimliq tebiyet pelesepisi eger Arestotlesning pelesepisinining rawaji bolsa, uhalda, Bu pelesepe qandaq bir pelesepe idi, qandaq qilip dunyawi telimatqa aylandi we Islam peselespisining hulini qurdi, digen témilarda uzaq ilmi tetqiqatlarni élip bérish kérek! Al-Farabi Xudaning mawjutlighini Iddiyalist we matérialist peylasoplargha oxshash söz oyuni qilish bilen emes, Pantézimliq yeni din bilen penni ret qilmaydighan Tengri mawjutdur, Tengri Tebiyetning özi emes, belki tebiyet bilenmu birdeklikke igedur digen métod arqiliq küchlük logikiliq usullar bilen Xudaning barlighini ispatlidi! Al-Farabi bu eserlerde Insan tepekkurining ghol hüjeyrisi bolghan pelesepini ichkirlep we etrapliq tetqiq qilidu. Bu eserlerde pelesepe ilmining tebiri, pelesepe ilmining éniqlimisi, pelesepe ilmining kélip chiqishi, pelesepe ilmining xaraktéri, pelesepe ilmining alahiydiliki, pelesepe ilmining ehmiyiti, pelesepe ilmining tarixi, pelesepe ilmining neziriyiwi asasi, pelesepe ilmining insan, aile, jemiyet we dewlet bilen bolghan alaqisi, yunan medeniyiti jümlidin yunan pelesepisining chüshendürilishi, pelesepe ilmining meqsidi, pelesepe ilmining tetqiqat objekti, pelesepe ilmining metodologiyesi, Soqrates, Aristotles we Aplaton qatarliq Ulugh peylasoplarning bolupmu Arestotlesning ilim-pen dunyasidiki orni, pelesepe bilen matematika, Asteronomiye, Meditsina, Logika, muzika, Tilshunasliq qatarliq ilimlarning munasiwertliri séstimiliq tetqiq qilin´ghan. Al-Farabining qarishiche Pelesepe tebiyet dunyasi we insaniyet jemiyiti toghrisida nigizlik bilimlerni béridighan alahiyde Ana pen bolup, uning barliq uqum we kategoriyeliri qayil qilarliq, éniq we ispatliq bolishi kérekidi. Al-Farabi Pelesepe ilimining objekti heqqide: Pelesepe sheyi we hadisilerning omumi qanuniyetliri, alahiydilikliri we xususiyetliri heqqidiki bilimdur. Pelesepe sheyi we hadisilerning omumi qanuniyetliri, alahiydilikliri we xususiyetlirini toghra tetqiq qilip chüshendürüsh üchün omumiy penlerge alaqidar bolghan ortaq nezeriyiwi bilimlerni tereqqi qildurishi; Pelesepe yene sheyi we hadisilerning omumi qanuniyetliri, alahiydilikliri we xususiyetlirini tetqiq qilish arqiliq objektif we sujektif dunya toghrisida etrapliq bilim jughlap uni insaniyetning bexit-saaditi üchün xizmet qildurush lazim, dep telim bergen! Al-Farabining insan tepekkurining iskiliti bolghan pelesepe telimatini uning Logika yeni Mentiqe ilimi heqqidiki ilmiy ijadiyetliridin ayrip qaarighili bolmaydu. Al-Farabi özining logika telimatigha Yunan pelesepisi arqiliq kirdi we Aristotles logikisini sherhilesh arqiliq öz pelesepe telimatining Logika séstimsini qurup chiqti. Aristotles özining logikagha ayit 8 parche esiride toghra tepekkur shertliri we qanunliri toghrisidiki ilim bolghan künimizdiki Formal logika pénige asas salghan. Aritotles Logikialiq tepekkurning üch asasi qanunini; yeni Birdeklik qanuni, Zitliq qanuni we Ikkining birdin gheyri bolmasliq qanuni otturgha qoyghan. Al-Farabi Aristotlesning bu üch qanuniggha warisliq qilghan halda, Ustazining Logika nezeriyisini béyitti, tereqqi qildurdi we jahanshomul shöhret qazandi. Al-Farabi Aristotlesning Logika heqqidiki „Katégoriye/Kitabul mequlat“, „Bariminas/Kitabul Ibare“, „Birinchi Analitika/Kitabul Qiyas“, „Ikkinchi Analitika/Kitabul Burhan“, „Topika/Kitabul mewazi“, „Ritorika/Kitabul Xitabe“, „Sofistika/Kitabul Sofisteiye“, „Poitika/Kitabul Shiér“ qatarliq 8 Esirini sheriq tillirigha terjime qilish we sherhiylesh, shundaqla atalghularni izahlash dawamida özining Logika telimatini shekkillendürdi. Bu jeryanda elip barghan ilmiy izdinishlirini „Kitabi Jemeul Menteqiye“ digen omumi nam astida „Mentiqe nezeriyisige dayir muqeddime“, „Mentiliqliq risalilerge muqeddime“, „Isagoka/Okkult we Izotirik penjiridin sheyi we hadisilerge ilmi qarash métodologiyesi“,“Katégoriye Heqqide Izahat“, „Perezler Heqqide Izahat“, „Analogiye/Sélishturush usuli nezeriyisi“, „Tehlil heqqide izahat“, „Saxtiliq heqqide Izahat“, „Ispatlash heqqide Izahat“, „Bes-Munazire heqqide Izahat“, „Natiqliq Senniti heqqide Izahat“ we yene „Poiziye/Shiériyet Senniti heqqide Izahat“ qatarliq kitaplarni, ulardin bashqa yene chong hejimlik eserlerdin „Büyük Logika/Kitabul Elke Birul Mentiqe“ we „Kichik Logika/Kitabul El Seghirul Mentiqe qatarliq Insan tepekkuri we ilim pen´ge biwaste munasiwetlik bolghan 14 parchidin artuq nadir eserlerni yazghan. Al-Farabi bu eserlerde özining Logika külliyat séstimisini yaritip, insanning bilish tarixida pelesepe we logika ilimining tereqqiyati üchün tarixta az körülidighan töhpilerni qoshti. Al-Farabi Til, Tepekkur, Uqum, Atalghu, Katégoriye we Éniqlima, Tebir, Qayide, pikir, muhakime, teswir, uqum, éniqlima, ispatlash, testiq, qatarliqlarni barliq penlerge tedbiqlashni otturgha qoyghan! Al-Farabining shundaq qilip, logikaliq külliyatida Logika chüshenchisini ilim-pen dunyasidiki barliq penlerning, jümlidin til we tepekkur nezeriyelirining hemmisige ghelbilik halda élip kirip, pen saheside inqilap xaraktérliq yéngiliq yaratti! Al-Farabi yene yoqarqi Logika ilimigha ayit 14 eserde Logika ilimini Aristotles Mitafizikisidin musteqil pen süpitide ayrip chiqip, bu penning nezeriyisi, pierinsipliri we qayidillirini békitip, Logika ilimining herqaysi penlerdeki heqiqetke yétish usuli we jeryanliri heqqidiki qayidilerini séstimiliq gewdilendürdi. Al-Farabining qarishiche logika peqet Pelesepege ayit pen bolmastin, Insan tepekkuridiki ilim-pen´ge bérip chétilidighan barliq ilmiy hadisilergemu, bolupmu toghra tepekkur qilish qanunliri, qayisdiliri we shertlirige alaqidar bolghan bir penidi. Al-Farabi uningdin bashqa yene barliq eserliride logika we tilshunasliqning muhimlighini tekitligen. Uningche bolghanda Logika Insan tepekkuri we Ilim-Penning asasi qurali bolup, logika arqiliq insanlarning téximu mediniylishidighanlighini, Logika arqiliq medeniyetlerni tereqqi qildurghili bolidighanlighi heqqide köplep telimatlarni bergen. Al-Farabi Eng bashta Uyghurlargha, Andin Türüklerge, Andin Islam Dunyasigha, Andin Insaniyet Alimige Mensup bolghan az uchraydighan Insklopedik Alimdur! Al-Farabi yashighan dewirde Dunyadiki Uyghurdin bashqa herqandaq millettin telimati, iddiyisi we dunya qarishi Al-Farabidek bir alim chiqmayti. Al-Farabining bilim dairisini Kök tengrichilik, Shaman étiqadi, Budda telimati, Mani dini, Hinduizim, Yahudizim, Xiristiyanliq, Dau we Zerdüshlikke ayit bolghan diniy, ilmiy we meniwiy hadisilerge baghlap chüshendürgili bolidu! Al-Farabi eserliride dewlet, hakimiyet, jemiyet, sennet, pelesepe, meditsina, logika, tilshunasliq, muzika we étika (bir milletning exlaqi-pezileti), qanun, tüzüm we örpi-adet qatarliq muqim olturaqlashqan, sheherleshken, dewletleshken, tereqqi qilghan, güllen´gen bir jemiyet heqqide köplep toxtilidu. Buningdin qarighandimu ulugh alim Al-Farabining Büyük Turan ilidiki Uyghurlardin bashqa bir medeniyet kategoriyesige kiridighan bir milletning ichidin yitiship chiqishi esla mumkin emestur. Uning pelesepiwiy meydani, dunya qarshi, güzellik qarishi we qimmet qarishidin Uyghur medeniyitining rushen tamghilirini tapqili bolidu. Insan, insan pissixologiyesi, insan tepekkuri we insanning pikir qilish usuli körünishte ortaqtek qilghan bilen, yiltizi we menbeliride roshen periqler bardur. Milliy medeniyet amilliri insaniyet medeniyitining hüjeyre qismidur. Uyghurlarni, Uyghur tarixini, Uyghur medeniyitini, Uyghur kulturini, Uyghur örp-adetlirini, Uyghur qayide yosunlirini, Uyghurlarning edebiyat-sennitini we Uyghurlarning folklorini azraq bilgen adem Al-Farabining étnik kélip chqishi heqqidiki pikirimizning 100% toghraliqidin azraq bolsimu shühbilenmeydu. Bundaq bolishidiki asasliq Seweplerning eng aldida Alimning ösüp yétilishige biwaste tesir körsetken Uyghur milliy medeniyitining tesirini, andin uning tughulup chong bolghan jughrapiyesinining medeniyet arqa körünishini, andin Alimning ijadiy hayati sergüzeshtiliridin shekillen´gen yoqarqi her türlük amillarni misal qilip pakit süpitide chüshendürgili bolidu! Al-Farabi pütkül insanlar pexirlinidighan Sokrates, Aplaton we Aristotelgha oxsahashla Insan tepekkuri, insan tepekkurining métodikasigha jiddi alaqidar bolghan logika, tilshnasliq, girammatika, Liksikologiye, Morfologiye we Fonitika jehetlerdin ming yil awalla chongqur ilmiy izdinish élip barghan yitük bir Peylasoptur! Al-Farabi bilimning herqaysi penliride dunyawi shöhret qazan´ghan Türkistan ewladidur! AL-Farabi muqim olturaqlashqan, sheherleshken we dewletchilik kulturi yaratqan bir milletning shereplik ewladidur! Al-Farabi yazma edebiyat kulturi bolghan bir ailining peziletlik perzentidur! Al-Farabi tarixta yüzligen dewlet we begliklerni qurghan qedimi medeniyetlik millet Uyghurlarning pexirlik alimlirining biridur! https://de.wikipedia.org/wiki/Al-F%C4%81r%C4%81b%C4%AB Al-Farabi özining Pantézimliq bir pütün dunya qarishini tebiyet, jemiyet, din we ilim-pen heqqidiki tetqiqatlirigha yughurup, xurapatliq, dogachiliq we nadanliqning insaniyetning medeniyet tereqqiyati üchün süpürüp tashlanmisa bolmaydighan jahalet ikenligini ilgiri sürdi. Al-Farabining dunyaning maddilighini, maddining yoqalmaslighini, sheyi we hadisilerning sewep netijilik bolidighanlighini we mawjudiyet hemde mewhumiyetning öz-ara baghlinishliq bolidighanlighini ilgiri sürdi. Al-Farabi yene Dunyaning qanuniyetlik we sewep netijilik bolidighanlighini, Alemni bilishning mumkin bolidighanlighini, ilim-penning muhimlighini we Insanlar arisidiki ijdimayi barawerlikni ishqa ashurup, siyasiy erkinlik we maddi texsimatning adilliqigha kapaletlik qilishni teshebbus qilghan. Sheriqning Arestotili, Insaniyetning ikkinchi ustazi, dep shöhret qazan´ghan ulugh alim Al-Farabining yoqarqi pelesepiwiy séstimisi Uning pelesepisige warisliq qilghan we gtereqqiy qildurghan Ulugh alim Ibin-Sina (980-1037), Ibni-Tufeyli(1110-1185), Ibni Rushid (1126-1198), Ümer Heyyam (1048-1131), Nizami (1441-1203), Ibni Haldun(1332-1406) qatarliq meripet yultuzliri arqiliq Gherip Dunyasigha tesir körsütüp, 13-Esirdin we 16-Esirlergiche Awropada peyda bolghan Edebiy Oyghunush herkitige deslepki asaslarning sélinishigha sewepchi bolup qaldi! Al-Farabining eserliri köprek Erep we Parische saqlinip qalghan bolup, Türk dunyasidiki qalaymiqanchiliq, ichki urush we medeniyet jehettiki chékinish sewebidin Uning eserlirining Türkche nusxilirii muellisep künimizgiche yétip kélelmigen. Al-Farabi eserliri dunyadiki 100 ge yéqin tillargha terjime qiin´ghan bolup, bezi eserlirining oxshimighan dewrlerde neshir qilin´ghan nusxisi künimizde dunyaning hemme yéridiki muziylarda saqliniwatqanlighi melum bolmaqta. Xulasilisaq biz yoqurda éyitqandek ulugh alim Al-Farabi Eng bashta Uyghurlargha, Andin Türüklerge, Andin Islam Dunyasigha, Andin Insaniyet Alimige Mensup bolghan köp qirliq Alimdur! Al-Farabi yashighan dewirde Duyadiki Uyghurdin bashqa herqandaq millettin telimati, iddiyisi we dunya qarishi Al-Farabidek bir alimning chiqishi esla mumkin emestur. Bundaq bolishidiki asasliq Sewep uning eserliride éniq bilinip turghan Uyghur milli medeniyiti éliminitliridur! Al-Farabi pütkül insanlar pexirlinidighan Sokrates, Aplaton we Aristotelgha oxsahaydighan yitük bir Peylasoptur! Al-Farabi bilimning herqaysi penliride dunyawi shöhret qazan´ghan Türkistan ewladidur! AL-Farabi muqim olturaqlashqan, sheherleshken we dewletchilik kulturi yaratqan bir milletning shereplik ewladidur! Al-Farabi yazma edebiyat kulturi bolghan bir ailining peziletlik perzentidur! Al-Farabi tarixta yüzligen dewlet we begliklerni qurghan qedimi medeniyetlik millet Uyghurlarning pexirlik alimlirining biridur! Dunyadiki medeniyetning chigirisi yoqtur. Milliy kultur awal milli medeniyet andin insaniyet medeniyitining shekillinishi üchün shert-sharayit yaritip béridighan munbet tupraqtur! El-Farabi telimati awal Uyghur kulturi, andin Uyghur medeniyeti, andin dunyadiki ulugh medeniyetlerning hemmisidin oxshimighan derijide ozuq alghan bolup, uning eserliridin milli pissixikimiz, milli xaraktérimiz we milli iradimiz op-ochuq bilinip turidu! Uyghur medeniyiti Al-Farabi we Uning dewirdashlirining eserlirining sayiside pütkük dunya medeniyetliri bilen baghlinip, Uyghur medeniyitining ilghar milletler qatarlida yüksilishig zémin hazirlap bergen! Ulugh alim Al-Farabining eserliri Türkistan milletlirila emes, Asiya milletliri bolupmu tereqqi qilghan gherip dewletliridiki milletler teripidin Dunyadiki Al-Farabidin burun we Kéyin yashighan dunyawi alimlar qatarida qedirlinip kéliwatidu! Al-Farabigha kilassiklirimiz qatarida ige chiqalmasliq, Eserlirini Uyghurche araqa-Arqidin neshir qilmasliq, Al-Farabi heqqide keng türde ilmiy izdinish élip barmasliq, Dunyaning herqaysi jaylirida bolupmu Awropada Al-Frabi heqqide élip bérilghan izdinishlerni Uyghur oqurmenlirige teqdim qilmasliq qettiy bolmaydu. Al-Farabini millitimizge toluq tonutup, uning eqil parasitidin milliy herkitimizge chiqish yoli izdimeslik medeniyet sayimizning bugünki kündiki bir tiragédiye we nomus bolup qaldi! Al-Farabi eserlirini Uyghurche neshir qilish Uyghurlarning istiqbal yolini achidu, téximu muhimi milliy rohini urghutup, ang sewiyesini yoquri kötürüp, iradisini tawlap milliy mawjutlughini saqlap qélishta gholluq rol oynaydu! Al-Farabining dewlet we millet teweligi heqqide talash-tartishlar köp bolsimu, Uning eserliridiki arqa körünüshtin, Alimning Uyghurdin bashqa bir millette dunyagha kélishi mingde bir éhtimalliqtur! Al-Farabi Qaraxaniar xanidan ailisige mensup, yoquri derijilik bir herbi emeldar ailiside dunyagha kelgen bolup, yurtining Qeshqeriye wadisi ikenligi yazghan eserliridiki her türlük alametlerdin ipadilinip turidu. Al-Farabigha Uyghurlar yiterlik derijide ige chiqmighachqa Erepler bilen Parislar Uning bilimidin paydilinipla qalmay, belki Al-Farabi Erep yaki Paris dep dunyagha tonutup boldi! Dunyada küchlinishni we tereqqi qilishni könglige pükken herqandaq bir xeliq awal öz tarixidin kelgen kilassik bilimlerge, andin qérindash milletlerning tarixidin kelgen bilimlerge, andin ilghar milletlerning tarixidin kelgen bilimlerge hawale qilidu! Uyghurlar bugün qiyin künde qaldi. Körünüp turuptiki bu yaman teqdirdin qurtulushning mexpi yol xeritisi kilassik medeniyitimizde saqliniwatidu! Biz herqandaq chaghda eqil, bilim, tejiribe we chare- tedbirge muhtajmiz. Biz qolingizlardiki Ushbu eserning Tarix, Din, Örpi-adet we Medeniyet bolupmu Edebyat heqqidiki alahiyde izdinishler Arqiliq Büyük Türkistan xeliqlirining meniwiy oyghunishigha wesile bolup qélishigha türtke bolushtin ibaret ghayisini nezerge élip, bu ulugh xizmette téximu küchlük tesiri bolush ihtimali bolghan Al-Farabi Eserliri heqqide bu yerde tepsiliraq toxtulup Öttuq! Al-Farabi Türk-Islam medeniyitining qéliplishishigha, Islam pelesepesining shekillinishige, Uyghur medeniyitining bolupmu Uyghur yazma edebiyatining güllinishige alahiyde töhpe qoshti. Uyghur medeniyitide Abu Jappar Muhmmad Bin Musa Al Huwarizimi ( 780-850), Ibin-Sina (980-1037) Yüsüp Xas Hajip( 1017-1077) tin tartip, Ahmet Yesiwi (1093-1166), Ahmet Yükneki (12-Esirde Qeshqerde Yashighan), Jallaliddin Rumi( 1207-1273), andin Nesridin Burhaniddin Oghli Rabghuzi (1250?-1350?), Sekkaki (14-Esir), Abeydulla Lutfi( 1366-1465), Atayi (15-esir), Alshir Newayi (1441-1501), Ayazbeg Qoshchi (1480?-1560?), Sultan SeyidHan ( 1487-1532), Sultan Abdureshidxan (1507?-1570, Shair we Muzikant Melike Amannisaxan (1518?-1553?), Alim we Muzikant Qidirhan Yarkendi (1503?-1572), Shair Babarehim Shah Meshrep (1657–1711), Muhammedimin Ghujamquli Xirqiti (1634-1724), Muhammed Binni Abdullah Xarabati (17-Esir otturliri-18-Esirning bashliri), Muhemmed Sidiq Zelili (1672-1762?), Nöbiti (1663-1779), Molla Elem Shehyari (1713?-1783?), Molla Bilal Ibni Yüsüp Hoteni (17-Esirning axiri-18-Esirning bashliri), Muhammed Sidiq Bershidi (1715-1875), Ahmet Hojamniyaz Oghli (1717-1827), Qelender (1760-1840), Abdureyim Nizari (1770-1863?) we qatarliq ediplerlerning hemmisi Al-Faraning telimati asasida xuddi xisletlik derya süyidek éqip Türkistanda 13-Esirdin 17-Esirgiche rasa güllinip, 18-esirdin 19-Esirgiche xarabeliship, zeyiplishishke bashlighan, 20-Esirge kelgende qaytidin hayati küchke ériship, bugünki künlerde qirghinchiliqqa duchar bolghan weziyet barliqqa keldi. Bu weziyet wetenning ishghal astida, Milletning mehkumluqta yashawatqanlighi bilen köpraq munasiwetlik bolup, Uyghurlarghamu qaytidin bash kötürüsh, qed kötürüsh we güllinish pursiti aldimizda haman kélidu! Yer sharidiki herqandaq bir medeniyetning güllinish we chöküsh dewri bolidu. Bezi medeniyetler bir chöküp bash kötürelmeydu. Uyghur medeniyitige oxshash Insaniyet medeniyitige parallil turghan medeniywetler yene güllinidu. Uyghur medeniyiti dunyadiki gholluq medeniyetlerning bir parchisidur. Uyghur millitining düshmenliri Uyghur we Uyghhur Medeniyitini yoqutiwitelmeydu! Uyghur Millitige, Uyghur medeniyitige qiliniwatqan ziyankeshlik haman bir küni berbat bolidu! Uyghurlar dunyadiki Ilgiri teripligüsiz derijide güllen´gen, hazir bolsa mustemlikichilik we érqiqirghinchiliq sewebidin medeniyet jehettin chüshkünleshken qedimqi eng medeniyetlik milletlerning biridur! Uyghurlarda tereqqi qilish, güllinish we qudret tépish potinsiyali bar! Ishinimizki millitimizning istiqbalining altun achquchisi Al-Farabi qatarliq biz yoqurida tilgha alghan, yene pexirlinip ming qétim, milyion qétim tilgha alsaqmu erziydighn Abu Jappar Muhmmad Bin Musa Al Huwarizimi( 780-850), Ibin-Sina (980-1037) Yüsüp Xas Hajip( 1017-1077) tin tartip, Ahmet Yesiwi (1093-1166), Ahmet Yükneki (12-Esirde Qeshqerde Yashighan), Jallaliddin Rumi( 1207-1273), andin Nesridin Burhaniddin Oghli Rabghuzi (1250?-1350?), Sekkaki (14-Esir), Abeydulla Lutfi( 1366-1465), Atayi (15-esir), Alshir Newayi (1441-1501), Ayazbeg Qoshchi (1480?-1560?), Sultan SeyidHan ( 1487-1532), Sultan Abdureshidxan (1507?-1570, Shair we Muzikant Melike Amannisaxan (1518?-1553?), Alim we Muzikant Qidirhan Yarkendi (1503?-1572), Shair Babarehim Shah Meshrep (1657–1711), Muhammedimin Ghujamquli Xirqiti (1634-1724), Muhammed Binni Abdullah Xarabati (17-Esir otturliri-18-Esirning bashliri), Muhemmed Sidiq Zelili (1672-1762?), Nöbiti (1663-1779), Molla Elem Shehyari (1713?-1783?), Molla Bilal Ibni Yüsüp Hoteni (17-Esirning axiri-18-Esirning bashliri), Muhammed Sidiq Bershidi (1715-1875), Ahmet Hojamniyaz Oghli (1717-1827), Qelender (1760-1840), Abdureyim Nizari (1770-1863?) qatarliq ulugh alimlirimizning nadir eserliride kömüglüktur. Bir milletning medeniyiti eng bashta shu milletning yazma edebiyati arqiliq, andin ilim-pen keshpiyatliri arqiliq, Andin qurghan dewletliri arqiliq, Andin dunya tarixida oynighan roli arqiliq ölchünidu! Yazma edebiyati arqiliq dunyagha tonulmighan, andin ilim-pen keshpiyatliri arqiliq insaniyet medeniyitige töhpe qoshmighan, Andin qurghan hakimiyetliri arqiliq dunya tarixigha tesir körsetmigen, Andin dunyaning siyasiy, ijdimayi we medeni tarixida tüzükrek oynighan roli bolmighan milletlerni medeniyetlik millet digili bolmaydu. Bu jehettin qarighanda Uyghurlar Dunyadiki Eng Medeniyetlik millet bolalmisimu, Kilassik medeniyiti hemmidin üstün bolghan 10 milletning ichige kireleydu. Biz chiqish yolimizning altun Achquchisini Dunya medeniyitining bir parchisi bolghan Uyghur medeniyet ghezinisidin choqum izdep tapalaymiz!!! 20.03.2024 Germaniye
Shuqeder Köp Kitap Barki Oqup Tügetkilimu Bolmaydu; Shuqeder Köp Bilim Barki Bir Ömür Ügünüp Bolghilimu Bolmaydu! Emma Lékin Qanchilik Oquyalisang Oqu, Qanchilik Ügeneliseng Ügen we Qanchilik Qollinalisang Qollan! Oqumighanlar Elbette Oqughanlargha Yetmeydu; Ügenmigenler Elbette Ügen’genlerge Yetmeydu; Bilmigenler Elbette Bilgenlerge Yetmeydu! Oqughan, Ügen’gen we Bilgenlerning Mertiwisi Maddiy, Rohiy we Meniwiy Dunyalarda Oqumighan, Ügenmigen we Bilmigenlerning Mertiwisidin Üch Qat Yüksekte Bolidu!!!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Oqughan we Bilgen Ademler Edep-Exlaghliq Kélidu, Rastchilliq Bilen Bilgenni Sözleydu, Özining Bilmigeni Heqqide Sözleshtin Éhtiyat Qilidu! Oylap Béqinglar, Oqumighan, Bilmigen we Nadan Ademler Nimeni Sözleydu!? Bilgenler Nime Dise Bilip Turup Sözleydu, Bilmigen Ademler Nime Dise Aghzigha Nime Kelse, Edep We Exlaqni Qayrip Qoyup, Bilip Bilmey Shuni Jöylüydu!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Her Küni Xudayim Sanggha Yene Yashashni Nesip Etken Bolsa Nepes Élish, Oylash, Tepekkur Qilish, Hozurlunush, Shatlinish, Söyüsh We Söyülüshning Neqeder Qimmetlik Bir Ish Ikenligini Chongqur Oyla we Rabbimiz Üchün Shükürenalerde Bolun!!!
-Steuache Peylasop Markus Aureliyus
☆☆☆><☆☆☆
Insanning Exlaqi Digerliri Dayim Ularning Tashqi Körünüshliri Bilen Emes, Belki Qelbidikiliri Yeni Niyetliri Arqiliq Resmiy Halda Ölchünidu!
-Jean Jacques Rousseau
☆☆☆><☆☆☆
Ademler Özining Béshigha Kelmigünche Hayat Kitabesining Betliridiki Chongqur Mezmunlarni Digendek Yaxshi Chüshenmeydu!
-Edip Ezra Pound
☆☆☆><☆☆☆
Hemme Adem Xalisa Pelesepe Ügüneleydu, Emma Hemme Adem Gerqanche Qilipmu Peylasop Bolalmaydu!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Özini Bilish, Özidin Bashqa Hemme Nersini Bilishning Muqeddimisidur!
-Yunan Alimi ARISTOTELES
☆☆☆><☆☆☆
Özingizni Tonuwéling! Siz Möshük Éyiqning Emes, Tengritagh Yolwisining Ewlatliridin Hésaplinisiz!
Dunyada Insan Ewladi Üchün Xudani Inkar Qilghandinmu Qorqunchluq Ish, Wehshiy Jinayet we Qebih Gunah Yoqtur! Azghine Bolsimu Eqli Bar, Eng Töwen Derijide Bolsimu Bilimi Bar, Kichik Balachilik Bolsimu Qabiliyiti Bar Ademler Xudaning Barliqigha Esla Shühbe Qilmaydu! Xudani Tonush, Étirap Qilish we Étiqat Qilish Güzellikning, Exlaqning we Bexitning Asasidur!!!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Hayat Bir Yolchuluqtur! Bu Yolchuluqta Bir Menzilni Püttürseng Yene Bir Menzil Bashlinidu! Xuda Bu Yolda Xalisa Silerge Xam-Xiyalni Heqiqettek, Heqiqetlerni Bolsa Xam-Xiyaldek Körsüteleydu!,- Xuddi Mawlana Jalaliddin Rumi Éyitqandekla!
Qalghinini Peqet Köngül Közi Dep Atalghan Eqil Közi Arqiliqla Téximu Éniq, Toghra we Roshen Köreleysen!!!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Muwapiq Bolghan Exlaq Mizanliri Peqetla Bizning Bextiyar Bolushumizning Achquchila Emes, Belki Hayatqa Qandaq Qilip Téximu Köp Mena Ata Qilishning Eng Bap Kélidighan Bir Yolidur!
-German Peylasopi Immanuel Kant
☆☆☆><☆☆☆
Bexit we Erkinlik Üchün Elbetteki Qurbanliq Arqiliq, Shuninggha Layiq Bedel Töleshke Ihtiyaj Tughulidu!
-Gérman Peylasopi Arthur Schopenhauer
☆☆☆><☆☆☆
Pelesepe Qarangghuluqtiki Insan Iddiysini we Insan Tepekkuri Basquchlirini Kultural, Diniy we Exlaqi Nuqtilardin Logika Qurallarigha Tayinip Yorutup Béridighan Bir Pendur! Pelesepe Peqetla Nezeriye Emes, Belki Riyal Hayatqa Tedbiqlashqa Hazir Bolghan Emeliy Bilimdur!
-German Peylasopi Ludwig Wittgenstain
☆☆☆><☆☆☆
Eger Biz Adem Ewlatliri Urushqa Özlikimizdin Xatime Bermisek, Urushtin Ibaret Bu Apet Haman Bir Küni Bu Dunyamizning We Biz Insanlarning Béshigha Chiqidu we Bizge Rehimsizlerche Xatime Béridu!!!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Hürmet, Söygü We Muhabbet Herqandaq Igiz Boynimu Peske Égildüridu; Hürmet, Söygü We Muhabbet Yene Herqandaq Pakar Köngüllerning Boyinimu Köklerge Taqashturalaydu!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Ademler Xata Qilip Burnigha Yigende Andin Özlikidin Aq Bilen Qarini Periq Ételeydighan Bolidu!
-German Peylasopi Arthur Schopenhauer
☆☆☆><☆☆☆
Qeyerge Barsang Bar, Qelbing Bilen Yeni Söygü, Muhabbet we Merhemet Bilen Bar!
-Zhonggouluq Peylasop Konfucius
☆☆☆><☆☆☆
Telim-Terbiye Körgen Ademler Sel Chaghlighili Bolmaydighan Ademlerdur!,- Deptiken King Enlil Of Nibiru.
Bu Toghra, Telim-Terbiye Körgen Ademler Sel Chaghlighili Bolmaydghan Ademlerdur. Emma Bizningche Bolghanda Telim-Terbiye Körmigen Ademlermu Xeterlik Ademler Bolup, Bundaqlarni Téximu Sel Chaghlashqa Bolmaydu!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Uyghurlar Köz, Minge, Burun, Éghiz we Qulaqtin Weyene Qol We Put Qatarliq Bir Qatar Biridin Biri Qimmetlik Bolghan Ezalardin Shekillen’gen Bolup, Bularning Hemmisining Alahiyde Roli Bardur! Méningche Uyghurlar Yoqarqilarning Ichide Qulaq We Méngige
Bekraq Éhtiyajliqur!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Ügen, Ügenki Ilahiy Emirler Yérige Kelsun. Yunan Peylasopi Piythagoras Ilahiy Bir Ilham Bilen „Timtasliq ichide ügen. Süküt we Soghaqqanliq Bilen Tepekkur Qil! Xisletlik Jümleler we Abzastlarni Qur we Qeyit Et,-Digeniken Muqeddes Kitap Qurani Kerim Nazil Bolushtin Burun! Bilim Janliqtur, Tiriktur we Eqilliqtur! Bilim Bir Pütündur, Bashtin Axiri Peqetla Bir Alemlerning Perwerdigari Allahqa Ayittur!
KUA
☆☆☆><☆☆☆
Atom, Netron, Proton, Elektron Dewirliri Dunyani Ilgirkige Oxshimaydighan Derijide Özgertiwetti! Mana Emdi Atom Dewridin Ötüp, Quantom Dewride Turiwatimiz!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Disem Dimisem, Men Beribir Del Özemning Özidurmen!
Tarixta Qullar Padishah Bolghan, Emma Padishahlar Peyghember Bolalmighan. Peyghemberler Bolsa Padishah Bolghan! Dimek Padishahliqni Qulmu, Peyghembermu Qilsa Bolidu, Emma Qul we Padishah Peyghemberlikni Irade Qilghan Teqdirdimu, Bu Esla Ishqa Ashmaydu! Heqiqi Büyüklük Tengrining Padishahliqidadur, Peyghemberlik Mertiwisi Bolsa Peqetla Rabbimizning Shahane Qétidadur!!!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Itlar Bilgenligi Üchün Emes, Özi Bilmeydighan Bir Ishning Otturgha Chiqqanlighi We Bu Ishni Chüshenmey Qalghanligi Üchün Bir Biri Bilen Besliship Qawushup Ketidu!
-Yunan Peylasopi Heraklitus
☆☆☆><☆☆☆
Bir Millet Éghir Exlaqi Kirzisqa Patqanda Aq we Qara, Güzel we Rezil, Toghra we Xata Ademler Arisida Biterep Turidighanlar Eng Awal Weylun Dozaqqa Chüshidu!
-Jahanning Öchmes Chirighi Dante Alighieri
☆☆☆><☆☆☆
Bilim Ademni Adil, Semimi, Ishenchlik, Dorust, Heqqaniy We Hür Qilip Yétishtüridu! Bilimlik Ademlerge Qeyerdin Qarisang Nur Chéchip Turidu, Bilimsiz Ademlerge Bilimliktek Qilghan Bilen, Ügen’gen Bilimni Hezim Qilalmighachqa Meyli Qeyerdin Qarisang Teletidin Shumluq we Nijisliq Yéghip Turidu!
Heqiqet Bilen Hemme Ish Izigha we Yoligha Chüshidu, Eger Bir Ishlar Heqiqiten Tetür Kétiwatqan Bolsa, Uhalda Heqiqet Yüzini Rezillik Tosiwaldi, Digenlik Bolidu!
-Yunan Peylasopi Aristoteles
☆☆☆><☆☆☆
Hemme Nerse Birdur, Birge Qeyerdin Qarisang Yenela Birpütünlüktedur! Yoqluq Bir Pütünlüktur! Bir Pütünlükning Ichideki Hemme Nerse Yoqluqtur! Barghan Yer Ketken Yerning Del Özidur; Ketken Yer Barghan Yerning Del Özidur! Men Yoqluqtin Yoqluqqa Keldim Tapalmidim; Men Yoqluqtin Yoqluqqa Qaridim Körelmidim; Men Yoqluqtin Yoqluqni Tingshidim Angliyalmidim; Men Yoqluqtin Yoqluqni Ügendim Bilelmidim!Men Yoqluqtin Kélip, Yoqluqqa Yürdüm!!!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Aghzingdin Chiqqan Yaxshi We Yaman Sözler Teqdiring, Qedring we Qismitingni Belgüleydu! Herqanche Zerüriyet Otturgha Chiqqan Bolsimu Aghzingdin Yaman Laplarni Hapila Shapila Chiqarma, Amal Bar Sözlerning Siliq we Yéqimliqlirini Terjih Et! Chünki Ulugh Alim Albert Einsteinning Diyishiche Sözligen Her Bir Yaxshi we Yaman Sözlering Dunyani Bir Aylinip Kelgen Teqdirdimu, Tekrar Sanga Qayitip Kélidu Iken. Yaxshi Gepler Bizge Yaxshiliq, Yaman Gepler Bizge Yamanliq Keltüridiken! Albert Einstein „Eger Ademler Digen Geplirining Özige Qayitip Oqtek Qadilidighanlighini Bilse Idi, Gep Qilghanda Ehtiyat Qilghan Bolaridi,“- Digeniken! Shunga Mejbur Qalmighunche Peqet Dostqala Emes, Belki Düshmenliringgimu Siliq, Yéqimliq we Paydiliq Gepni Qil! Siliq, Yéqimliq we Paydiliq Gep Qilishmu Bir Ibadet Bolup, Muqeddes Kitaplarning Hemmiside Yer Alghan Sawabi Mol Ishtur!
K.U.A
13.03.2024 Germaniye
☆☆☆><☆☆☆
Uyghur Milliti Qedimi Medeniyetlik Bir Millet! Uyghurlar Awropa-Asiya Quruqlighida Küchlük Dewletlerni Qurup, Shanliq Medeniyetlerni Yaratqan! Uyghurlar Kéyinki 500 Yilda Arqigha Chékinip, Medeniyet, Iqtisad we Hakimiyet Ishlirida Barghanche Chüshkünliship, Enenege Warisliq Qilghan Halda Qayta Qurup Chiqishqa Muhtaj Derijide Dunyaning Arqisida Qaldi!
Dunya Bir Sistima Ichide Heriket Qiliwatidu! Bu Sistimada Ming Yilliq Heqiqetler Saqlinip Kélin’gen Bolup, Arqida Qalghan Milletlerni Chökürüp, Güllen’gen Milletlerning Japagha Chidap Rawajlandurishi we Zamaniwilashturishi Netijiside Shu Milletning Milliy Mawjutluqini Küchlük Imkanlar Bilen Kapaletke Ige Qiliwatidu! Bir Jemiyette Qedimiy Eneniler Öz Péti Qalsa Bir Milletni Yoqulushqa, Warisliq Qilinip, Islah Qilinsa Bir Milletni Güllinishke Élip Baridu! Enene Kishlik Qarash, Dunya Qarash, Qimmet Qarash we Güzellik Qarishining Jughlanmisidur! Arqida Qalghan Milletningmu Tarixi Sinaqlardin Ötken Kishlik, Dunya, Qimmet we Güzellik Qarashliri Bar! Aldigha Ketken Milletningmu Tarixi Sinaqlardin Ötken Kishlik, Dunya, Qimmet we Güzellik Qarashliri Bar! Ikkisining Perqi Biri Serxil Insanlar Teripidin Islah Qilinip Dunyawiy Sewiyege Kötürülgen, Ikkinchisi Bolsa Radikal we Konsirwatip Insanlar Teripidin Saqlap Qélinip, Milliy Alahiydiliklerning Barghanche Weyran Bolishigha Sewepchi Bolghan! Üchünchi Xil Bir Ehwalmu Bar Bolup, Bezi Tereqqi Qilghan Milletlerning Jemiyitide- Jehudilarni Misalgha Alimen- Konaliq Bilen Yéngiliq Parallel Jemiyet Hasil Qilghan Bolup, Tarix Bilen Bugün Xuddi Arliship Ketkendek Tesir Beridu. Bu Jemiyette Bir-Birige Oxshimighan Pikir Éqimidikiler Milliy Menpeetke Kelgende Ortaq Yol Tépip, Tereqqiyat Terepdarligha Yol Bergechke, Bu Ikki Dewirge Mensup Bolghan Xuddi Ot Bilen Sudek Siniplar Bir Birige Masliship, Qudretlik Israel Dewlitining Shekillinishige Mustehkem Asas Salghan! Men Uyghurlargha Jehudilarning Tereqqiyat Basquchliridin Paydilinip We Örnek Élip, Eneneni Tereqqiy Qildurup, Kishlik Qarash, Dunya Qarsh, Qimmet Qarash we Güzellik Qarishini Dunyawilashturp, Global Tertip we Xelqara Weziyitige Maslishalaydighan Bir Sistima Qurup Chiqip, Millitimizning Milliy Mawjutlughini Pilanliq Halda Üstün Eqil Bilen Ilmiy Shekilde Qoghdap Qélishini Tewsiye Qilimen!
K.U.A
13.03.2023+1 Germaniye
☆☆☆><☆☆☆
Weten-Milletning Ishliri Qiyin we Nazuk Ishtur; Weten we Milletning Ishliri Chaqchaq Qilidighan Ish Emestur, Höddisidin Chiqmaq Qiyin Bolghan Bir Ishtur! Weten we Milletning Ishliri Jawapkarlighi Éghir Emma Shereplik Ishtur!Weten we Milletning Ishliri Insani, Exlaqi we Wijdani Ishtur! Weten we Milletning Ishliri Herqandaq Sharayitta Chidighan’gha Chiqarghan Mushaqetlik Emma Ulugh Ishtur! Weten-Milletning Ishliri Éghir Bedel Töleydighan Ishtur! Weten We Milletning Ishliri Bashqa Hemme Ishlargha Oxshash Söz Bilen Bashlinip, Heriket Bilen Axirlishidighan Qan we Ter Telep Qilidighan Ishtur! Söz Atqan Oqqa Oxshaydu, Éytilghan Sözni Qayturiwalghili Bolmaydu! Söz Uruqqa Oxshaydu, Éghizdin Chiqtimu Haman Bir Küni Ünüp Chiqidu; Söz Awal Jim Turidu, Andin Janlinidi, Andin Heriketke Ötüdu! Bir Gepni Qilishtin Burun Oylunup Turup Qilinglar; Bir Ish Qilishtin Burun Inchike Hésaplanglar, Eqlinglar, Biliminglar we Tejiribenglargha Uyghun Emeliy Pilan Tüzünglar! Küreshte Yéngish we Yéngilish Bolup Turidu! Bezide Hojum Qilip, Bezide Mudapiyede Turup Heriket Qilidighan Gep! Zörür Tépilghanda Chékinish Teslim Bolghanliq Hésaplanmaydu! Bezide Ehwalgha Qarap Sülhi Tüzüshmu Bir Xildiki Urush Taktikisi Hésaplinidu! Qilalmaydighan Emes Qilalaydighan Ishni Qilinglar; Özenglarning Qolidin Kelmeydighan, Qilalmaydighan Ishqa Chépiliwalmanglar! Ishni Silerge Mas Kélidighan Tereptin Bashlap, Mas Kélidighan Yerde Turup Qilinglar; Altunni Zerger Soqsun, Qarighu Bolsimu Kesipte Pishqan Ademler Yol Bashlusun! Weten we Milletning Ishini, Shu Ishning Ehlige Qoyup Béringlar! Qilinidighan, Qiliwatqan Ishinglar Weten we Milletinglargha Paydiliq Bolsa Qilinglar; Qiliwatqan Ishinglar Weten we Milletninglargha Paydisiz Bolghan Bolsa Ghayenglar Herqanche Ulughwar Bolghan Bolsimu Taktika we Istiratégiyenglarni Özgertinglar, Qiliwatqan Ishinglarni Téximu Yaxshi Qilalaydighanlar Bolsa Izdep Tépinglar, Hetta Aktipliq Bilen Ötünüp Béringlar! Men Oynawatqan Usulning Rejisori Kim, Özimizningmu Yaki Düshmen Chalghan Muzikamu Qandaq? Men Bu Usulni Kim Bilen Oynawatimen, Dep Oylunup Turunglar! Usul Bilmisenglar Ong-Tetür Dessep Kalwalarche Otturga Chüshiwalmanglar! Pakiz Eqil Bilen Heriket Qilinglar; Düshmenning Aldam Xaltisigha Chüshmenglar! Aq we Qarini Bilip Turup Heriket Qilinglar; Milliy Heriket Sehnisi Chalalaydighan we Usul Oyniyalaydighanlarning Bolsun, Muzikani Anglap, Usilni Körüp Hozurlinishmu Chong Ishtur! Sorunda Ornunglarni Tépip Olturunglar, Özidin Chonglar Turup Törge Chiqiwélish, Özidin Kichiklerge Mesuluyetni Artip Qoyup, Qesten Pegahda Olturiwélishmu Yaman Ishtur! Dawa Qoshunida Hemme Ademning Özi Bilidighanni Tépip Qilip, Yaxshi Muzikant, Yaxshi Chalghuchi, Yaxshi Usulchi, Yaxshi Tamashabinning Otturgha Chiqishigha Hesse Qishunglar, Dawaning Özenglargha Layiq Bir Parchidi BoluIshni Qettiy Ishqa Ashurunglar! Weten we Millet Üchün Ish Qilghanda Ornunglar Qeyerde Bolishidin Qettiynezer Semimi, Adil, Heqqaniyetchi, Dostane, Qettiy, Bayriqi Rushen, Meydani Mustehkem, Exlaghliq, Ochuq-Yoruq we Pidakar Bolunglar! Weten we Milletning Ishlirigha Tosqunliq Qilmasliq, Dexli-Terüz Yetkuzmeslik, Ziyan Salmasliqmu Alahiyde Bir Xildiki Alijabapliqtur! Weten we Milletning Ishi Silerdin Esker Bolushni Telep Qilghanda Esker, Qomandan Bolushni Telep Qilghanda Qomandan Bolushni Ishqa Ashurunglar!
K.U.A
14.03.2024 Germaniye
☆☆☆><☆☆☆
Wetenning Tagh-Deryaliri, Sheher Qeleliri, Bozqir we Yaylaqliri, Yéza we Qishlaqliri, Orman we Édirliri Chöl we Jezireliri Weyene Baghu-Bostanliri Xuda Buyrisa Uyghuristan Xelqidekla Özining Mawjutlighi Üchün Küresh Qiliwatidu! Uyghur Milliti Astira Qudret Teripidin Himaye Qilinidu! Weten Ewlatliri Rabbimning Izni Bilen Özini Choqum Qoghdap Qalidu! Millet Éqiwatqan Kelkündek Özige Éqish Üchün Bir Yol Tapidu! Barliq Mawjudatlar we Maxluqatlar Özlirige Bir Chiqish Yoli Izlewatidu! Bu Bir Yaxshi Bashlinish Boluptu! Uyghur Medeniyitining Hemme Nersisi Waqti Saiti Kelgende Teklimakan Chölidin Chiqqan Petroldek, Tengritaghliridin Chiqqan Altundek, Altay Taghliridin Chiqqan Almastek, Qaraqurum we Pamir Taghliridin Chiqqan Qashtéshidek Qimetlik Bolup Kétidu!
K.U.A
15.03.2024 Germaniye
☆☆☆><☆☆☆
Bir Yurtdishim Chüshini Shundaq: „Chüshümde Ana Weten Uyghuristan’gha Seper Qildim, Yurtum Artushqa Barsam, Uruq- Tuqqan, Yurt-Kichek, Sawaqdashlar, Dost-Buraderler we Ilgiri Men Bilen Ishligen Xizmetdashlar Hettaki Uzaq Mehellidiki Tonush Bilishlermu Salamimni Ilik Almidi, Kim Bolsa Bolsun, Birersi Qandaq Ehwaling, Qachan Kelding, Xush Kepsen Dimidi! Hichkim Mendin Hal-Ehwal Sorimidi. Wetendashlar Meni Tonumaydighandek, Hette Körmigendekla Qilatti. Men Uchrighanliki Kishilerge Tonushluq Berdim, Ular Xuddi Awazimni Angliyalmaywatqandek, Hetta Anglashni Esla Xalimaywatqandekla Tesir Berdi! Men Amalsiz Öyimizge Yéqinla Yerdiki Méhmanxanida Yétip, Xuddi Yaqa Yurtluq Musapirdek Bazardin Yap we Ichip, Méni Tamamen Untup Ketken Yurtumni Aylinip Könglum Yérim Halda, Perishanliq Ichide Yene Wetenni Terik Ettim!“ Dep Bayan Eylidi.
Mana Bu Tarixta Talay Dewletlerni Qurghan we Shanliq Medeniyet Yaratqan Wetensiz Qalghan Uyghurlarning Heqiqi Chüshidur!
Chüsh Sirliq Nerse, Ademning Iradisi we Pikirige Boysunmaydu! Biz Hazir Ongumizda Chüsh Körüwatimiz, Chüshimizde Bolsa Ongimizda Yashawatimiz! Chüsh Bilen Riyalliq Almiship Ketti! Ne Ademler Sayesi Chüshmigen Derexni, Ne Derexler Yamghur Yaghmaydighan Bulutni Yaxshi Köridu; Mana Bu Biz Duchar Bolghan Qattiq Riyalliq, Mana Bu Biz we Xelqimiz Yashawatqan Heqiqi Riyalliq!!!
K.U.A
15.03.2024 Germaniye
☆☆☆><☆☆☆
Eqil Nuri…
Eqil-Paraset, Tur Dise Turdum, Mang Dise Mangdim! Bilim Meshilini Kötürüp Igiz, Ghorur Bilen Qarangghuluq Alimige Atlandim! Insanlar Yamashti, Arqisidin Yölidim, Tirmandi Choqqalargha, Yükselgenche Shatlandim! Bildimki Bir Heqiqetni, Yaxshi Niyet Bir Padishahliqken, Özemmu Bilmestin Özemnimu Choqqalarning Üstide Kördüm! Senki Choqqalargha Ular Emes Men Yamashtim, Öz Özemni Téxidinmu Yükseklerde, Altundek Parlap Turghan Zeperlerlerning Textide Kördüm!!!
K.U.A
16.03 2024 Germaniye
☆☆☆><☆☆☆
Tebiyet eng chong Sennet Xezinisidur! Sennet xudaning biwaste tilidur; Sennetning qimmitini bilgenler uning etrapida yashaydu; Sennetxumarlar chiraqning etrapida uchqan perwanilerdek, Uni aylinip uzaqqa kételmeydu! Sennet bilen shughullinish Ilahiy ilhamdur, Sennettin zoqlinish bolsa alahide bir xil ibadettur;
K.U.A
17.03.2024 Germaniye
☆☆☆><☆☆☆
Chaghatay Tili Emes Chaghatay Dewri Uyghur Tilidur. Chaghatay Han Dewride Chaghatay Ulusi Qara Hanilar Dewride Xaqaniye Tili, Dep Atalghan „Qutatqu Bilig“, „Diwane Lughatit Türük“, „Diwani Hikmet“ We Kéyin „Qisesul Rabghuzi“, „Hemisse“, „Baburname“ We „Tarixi Rashid“ Qatarliq Nadir Eserler Yézilghan Tilni Yeni Muhteshem Uyghur Tilini Dewlet Tili Dep Qobul Qilip, Chaghatay Xanmu Bu Tilda Buyruq we Yarliq Chiqardi!!! Shu Seweptin Chaghatay Xanning Ana Tili Mongghul Tili Emes, Chaghatay Xan Dewlet Tili Dep Qobul Qilghan Ayni Dewirdiki Uyghur Edebiy Tili Chaghaytay Ulusi Dewlet Tili, Depe Ataldi! Hazir Chaghatay Tili Dep Ataliwatqan Til, Mongghul Tili Emes, Ashu Dewirdiki Pütkül Chaghtay Ulusidila Emes, Osmanli Émparaturlighi, Hidistan Babur Xanidanlighi, Iran Ilhanlar Sultanlighi, Altun Ordu Dewliti Qatarliqlarda Dewlet Tili Süpitide Qollunilghan, Bugünki Uyghur Awam Tilidin Periqliq Bolghan Bay, Mezmunluq, Muhteshem we Jahanshomul Til Uyghur Edebiy Tilidur! Uyghuristan Musteqil Dewlet Bolghanda Xuda Xalisa Bu Tilni Yene Dewlet Tili Qilip, Békitimiz, Uyghur Edebiy Tilini Eslige Sadiq Bolghan Halda Uyghur Millitining Shenige Toluq Yarashqudek Derijide Islah Qilip, Zamaniwiylashturimiz!!!
K.U.A
18.03.2024 Germaniye
☆☆☆><☆☆☆
Uyghurlardiki Ikki Bisliq Tört Apet: Turanchiliqtiki Bilmsizlik, Türükchiliktiki sawatsizliq, Islamchiliqtiki Xurapatliq we Xitaychiliqtiki qulchiliqtin Ibarettur! Uningdin Bashqa Radikal Turanchiliq, Radikal Türükchilik, Radikal Islamchiliq we Radikal Xitaychiliqtin Ibarettur! Bu Ikki Bisliq Tört Apet Uyghurlar Üchün Xuddi Qan Bésimighila Oxshaydu; Töwen Bolsimu, Yoquri Bolsimu Salametlikke Ziyanliqtur! Toghrisi, Saghlam Bolghan Turanchiliq, Normal Bolghan Türükchilik, Libiral Bolgan Islamchiliq we Nepret, Öchmenlik we Qisasqa Tolghan Xitaychiliqtin Ibarettur!
K.U.A
19.03.2024 Germaniye
☆☆☆><☆☆☆
Bir Ish Qilishtin Awal Inchike Hésap Qilinglar! Eqlinglar, Biliminglar we Küchünglargha Ishensenglar Ulugh Ghayaenglar Üchün Janni Tikip Qoyup Küresh Qilinglar! Qolunglardin Kelmeydighan Ishlargha Tewekkul Qilmanglar! Boyunglardin Igiz Ishlargha Tewekkul Qilmanglar! Taghdek Uzun, Yultuzlardek Menggü Yashashni Xalisanglar Eqlinglardin Ziyade, Biliminglardin Üstün we Küchünglardin Éghir Bolghan Ishlar Üchün Bihude Bedel Tölep, Shamdek Köyüp, Pütünley Yoq Bolup Kétishtin Zinhar Saqlininglar!!!
K.U.A
20.03.2024 Germaniye
☆☆☆><☆☆☆
Nuruzlar Mubarek Bolsun!Dunya Söygü we Shadliqqa Tolsun! Mezlumlar Shatlansun, Zalimlar Halak Bolsun, Yoq Bolsun!!!
U.K.M
21.03.2024 Germaniye
☆☆☆><☆☆☆
Özinimu, Bashqalarnimu, Xudanimu Aldaydighanlar Dewri Bu! Bular Qandaq Körünse Shundaq Yashimaydu, Qandaq Yashisa Shundaq Körünmeydu! Shunga Bizning Kolliktip Arzu-Armanlirimiz Aldirap Royapqa Chiqmaydu, Bizning Jemiyitimizni Parlech Haletke Chüshürüp Qoyghan Buzuq Ishlirimiz Aldirap Tüzelmeydu, Bizning Eng Büyük Milliy Ghayilirimiz Aldirap Ishqa Ashmaydu!
Zeher: Herqandaq Nersining Normidin Artuq Bolghini Zeherdur! Bu Belki Kuch-Quwet, Bayliq, Achliq, Toqluq, Ego, Ach Közlük, Horunluq, Muhabbet, Söygü, Hürmet, Sherep, Nepret we Öchmenlik…Bolishimu Mumkin!
Qorqunch-Esla Mumkin Bolmaydighan Ademni Ümitsizlik, Iztirap we Teshwishke Ittiridighan Nersini Qobul Qilalmasliqtur! Eger Biz Bu Soghoq Riyalliqni Qobul Qilsaq, Uhalda Xeterge Tewekkul Qilishqa Toghra Kélidu!
Heset: Bashqilarning Yaxshi Terepliridin Ölgüdek Hozursiz Bolidigha Ichi Tarliqning Bir Türidur! Eger Heset Qilmay, Bashqalarning Artuqchilighini Xushalliq Bilen Qobul Qilsaq Bu Rezillik Bir Güzellikke Aylinidu!
Achchiq: Özimiz Kontorol Qilalmaydighan Ish, Heriket we Nersilerge Arzuyimizning Eksiche Bolghsnlighi Sewebidin Narazilighimizni Bildürüsh Üchün Qozghulidighan Hissiy Hadisedur! Eger Qobul Qilsaq Bu Bir Berdashliq Bérish, Sebir Qilish, Yol Qoyush We Berdashliq Bérishke Aylinidu!
Nepret: Adem, Haywan we Nerse-Kireklerni Yaxshi Körüsh Uyaqta Qalsun, Eksinche Yirginish Digenliktur! Eger Biz Ularni Shertsiz Yaxshi Körgen Bolsaq, Bu Peqet Yaxshi Kötüshla Emes, Belki Söygü-Muhabbetke Aylinidu!!!
-Mawlana Jalaliddin Rumi
23. 03.2024 Germaniye
☆☆☆><☆☆☆
Shuqeder Köp Kitap Barki Oqup Tügetkilimu Bolmaydu; Shuqeder Köp Bilim Barki Bir Ömür Ügünüp Bolghilimu Bolmaydu! Emma Lékin Qanchilik Oquyalisang Oqu, Qanchilik Ügeneliseng Ügen we Qanchilik Qollinalisang Qollan! Oqumighanlar Elbette Oqughanlargha Yetmeydu; Ügenmigenler Elbette Ügen’genlerge Yetmeydu; Bilmigenler Elbette Bilgenlerge Yetmeydu! Oqughan, Ügen’gen we Bilgenlerning Mertiwisi Maddiy, Rohiy we Meniwiy Dunyalarda Oqumighan, Ügenmigen we Bilmigenlerning Mertiwisidin Üch Qat Yüksekte Bolidu!!!
K.U.A
23.03.2024 Germaniye
☆☆☆><☆☆☆
Arqida Qalghan Milletning Sewiyesi Bilen, Tereqqiy Qiliwatqan, Tereqqiy Qiliwatqan Milletler Bilen, Ilghar Milletlerning Ang Sewiyesi We Medeniyet Sewiyesi Yene Bir-Birige Pütünley Oxshimaydu! Bilim, Exlaqi Pezilet We Ang-Sewiyening Kishlik Jehettin we Milliy Jehettin Öz-Ara Periqlinidighan Derijisi Bardur! Arqida Qalghan Ademning Tereqqi Qilghan Ademge Yétishige Az Digende 10-20 Yil, Köp Digende 30-50 Yil Ketkendek, Qalaq Milletlerning we Oyghan’ghan Hemde Tereqqi Qiliwatqan Milletlerning Ilghar Milletlerge Yitishiwélishi Üchünmu Az Digende 100-200 Yil, Köp Digende 300-500 Yil Kétidu!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Poiziye Bir Deryagha Oxshaydu; Bu Derya Ichide His, Hayajan, Ilham we Pikir Yeni Muhabbet we Nepret Qatarliq Güzellikke Ayit Dunyada Her Nime Bolsa Lérik Awazlargha Qoshulup Aqidu! Güzel Pikirler We His-Tuyghular Shiergha Aylan’ghandin Kéyin Deryaning Örkeshliride Yoquri we Töwen’ge Heriket Qilip, Éqin’gha Patmay Kuwejep Aqidu! Shiérlarning Ezim Deryadek Toxtimay Éqishida Hichqandaq Bir Zaman Cheklimisi Yoqtur! Her Qétimqi Su Dalghiliri Yétip Kelgende Tarixning Nurghun Esidilikliri Qushulup Éqip Kélidu we Yene Ötüp Kétidu! Biraq His-Hayajan we Arzu-Armanlarning Shiérgha Aylinishi-Texirsiz Derijide- Xuddi Derya Dolqunliridek Üzlüksiz Menggüge Dawamlishidu!
-Amerikaliq Shaire Mari Oliver
>>>>☆<<<<
Mary Jane Oliver (September 10, 1935 – January 17, 2019) was an American poet who won the National Book Award and the Pulitzer Prize. She found inspiration for her work in nature and had a lifelong habit of solitary walks in the wild. Her poetry is characterized by a sincere wonderment and profound connection with the environment, conveyed in unadorned language and simple yet striking imagery. In 2007, she was declared to be the country’s best-selling poet.
K.U.A
24.03.2024 Germaniye
☆☆☆><☆☆☆
Beziler Qarangghu Chüshkendin Kéyin, Beziler Tang Atqandin Kéyin Hayattin Zoqlinishqa Bashlaydu! Yana Beziler Bolsa Kiche-Kündüz Hayattin Zoqlunup Turup Yashaydu! Méningche Bolghanda Xudagha Minglarche Shüküriler Bolsunki, Qedirligen Ademler Üchün Hayatning Aq we Qara Her Ikki Teripi Güzellik Bilen Tolghandur!
K.U.A
24.03.2024 Germaniye
☆☆☆><☆☆☆
Burun Dunyada Heqiqi Bir Hayat Baridi; Dostluq Baridi; Semimiyet Bar Idi; Sadaqet Baridi; Ishench Baridi; Insap Baridi; Söygü Baridi; Muhabbet Baridi! Hazir Dostluq, Semimiyet, Sadaqet, Ishench, Insap, Söygü, Muhabbet Bir Simiwolgha Aylinip Qaldi! Insaniyet Jemiyiti Jelipkarlighini Yoqutup Qoydi! Insanlarning Teqdiri Bir Iraning Axirqi Basquchigha Kirdi! Aldimizda Insaniyetni Bir Gumran Bolush Yaki Bir Güllinish Aqiwiti Kütüp Turiwatidu!
K.U.A
25.03.2024 Germaniye
☆☆☆><☆☆☆
Milletning Eqil, Bilim we Meniwiy Yéshi Qismen Ademlerning Ang Sewiyesi, Bilimi we Meniwiy Yéshigha Melum Jehettin Qarighanda Xélila Oxshaydu! Milletningmu Balaliri, Ösmürliri, Yashliri, Ottura Yashliqliri we Qérighanliri Hetta Ölüwatqanliri Bardur! Ademler we Milletlermu Xuddi Mektep Ballirigha Oxshaydu! Adem we Milletlerning Medeniyet Sewiyesimu Oxshash Bir Dewirde Yashap Turughluq Yene Bir-Birige Anche Oxshimaydu! Oqughuchilarning Temel Bilimliri Asasen Oxshash Bolghini Bilen, Bilim we Tejiribe Jehettiki Sewiyesi Öz-Ara Peqetla Oxshash Bolmaydu!Arqida Qalghan Milletning Sewiyesi Bilen, Tereqqiy Qiliwatqan, Tereqqiy Qiliwatqan Milletler Bilen Ilghar Milletlerning Sewiyesi Yene Bir-Birige Pütünley Oxshash Bolmaydu! Bilim, Exlaqi Pezilet We Ang-Sewiyening Kishlik Jehettin we Milliy Jehettin Öz-Ara Periqliq Bolghan Derijisi Bardur!
Arqida Qalghan Milletning Sewiyesi Bilen, Tereqqiy Qiliwatqan, Tereqqiy Qiliwatqan Milletler Bilen, Ilghar Milletlerning Ang Sewiyesi We Medeniyet Sewiyesi Yene Bir-Birige Pütünley Oxshimaydu! Bilim, Exlaqi Pezilet We Ang-Sewiyening Kishlik Jehettin we Milliy Jehettin Öz-Ara Periqlinidighan Derijisi Bardur! Arqida Qalghan Ademning Tereqqi Qilghan Ademge Yétishige Az Digende 10-20 Yil, Köp Digende 30-50 Yil Ketkendek, Qalaq Milletlerning we Oyghan’ghan Hemde Tereqqi Qiliwatqan Milletlerning Ilghar Milletlerge Yitishiwélishi Üchünmu Az Digende 100-200 Yil, Köp Digende 300-500 Yil Kétidu!
Arqida Qalghan Milletning Sewiyesi Bilen, Tereqqiy Qiliwatqan, Tereqqiy Qiliwatqan Milletler Bilen Ilghar Milletlerning Ilim-Pen Sewiyesimu Yene Bir-Birige Téximu Oxshimaydu! Ilghar Milletning Alim, Injinir, Sennetkarliri, Yazghuchi we Shairliri Bolghandekla, Qalaq Yaki Tereqqiy Qiliwatqan Milletlerning Hem Alim, Injinir, Sennetkarliri, Yazghuchi we Shairliri Bolidu! Her Xil Medeniyet Sewiyesidiki Milletning Alim, Injinir, Senrtkar, Yazghuchi we Shairlirining Sewiyesi Öz Millitining Medeniyet Sewiyesidin Anche Köp Periqlinip Ketmeydu. Shunga Qalaq Milletning Alim, Injinir, Sennetkar, Yazghuchi we Shairlirining Sewiyesi, Tereqqi Qiliwatqan Milletlerning Alim, Injinir, Sennetkar, Yazghuchi we Shairlirining Sewiyesige, Tereqqi Qiliwatqan Milletning Alim, Injinir, Sennetkar, Yazghuchi we Shairlirining Sewiyesi Bolsa Tereqqi Qilghan Ilghar we Küchlük Milletlerning Alim, Injinir, Yazghuchi we Shairlirining Sewiyesige Yetmeydu! Qalaq, Tereqqi Qiliwatqan we Ilghar Milletlerning Alim, Injinir, Yazghuchi we Shairliri Yazghan Eserlirini Öz Xelqige Atap Yézilghachqa, Bu Eserlerning Sewiyesi Bolsa Öz Milletining Hezim Qilish Éhtimali Bolghan Sewiyede Yézilghan Bolidu!
Bu Jehettin Qarighanda Qalaq Yaki Tereqqi Qilliwatqan Milletning Alim, Injinir, Sennetkar, Yazghuchi we Shairlirining Sewiyesi Bilen Dunyawi Sewiyede Ijadiyet Bilen Shughullan’ghili Bolmaydu! Dunyawi Sewiyedeki Eserler Ilghar Milletlerning Medeniyetide Bolghachqa Arqida Qalghan we Tereqqiy Qiliwatqan Milletler, Ilghar Milletlerning Medeniyetidin Ozuqlunup, Milliy Medeniyetini Qedemmu Qedem Tereqqiy Tapquzup, Özlirining Sewiyesi we Milliy Medeniyetini Dunyawiy sewiyege Yüzlendürüsh Üchün Tirishishi we Küresh Qilishi Lazim. Meselen: Méning Eserlirim Asasen Digüdek Uyghur Millitining Bugünki Dewirdiki Ang we Medeniyet Sewiyesini Asasliq Nezerde Tutup, Pilanlan’ghan we Yézilghan Bolghachqa, Ilghar Milletlerning Milliy Maaripi we Medeniyeti Sahesidikilerde Töwen Sewiyediki Eserler Iken Deydighan Tesir Peyda Qilip Qoyghandin Bashqa, Yazghanlirimda Pelesepe, Étik, Téosopiye, Téologiye, Asterlogiye, Asternomiye, Tarix, Sotsologiye, Politika, Logika, Tilshunasliq, Istitika we Edebiyat-Sennet Qatarliq Jehetlerdin Ilghar Milletlerning Sewiyesige Yéqinliship Qalghan Alametler Bolgachqa, Ang-Sewiye, Bilim we Adet Sewebidin Mutleq Köp Sandiki Uyghuristan Xelqi Eserlirimdin Zoqlinalmaydighan Hadise Kélip Chiqti! Rast Gepni Qilsam Men Bu Millet Yaxshi Körüp Oquydighan Emes, Özige Qattiq Telep Qoyup Ügenmise Asanliqche Hezim Qilalmaydihgan, Ularni Tarixqa Yeni Arqigha Emes, Kélichekke we Tereqqiyatqa Bashlaydighan Yéngiche Pikirlik Dunyawi Témidiki Eserlerni Yéziwatimen! Uyghuristan Xelqining Medeniyet Sewiyesi Dunya Milletliring Medeniyet Sewiyesidin Nisbiten Uzaq Musapide Bolghachqa, Uyghuristan Xelqi Yayshi Köridighan Milliy Medeniyetke Tewe Eserlerni Bashqa Tillargha Terjime Qilsaq, Basha Milletler Undaq Eserlerni Anche Yaqturup Ketmeydu! Chünki Her Bir Milletning Tereqqiyat Sewiyesi Bashqa Milletlerning Tereqqiyat Sewiyesige Oxshimaydu, Chünki Uyghuristan Xelqining Ziyaliliri Tereqqi Qilghan Milletlerning Alim, Injinir, Sennetkar Yazghuchi we Shairlirining Sewiyeside Eser Yézip, Ularning Esirler Burunla Uyghur Xelqidin Yüksilip Ketken Qelbige Yeni Meniwi Alimige Anche Toqunalmighan, Tesir Peyda Qilalmighan Bolghachqa Buhünki Dewirge Mensup Bolghan Uyghur Medeniyitini Dunyadiki Bashqa Milletlerge 21-Esirdiki Ölchemler Bilen Medeniyettin Zoq we Ozuq Élish Jehettiki Ölchemlerde Tonutush Qiyin Boliwatidu!
K.U.A
26.03.2024 Germaniye
☆☆☆><☆☆☆
Biz Uyghurlar Ürük Yisek Awal Shéxidin Alimiz, Andin Étini Yeymiz, Andin Üchkisini Chéqipp, Shakilini Tashliwitip, Méghizini Yeymiz! Medeniyet, Din we Ediologiyege Ayit Nersilermu Goya Ürükke Oxshaydu; Shunga Medeniyet, Din we Ediologiyege Ayit Yéngiliqlarni Jemiyitimizge Qobul Qilghanda Xam Xiyallargha Bérilmey, Emeliyetchan Bolishimiz, Istimal Qiliwatqan Maddiy, Diniy we Meniwiy Nersilerning Éti, Üchkisi we Méghizini Periq Qilishimiz Lazim!Herqandaq Nersilerni Qara-Qiyuq Qobul Qilsaq Bolmaydu! Yéngiliqlarni Qobul Qilghanda, Shakili Bilen Méghizini Ayrip, Andin Qanche Ming Yilliq Milliy Medeniyet Süzgüchimizdin Ötküzüp Qobul Qilsaq Téximu Yaxshi Netije Chiqidu!!!
K.U.A
26.03.2024 Germaniye
☆☆☆><☆☆☆
Tebiyet Dunyasi Bolmisa Rohiyet Dunyasini Tesewwur Qilghili Bolmaydu! Rohiyet Dunyasi Bolmisa Tebiyet Dunyasidiki Hayati Küch Bolmaydu! Alemler Bir Pirinsip Ichide Mawjut Bolidu we Heriket Qilidu! Alem Bir Pütündur, Eqilliqtur We Tiriktur! Tebiyet We Rohiyet Bir Sir Alimidur! Tebiyet we Rohiyettiki Eng Astidiki Nerse Bolmay Turup, Eng Üstidiki Nerse Bolghili Bolmaydu! Adem Bolmay Turup Millet Bolghili Bolmaydu; Esker Bolmay Turup, Qomandan Bolghili Bolmaydu! Qumandan Bolmay Turup, Milletke Yol Bashlighili Bolmaydu! Millet Bolmay Turup Dewlet Bolghili Bolmaydu! Bedel Tölenmey Turup Ghelbe Qilghili Bolmaydu! Xudagha Teslim Bolmay Turup, Düshmenni Yéngigili, Xudaning Iradisi Bolmay Turup Düshmenni Teslim Qilghili Bolmaydu!
K.U.A
27.03.2024 Germaniye
☆☆☆><☆☆☆
1000 Yil Awal Al-Farabi, Yüsüp Xas Hajip, Jalaliddin Rumi, Ahmet Yesiwiy, Ahmet Yükneki we Nesridin Al-Rabghuzi Qatarliq Ulugh Zatlar Chiqqan Bir Millet Bu! Millitimizning Medeniyet Asasi Puxta, Rohi, Pissixik we Meniwiy Jehettin Tarixtin Kelgen Emmonet Küchimizni Qoghdap Tursaq, Waqitliq Béshimizgha Kelgen Bu Kauslardin Xuda Buyrisa Tinch-Aman Ötüp Ketkili Bolidu! Bugün Bu Milletning Jemiyitide Otturgha Chiqiwatqan Xilmu-Xil Kirzislarning Otturgha Chiqishigha Nimilerning Seweb Boliwatqanlighi Intayin Éniq! Bu Yaman Aqiwet Ichki Seweptin Köre Tashqi Seweplerdin Köpraq Kélip Chiqiwatidu! Bu Waqit Hemmimiz Mana Mushundaq Xaniweyran Bolup Kétidighan Emes, Belni Baghlap, Yengni Shamaylap Otturgha Chpshüp, Her Bir Adem Qolidin Kélishiche Özi, Ailisi, Jemeiti we Milletini Qoghdap Qélish Üchün Özi Eng Yaxshi Qilalaydighan Bir Ishni Qilidighan Bir Dewirde Turiwatimiz! Uyghur Jemiyeti Her Tereptin Éghir Künlerni Bashtin Kechüriwatidu, Jawapkarliqni Bashqilardin Emes, Hemme Adem Özidin Körüdighan, Ishni Qilishni Bashqilardin Tama Qilip, „Alma Pish, Aghzimgha Chüsh“ Dep Yatidighan Emes, Pidakarliq Bilen Özidin Bashlap Béridighan Dewir Bu! Mana Özini Heqiqi Adem, Wijdan we Ghurur Sahibi, Eqil, Bilim we Tejiribe Igisi Dep Qaraydighan Serxil Insanlar Otturgha Sekrep Chüshüp, Weten we Milletning Kütiwatqanlirini Özini-Özi Sorap Ish Qilsa, Chare-Tedbirler Biridin Kéyin Biri Tépilidu, Yollar Birining Arqidin Biri Échilidu, Jemiyet Asta-Asta Omiyüzlük Tüzilidu, Düshmenning Uyghurlarni Yoqutiwitishtin Ibaret Qara Niyiti Esla Emelge Ashmaydu, Millet Asta-Asta Jismani, Rohiy we Meniwiy Jehettin Eslige Kélidu, Qudret Tapidu!!!
K.U.A
28.03.2024 Germaniye
☆☆☆><☆☆☆
Yoquliwatqan Birmunche Milletlerning Rohiyitidiki Xeterlik Pissixik Késellik Eslide Alimliri, Ölimaliri we Ziyaliliri Zirek Bolsa Aldini Alghili Bolidighan, Eger Undaq Bolmisa Ademning Béshigha Chiqidighan Iradisizlik, Ümitsizlik We Horunluqtin Ibarettur! Bundaq Milletler Özimu Tuymay Esirlep Sozulidighan Gheplet Uyqusida Mestxush Yashaydu! Chüsh Alimidiki Xam-Xiyallargha Bérilip, Toghrani Xata, Xatani Toghra Dep Ispatlap Chiqip, Shu Xil Passip Qanaet we Pissixikiliq Keypiyat Bilen Dunyada, Jümlidin Etrapida Yüz Bériwatqan Türlük-Tümenxil Hadisilerge we Dunyawiy Tereqiyatlargha Aktip Maslishalmay, Xuddi Okyanusta Hich Ishtin, Hich Yoqla Qara Basqandekla Qara Boran Chiqip Chöküp Kétiwatqan Paraxottek, Özlirimu Tuymastin Halaket Déngizigha Gheriq Bolup Kétidu!
K.U.A
28.03.2024 Germaniye
☆☆☆><☆☆☆
His-Tuyghu we Tepekkurimiz Arisidiki Munasiwetler Aynen Qutupla Ara Yüz Béridighan Éliktro Magnet Dolqunliri Minasiwetlirige Ayit Herketlerdin Ibarettur! Bu Ilahiy Eqilning Biz Arqiliq Namayand Qilidighan Tezeruhatidin Ibarettur!
-Brittany Marie
29.03.2024 Germaniye
☆☆☆><☆☆☆
Biz Kündilik Turmushimizda Dilimizning Birawdin Azar Yep Qélishidin Ölgüdek Qorqupla Turimiz; Emeliyette Unchiwala Qilip Kétishke Erzimigen Teqdirdimu, Kötürelmiseng Sanggilitiwal, Digendek Allaqandaqtur Qorqunchluq Xiyallarimiz Weswesisidin Téximu Köp Endishe We Teshwish Ichige Gheriq Bolup, Özimizni Bihude Azaplap Yashaymiz!
-Ulugh Stoyachi Peylasop Seneka
29.03.2024 Germaniye
☆☆☆><☆☆☆
Shexsiy We Kolliktip Éngimiz, Bizning Kontorollighimizda Bolmay, Mexpiy Halda Yatlarning Kontrollighida Bolup Qalsa Hemme Ish Bizning Iradimizge Qarimay, Bizmu Bilelmigen Shekilde,Tetürisige Méngip Kétidu! Bundaq Chaghda Biz Kündilik Turmushimizda Nurghun Xiyali Tuyghulardin Qurtulalmaymiz; Bu Xiyali Tuyghular Xuddi Mest Qilghuchi Sobstanzlardek Bizning Pikirimizge Tesir Körsütüp, Hayatqa Xuddi Haraq Ichip Tengshilip Qalghan Ademlerdek Muamile Qilishqa Bashlaymiz! Bashqilar Bizning Qiliwatqan Bezi Ishlirimizgha Qarap Mesxire Qilip Külse, Bezide Bashqilar Bizning Qiliwatqan Bezi Ishlirimizgha Qarap Derghezep Bolup, Bizdin Yirginidu we Nepretlinidu! Eng Yamini Hemme Adem Gheriq Mest Bolup Qélip, Külidighan we Nepretlinidighan Birawlarning Bolmaslighidur! Bundaq Jemiyette Hemme Adem Özini Saq, Dep Oylap Tengshilip Qalghanlighini Bilmeydu, Bir Pütün Jemiyet Kardin Chiqidu!
K.U.A
29.3.2024 Germaniye
☆☆☆><☆☆☆
Etrapimizdiki Nigatip Ademler Toghra Ademlerni Yaqturmaydu, Ziyankeshlik Qilidu, Küchi Yetmise Ulardin Ölgidek Qachidu; Toghra Sözler Quliqigha Xush Yaqmaydu; Toghra Yoldin Özini Qachiridu; Heq Bilen Naheqni Ayriyalmaydu! Ademlerni Insani Ölchemler Bilen Emes Maddi Ölchemler Bilen Ölcheydu; Bir Yerge Barsa Bir Xil, Yene Bir Yerge Barsa Bir Xil Bolalaydu! Adil, Heqqani we Rastchil Ademlerdin Qachidu, Qara Niyet, Rezil we Yalghanchi Kishilerning Arqisidin Yügreydu! Sözide Turmaydu; Yalghan Sözleydu; Amanetke Xiyanet Qilidu! Ichi Bilen Téshi Oxshimaydu, Ichidikisi Qandaq Bolsa Shundaq Körünmeydu, Quw-Helikar Kélidu; Qandaq Körünse Shundaq Yashimaydu; Menpeetperest Kélidu, Bashqilarni Axmaq, Kalwa Özini Eqilliq we Qaltis Chsghlaydu; Yaxshiliqni Özidin, Yamanliqni Bashqalardin Köridu! Ademlerni Aldiyalighanlighidin Pexirlinidu; Ademlerni Aldiyalighandek Qilghan Bilen Xudani Esla Aldiyalmaydu; Bashqilargha Ziyan Saldim, Dep Aqiwette Özige Özi Ziyan Salidu; Özimu Tuymastin Axirette Dozaqqa Otun Bolidu!!!
30.03.2024 Germaniye
☆☆☆><☆☆☆
Uyghur Millitining Bugünki Haliti Kishige Xuddi Topan Belasigha Duchar Bolghan Bexitsiz Insanlarni Eslitidu! Ya Rabbim Bizge Noh Peyghember We Uning Yéqinlerini Yolla, Bizmu Xasiyetlik Kémilerni Yasap Chiqip, Bu Bela-Qazadin Qurtulup Kéteyli! Kepterler Uchup Bérip, Zeytun Shéxi Chishlep Kelsun, Zulum Astidiki Eziz Weten Uyghuristanning Asminidin Mudhish Qarangghuluq Tarqilip, Istiqbal Quyashimiz Qaytidin Parlisun!
Itlar Bilgenligi Üchün Emes, Özi Bilmeydighan Bir Ishning Otturgha Chiqqanlighi We Bu Ishni Chüshenmey Qalghanligi Üchün Bir Biri Bilen Besliship Qawushup Ketidu!
-Yunan Peylasopi Heraklitus
☆☆☆><☆☆☆
Eqil, Bilim we Tejiribeni Ishlitishni Bilish Intayin Muhim Bolup, Ishlitish Yoqarqi Üch Nersidin Téximu Qimmetliktur! Dimisimu Toghra Jayida Ishlitilmigen Eqil Dötlükke, Bilim Qaraqursaqliqqa, Tejiribe Bolsa Axmaqliq Yaki Ebgaliqqa Oxshaydu!
Eqil, Bilim, Tejiribe we Exlaqning Ajiz Kelgen Yéride Qalaq Milletlerlerge Yarashmaydighan Kibir, Meniwi Qalaqliqqa Yarashmaydighan Menmenchilik we Exlaqi Sapaning Töwenlikidin Qanap Chiqqan Hesetxorluq Tirisige Patmay Arqa- Arqadin Alchanglap Sehnige Chiqidu! Kibir, Menmenchilik we Hesetxorluq Yamrap Ketken Bir Milletning Kélichigi Qarangghu Bolidu!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Bir Millet Éghir Exlaqi Kirzisqa Patqanda Aq we Qara, Güzel we Rezil, Toghra we Xata Ademler Arisida Biterep Turidighanlar Eng Awal Weylun Dozaqqa Chüshidu!
-Jahanning Öchmes Chirighi Dante Alighieri
☆☆☆><☆☆☆
Ilham we Jasaret Bolmay Turup Bu Dunyada Hich Ishni Wujutqa Chiqarghili Bolmaydu! Jasaret Piship Yétilgen Meniwiyetning Exlaq, Ghorur we Wijdandin Ilgiri Turidighan Alametlirining Biridur!
-Yunan Peylasopi Aristoteles
☆☆☆><☆☆☆
Herqandaq Bir Rezillik Kechürümge Layiq Emestur, Eksinche Dayim Diqqetke Élin’ghanliq Muamilisi Körüdu Aqillar Sinipi Terepdarliridin!
-Thomas Akuinas
☆☆☆><☆☆☆
Bilim Jehettin Telim-Terbiye Körgen Emma Meniwi Jehettin Telim-Terbiye Körmigen, Ademiylik Jehettin Yétilmigen Bir Ademning Qolidin Normal Bir Jemiyet Ezaliri Üchün Her Bala Kélidu!
Theodor Roossewvelt
☆☆☆><☆☆☆
Insanlar Arisida Nahayiti Az Sandiki Ademlerla Bashtin Axiri Özidiki Meniwiy Sapani Izchil Saqlap Qalalaydu!
-Jeremiy Bantham
☆☆☆><☆☆☆
Mawjut Boliwatqini Özengge Alaqidar Bir Qiyinchiliq Emes, Belki Hayatingni Qandaq Bir Terizde Dawam Qildurup Méngish Yaki Mangmasliq Heqqidiki Bash Qétinchisidin Ibarettur!
-German Peylasopi Diether F. Uchtdorf
☆☆☆><☆☆☆
Eqil Bir Quzagha, Nefis Bir Bürege, Iman Bolsa Bir Chopan’gha Oxshaydu! Iman Quwetlik Bolmisa Büre Quzani Yer!
-Mawlana Haji Ahmat Yesiwi
☆☆☆><☆☆☆
Aghzingdin Chiqqan Yaxshi We Yaman Sözler Teqdiring, Qedring we Qismitingni Belgüleydu! Herqanche Zerüriyet Otturgha Chiqqan Bolsimu Aghzingdin Yaman Laplarni Chiqarma, Amal Bar Sözlerning Siliq we Yéqimliqlirini Terjih Et! Chünki Ulugh Alim Albert Einsteinning Diyishiche Sözligen Her Bir Yaxshi we Yaman Sözlering Dunyani Bir Aylinip Kelgen Teqdirdimu, Tekrar Sanga Qayitip Kélidu Iken. Yaxshi Gepler Bizge Yaxshiliq, Yaman Gepler Bizge Yamanliq Keltüridiken! Albert Einstein „Eger Ademler Digen Geplirining Özige Qayitip Oqtek Qadilidighanlighini Bilse Idi, Gep Qilghanda Ehtiyat Qilghan Bolaridi,“- Digeniken! Shunga Mejbur Qalmighunche Peqet Dostqala Emes, Belki Düshmenliringgimu Siliq, Yéqimliq we Paydiliq Gepni Qil! Siliq, Yéqimliq we Paydiliq Gep Qilishmu Bir Ibadet Bolup, Muqeddes Kitaplarning Hemmiside Yer Alghan Sawabi Mol Ishtur!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Köpünche Hallarda Bizge Sheyi we Hadisilerning Qimmitini Ügetkenler Birdinla Ghayip Bolup Kétidu!
-Arthur Schopenhauers
☆☆☆><☆☆☆
Maymunni Sen Padisha Dep Qoysa, Bolup Béridu, Etrapigha Aram Bermeydu, Döngdin Döngge Yügürep Yürüp, Héli Oltur, Héli Qop Dep Warqiraydu, Qamlashsa Yaki Qamlashmisamu Yolwasni Dorap Hörkireydu!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Yorushi Bar Adem Bolushning Eng Asasliq Sherti Séni Arqigha Tartiydighan Nigatip Énirgiye Chiqiridighan Xunük Ademlerdin Uzaqliship, Bilim, Exlaq we Pezilet Jehettin Kishini Aldigha Söreydighan Yeni Kishlik Hayatta Ademni Algha Basturidighan Isil Kishiler Bilen Tonushush we Dayim Ular Bilen Bir Septe Turushtur!
-Yunan Peylasopi Epiktetus
☆☆☆><☆☆☆
Uyghuristan Peqet Uyghurlarning Emes, Digen Gep Köpüyüp Qaldi! Qaysi Teritoriyening Kimning Ikenligi, U Yerde Hazir Kimning Yashawatqanlighi Bilen Emes, Tarixta Shu Tèritoriyede Kimning Nime Ish Qilghanlighi Bilen Bekitilidu! Uyghuristan Qedimdin Beri Ejdatlirimiz Dewlet Qurup we Medeniyet Yaritip, Idare Qilip Kelgen Jay Bolghachqa Ismi Uyghuristan Uyghur we Bashqa Topluqlar Uyghuristanning Ahalisi Hesaplinidu! Uyghuristanda Uyghur yoq yer yoq. Bundaq xeriteler Tajawuzchilarning Uyghurlargha zorlap tangghan Uyghuristanning atalmish Memuri we Autonomiyelik rayonlargha ayrilghandin Kéyinki xeritisi bolup, Bu bir türlük Xelqara Jemiyetni aldaydighan Ètnik süyqest we Siyasi oyunning resimidur! Shunga bu ishni jiddiyge Élip ketishke bolmaydu!
K.U.A
09.03.2024 Germaniye
☆☆☆><☆☆☆
Köp Sanliq Kishiler Biz Her Küni Etrapimizda Uchritidighan Ademlerning Pewquladde Küchlük Pozitip Énirgiye Weyene Bezilirining Bolsa Nahayiti Az Nisbette Nigatip Énirgiye Tarqitidighanlighini Adette Oylap Xiyalighimu Keltürüp Baqmaydu!
-Mawjudiyetchi Peylasop Albert Kamus
☆☆☆><☆☆☆
Ilgiri Yawayilar, Barbarlar we Bediwiyler Bar Idi! Yawayilar, Barbarlar we Bediwiyler Bugünmu Bar, Muellisep Bularni Biologiyelik Köz Bilen Emes Belki Eqil Közi Bilen Téximu Énighraq Rewishte Ilghaqilghili Bolidu!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Rabning Rexmet we Merhemet Nuri Kök Yüzini Qaplap, Ilahiy Söygü we Muhabet Yultuzlardin Chéchilip, Quyashtek Hararetlik Wolqanlar, Yer-Zéminni Éritip Éqishtin Toxtap, Qizziq Sulardek Aqqan Lawalar Yawashlap, Qehritan Qara Kichiler Yorup, Bahar Kélip, Muzdek Soghaq Sular Yillighanda Köydürgüchiler we Muzlatquchilar Birlikte Hemkarliship Hayatliq Üchün Xizmet Qilidu!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Dunyadiki Eng Debdebilik we Insanni Hayajan’gha Salidighan Weqe Ulugh Insanlarning Zor Qiyinchiliqlargha Qatlinip, Müshküllerge Bash Egmestin Rezillikke Qarshi Küreshte Qehrimanliq Dastani Yaritish Jeryanini Seyir Itishtur!
Toghra Bilen Xatagha Awam Puqralar Emes Peqet Eng Segek Üstün Eqilla Höküm Qilalaydu! Eng Segek Eqilge Zadi Kimning Sayip Ikenligige Aldirap Höküm Qilghili Bolmighachqa, Ikki we Üchünchi Siradiki Bilimler Serxil Tuyulup Aq Bilen Qara Asanla Arliship Kétidu!
Dunyada Mutleq Toghra We Mutleq Xata Digen Bir Nerse Bolmighachqa Bu Qalaymiqanchiliqta Millet Heqiqi Bilimge Éhtiyajliq Bolghanda Bilimliktek Körünidighan Bilimsiz Nadanlar Otturgha Chiqip, Milletke Bir Pütün Sistimani Bashqiche Körsütüp, Bir Pütün Millitimizning Xata Terepke Toghra Eqil Bilen Qéyip Kétishige Sewep Bolidu!
Shundaq Qilip, Ghaye Toghra Bolsimu, Rehberlik Iddiyesi, Pilan we Teshkillinish Toghra Bolmighachqa, Hemme Adem Özlirimu Bilmey Dötler Emel Qilghan Métodta Eqil, Bilim we Tejiribe Ishlitip Herket Qilghan Turughluq Yenela Échinishliq Halda Meghlup Bolidu! Arqida Qalghan Qalaq Milletler Dötler Mangidighan Yolda Eqil, Bilim we Tejiribe Bilen Awaylap Mangghan Teqdirdimu Beribir Ghayisini Esla we Esla Ishqa Ashuralmaydu!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Özini Özi Tutalmaydighan Hichkim Erkin Bolalmaydu!
-Epiktetus
☆☆☆><☆☆☆
Ghaliplar Qoghdunush Üchün Emes Hojum Qilish Üchün Jengkge Atlinidu; Ajizlar Bolsa Qoghdunush Üchün Urush Qilidu!!!
-Xen Peylasopi Sun Tzu
☆☆☆><☆☆☆
Alim we Ölimalar Ot Yalquni Ichide Köyidu, Aqil Ademler Bolsa Ularning Yénida Otqa Qaqlinidu!
-Emil Ciyoran
☆☆☆><☆☆☆
Öz Milletining Jallatliridin Pexirlinidighan Sherepsizlerdin Ölgidek Nepretlinimen! Öz Millitige Asiyliq Qilishtinmu Rezil Ish Yoqtur Bu Dunyada!, Digeniken-Jean Paul Sartire.
Bizde Wetinige Xayinliq Qilish, Millitige Asiyliq Qilish Adettiki Ishqa Aylinip Qalghaniken! Bilip Turup Milletning Yüzige Qara Sürtidu, Tuzluqini Chaqidu, Qazinigha Siyidu, Melunlar!
Melunlar, Munapiqlar, Xayinlar, Milletning Yilikidin Su Ichidu!
Zalimlarni Mediyelep Shier Yazidu! Zalimlar Bir Qursaq Toyghidek Pul Béridu,
Xayinlar Bu Pulgha Nan Bilen Haraq Ichidu! Zalimlar Bir Qursaq Toyghidek Pul Béridu, Xayinlar Bu Pul Bilen Kün Köridu.Zalimlar Bir Qursaq Toyghidek Pul Béridu, Xayinlar Milletni Uxlutup Qoyup, Her Terepte Düshmenge Yalaqchiliq Qilip, Ular Bilen Qan Tökidu, Her Terepte Jan Alidu!
Eng Uyghun Bir Chaghni Kütüsh, Sebir Qilish, Tenteklik Qilmasliq, Taley Yétip Kelgen Haman Chaqqanliq Bilen Heriketke Ötüsh Lazim! Chidash, Berdashliq Bérish, Waz Kechmeslik Ghelbe Qazinishningning Heqiqi Siridur!
-Émparatur Zahiriddin Muhammet Babur
☆☆☆><☆☆☆
Axlaq Kulturi Bolmighan Bir Millette Insanlar Üchün Herqandaq Bir Jemiyette Hergizmu Aramchiliq Bolmaydu!
-Gérmaniye Peylasopi Albert Einstein
☆☆☆><☆☆☆
Hürmet Muhabbetmu Tolduralmighan Boshluqni Özi Yalghuz Tolduridu!
-Rus Yazghuchisi Lio Tolistoy
☆☆☆><☆☆☆
Ölüm Aqil Insanlar Üchün Heyran Qalghuchiligi Yoq Bir Ishtur, Chünki Bundaqlar Herzaman Amanetni Teslim Qilishqa Hazir Halette Turghan Bolidu!
-Jian De La Fontaine
☆☆☆><☆☆☆
Chong Kichik Ishlarda Axmaqlarche Heriket Qiliweridighan, Özini Tutalmaydighan Biri Put-Qolini Küshep Turghan Zenjirni Üzüsh Pursitige Ige Bolalmaydu we Erkinlikning Temini Esla Tétiyalmaydu!
-Nikos Katantzakis
☆☆☆><☆☆☆
Ghezep we Achchiq Waqitning Ötüshi Bilen Untulup Kétidu; Nepret we Qisas Bolsa Esla Untulup Ketmeydu!!!
-Yunan Peylasopi Aristoteles
☆☆☆><☆☆☆
Oy-Pikirlerni Hichkim Qulayliqche Behirlinelmeydighan Dogma we Abistirakt Shekil we Usulda Ipadileshtin Asan, Hemme Adem Behirlineleydighan Addiy we Ammibap Usulda Ipadileshtinmu Qiyin Bir Ish Yoq Ilim-Pen Dunyasida!
-German Peylasopi Arthur Schopenhauers
☆☆☆><☆☆☆
Özige Ishen’gen Biri Özinining Kimligini We Toghra Xatalighini Bashqilargha Ispatlap Bérish Üchün Esla Aware Bolmaydu!
-Xen Peylasopi Lao Tzu
☆☆☆><☆☆☆
Haywanatlargha Shepqetsizlik Bilen Muamile Qilidighan Kishilerdin Insanlargha Esla Wapa Kelmeydu! Biz Bir Ademning Qelib Güzellikige Baha Bergende, Shu Kishining Haywanlar we Jel-Janiwarlargha Tutqan Pozitsiyisini Asasiy Orun’gha Qoyup Andin Oylaymiz!
-Gérman Peylasopi Immanuel Kant
☆☆☆><☆☆☆
Kim Ashu Bir Qan, Bir Kultur, Bir Jughrapiyediki Ushshaq Milletlerge Eqil Ügetse Ölgüdek Biaramchiliq we Rahetsizlik Hisqilishidu; Sewebi Ular Sirittin Kirgen Herqandaq Bir Qobul Qilish Qiyin Bolghan Nersiler Arqiliq Ming Yilliq Aramxuda Hayatining Astin-Üstün Bolup Kétishini Xalimaydu! Bu Milletler Shunga Mushundaq Kichik, Tarqaq, Chéchilangghu, Ajiz We Chuwalchaqtur! Bundaq Milletler Barghanche Ittipaqlishiwatqan, Birlishiwatqan we Hemkarlishiwatqan, Xulasekalam Gülliniwatqan Milletning Her Türlük Zorawanlighigha Mehkum Bolidu!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Öz Milletining Jallatliridin Pexirlinidighan Sherepsizlerdin Ölgidek Nepretlinimen! Öz Millitige Asiyliq Qilishtinmu Rezil Ish Yoqtur Bu Dunyada!
-Jean Paul Sartire
☆☆☆><☆☆☆
Sebir Qilishni Bilishmu Dunyagha Jiddiy Muamile Qilishning Bir Türlük Mitodidur!
Bilim Hichbolmighandamu Bir Kishining Chirayida Memnuniyet Shekillendürelise Andin Heqiqi Bilimge Aylinidu! Bilimning Kishilerge Payda Yetküzelishi Bir Ulugh Muweppeqiyettur!
-Ghalip Waldo Emerson
☆☆☆><☆☆☆
Muhimi Atesh Ichide Qanchilik Musapide Yol Yürüp Yaki Yürmey Andin Külge Aylinishingdur!
-Charles Bukowiski
☆☆☆><☆☆☆
Adem Ewladi Qeyerde Bolidiken, Shu Yerde Méhri-Muhabbet Körsitishke Bir Purset Tughulidu!
-Qedimqi Rim Peylasopi Seneka
☆☆☆><☆☆☆
Ya Rabbim, Bilemsen Séning Mawjutlighingni Ching Qelbimde Hisqiliwatimen! Sen Méningla Emes Alemlerning Qelbidesen, Alemler Bolsa Séning Qelbingdedur!
Gustaf Flaubertning Qarishiche, Jahanda Mutleq Menggü Toghra Deydighan Bir Nerse Yoq, Peqetla Toghra Dep Höküm Qilin’ghan Nisbiy Bir Derije Bar! Bizning Toghra Diginimiz Shert-Sharayit, Imkan We Zaman’gha Qarap, Üzlüksiz Özgürep Baridu Xalas!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Güzellik Körgen Közge, Tepekkur Qilghan Mingege we Muhabbetlik Qelibke Baghliqtur! Köz, Minge We Qelib Bar Her Terepte Güzellikni Körgen, Oylighan we Söygen; Köz, Minge we Qelib Bar Tam Eksinche Her Terepte Rezillikni Üstün Körgen!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
English Yazghuchisi William Shakespeare „Eqilsizlar Özlirini Qattiq Aqil Chaghliyor, Aqilliqlar Bolsa Özlirini Aqilsizlardin Saniyor,-Digeniken! Sewep Aqilsizlar Aqilsizlighidin Az Bilidu, Emma Bilgenlirini Köp Dep Bilidu, Shunga Özlirini Aqilliq Chaghlisa; Aqilliqlar Aqilliqlighi Sewebidin Bilgen Köp Bilgelirini Az Dep Bilidu, Shunga Özlirini Aqilsiz Chaghliyor! Özini Bilimde Qaltis Chaghlash Az Bilgenlerning, Özini Bilimde Ajiz Chaghlash Köp Bilgenlerning Alamitidur!!!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Qilalaydighan Ishingni Bar Imkanlar Bilen Özengning Salayiti we Turiwatqan Ornunggha Qarap Oylan, Pilanla we Qilghin!!!
-Theodore Roossewvelt
☆☆☆><☆☆☆
Insanlarning Rohi Dunyasi Özlirining Chüshenchiliri We Köz-Qarashliri Arqiliq Renggareng Qiyapetke Kiridu we Téximu Güzelliship Baridu!
-Markus Aureliyus
☆☆☆><☆☆☆
Chüshünish Jawapkarlighi Éghir Bolghan Ilahiy Emirdur! Shunga Friedrich Nietzsche “ Herqandaq Bir Meselini Chongqur Oyliyalaydighan Biri Sheyi-Hadisilerni Anche Chüshenmeslikni, Tégigiche Toluq Chüshünüp Yétishke Qarighanda Ewzelrek Bilidu“-Digeniken! Bir Nersini Anche Chüshenmey Yaxshash Nisbeten Asan, Toluq Chüshünüp Yashash Bolsa Bes Müshkül Ishtur!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Ademmer Éghir We Qattiq Künlerde Andin Özini Bésiwélish we Keypiyatini Tengshep Tutushning Qanchilik Tes Ish Ikenligini Chüshüniwalalaydu!
-Rus Yazghuchisi Anton Chekhov
☆☆☆><☆☆☆
Bahar Mawsumi Yéqinlashqanda Qish-Zimistan, Qehritan Soghaq we Qara Boranlarmu Hayatliqqa Teslim Bolidu, Ushbu Dunyaning Güzellikke Pürkinishi Üchün Yaz we Küz Newsumi Bilen Özara Hemkarlishidu Hemde Nepretke Emes, Söygü we Muhabbetke Qolmu Qol Xizmet Qilidu!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Silerni Arqigha Emes Aldigha, Töwen’ge Emes Yoqurigha, Chékinishke Emes Algha Bésischqa Ilhamchi, Medetchi we Yardemchi Bolalmaydighan Sapasi Töwen Kishilerdin Barghanche Uzaqliship, Amerika Yazghuchisi Mark Twain Éyitqandekla: Silerni Kamsitidighan Kishilerdin Uzaq Turup, Silerge Ümit, Ilham we Medet Béridighan Insanlargha Yéqin Tur! Digendekla, Her Jehettin Algha Bésish we Tereqqiyat Jehettin Silerge Yardemchi Bolalaydighan Pozitip Insanlargha Barghanche Yéqinlishinglar!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Henry Miller „Herqandaq Bir Soqash Insan Rohining Bir Meghlubiyitidur!-Digeniken. Urushta Ghelbe Qilghan Terep Digen Nerse Yoqtur! Birsi Körünidighan, Yene Birsi Körünmeydighan Meghlubiyet Sahibidur! Qarshi Septe Turup Urushqanlarning Yarilanmighani we Ölmeydighini Mawjut Emestur! Eger Ghelbe we Meghlubiyet Bar Diyilse Bezide Yéngildi Diyilgenler Ghelbe Qilip, Ghelbe Qildi Diyilgenler Heqiqi Meghlup Bolidu Xudaning Iradisi Bilen! Bu Adettiki Ademler Aldirap Chüshenmeydu!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Shan-Sheripige, Ghorur we Wijdanigha Esla Asiyliq Qilmastin Yéngilish Bolsa Daghdugha Bilen Ghalbiyetni Tebriklep Pexirlinish We Shadiyanelik Hisqilishtekla Hürmetke Layiqtur Hemde Qedri-Qimmetliktur!
-Yunan Peylasopi Sophokles
☆☆☆><☆☆☆
Meyli Qaysi Xil Shekilde Bolmisun Birawni Dawalap Saqaytishqa Niyet Qilghanda, Uningdin Bu Késelni Peyda Qilghan Nijis Illettin Resmi Qurtulup Kétishni Xalaydighan Yaki Xalimaydighanlighini Sorap, Xeste Bolghan Kushi Resmiy Halda Dawalinishqa Hazir Bolsa Andin Dawalshni Bashla, Bolmisa Aware Bolma!
-Yunan Peylasopi Hipokirates
☆☆☆><☆☆☆
Timtasliqqa Qulaq Sal; Timtasliq Sen Oylighandek Zadiche Bir Sükütla Emestur! Diqqet Qilsang Timtasliqning Sen Hem Xiyalingghamu Keltürüp Baqmighan Bir Tilda Qiliwatqan Tesirlik Bayanlirini Anglaysen!
-Mawlana Jalaliddin Rumi
☆☆☆><☆☆☆
Hichkim Bilelmigen Bir Aldamchiliq Herqanche Toghridek Qilghan Bilen Esla Heqiqetning Özi Emestur!Rezillikni Hemme Adem Toghradek Étirap Qilghan Teqdirdimu Hichqachan Güzellikning Ornini Qettiy Basalmaydu!
-German Aqiliyetliridin
☆☆☆><☆☆☆
Rahet-paraghetke Heddidin Ziyade Bérilip Kétish Ademni Xumar Qilip Qoyidighan Alahiyde Bir Xil Rohiy Késelliktur!
-Markus Aureliyus
☆☆☆><☆☆☆
Eger Ichingizdeki Düshmenliringiz Bolmighan Bolsa, Tashqi Düshmenler Sizlerni Esla Bu Échinishliq Haletke Chüshürüp Qoymighan Bolaridi!
-Awropa Aqiliyetliridin
☆☆☆><☆☆☆
Bir Ishta Derghezep Bolghanda Sözlesh we Heriket Qilishtin Toxtap, Köpraq Oylinishimiz Lazim!
-Yunan Peylasopi Pythagoras
☆☆☆><☆☆☆
Hayat Beziler Éyitqandek Özini Özi Izlep Tépish Emes, Belki Özini Yéngidin Qurup Chiqishtur!
Qarar Bérelmeslik Bezide 100 Yilda Aran Bir Kelgen Pursetnimu Qachurup Qoyidu!
-Emparatur Markus Tulius Cecero
☆☆☆><☆☆☆
Eqil, Bilim, Tejiribe we Exlaqning Ajiz Kelgen Yéride Kibir, Menmenchilik we Hesetxorluq Tirisige Patmay Arqa- Arqadin Sehnige Chiqidu!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Din Normal Insanlar Üchün Heqiqet, Pozitip Alimlar Üchün Bir Qurtulush, Nigatif Alimlar Üchün Konaliq, Hökümdarlar Üchün Xeliqni Idare Qilish Qurali, Dep Qarilip Kelindi!
-Roma Peylasopi Seneka
☆☆☆><☆☆☆
Markus Aureliyusning Qarishiche „Hayat Usulgha Qarighanda Chélishqa Bekraq Oxshaydu“-Iken; Meningche Bolghanda Hayat Chélishqa Qarighanda Küreshke Bekraq Oxshaydu!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Özining Bashqilardin Eqilliq Ikenligini Ispatlashqa Orunushmu Bir Xil Dötlüktur!
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Sebir Bilen Angla, Méhribanliq Bilen Qara, Köyümcvanliq we Muhabbet Bilen Sözle!
ÜbersichtBücherStückeGedichteVideosBücher und Theaterstücke
Credit: Pictures From History/Universal Images Group via Getty Images/Pictures from History
Persönlichkeiten: Johann Wolfgang von Goethe – Persönlichkeiten …
Johann Wolfgang von Goethe: Dichter, Denker, Drückeberger – [GEOLINO]
Johann Wolfgang von Goethe – Literaturland Saar
Bild „Goethe“ (1828), gerahmt von Joseph Karl Stieler kaufen | ars …
Das Bayern der Schreibenden: Auf den Spuren Goethes in München …
Johann Wolfgang von Goethe – Wikipedia
Johann Wolfgang von Goethe » Das Weserbergland
Biografie Johann Wolfgang von Goethe
Persönlichkeiten: Johann Wolfgang von Goethe – Persönlichkeiten …
Getrieben von Neugier und der Lust am Leben – Goethe-Institut …
Alle anzeigen
Johann Wolfgang Goethe, ab 1782 von Goethe, war ein deutscher Dichter, Politiker und Naturforscher. Er gilt als einer der bedeutendsten Schöpfer deutschsprachiger Dichtung. Wikipedia
Geboren: 28. August 1749, Frankfurter Goethe-Haus, Frankfurt am Main
Verstorben: 22. März 1832, Weimar
Kinder: August von Goethe
Bücher: Erlkönig, Faust, Prometheus, Farbenlehre, Der Zauberlehrling, Italienische Reise, Mehr
Beeinflusst von: Friedrich Schiller, William Shakespeare, Immanuel Kant, Johann Sebastian Bach.
K.U.A
02.03.2024 Germaniye
☆☆☆><☆☆☆
Germaniye Üchün Hayat-Mamatliq Peyti Yétip Keldi! Aldimizda Bu Qétimqi Saylam Keltürüp Chiqiridighan Ikki Yol Bar, Biri Qulluqqa, Ikkinchisi Bolsa Hüriyetke Élip Baridighan Altun Yol! Biz Germanlar Erkinlikni Talliwélishimiz Lazim!
-German Politikachi Konrad Adenauer
>>>☆<<<
Konrad Adenauer sagte am 3. Dezember 1952 zur Unterzeichnung der Pariser Verträge:
„Es ist die Schicksalsfrage Deutschlands. Wir stehen vor der Wahl zwischen Sklaverei und Freiheit. Wir wählen die Freiheit!“
Adenauer war der Überzeugung, dass
• Deutschland nur an der Seite des Westens eine effektive Sicherheit erlangen kann,
• im Verhältnis zum Osten setzte er auf eine „Politik der Stärke“,
• ein gutes Verhältnis zu Israel und zum Judentum war ihm ein Seelenwunsch.
„Wir wählen die Freiheit!“
Freie Fraktion Moers
>>>>☆<<<<
Konrad Hermann Joseph Adenauer war ein deutscher demokratischer Politiker und Staatsmann. Von 1949 bis 1963 war er der erste Bundeskanzler der Bundesrepublik Deutschland und von 1951 bis 1955 zugleich erster Bundesminister des Auswärtigen. Wikipedia
Geboren: 5. Januar 1876, Köln
Verstorben: 19. April 1967, Rhöndorf, Bad Honnef
Kinder: Max Adenauer, Konrad Adenauer, Libet Werhahn, Georg Adenauer, Charlotte Adenauer, Mehr
Partei: Christlich Demokratische Union Deutschlands
Enkelkinder: Patrick Adenauer, Konrad Adenauer, Paul Bauwens-Adenauer
Ehepartnerin: Auguste Zinsser (verh. 1919–1948), Emma Adenauer (verh. 1904–1916)
Ort der Beerdigung: Waldfriedhof Rhöndorf, Bad Honnef
K.U.A
☆☆☆><☆☆☆
Hayatliqning Tüp Meqsidi Tebiyetke Qarshi Küresh Qilish Emes, Tebiyet Bilen Hemkarliship, Bexitsizlik, Mehkumluq we Rezillikke Qarshi Küresh Qilishtur!
-Zeno Of Citiyum
>>>☆<<<
Zenon von Kition(334Bc-262Bc), auch Zenon der Jüngere genannt, war ein hellenistischer Philosoph und Begründer der Stoa.
Geboren: 334 v. Chr., Kition
Verstorben: 262 Athen, Griechenland
Beeinflusst von: Platon, Heraklit, Krates von Theben, Hipparchia, Polemon von Athen, Stilpon
Ausbildung: Platonische Akademie
Bücher: The Republic, Stoicorum veterum fragmenta: 3, Mehr
Eltern: Mnaseas
K.U.A
03.03.2024 Germaniye
☆☆☆><☆☆☆
Arqida Qalghan, Jismani, Rohiy we Meniwi Sapasi Töwen Bolghan, Dunya Tereqqiyatigha Maslishalmay Qalghan Qalaq Milletler, Özide Yaki Özige Oxshash Perishan Milletlerde Ming Yillardin Béri Bar Bolghan Allaqachan Waqti Ötken Diniy, Kultural we Sotsiyal Retuellerni Küchep Terghip Qilip, Özini Ilghar Milletlerdinmu Tereqqiy Qilip Ketkendek Dap Tarangshitip, Dunyagha Patmay Dawrang Qilishidu!
-German Peylasopi Hermann Hesse
>>>>☆<<<<
Hermann Karl Hesse, Pseudonym: Emil Sinclair, war ein deutsch-schweizerischer Schriftsteller, Dichter und Maler.
Geboren: 2. Juli 1877, Calw
Verstorben: 9. August 1962, Montagnola, Collina d’Oro, Schweiz
Enkelkinder: Sibylle Siegenthaler-Hesse, Simon Hesse, Christine Hesse
Stücke: Treatise on the Steppenwolf
K.U.A
02.03.2024 Germaniye
☆☆☆><☆☆☆
Bu Yerde Heqqaniyet Deydighan Birla Exlaq Bar, Milletni Hür, Bextiyar we Bixeter Qilishtin Ibaret Birla Wezipe Bar, Meqset Peqet Ghem-Endishe, Qorqush we Teshwishtin Xali Bolghan Zadiche Normal Bir Hayatliq Berpa Qiishtin Ibarettur!
-Denis Diderot
>>>>☆<<<<
Denis Diderot (1713-1784)war ein französischer Abbé, Schriftsteller, Übersetzer, Philosoph, Aufklärer, Literatur- und Kunsttheoretiker, Kunstagent für die russische Zarin Katharina II. und einer der wichtigsten Organisatoren und Autoren der Encyclopédie.
Geboren: 5. Oktober 1713, Langres, Frankreich
Verstorben: 31. Juli 1784, Paris, Frankreich
Beeinflusst von: Voltaire, Jean-Jacques Rousseau, Isaac Newton, Francis Bacon, Baruch de Spinoza, Mehr
Waqti-Saiti Kelgende Hayatliq Yene Külidu, Dunya Yene Köküridu! Qara Qish Kétip, Etrap Yene Yashirip, Tagh we Dalalar Janlinip, Etrap Bükkide Xush Puraqliq Gül-Chichekler Bilen Qaplinidu!
Eger Aranglarda Bir Düshmen Bolmighan Bolsa, Sirittin Kélidighan Herqandaq Düshmen Silerni Bu Qeder Perishan Qilmighan Bolaridi!
K.U.A
02.03.2024 Germaniye
☆☆☆><☆☆☆
Eng Yaxshi Söz Bir Pütün Kitapning Mezmunini Bir Jümligela Yighinchaqlap Éytilghinidur!
-Theodor Fontane
☆☆☆><☆☆☆
Insan Hayatidiki Eng Yaxshi Mukapat Ming Teste Japa Chékip Érishkenliri Emes, Belki Érishkenliri Arqiliq Qolgha Keltürgen Netijiliridur!
-John Ruskin
☆☆☆><☆☆☆
Ya Rabbim Sendin Bir Rijayim Bar! Men Séni Heqiqi Tonughiche Bolghan Ariliqta Méni Qebzi Roh Qilma Ötünüp Qalay-Dédim!
Xuda: Méni Heqiqi Tonighan Adem Zaten Ölümsizdur,-Dep Jawap Berdi!
-Mawlana Jalaliddin Rumi
☆☆☆><☆☆☆
Insanlar Mana Mushu Yer Yüzidila Bolidiken, Heqqinde Yene Deydighan Artuqche Bir Gep Yoq, Hetta Gep Qilghanning Téximu Paydisi Yoq!
“You’re on Earth. There’s no cure for that.”
-Samuel Beckett
>>>>☆<<<<
Samuel Barclay Beckett (1906-1989) war ein Irischer Schriftsteller. Er gilt als einer der bedeutendsten Schriftsteller des 20. Jahrhunderts und wurde 1969 mit dem Nobelpreis für Literatur ausgezeichnet.
Sein bekanntestes Werk ist „Warten auf Godot“, das am 5. Januar 1953 in Paris uraufgeführt wurde. Wikipedia
Geboren: 13. April 1906, Foxrock, Irland
Verstorben: 22. Dezember 1989, Paris, Frankreich
Beeinflusst von: James Joyce, Albert Camus, Jean-Paul Sartre, Oscar Wilde, Franz Kafka, William Butler Yeats, Mehr
Filme: Film, Waiting for Godot, Happy Days, Krapp’s Last tape, Quad I, En attendant Godot, Endgame, Notfilm.
K.U.A
03.03.2024 Germaniye
☆☆☆><☆☆☆
Arzu….
Anna Achmatova
>>>☆<<<
Köpünche Insanlar Qilidu Arzu,
Erkinlik Üchün,
Naxsha Éytishimni,
Tanglarni Medihlep Küy Küylishimni!
Hürlük Naxshasi Oquymen,
Küy Küyleymen Erkinlik Üchün,
Eger Eqlimdin Ketmisem Ézip.
Köpünche Insanlar Qilidu Arzu,
Yangrap Turushini,
Sükütke Patqan Awazimning,
Nipiz Tumanlar Arisidaki Eslimilerdek,
Choqchiyip Turghan,
Tashlarning Kawikida Turghan Qariyip!
Köpünche Insanlar Qilidu Arzu,
Hürlük Naxshasi Oquymen,
Küy Küyleymen Erkinlik Üchün,
Suda, Hawada, Otta, Tupraqta…
Goya Xisletlik Bir Roya Kördüm,
Bir Ishik Échilidu Arzu Armanlargha!
Talay Natunosh Tupraqlarda,
Kütiwatidu Zariqip,
Söygen Cholpinim Méni Chaqrip Lerzan Awazda!
Köpünche Insanlar Qilidu Arzu,
Hürlük Üchün Küy Küylishimni,
Erkinlik Üchün Naxsha Éytishimni,
Cholpinim Üchün,
Hürlük Naxshasi Oquymen.
Küy Küyleymen,
Tangda Sabahlarda Cholpinim Üchün!!!
(Tügidi)
>>>>☆<<<<
Rus Shairesi Anna Ahmatowa Russiyede Yashighan Erkinlik Jarchisi, Zalim Hökümetke Qarshi Heqiqetning Jarchisidur!
Anna Ahmatowa Yeni Andrejewna Gorenko(1889-1966) Qolgha Élindi-Irige Ölüm Jazasi Bérildi, Oghli Tutqun Qilindi, Dosti Qeslep Öltürüldi,-Özining Sözlesh Erkinligi Élip Tashlandi. Shundaq Qilip, Diktatur Hökümettiki Zalimlarning Qamchisi Uning Aile Ezaliri, Dostliri we Zamandashlirining Issiq Qéni Bilen Boyaldi!
Anna Ahmatowa Intayin Uzaq Rejim Astida Tutulup, Kéchikip Nami Eslige Keltürüldi, Emma Heddidin Ashqan Rohiy we Jismani Iskenje Sewebidin Öldi, Yoruq Dunyagha Köz Yumganda Téxi 58 Yashta Idi, Heyranliri Qan Yighlidi!
K.U.A
05.03.2024 Germaniye
☆☆☆><☆☆☆
Adem We Pikirni Öltürüsh Ademiylik Aldida Yawayiliq, Din Aldida Éghir Gunah We Qanun Aldida Bolsa Qebih Jinayettur! Adem we Pikirni Öltürgenlerge Ademiylik Nuqtisidin Haywan Muamilisi Qilinidu; Adem we Pikirni Öltürgenler Diniy Nuqtidin Dozaqqa Kiridu, Dep Qarilidu;
Adem we Pikirni Öltürgenlerge Qatilliq Jinayiti Ötküzdi Dep Qarilip, Ölüm Jazasi Berilidu! Adem Maxluqatlar Ichide, Pikir Bilimler Ichide Eng Muqeddes Yaritilghan Maddiy we Rohiy Janliq Bolup, Öltürgenler Xuda Teripidin Shühbisizki Dehshetlik Halda Lennetlinidu! Zhongguo Hökümiti Adem Emes Milletlerni, Jümlidin Uyghur Xelqini We Uyghur Medeniyitini Öltüriwatidu! Uyghuristan Xelqining Üstidin Érqi we Kultural Qirghinchiliq Élip Barghan Milliy Qatil Bir Milletning Aqiwiti Bek Échinishliq Bolidu, Xudaning Izni Bilen! Zhongguoluqlarning Yaman Künlirini Biz Körmisek Ewlatlirimiz Körüdu! Xudaning Arghamchisi Bek Uzundur, Uni Tartqanda Zalimlar Zalimliq Qilghan Kashki Men Bolmighan Bolsam, Neqeder Yaxshi Bolaridi, He Dep Qattiq Epsuslinip, Éghir Pushayman Qilishidu!
K.U.A
05.03.2024 Germaniye
☆☆☆><☆☆☆
Körüp Turup Körmeske Salidu, Bilip Turup Sözlimeydu, Anglap Turup Anglimas Boliwalidu, Mana Bu Jemiyitimizni Qaplap Ketken Uyghurlarda Exlaq Kirzisi Keltürüp Chiqarghan Düshmendinmu Xeterlik Yoqumluq Meniwiy Késellik! Bilim Adette Ademde Ademilik, Adilliq, Semimiylik, Dorustluq we Pidakarliq Shekillendüridu! Bizde Bilimlik Ademler Xéli Köp Bolsimu Qilghan Ishliri Bilim Igilirige Oxshimaydu! Yalganchiliq Qilidu, Diweng Boliwalidu, Mesuliyettin Qachidu, Wedige Wapa Qilmaydu, Wetini we Millitini Birinchi Orungha Qoyup Oylimaydu! Toghra Eger Bilimlik Dep Qaralghan Ademlerde Yoqarqi Ashu Besh Türlük Alahiydillik Tépilmaydiken Uhalda Bundaq Kishilerni Ilim-Pen Bilen Meshghul Boldi Digenlik, Yigen Nersiliri Ashqazinida Hezim Bolmay Turup Shu Péti Chiqiriwitidighan Hayawanlarning Qilghan Ishi Bilen Oxshash Ish Qildi Digenlik Bolup, Bundaq Ademlerdek Közi Turup Heqiqetni Körmeydighan, Aghzi Turup Heqiqetni Sözlimeydighan, Qulqi Turup Heqiqetni Anglimaydighan Xeterlik Yana Bir Adem Tipi Dunyada Yoqtur! Bu Xuddi „Chala Molla Hemmini Bilidu, Molla Dep Qoyasa Yügrep Bérip Kölge Siyidu“ Digendekla Bir Ishtur!!!
KUA
06.03.2024 Gérmaniye
☆☆☆><☆☆☆
Dunya Xuddi Mektepke Oxshaydu! Tebiyet Yeni Xuda, Melekler, Jinlar, Haywanlar Bolsa Muellimge, Insanlar Bolsa Oqughuchigha Oxshaydu! Töwen Yilliqlarning Yüki Nisbeten Yénik, Yoquri Yilliqlarning Bolsa Testur! Dunyaning Bilim Seyipiliri Adem Ewladining Safasi we Ang-Sewiyesige Qarap Échilidu! Bilimning Birqanche Derijisi Bar! Birinchi Derijining Eng Yoquri Sewiyeliklirining Bilimi, Ikkinchi Derijining Adetttiki Ademlirige, Bilimning Ikkinchi Derijisidikilerning Eng Bilimliklirining Sewiyesi Üchünchi Derijidikilerning Adettikilirige, Üchünchi Derijiliklerning Eng Bilimlikliri Törtinchi Derijiliklerning Eng Adettikilirige… Mushu Tertip Bilen Törtinchi, Beshinchi Derijining Eng Bilimlikliri Beshinchi we Altinchi Derijining Eng Adettiki Sewiyesige Toghra Kélidu! Shundaq, Dunya Bir Mektep we Bir Intahan Yéridur! Bilimi Töwenler Shunga Özini Bilimliktek, Bilimi Yoqurilar Bolsa Özlirini Bilimsizdek Oylaydu! Dunyani Chüshinelmeydighanlarning Chüshinisi Asan, Chüshineleydighanlarning Chüshenmeki Bolsa Heqiqiqetnmu testur….!
K.U.A
08.03.2024 Germaniye
☆☆☆><☆☆☆
Oy-Pikirlerni Hichkim Qulayliqche Behirlinelmeydighan Dogma we Abistirakt Shekil we Usulda Ipadileshtin Asan, Hemme Adem Behirlineleydighan Addiy we Ammibap Usulda Ipadileshtinmu Qiyin Bir Ish Yoq Ilim-Pen Dunyasida!
-German Peylasopi Arthur Schopenhauers
>>>>☆<<<<
„Nichts ist leichter, als so zu schreiben, dass kein Mensch es versteht; wie hingegen nichts schwerer, als bedeutende Gedanken so auszudrücken, dass jeder sie verstehen muss.“
– Deutsche Philosoph Arthur Schopenhauer
K.U.A
09.03.2024 Germaniye
☆☆☆><☆☆☆
Bezi Chiraylarni Körsem, Bezi Awazlarni Anglisam we Bezi Ishlargha Shayit Bolsam Nepisim Qisilip, Erwayim Ming Gez Uchidighan Bolup Ketti! Bular Özini Bir Körüp Baqsa, Özining Awazini Bir Anglap Baqsa, Özining Qilip Yürgen Bimene, Tuturuqsiz we Ehmiyetsiz Ishliri Heqqinde Xuddi Bashqa Bir Ademdek Tuyghu Bilen Oylunup Baqsa Bek Yaxshi Bolaridi! Ademlerning Özlirini Körüshi Üchün Jemiyitimizge Xuddi Mushu Jemiyitimizdek Ghayet Chong Bir Eynek Lazim, Eynek!!!
K.U.A
10.03.2024 Germaniye
☆☆☆><☆☆☆
Jasaret, Jasaret, Jasaret Küchtur! Aristotles“ Jasareting Yoq Bolsa Bu Jahanda Hich Ishni Wujutqa Chiqarghili Bolmaydu, Jasaret Zéhningizdiki Ghorur We Wijdaningizgha Gheyret Béghishlaydighan Rohiy Qudrettur,-Digeniken! Ghorur, Wijdan we Exlaqing Turup, Ghayeng Üchün Aktip Heriketke Ötelmigen Bolsanglar, Jasaritinglarda Mesele Körüldi, Digenlik Bolidu!
K.U.A
>>>>☆<<<<
„You will never do anything in this world without courage. It is the greatest quality of the mind next to honour.“
Aristotles Yunan Peylasopi we Mathematikidur!
Aristoteles eserlirimning daitisi Pelesepe, Asternomiye, Tilshinasliq, Politika, Iqtisad we Pisdixologiye Qararliq Penlerge Chétilidu!!!
>>>>☆<<<<
Aristotle
Aristotle was an Ancient Greek philosopher and polymath. His writings cover a broad range of subjects spanning the natural sciences, philosophy, linguistics, economics, politics, psychology, and the arts.
K.U.A
10.03.2024 Germaniye
☆☆☆><☆☆☆
Xuda, Adem we Hayatliq….
>>>>☆<<<<
Xuda muhabbettur. Xudaning Mawjudiyiti, Xuda Özi Yaratqan Barliq Mawjudatlar Üchün Ashqili Bolmaydighan Bir Sirdur! Xuda Sirlar Okyanusida Körünmey Turghan Bu Sirni Échilmaydighan Shekilde Pilanlighan. Xuda Biz Tesewwur Qilalaydighan Herqandaq Nersige Oxshimaydu! Xudani Süpetligili Bolidu, Emma Teswirligili Bolmaydu! Muqeddes Kitaplarda Qeyit Qilinishiche Huda Rohiy we Meniwiy Dunyani Qaplap Turidu, Herqandaq Nersige Shu Nersining Özidinmu Yéqindur! Ademla Emes Belki Barliq Rohiy we Maddiy mawjudatlar Xudadin Keldi! Ademla Emes Belki Barliq Rohiy we Maddiy mawjudatlar Xudagha Qayitidu! Adem Rabbimizning Karamiti Bilen Erkek Bilen Ayalning Muhabbetidin Törilidu!
Bashqa Maxluqatlar, Jinlar we Del-Derexler, Gül-Giyalarmu Shu!
Adem Awal Erkekning Bedinde Roh Sheklide Peyda Bolidu, Kéyin Suyuqluqqa Aylinidu, Kéyin Ayalning Bedinige Ötidu! Erkek Bedinidin Kelgen Suyuqluq Ayal Bedinidiki Rohtin Shekillen’gen Suyuqluqqa Qoshulup, Murekkep Riyaksiyekerdin Keyin Awal Bir Nokcha Qan’gha, Andin Bir Burda Göshke, Andin Bir Roh, Zihin, Tuyghu, Süngek, Yilik, Et we Tüklerdin Shekillen’gen Törelmige Aylinidu! Törelme Toqquz Ay Toqquz Kündin Kéyin Yétishken Bir Bowaqqa Aylinidu! Ademler Ademlerning Yaritilishida Köwrüktur! Yétilgen Buwaq, Awal Ayaldin Tughulidu, Bebeklik, Baliliq, Ösmürlük, Yashliq, Ottura Yashliq we Qèriliq Hayatini 100 Yil Ichide Bésip Ötüp, Özini Pushurup Yètildürgen, Tawlap Chiqqan we Terbiyelep Yitishtürgen Soghaqta Tonglap, Issiqta Iriydighan, Mötidil Hawada Yashnap, Derijidin Tashqiri Qurghaq we Derijidin Tashqiri Nem Hawada Yashiyalmaydighan Bedendin Ölümning Yardimi Bilen Qurtulup, Biz Bilmeydighan Yene Bir Alemdiki Dunyagha Seper Qilip, Xudaning Megghü Yashishi Üchün Özige Tégishlik Bolghan Xizmetlerni Qilidu. Adem Nesli Üchün Erkek we Ayalning Muhabbiti Ularning Köpüyishini Kapaletlendüridighan Ailini, Aile Ularning Meniwiyitini Shekillendüridighan Jemiyetni, Jemiyet Ularning Hayatini, Bixeterligini we Medeniyetini Qoghdaydighan Dewletni Peyda Qilidu! Insanlar Xudaning Muhabbetidin Apiride Bolghachqa Ademler Perishtilerdek Muqeddestur, Mertiwe Jehettin Perishtilerdinmu Üstündur!
Biz Shundaq Qilip Ademlerning Qeyerdin Kelgenligini Bilduq! Biz Ademlerning Kechmishini Bilduq! Emdi Ilahiy Emirler we Muqeddes Kitaplarning Yardimi we Ademlerning Kélip Chiqishi we Kechürmishlirige Diqqet Qilsaq, Ademlerning Her Türlük Seweblerdin Ölgendin Kéyin Yene Qandaq Aqiwetler Bilen Qarishilishidighanlighini Téxmin Chongqur His Qilalaymiz! Insanlar Zaman Axirighiche Yashaydu, Bashqa Bir Alemdin Bu Alemge, Bu Alemdin Bu Dunyagha Kélip, Xudaning Iradisi Bilen Bu Alemdin Bu Dunyagha, Bu Alem we Dunyadin Yene Bir Alem we Dunyagha Seper Qilidu! Keskinleshtüreleymizki Adem Ölüp Ubir Alem we Dunyagha Seper Qilghandin Kéyin Xuddi Pesiller we Kiche Kündüzlerning Almiship Aylanghinidek Yene we Yene Tekrar Bir Alem we Dunyada Erkekning Bedinide Awal Sugha Aylinip, Ayalning Bedinige Ötüp, Bowaqqa Aylinip Tughulup, 100 Yaki 1000 Yaki 10,000 Yil Yashap Yene Ölüp, Yene Shu Rewishte Bezi Nersilerni Untup, Bezi Nersilerni Xatirlep Milyonlarche Yil Zaman Axiri Bolghiche Hetta Uningdin Kéyinmu Tirilip, Hayatliq Shu Rewishte Kélichekke Qarap Kétiliwiridu! Shundaq Qilip Yüz We Ming Hetta Milliyon Yillarning Ötüshi Bilen Jisimlar we Rohlar Öz Ara Masliship we Hemkarliship Barghanche Téximu Takammulliship Baridu!!!
K.U.A
11.03.2024 Germaniye
☆☆☆><☆☆☆
Chüshtin Awal Balilar Bilen, Chüshtin Kéyin Haywanlar Bilen Yashap Baqsingiz, Özingizning Ademiyliktin Qanchilek Musapide Uzaqliship Ketkenligingizni Özingiz Tuymayla His Qilip Qalattingiz! Ademler Kashki Baliliqtiki Tuyghularni Yétishkendin Kéyinmu Saqlap Qélip, Yashiyalighan Bolsa Idi Bugün Insanlar Pétip Qalghan Maddiy we Meniwiy Kirzislardin Qurtulup, Bu Dunyada Jennette Yashawatqandek Bir Hayat Sürgen Bolatti!
K.U.A
12.03.2024 Germaniye
☆☆☆><☆☆☆
Bilim Ademni Adil, Semimi, Ishenchlik, Dorust, Heqqaniy We Hür Qilip Yétishtüridu! Bilimlik Ademlerge Qeyerdin Qarisang Nur Chéchip Turidu, Bilimsiz Ademlerge Qeyerdin Qarisang Shumluq Yéghip Turidu!
Eqil, Bilim we Tejiribeni Ishlitishni Bilish Intayin Muhim Bolup, Ishlitish Yoqarqi Üch Nersidin Téximu Qimmetliktur! Dimisimu Toghra Jayida Ishlitilmigen Eqil Dötlükke, Bilim Qaraqursaqliqqa, Tejiribe Bolsa Axmaqliq Yaki Ebgaliqqa Oxshaydu!
Eqil, Bilim, Tejiribe we Exlaqning Ajiz Kelgen Yéride Qalaq Milletlerlerge Yarashmaydighan Kibir, Meniwi Qalaqliqqa Yarashmaydighan Menmenchilik we Exlaqi Sapaning Töwenlikidin Qanap Chiqqan Hesetxorluq Tirisige Patmay Arqa- Arqadin Alchanglap Sehnige Chiqidu! Kibir, Menmenchilik we Hesetxorluq Yamrap Ketken Bir Milletning Kélichigi Qarangghu Bolidu!
Bir Milletni Palaket Basqanda Aldirap Toghra Bilen Xatani Periq Ételmeydu!
Toghra Bilen Xatagha Awam Puqralar Emes Peqet Eng Segek Üstün Eqilla Höküm Qilalaydu! Eng Segek Eqilge Zadi Kimning Sayip Ikenligige Aldirap Höküm Qilghili Bolmighachqa, Ikki we Üchünchi Siradiki Bilimler Serxil Tuyulup Aq Bilen Qara Asanla Arliship Kétidu!
Dunyada Mutleq Toghra We Mutleq Xata Digen Bir Nerse Bolmighachqa Bu Dashqaynaq Bolup Ketken Qalaymiqanchiliqta Millet Heqiqi Bilimge Éhtiyajliq Bolghanda Bilimliktek Körünidighan, Hetta Bilimi Bolghini Bilen Hezim Qilalmighan Bilimsiz Nadanlar Otturgha Chiqip, Milletke Bir Pütün Sistimani Bashqiche Körsütüp, Bir Pütün Millitimizning Xata Terepke Toghra Eqil Bilen Qéyip Kétishige Sewep Bolidu! Mana Bu Eqil, Bilim, Tejiribe we Exlaqtin Jayida Paydilinalmasliqtin Bllidu!
Uyghur Millitide Eqil, Bilim, Tejiribe we Exlaq Bar Emma Bu Nersilerning Mawjutlighini Milliy Énirgiyege Aylanduridighan Xeqara Sewuyediki Serxilar Sinipi Heqiqiten Yoq!
Shundaq Qilip, Ghaye Toghra Bolsimu, Eqil, Bilim, Tejiribe we Milliy Exlaqtin Ünümlük Deris Chiqarghan Rehberlik Iddiyesi, Pilan we Teshkillinish Toghra Bolmighachqa, Hemme Adem Özlirimu Bilmey Dötler Emel Qilghan Métodta Eqil, Bilim, Exlaq we Tejiribe Ishlitip Herket Qilghan Turughluq Yenela Échinishliq Halda Meghlup Bolidu! Arqida Qalghan Qalaq Milletler Dötler Mangidighan Yolda Eqil, Bilim, Tejiribe we Exlaq Bilen Awaylap Mangghan Teqdirdimu Beribir Ghayisini Esla we Esla Ishqa Ashuralmaydu!
K.U.A
13.03.2024 Germaniye
☆☆☆><☆☆☆
Uyghur Milliti Qedimi Medeniyetlik Bir Millet! Uyghurlar Awropa-Asiya Quruqlighida Küchlük Dewletlerni Qurup, Shanliq Medeniyetlerni Yaratqan! Uyghurlar Kéyinki 500 Yilda Arqigha Chékinip, Medeniyet, Iqtisad we Hakimiyet Ishlirida Barghanche Chékinip, Enenege Warisliq Qilghan Halda Qayta Qurup Chiqishqa Muhtaj Derijide Dunyaning Arqisida Qaldi!
Dunya Bir Sistima Ichide Heriket Qiliwatidu! Bu Sistimada Ming Yilliq Heqiqetler Saqlinip Kélin’gen Bolup, Arqida Qalghan Milletlerni Chökürüp, Güllen’gen Milletlerning Japagha Chidap Rawajlandurishi we Zamaniwilashturishi Netijiside Shu Milletning Milliy Mawjutluqini Küchlük Imkanlar Bilen Kapaletke Ige Qiliwatidu! Bir Jemiyette Qedimiy Eneniler Öz Péti Qalsa Bir Milletni Yoqulushqa, Warisliq Qilinip, Islah Qilinsa Bir Milletni Güllinishke Élip Baridu! Enene Kishlik Qarash, Dunya Qarash, Qimmet Qarash we Güzellik Qarishining Jughlanmisidur! Arqida Qalghan Milletningmu Tarixi Sinaqlardin Ötken Kishlik, Dunya, Qimmet we Güzellik Qarashliri Bar! Aldigha Ketken Milletningmu Tarixi Sinaqlardin Ötken Kishlik, Dunya, Qimmet we Güzellik Qarashliri Bar! Ikkisining Perqi Biri Serxil Insanlar Teripidin Islah Qilinip Dunyawiy Sewiyege Kötürülgen, Ikkinchisi Bolsa Radikal we Konsirwatip Insanlar Teripidin Saqlap Qélinip, Milliy Alahiydiliklerning Barghanche Weyran Bolishigha Sewepchi Bolghan! Üchünchi Xil Bir Ehwalmu Bar Bolup, Bezi Tereqqi Qilghan Milletlerning Jemiyitide- Jehudilarni Misalgha Alimen- Konaliq Bilen Yéngiliq Parallel Jemiyet Hasil Qilghan Bolup, Tarix Bilen Bugün Xuddi Arliship Ketkendek Tesir Beridu. Bu Jemiyette Bir-Birige Oxshimighan Pikir Éqimidikiler Milliy Menpeetke Kelgende Ortaq Yol Tépip, Tereqqiyat Terepdarligha Yol Bergechke, Bu Ikki Dewirge Mensup Bolghan Xuddi Ot Bilen Sudek Siniplar Bir Birige Masliship, Qudretlik Israel Dewlitining Shekillinishige Mustehkem Asas Salghan! Men Uyghurlargha Jehudilarning Tereqqiyat Basquchliridin Paydilinip We Örnek Élip, Eneneni Tereqqiy Qildurup, Kishlik Qarash, Dunya Qarsh, Qimmet Qarash we Güzellik Qarishini Dunyawilashturp, Global Tertip we Xelqara Weziyitige Maslishalaydighan Bir Sistima Qurup Chiqip, Millitimizning Milliy Mawjutlughini Pilanliq Halda Ilmiy Shekilde Qoghdap Qélishini Tewsiye Qilimen!
Tengritagh Akademiyesi 