Die sieben Geheimnisse der Antike, die in diesem Jahrhundert gelüftet werden könnten


Die sieben Geheimnisse der Antike, die in diesem Jahrhundert gelüftet werden könnten

Der technologische Fortschritt könnte neue Geheimnisse aufdecken
FREITAG, 12.02.2016

Dank der technologischen Errungenschaften unserer heutigen Zeit könnten bald einige der größten Rätsel der Geschichte der Menschheit gelüftet werden. Doch was sind die sieben größten Geheimnisse der Antike?

  • Unbekannte lateinamerikanische Städte und Zivilisationen: Experten benutzen die Lasertechnologie Lidar, um buchstäblich in die dichten Erdschichten des Dschungels „sehen“ zu können, wie zum Beispiel in Honduras und Belize. So wollen sie Spuren von Siedlungen und Zivilisationen entdecken, die bis heute unbekannt sind.
  • Das Grab von Dschingis Khan oder Alexander dem Großen: Technologische Werkzeuge wie der Bodenradar (auch Georadar genannt) machen Untersuchungen unter der Erde ohne Ausgrabungen möglich. So können große Erdbereiche analysiert werden, was die Entdeckung von Grabstätten wie jene von Dschingis Khan oder Alexander dem Großen wahrscheinlicher macht.
  • Das Mausoleum des ersten Kaisers von China: Der Ort des Bestattungskomplexes von Qin Shi Huang und seinen Soldaten ist bekannt. Dennoch wurden jegliche Ausgrabungsversuche bislang unterlassen, da das Risiko zu groß ist, die jahrtausendealten Objekte durch Ausgrabungen zu beschädigen. Die Fernerkundung erlaubt es, Strukturen im Inneren des Mausoleums zu erforschen, während kleine Roboter die Grabkammer genauer untersuchen können, ohne größere Schäden zu hinterlassen.
  • Die Sprache der antiken minoischen Kultur: Überreste der mächtigen minoischen Zivilisation (3.000 v. Chr. – 1.450 n. Chr.) wurden vor mehr als einem Jahrhundert im Mittelmeerraum entdeckt. Dennoch gelang es Experten bislang nicht, ihre komplexe Schriftsprache, genannt Linearsprache A, zu dechiffrieren. Die mehr als 1.400 Zeichen könnten aber in Zukunft mithilfe leistungsstarker Computersysteme entziffert werden.
  • Das Geheimnis der Nazca-Linien: Seit ihrer Entdeckung gibt es viele verschiedene Theorien über die Bedeutung der Nazca-Linien. Repräsentieren sie Sternkonstellationen? Geben sie Aufschluss über Wasserquellen? Die elektronische Analyse einer enormen Vielzahl von geografischen und archäologischen Daten könnte für die Lösung dieses Rätsels von großer Bedeutung sein.
  • Ein intakter Neandertaler: Ein Kollateraleffekt der globalen Erwärmung könnte sein, dass das Schmelzen der Gletscher perfekt konservierte Neandertaler zutage bringt. Auf die gleiche Weise entdeckte man bereits im Jahr 2011 ein fast intaktes Mammut in Sibirien.
  • Die Anwesenheit der Wikinger in Nordamerika: Die Erderwärmung könnte nicht nur die Geheimnisse der Gletscher enthüllen, sondern auch zur Entdeckung von Wikinger-Siedlungen an der Küste Kanadas führen. Sollte dies passieren, müsste die „Entdeckungsgeschichte“ Amerikas neu geschrieben werden.

Bild: © CC0 Public Domain, Pixabay.de

http://www.history.de/news/detail/die-sieben-geheimnisse-der-antike-die-in-diesem-jahrhundert-gelueftet-werden-koennten.html

Türkmənçay müqaviləsi – 188: Azərbaycanı parçalayan sənədin TAM MƏTNİ


 Odnoklassniki0 Vkontakte0

Bu gün ikinci Rusiya-İran müharibəsi nəticəsində Azərbaycanın iki yerə parçalanmasını şərtləndirən Türkmənçay müqaviləsinin imzalanmasının növbəti ildönümüdür. 1828-ci il 10 fevralda Rusiya ilə İran arasındaTürkmənçay kəndində bağlanmış müqaviləyə əsasən, Azərbaycanın Araz çayından şimaldakı bütün əraziləri Rusiyanın , cənubdakı əraziləri isə İranın əlinə keçdi.

Müqavilənin imzalanmasında tanınmış rus yazıçısı A.S.Qriboyedov və Azərbaycan mütəffəkiri A.A.Bakıxanov da iştirak etmişlər. Bakıxanov bu tarixi hadisədə tərcüməçi kimi iştirak edib.

Müqaviləni Rusiya tərəfindən İvan Paskeviç, İran tərəfindən isə Mirzə Əbdül Həsən xan imzalayıb.

Cebhe.info Azərbaycanı iki yerə parçalayan müqavilənin tam mətnini təqdim edir.

I MADDƏ

Bütün Rusiya imperatoru həzrətləri və İran şahı həzrətləri arasında, onların vərəsələri və taxt-tacın varisləri, onların dövlətləri və qarşılıqlı surətdə təbəələri arasında bundan sonra əbədi sülh, dostluq və tam razılıq olacaqdır.

II MADDƏ

Bütün Rusiya imperatoru həzrətləri və İran şahı həzrətləri hörmətlə qəbul edirlər ki, razılığa gələn yüksək tərəflər arasında baş vermiş və indi xoşbəxtlikdən qurtarmış müharibə ilə Gülüstan traktatının qüvvəsi üzrə qarşılıqlı təəhhüdlər də başa çatmışdır; onlar göstərilən Gülüstan traktatını Rusiya və İran arasında yaxın və uzaq gələcəyə sülh və dostluq münasibətləri qurmalı və təsdiq etməli olan indiki şərtlər və qərarlarla əvəz etməyi zəruri hesab etdilər.

III MADDƏ

İran şahı həzrətləri öz adından və öz vərəsələri və varisləri adından Arazın o tayı və bu tayı üzrə Erivan xanlığını və Naxçıvan xanlığını Rusiya İmperiyasının tam mülkiyyətinə güzəştə gedir. Şah həzrətləri bu güzəşt nəticəsində, hazırki müqavilənin imzalanmasından sayılmaqla altı aydan gec olmayaraq, yuxarıda adları çəkilən hər iki xanların idarə edilməsinə aid olan bütün arxivləri və ictimai sənədləri Rusiya rəisliyinə verməyi vəd edir.

IV MADDƏ

Müqaviləyə qoşulan yüksək tərəflərin razılığı ilə hər iki dövlət arasında sərhədlər aşağıdakı hüdudda qərara alınır:

sərhəd xətti Türkiyə torpaqlarının ucundakı kiçik Araratın zirvəsindən aralıda düz istiqamətdə ən yaxın nöqtədən başlayaraq o dağların zirvəsindən keçir; buradan maillik üzrə Araratın cənub tərəfindən axan Aşağı Qarasu çayının yuxarılarına düşür, sonra sərhəd xətti o çayın axarı üzrə Şərur qarşısında onun Araza töküldüyü yerədək davam edir; bu məntəqədən Abbasabad qalasınadək Araz çayının yatağı üzrə gedir; burada qalanın Arazın sağ sahilində yerləşən xarici istehkamları yanında yarım ağac, yəni 3 1 / 2 Rusiya versti enində bütün istiqamətlərdə dövrə haşiyələnəcək və o ətrafda olan torpaq sahəsi büsbütün məhz Rusiyaya məxsus olacaqdır və bu gündən sayılmaqla iki ay ərzində ən yüksək dəqiqliklə ayrılacaqdır. Sərhəd xətti o yerdən, göstərilən dövrənin şərq tərəfdən Arazın sahilinə birləşdiyi yerdən başlayaraq bir daha o çayın yatağı ilə Yeddibulaq bərəsinədək gedir; burada İran torpaqları Araz çayının yatağı üzrə üç ağaca, yəni 21 Rusiya versti uzanacaqdır: sonra sərhəd Muğan düzü vasitəsilə Bolqarçayadək, iki kiçicik Adınabazar və Sarıqamış çaylarının birləşməsində üç ağac yəni 21 rus versti aşağıda olan torpaqlara gedir; sərhəd buradan Bolqarçayın sol sahili ilə yuxarı; adları çəkilən kiçik Adınabazar və Sarıqamış çaylarının birləşməsinədək, sonra Şərqi Adınabazar çayının sağ sahili üzrə onun yuxarılarınadək davam edir, buradan isə Cikoir yüksəkliyinin zirvəsinədək elə davam edir ki, o yüksəklikdən Xəzər dənizinə tökülən bütün sular Rusiyaya məxsus olacaqdır, İran tərəfə axan bütün sular isə İrana məxsus olacaqdır. Burada iki dövlət arasındakı sərhəd dağ zirvələrilə müəyyən edilir; qərarlaşdırılmışdır ki, onların Xəzər dənizinə doğru enişi Rusiyaya məxsus olmalıdır, o biri yandakı enişi isə İrana məxsusdur. Sərhəd Cikoir yüksəkliyi zirvəsindən, Talışı Ərş dairəsindən ayıran dağlar üzrə Qəmərkühüm zirvəsinədək keçir. Suların axarını iki yerə bölən dağların başı, yuxarıda Adınabazarın yuxarı axarı və Cikoir zirvəsi arasındakı sahə haqqında deyilən kimi, burada da eləcə sərhəd hüdudunu təşkil edəcəkdir. Sonra sərhəd xətti suların axarına aid yuxarıda şərh olunan qaydalara aramsız əməl etməklə Qəmərkuhun zirvəsindən Züvand və Ərş dairələrini ayıran dağ silsiləsi üzrə Velgic dairəsinin sərhədlərinədək uzanacaqdır. Beləliklə, adı çəkilən dağın zirvəsindən əks tərəfdə yerləşən hissəsi istisna olmaqla Züvand dairəsi Rusiyaya birləşir. Hər iki dövlət arasındakı sərhəd xətti su axınının yuxarıda qeyd olunan qaydalarına daima uyğun olaraq, Velkic dairəsi sərhəddindən Kloputanın zirvəsi və Velkic dairəsindəki dağların baş silsiləsi üzrə Astara çayının şimal mənbəyinədək, buradan o çayın yatağı boyu onun Xəzər dənizinə töküldüyü yerədək davam edəcək ki, burada da Rusiya torpaqlarını İrandan ayırmalı olan sərhəd xətti qurtarır.

V MADDƏ

İran şahı həzrətləri bütün Rusiya imperatoru həzrətlərinə öz səmimi dostluğuna sübut olaraq, bu maddə ilə həm öz vərəsələri və İran taxt-tacının varisləri adından, yuxarıda göstərilən sərhəd xətti arasında və Qafqaz sıra dağları və Xəzər dənizi arasında yerləşən bütün torpaqların və bütün adaların, bununla bərabər həmin məmləkətlərdə yaşayan bütün köçəri və başqa xalqların əbədi zamanədək Rusiya imperiyasına məxsus olduğunu təntənə ilə tanıyır.

VI MADDƏ

İran şahı həzrətləri hər iki dövlət arasında baş vermiş müharibə ilə Rusiya imperiyasına vurulmuş xeyli ziyana, həmçinin Rusiya təbəələrinin düçar olduğu qurbanlara və itkiyə hörmət əlaməti olaraq, onların əvəzini pul təzminatı ilə ödəməyi öhdəsinə götürür. Müqaviləyə qoşulan hər iki yüksək tərəf o mükafatın məbləğini on kurur tümən raicə və ya iyirmi milyon gümüş manat qərarlaşdırmışdır, onun vaxtı, ödəniş qaydası və təminatı sözbəsöz hazırkı traktata daxil edilə biləcək qüvvəyə malik olan xüsusi müqavilədə qərarlaşdırılmışdır.

VII MADDƏ

İran şahı həzrətləri öz əlahəzrət oğlu şahzadə Abbas Mirzənin öz vərəsəsi və taxt-tacın varisi təyin etmək iltifatında bulunan kimi, Bütün Rusiya imperatoru həzrətləri öz dostluq münasibətlərini və bu varislik qaydasının təsdiqinə kömək etmək arzusunu açıq-aşkar sübut etməkdən ötrü bundan sonra şahzadə Abbas Mirzə həzrətlərinin simasında İran taxt-tacının vərəsəsi və varisini, onun taxta çıxmasından sonra isə onu o dövlətin qanuni hökmdarı hesab etməyi öhdəsinə götürür.

VIII MADDƏ

Rusiyanın ticarət gəmiləri, əvvəlki qayda üzrə, Xəzər dənizində və onun sahilləri boyunca azad üzmək və bununla bərabər onlara yaxınlaşmaq hüququna malikdir; gəmi qəzası hallarında İranda onlara hər cür kömək edilməlidir. Bu üsulla İran ticarət gəmilərində də Xəzər dənizində əvvəlki qayda ilə üzmək və Rusiya sahillərinə yan almaq hüququ verilir ki, orada gəmi qəzası hallarında onlara qarşılıqlı surətdə hər cür kömək göstərilməlidir. Hərbi gəmilərə gəldikdə isə, qədimdə olduğu kimi, yalnız Rusiya hərbi bayrağı altında olan hərbi gəmilər Xəzər dənizində üzə bilərlər; bu səbəbdən də əvvvəlki müstəsna hüquq indi də onlara verilir və təsdiq edilir ki, Rusiyadan başqa heç bir dövlətin Xəzər dənizində hərbi gəmiləri ola bilməz.

IX MADDƏ

Bütün Rusiya imperatoru həzrətləri və İran şahı həzrətləri hər vasitə ilə onlar arasında bu qədər xoşbəxtliklə bərpa olunmuş sülh və dostluğu bərqərar etməyi arzulayaraq, müvəqqəti tapşırıqların icrası və ya daimi qalmaq üçün bu və ya o biri dövlətə göndərilən yüksək sarayların (hökumətlərin) səfirlərinin, nazirlərinin və işlər müvəkillərinin, onların dərəcəsinə, razılığa gələn yüksək tərəflərin şərəfinə, onları birləşdirən səmimi dostluğa və yerli adətlərə uyğun olaraq, ehtiramla və (hər birinin) ayrılıqda qəbul edilməsini qarşılıqlı surətdə rəva bilirlər. Xüsusi protokol ilə bu və ya o biri tərəfin əməl etməsi üçün bu məzmunda mərasim qərarlaşdırılacaqdır.

X MADDƏ

Bütün Rusiya həzrətləri və İran şahı həzrətləri hər iki dövlət arasında ticarət əlaqələrinin bərpa olunmasını və genişlənməsini sülhün bərqərar olmasının ən başlıca xeyirxah nəticələrindən biri saydıqları üçün, tam qarşılıqlı razılıq əsasında hökm verdilər ki, ticarətə hakimlik edilməsinə və qarşılıqlı surətdə təbəələrin təhlükəsizliyinə aid olan bütün sərəncamlar səadətlə yoluna qoyulsun və onlar onu qarşılıqlı surətdə müvəkkillər tərəfindən bağlanacaq bu sülh müqaviləsinin eyni güclü hissəsi sayılmalı olan və ona əlavə edilən ayrıca Akt ilə izah etsinlər. İran şahı həzrətləri, qabaqlar olduğu kimi, Rusiyaya ticarətin xeyrinə tələb olunan hər yerə konsullar və ticarət agentləri təyin etmək hüququ verir və öhdəsinə götürür ki, hər ikisinin məiyyəti on nəfərdən çox olmayacaq konsul və agentlərə hamilik göstərsin ki, onlar öz rütbələrinə verilmiş şan-şövkət və üstünlüklərdən istifadə etsinlər. Bütün Rusiya imperatoru həzrətləri öz tərəfindən İran şahı həzrətlərinin konsul və ya ticarət agentlərinə münasibətdə buna tam müvafiq əməl edilməsinə vəd verir. İran hökumətinin Rusiya agentinə və ya konsuluna əsaslı şikayəti olarsa, Rusiya naziri (səfiri) və ya onun şah həzrətləri sarayı yanında işlər müvəkkili, ya da onların bilavasitə rəisi öz mülahizəsinə əsasən günahkarı vəzifəsindən uzaqlaşdıra və onu müvəqqəti olaraq digər şəxsə həvalə edə bilər.

XI MADDƏ

Qarşılıqlı surətdə təbəələrin bütün tələbləri və müharibə ilə dayandırılmış başqa işlər sülh bağlandıqdan sonra ədalətlə bərpa olunacaq və həll ediləcəkdir. Qarşılıqlı surətdə təbəələrin öz aralarında bu və ya o biri hökumətin xəzinəsinə müqavilə təəhhüdləri dərhal və tamamilə təmin edilməlidir.

XII MADDƏ

Barışığa gələn yüksək tərəflər təbəələrin xeyri üçün özlərinin ümumi razılığı üzrə qarşılıqlı surətdə qərara almışdır: onlardan Arazın hər iki tərəfində tərpənməz əmlaka malik olanlarına üç il vaxt verilməlidir ki, onlar bu müddət ərzində onu azad surətdə satsınlar və dəyişsinlər. Lakin bütün Rusiya imperatoru həzrətləri ona aid olduğuna görə, keçmiş İrəvan sərdarı Hüseyn xanı, onun qardaşı Həsən xanı və keçmiş Naxçıvan hakimi Kərim xanı bu iltifatlı sərəncamdan kənar edir.

XIII MADDƏ

Axırıncı və ya bundan qabaqkı müharibənin gedişində əsir alınmış hər iki tərəfin bütün hərbi əsirləri, bununla bərabər hər iki hökumətin nə vaxtsa əsir düşmüş təbəələri qarşılıqlı surətdə azad edilməli və dörd ay ərzində qaytarılmalıdır; onlar həyati azuqə və digər tələbatlarla təmin edilməli və onları qəbul etmək və sonrakı yaşayış yerinə yollamağa sərəncam vermək üçün hər iki tərəfdən ayrılmış komissarlara verməkdən ötrü Abbasabada göndərilməlidirlər. Razılığa gələn yüksək tərəflər hər iki tərəfdən əsir düşmüş, lakin olduqları yerin uzaqlığına və ya başqa bir səbəbə və ya vəziyyətə görə göstərilən müddətə qaytarıla bilməyəcək bütün hərbi əsirlərə, habelə Rusiya və İran təbəələrinə də bu yolla yanaşacaqlar. Hər iki dövlət belələrinin hər bir vaxt tələb edilməsində özünə dəqiq və qeyri-məhdud hüquq verir və öhdəsinə götürür ki, onlar aşkar edildikdə və ya onlar haqqında tələblər alındıqda qarşılıqlı surətdə onları (bir-birinə) qaytarsınlar.

XIV MADDƏ

Razılığa gələn yüksək tərəflərdən heç biri axırıncı müharibənin başlanmasınadək və ya o vaxtı digərinin təbəəliyinə keçmiş olan satqınların və fərarilərin verilmısini tələb etməyəcəkdir. İran hökuməti bu qaçqınlardan bəzilərinin və onların köhnə həmvətənlərinin və ya hakimiyyəti altında olanların arasında qərəzli əlaqələrdən qarşılıqlı surətdə baş verə biləcək zərərli nəticələrin qarşısını almaq üçün, öhdəsinə götürür ki, indi və ya sonralar Rusiya hökumətinin adbaad göstərdiyi adamların Arazla Çara çayının, Urmiya gölünün, Cakatu çayının və Qızıl Üzən çayının Xəzər dənizinə töküldüyü yer arasında yaratdığı hüduddakı öz torpaqlarında olmasını qadağan edəcəkdir. Bütün Rusiya imperatoru həzrətləri öz tərəfindən İran qaçqınlarının Qarabağ və Naxçıvan xanlıqlarında və İrəvan xanlığının Araz çayının sağ sahilində yerləşən hissəsində yurd salmasına və ya yaşamasına (hər hansı) bir qərarda icazə verməyəcəyini vəd edir. Lakin özlüyündə aydındır ki, ancaq rəsmi rütbə daşıyan və ya müəyyən ləyaqət sahibi olan adamlara: şəxsi nümunələri, nəsihət və gizli əlaqələri ilə keçmişdə onların idarəsində və ya hakimiyyəti altında olan əvvəlki həmvətənlərinə zərərli təsir göstərə bilən xan, bəy və dini rəislər və ya mollalara qarşı bu şərtin gücü var və olacaqdır. Ümumiyyətlə, hər iki dövlətin sakinlərinə gəldikdə isə, razılığa gələn yüksək tərəflər qərara alır ki, hər iki tərəfin bir dövlətdən o birinə keçmiş və ya bundan sonra keçəcək təbəələri onların keçdiyi hökumətin icazə verdiyi hər yerdə yurd sala və yaşaya bilər.

XV MADDƏ

Şah həzrətləri öz dövlətinə sakitliyi qaytarmaq və öz təbəələrindən hazırki müqavilə ilə bu qədər xoşbəxtliklə başa çatmış müharibədə törədilmiş bədbəxtlikləri daha da artıra bilən hər şeyi kənar etmək kimi xeyirli, xilasedici niyyətlə hərəkət edərək, Azərbaycan adlanan vilayətin bütün əhalisinə və məmurlarına büsbütün və tam bağışlanma əta edir. Hansı dərəcəyə məxsus olmasından asılı olmayaraq, onlardan heç kəs öz hərəkətinə və ya müharibə ərzində və ya Rus ordusunun adı çəkilən vilayəti müvəqqəti tutduğu zaman davranışına görə təqibə, dini əqidəsinə görə təhqirə məruz qalmamalıdır. Bundan başqa o məmur və sakinlərə bu gündən başlayaraq öz ailəsi ilə birlikdə İran vilayətindən Rusiyaya sərbəst keçmək, hökumət və yerli rəisliyin heç bir maneçiliyi olmadan onların satlıq malına və ya əmlakına və əşyalarına hər hansı gömrük və vergi qoyulmadan tərpənən mülkiyyətini aparmaq və satmaq üçün bir il vaxt verilir. Tərpənməz mülkə gəldikdə isə, onun satılması və ya onun haqqında özxoşuna sərəncam üçün beş illik müddət müəyyən edilir. Lakin bu bağışlanma qeyd olunan bir illik müddət başa çatanadək məhkəmə cəzası düşən günah və ya cinayət işləmiş adamlara şamil edilmir.

XVI MADDƏ

Müvəkkillər bu sülh müqaviləsi imzalandıqdan sonra, qarşılıqlı surətdə təxirə salınmadan təcili olaraq, hərbi əməliyyatların kəsilməsi haqqında bütün yerlərə xəbər və lazımı fərman göndərməlidir. Eyni məzmunda iki nüsxədə tərtib edilmiş, hər iki tərəfin müvəkkilləri tərəfindən imzalanmış, onların gerbli möhürləri ilə təsdiq edilmiş və qarşılıqlı olaraq bir-birinə verilmiş bu sülh müqaviləsi bütün Rusiya imperatoru həzrətləri və İran şahı həzrətləri tərəfindən təsdiq və ratifaksiya edilməli və onların imzaladığı ratifikasiya mətnləri təntənəli şəkildə hər iki tərəfin müvvəkilləri tərəfincdən dörd ay ərzində və ya mümkün olduqca daha tez dəyişdirilməlidir. Fevral ayının 10-da İsanın anadan olmasının 1828-ci ilində Türkmənçay kəndində bağlanmışdır.

Əslinə qol çəkmişlər: İvan Paskoviç, A. Obrezkov.

Cebhe.info
 

– See more at: http://cebhe.info/oxu/12864/#sthash.Io1jdKnT.dpuf

 

 

http://cebhe.info/oxu/12864/

Scientists discover hidden galaxies behind the Milky Way


The discovery may help to explain the Great Attractor region, which appears to be drawing the Milky Way and hundreds of thousands of other galaxies towards it with a gravitational force equivalent to a million billion Suns.
RELATED TOPICS: GALAXIES | MILKY WAY | STARS
Milky Way
An annotated artist’s impression showing radio waves traveling from the new galaxies, then passing through the Milky Way and arriving at the Parkes radio telescope on Earth (not to scale).

ICRAR
Hundreds of hidden nearby galaxies have been studied for the first time, shedding light on a mysterious gravitational anomaly dubbed the Great Attractor.

Despite being just 250 million light-years from Earth — very close in astronomical terms — the new galaxies had been hidden from view until now by our Milky Way Galaxy.

Using CSIRO’s Parkes radio telescope equipped with an innovative receiver, an international team of scientists was able to see through the stars and dust of the Milky Way into a previously unexplored region of space.

The discovery may help to explain the Great Attractor region, which appears to be drawing the Milky Way and hundreds of thousands of other galaxies towards it with a gravitational force equivalent to a million billion Suns.

Lister Staveley-Smith, from The University of Western Australia node of the International Center for Radio Astronomy Research, said the team found 883 galaxies, a third of which had never been seen before.

“The Milky Way is very beautiful of course, and it’s very interesting to study our own galaxy, but it completely blocks out the view of the more distant galaxies behind it,” he said.

Staveley-Smith said scientists have been trying to get to the bottom of the mysterious Great Attractor since major deviations from universal expansion were first discovered in the 1970s and 1980s.

“We don’t actually understand what’s causing this gravitational acceleration on the Milky Way or where it’s coming from,” he said.

“We know that in this region there are a few very large collections of galaxies we call clusters or superclusters, and our whole Milky Way is moving towards them at more than two million kilometers [1.2 million miles] per hour.”

The research identified several new structures that could help to explain the movement of the Milky Way, including three galaxy concentrations — NW1, NW2 and NW3 — and two new clusters — CW1 and CW2.

Renée Kraan-Korteweg from University of Cape Town said astronomers have been trying to map the galaxy distribution hidden behind the Milky Way for decades.

“We’ve used a range of techniques, but only radio observations have really succeeded in allowing us to see through the thickest foreground layer of dust and stars,” she said.

“An average galaxy contains 100 billion stars, so finding hundreds of new galaxies hidden behind the Milky Way points to a lot of mass we didn’t know about until now.”

Bärbel Koribalski from CSIRO Astronomy and Space Science said innovative technologies on the Parkes Radio telescope had made it possible to survey large areas of the sky quickly.

“With the 21-cm multibeam receiver on Parkes, we’re able to map the sky 13 times faster than we could before and make new discoveries at a much greater rate,” she said.

Analysis of genetic admixture in Uyghur using the 26 Y-STR loci system


Analysis of genetic admixture in Uyghur using the 26 Y-STR loci system

Received:
14 October 2015
Accepted:
22 December 2015
Published online:
04 February 2016

Abstract

The Uyghur population has experienced extensive interaction with European and Eastern Asian populations historically. A set of high-resolution genetic markers could be useful to infer the genetic relationships between the Uyghur population and European and Asian populations. In this study we typed 100 unrelated Uyghur males living in southern Xinjiang at 26 Y-STR loci. Using the high-resolution 26 Y-STR loci system, we investigated genetic and phylogenetic relationship between the Uyghur population and 23 reference European or Asian populations. We found that the Uyghur population exhibited a genetic admixture of Eastern Asian and European populations, and had a slightly closer relationship with the selected European populations than the Eastern Asian populations. We also demonstrated that the 26 Y-STR loci system was potentially useful in forensic sciences because it has a large power of discrimination and rarely exhibits common haplotypes. However, ancestry inference of Uyghur samples could be challenging due to the admixed nature of the population.

Introduction

Uyghurs live primarily in Xinjiang, a province in the far western region of China and crossed by the Silk Road which is an important pathway connecting Eastern Asia with Central Asia and Europe. As a result, Uyghurs have experienced extensive interaction with other Asian and European populations. Modern Uyghurs present an admixture of Eastern and Western anthropological and genetic traits1,2,3. To shed light on the historical interactions of the Uyghurs with the Europeans and Eastern Asians, a high-resolution genetic dataset as well as detailed population genetics and phylogenetic analyses based on the dataset are needed. Such a high-resolution dataset is also potentially useful in forensic applications either within Uyghur populations or to infer ancestry of DNA donors.

Y chromosome contains the largest non-recombining block in human genome and can be used to trace the male line of descent4. Short tandem repeats (STRs) are genetic markers that are more informative than single nucleotide polymorphisms (SNPs) and reveal more recent events in population history, because of its high mutability and high degree of allelic polymorphism. A number of highly polymorphic Y chromosome STRs (Y-STRs) systems are useful and available for studies in population genetics and forensic sciences such as patrilineal relationship evaluation, mixture identification and ancestry inference5,6,7,8,9. Such Y-STRs systems have been successfully applied to Uyghur populations10,11,12,13.

In this study we studied the genetic diversity at 26 Y-STR loci of Uyghurs living in southern Xinjiang and used them to infer genetic relationships between the Uyghur population and different European and Asian populations. In addition, we presented and compared forensic parameters for different Y-STR systems and discussed the potential application of the Y-STR loci system to infer ancestry of DNA donors that are potentially from a admixed population, like Uyghur.

Methods

Samples used in the study

The following procedures were in accordance with the humane and ethical research principles and were approved by the Ethical Committee of Institute of Forensic Science, Ministry of Justice, China.

A total of 100 samples from unrelated Uyghur males recruited from southern Xinjiang were collected. Informed consent was obtained from all participants. For each individual, there was no consanguineous marriage or intermarriages with other ethnic groups within the latest three generations.

23 different populations in Eastern Asia, Central Asian and Europe containing a total of 7696 haplotypes were selected as reference populations (Table 1). The geographical locations of the reference populations were shown in Fig. 1.

Table 1: Reference Populations from Eastern Asia and Europe.
Figure 1: Geographic distribution of populations used in this study.
Figure 1

100 samples from unrelated Uyghur males living in southern Xinjiang were collected. 23 different populations in Europe, Central Asian and Eastern Asia containing a total of 7696 haplotypes were used as the reference populations. The map was created by package maps under R program (V3.02).

DNA extraction

Genomic DNAs were extracted from blood stains using the Chelex-100 method as described by Walsh et al.14. In brief, each bloodstain (approximately 3 mm × 3 mm) was incubated in 1 ml water for 30 minutes at room temperature before vortexed for 15 s and centrifuged for 3 minutes at 14,000 rpm. Supernatant was then removed and the pellet was incubated in 200 μl of 5% Chelex for 30 minutes at 56 °C. The mixture was boiled for 8 minutes and centrifuged for 3 minutes at 14,000 rpm. The supernatant, which contained the genomic DNAs, was aliquoted and stored at −20 °C.

PCR amplification and Y-STR typing

26 Y-STR loci (DYS19, DYS389I, DYS389II, DYS390, DYS391, DYS392, DYS393, DYS385ab, DYS437, DYS438, DYS439, DYS448, DYS456, DYS458, DYS635, Y_GATA_H4, DYS576, DYS570, DYS481, DYS533, DYS549, DYS643, DYS460, DYS449 and DYS388) were amplified using the Goldeneye® 26Y system (PEOPLESPOTINC R&D, China) as described in our previous study15. AGCU Database Y24 STR kit (AGCU ScienTech Incorporation, China) and AGCU GFS 24Y STR kit (AGCU ScienTech Incorporation, China) were used to confirm the null alleles, intermediate alleles and duplication variants according to the manufacturer’s protocol. The DNAs from 9947A and 9948 cell lines (Promega Corporation, USA) were used as negative and positive controls, respectively. The PCR products were separated and detected by capillary electrophoresis on an ABI 3130xL Genetic Analyzer (Applied Biosystems, USA). The genotyping results were analyzed using GeneMapper ID v3.2 (Applied Biosystems, USA).

Statistical analyses

Allelic and haplotype frequencies were calculated by direct counting. Genetic diversity (GD) of single-marker was calculated using Nei’s formula GD = n (1-ΣPi2)/(n-1), where Pi is the relative frequency of the i-th allele and n is the sample size16,17. Haplotype diversity (HD) was calculated in an analogous way to GD through replacing the allele frequencies (Pi) by the relative frequencies of different haplotypes. Haplotype discrimination capacity (DC) was calculated as the ratio of unique haplotypes in the sample. Match probabilities (MP) were calculated as ΣPi2, where Pi is the frequency of the i-th haplotype. To analyze genetic distances between the Uyghur population and the reference populations, the analysis of molecular variance (AMOVA) and multidimensional scaling (MDS) that maximizes variation among populations were performed using YHRD online tools (http://www.yhrd.org) based on pairwise RST values.

Phylogenetic analysis

A neighbor-joining phylogenetic tree was constructed for the Uyghur and the reference populations based on a distance matrix of RST using the T-REX web server18.

Phylogenetic analysis was also carried out on haplogroup level with individual samples used in this study. Y-DNA haplogroup of each individual sample was predicted using the offline version of Vadim Urasin’s YPredictor (http://predictor.ydna.ru/). A Y-DNA haplogroup tree was adopted from International Society of Genetic Geneology to show the distribution of samples among haplogroups.

Linear discriminant analysis

Linear discriminant analysis (LDA) was performed on Uyghur, European, Central Asian and Eastern Asian samples using XLSTAT (http://www.xlstat.com/en/). The multi-copy marker DYS389 and markers that have null alleles or duplication variants in multiple samples in the Uyghur population or any of the reference populations were excluded from the analysis, resulting the following markers used for the analysis: DYS393, DYS390, DYS439, DYS391, DYS392, DYS458, DYS437, DYS448, Y_GATA_H.

Results and Discussion

Genetic relationship between the Uyghur population and reference populations in Eastern Asia or Europe

The detailed typing results at the 26 Y-STR loci of 100 male individuals of Uyghur from southern Xinjiang are shown in Supplementary Table S1. Uyghur is known to be an admixture of Eastern Asian and European populations19. Using the high-resolution Y-STR loci system, we studied the genetic relationship of Uyghur and different Asian or European populations (Table 1) based on RST (Table 2), and MDS was used to visualize the results (Fig. 2A). To avoid using populations exclusively from the Eastern or Western extremes of Eurasia continent, we also included samples from Kazakhstan and Afghanistan that are in Central Asia. As is shown by the MDS plot (Supplementary Figure S1), the Uyghur population lies between the Eastern Asian and European populations. Our results are consistent with the hypothesis that both Eastern Asian and European populations contributed to the current gene pool of the Uyghur population. Uyghur populations are also genetically close to Central Asian populations, reflecting the communications among the populations due to geographic proximity, silk roads and the genetic contribution of the Mongols suggested by previous studies20,21,22,23. On the other hand, Central Asian populations are also closely related to Eastern Asian and European populations, consistent with previous studies suggesting the admixed nature of Central Asia21,22,23,24,25. The two observations collectively substantiate the inference that Eastern and Western Eurasian populations are genetic donors of Uyghur and its closely related Central Asian populations. However, because the only Y-STR data available for Central Asian populations are based on 17 Y-STR loci, there is a higher chance to infer biased genetic distances based on the available data compared to using a dataset based on 23 Y-STR loci typed using the PowerPlex Y23 kit. Such bias may explain the unexpectedly long genetic distance from Han populations to the rest of the populations, and the clustering of several geographically and genetically isolated minorities in southern and northern China (Supplementary Figure S1). Among the 19 reference populations from Europe and Eastern Asia where information on 23 Y-STR loci is available, Hui is the most closely related to Uyghur (RST = 0.0132) and Dai is the most distantly related to Uyghur (RST = 0.1717). The AMOVA results also show that the Uyghur population is slightly more closely related to the European populations than the Eastern Asian populations (p = 0.074), which is consistent with the studies of Xu et al. using SNP markers19, Zhao et al. using classical markers25 and Comas et al. using mtDNAs26. However, the observed genetic relationships could be complicated by many factors including the geographic origins of the samples, the choice of genetic markers and the coverage of reference populations27. A number of other studies suggest that Uyghur is more closely related to Eastern Asian populations than European populations27,28,29. One possible cause of the discrepancy is the difference in the geographic locations of the Uyghur populations that are analyzed in different studies. The Uyghur populations described in the present study and in the study of Xu et al.are in southern Xinjiang, which are less affected by the recent migrations of Han Chinese30,31.

Table 2: Pairwise RST values.
Figure 2: MDS plot and neighbour-joining phylogenetic tree.
Figure 2

(A) MDS plot of the Uyghur population and 19 different European or Eastern Asian populations based on RST. (B) Neighbour-joining phylogenetic tree of the Uyghur population and the European and Eastern Asian populations based on a distance matrix ofRST.

Evolutionary relationships between the Uyghur population and the Asian and European populations are inferred from the Neighbor-joining tree based on the RST values (Fig. 2B). It has been shown that, in neighbor-joining trees, an admixed population will always lie on the path between the source populations32. Indeed, the Uyghur population lies between the European populations and the Eastern Asian populations. The distance-based phylogeny is strongly supportive of the admixed nature of the Uyghur population and the Central Asian populations. Similar to the MDS plot, when the profile is reduced to 17 Y-STR loci, the phylogeny exhibited unexpected topologies or branch lengths among the reference populations potentially due to the bias of using less Y-STR markers. Among the Eastern Asian and European populations, the Uyghur population has a closer relationship with the Hui (Cangzhou, China), the Hungarian and the Mongolian populations. The proximity between the Uyghur population and the Hui population is consistent with historical records, which indicate that the present Hui population is an admixture of Central Asian, Han, Mongolian, Uyghur and other populations formed around the 13th century. The relatively close relationship between the Uyghur population and the Hungarian population is consistent with the Asian origin hypothesis of Hungarians33,34,35,36,37. The proximity between the Uyghur population and the Mongolian population could be speculatively explained by the migration of Orkhon Uyghurs, proposed ancestors of present Uyghurs, from Mongolia to Xinjiang around the 9th century. The migration allows gene flow between the Orkhon Uyghurs and the indigenes in Xinjiang, such as Tocharians, that are genetically similar to northern Europeans28,38,39. The fact that the indigenous population is much larger than the Orkhon Uyghur population may also explain why the Uyghur is genetically closer to European populations than Eastern Asian populations as is shown in this study.

Forensic parameters of the 26 Y-STR loci system when applied to the Uyghur population

The allelic frequencies and GD values of the 26 Y-STR loci are shown inTable 3.Among the 26 Y-STR loci, DYS385ab and DYS388 exhibit the highest (0.8763) and the lowest (0.3665) GD values, respectively. The GD values of the Y-STR loci are greater than 0.5 with the exception of DYS388 (0.3665) and DYS391 (0.4972). The observed low genetic diversity at DYS391 is consistent with previous reports39,40,41.

Table 3: Allelic frequency and gene diversity (GD) values for 26 Y-STR loci in the Uygur population from southern Xinjiang, China (n = 100).

A total of five variant alleles were observed in five samples when amplified using the Goldeneye® system. An intermediate allele was observed at DYS449 (allele 34.1) in a single individual (Sample ID 98). In addition to DYS385ab, duplication variants were observed at DYS19 in one individual (Sample ID 9) and at DYS449 in another individual (Sample ID 35). Null alleles were observed at DYS448 in one individual (Sample ID 89), at DYS643 in one individual (Sample ID 5) and at Y_GATA_H4 in another individual (Sample ID 6). The high frequency of null allele at DYS448 was also observed in previous studies using other commercial kits40,42,43. Null alleles could arise due to either deletions within the target region (biological) or mutations within the primer binding sites (technical)40,44,45,46. Because the presence of null alleles could significantly affect statistics in population genetics47, it is important to distinguish biological null alleles from the null alleles caused by technical issues. To see if the null alleles are biological, AGCU Database Y24 and GFS 24Y STR kits with primers different from the Goldeneye® system were used to amplify the markers exhibiting the null alleles. All samples showed the same results except for sample 6 at Y_GATA_H4, which exhibited allele type 11. The results suggested that biological null alleles and null alleles caused by technical issues could be, and should be, distinguished using different amplification systems. Intermediate alleles and duplication variants were also validated using AGCU Database Y24 and GFS 24Y kits; the results were not different from the Goldeneye® system.

Multiplex Y-STR loci systems have extensive forensic applications including patrilineal relationship evaluation, mixture identification and ancestry inference. To evaluate the power of the 26 Y-STR loci system in forensic applications in Uyghur population, we measured forensic parameters of the 26 Y-STR loci system (Table 4). Out of the 100 Uyghur male samples typed in this study, 99 unique haplotypes were observed. The overall HD is 0.9998 with a DC of 0.9900. The results indicate that the 26 Y-STR loci system provides strong discriminatory power within the Uyghur population due to its high resolution. The system can be potentially used in population genetic studies and forensic practices because of its power to describe variation within the population.

Table 4: Forensic statistical parameters.

We also compared the forensic parameters of the 26 Y-STR loci system to four different sets of Y-STR markers – the minimal 9 loci, PowerPlex Y12 loci, Y-filer 17 loci and PowerPlex Y23 loci – that are commonly used in forensic practices (Table 4). The 26 Y-STR loci system showed a significantly higher DC value and a significantly higher proportion of unique haplotypes (PUH) than the minimal 9 loci, PowerPlex Y12 loci and Y-filer 17 loci systems. The 26 Y-STR loci system had an equal discriminatory power with the PowerPlex Y23 system. It suggests that the introduction of more highly polymorphic Y-STR loci will likely increase the discriminatory power in forensic cases. Forensic usefulness of these multiplex Y-STR loci systems largely depends on the reference database that is being updated continuously as a global effort48,49,50. Nevertheless, there has been a lack of information for Uyghur samples in the database. Therefore haplotype data in this study would contribute to the Y-STR reference databases.

The ability of the Y-STR loci to infer ancestry of DNA donors

Ancestry informative DNA markers are valuable tools in forensic sciences. For Uyghur samples, ancestry inference could be especially challenging due to the admixed nature of the population. We investigated the power of the Y-STR system in ancestry inference by asking how well it can discriminate Uyghur samples from different Asian and European samples.

The Y-DNA haplogroup tree involving individual samples from Uyghur and reference populations revealed no clear separation of the Uyghur samples from the reference samples (Fig. 3). The Uyghur samples exhibited one primary haplogroup M429 containing 84 samples (out of 95 Uyghur samples used for the analysis) mixed with samples from mainly Eastern Asia and Europe, with the rest of the samples distributed in haplogroups M89 and M2. It is worthwhile to note that the relative abundance of Uyghur, Eastern Asian, Central Asian and European samples in each haplogroup also depends on the total number of samples used in the study that are from Uyghur, Eastern Asia, Central Asia and Europe.

Figure 3: Y-DNA haplogroup tree of Uyghur, European, Central Asian and Eastern Asian samples.
Figure 3

The number in each pie chart reflected the total number of samples in each haplogroup.

LDA was performed on the Uyghur, European, Central Asian and Eastern Asian samples to look for markers that are ancestry-informative. Figure 4A shows all individual samples plotted on the two LDA factors (axes F1 and F2). The first factor (F1) explained the majority (95.807%) of the variation. The markers DYS635 and DYS438 had the largest correlation coefficient (0.731 and 0.5) with the first and second factor, respectively (Fig. 4B). The plot showed no obvious separation of the Uyghur samples from the reference samples, although the Eastern Asian samples were well separated from the European samples. Due to the long history of admixture of Uyghurs, the present multiplex Y-STR data alone might be insufficient to discriminate Uyghur samples from European or Asian samples. A more comprehensive dataset that allows inclusion of more Y-STR loci may increase the power in finding ancestry-informative markers.

Figure 4: LDA of Uyghur, European, Central Asian and Eastern Asian samples based on Y-STR genotypes.
Figure 4

(A) Uyghur, European, Central Asian and Eastern Asian samples plotted on the two LDA factors. (B) correlation coefficient of different Y-STR markers and the two LDA factors.

Conclusions

In this study we genotyped 100 Uyghur males at 26 Y-STR loci and demonstrated that the 26 Y-STR loci system is useful in describing genetic variation in a Uyghur population in southern Xinjiang. Forensic parameters of the 26 Y-STR loci system showed that the system has high discriminatory power within the Uyghur population and has potential application in forensic studies. We showed that the Uyghur population from southern Xinjiang is genetically admixed with reference populations in Eastern Asia and Europe, with a slightly closer relationship to the European populations. Due to the admixed nature of Uyghur, it is hard to differentiate Uyghur DNA donors from donors in Asia or Europe based on the available Y-STR information.

Additional Information

How to cite this article: Bian, Y. et al. Analysis of genetic admixture in Uyghur using the 26 Y-STR loci system. Sci. Rep. 6, 19998; doi: 10.1038/srep19998 (2016).

References

  1. 1.

    Ai, Q., Xiao, H., Zhao, J. X., Xu, Y. & Sai, F. D. A survey on physical characteristics of Uigur Nationality. ACTA Anthropologica Sinica.12, 357–365 (1993).

  2. 2.

    Yao, Y. G., Kong, Q. P., Wang, C. Y., Zhu, C. L. & Zhang, Y. P.Different matrilineal contributions to genetic structure of ethnic groups in the silk road region in china. Mol. Biol. Evol. 21, 2265–2280 (2004).

  3. 3.

    Wells, R. S. et al. The Eurasian heartland: a continental perspective on Y-chromosome diversity. Proc. Natl. Acad. Sci. USA 98, 10244–10249 (2001).

  4. 4.

    Chromosome, Y. Consortium. A nomenclature system for the tree of human Y chromosomal binary haplogroups. Genome Res. 12, 339–348 (2002).

  5. 5.

    Deka, R. et al. Dispersion of human Y chromosome haplotypes based on five microsatellites in global populations. Genome Res. 6, 1177–1784 (1996).

  6. 6.

    Kayser, M. et al. Evaluation of Y-chromosomal STRs: a multicenter study. Int. J. Legal Med. 110, 125–133 (1997).

  7. 7.

    Kayser, M. et al. Characteristics and frequency of germline mutations at microsatellite loci from the human Y chromosome, as revealed by direct observation in father/son pairs. Am. J. Hum. Genet. 66, 1580–1588 (2000).

  8. 8.

    Larmuseau, M. H., Vanderheyden, N., Van Geystelen, A. &Decorte, R. A substantially lower frequency of uninformative matches between 23 versus 17 Y-STR haplotypes in north Western Europe. Forensic Sci. Int. Genet. 8, 214–219 (2014).

  9. 9.

    Davis, C. et al. Prototype PowerPlex® Y23 System: a concordance study. Forensic Sci. Int. Genet. 7, 204–208 (2013).

  10. 10.

    Zhong, H. et al. Extended Y chromosome investigation suggests postglacial migrations of modern humans into East Asia via the northern route. Mol. Biol. Evol. 28, 717–727 (2011).

  11. 11.

    Zhong, H. et al. Global distribution of Y-chromosome haplogroup C reveals the prehistoric migration routes of African exodus and early settlement in East Asia. J. Hum. Genet. 55, 428–435 (2010).

  12. 12.

    Zhu, B. et al. Genetic analysis of 15 STR loci of Chinese Uigur ethnic population. J. Forensic Sci. 50, 1235–1236 (2005).

  13. 13.

    Shan W. et al. Genetic polymorphism of 17 Y chromosomal STRs in Kazakh and Uighur populations from Xinjiang, China. Int. J. Legal Med. 128, 743–744 (2014).

  14. 14.

    Walsh, P. S., Metzger, D. A. & Higuchi, R. Chelex 100 as a medium for simple extraction of DNA for PCR-based typing from forensic material. Biotechniques. 10, 506–513 (1991).

  15. 15.

    Zhang, S. H. et al. Development of a new 26plex Y-STRs typing system for forensic application. Forensic Sci. Int. Genet. 13, 112–120 (2014).

  16. 16.

    Nei, M. & Tajima, F. DNA polymorphism detectable by restriction endonucleases. Genetics. 97, 145–163 (1981).

  17. 17.

    Nei, M. in Molecular Evolutionary Genetics. 176–179 (Columbia University Press, New York, 1987).

  18. 18.

    Boc, A., Diallo, A. B. & Makarenkov, V. T-REX: a web server for inferring, validating and visualizing phylogenetic trees and networks. Nucleic Acids Res. 40, W573–579 (2012).

  19. 19.

    Xu, S., Huang, W., Qian, J. & Jin L. Analysis of Genomic Admixture in Uyghur and Its Implication in Mapping Strategy. Am. J. Hum. Genet. 82, 883–894 (2008).

  20. 20.

    Tarlykov, P. V. et al. Mitochondrial and Y-chromosomal profile of the Kazakh population from East Kazakhstan. Croat. Med. J. 54, 17–24 (2013).

  21. 21.

    Lacau, H. et al. Y- STR profiling in two Afghanistan populations.Leg. Med. (Tokyo) 13, 103–108 (2011).

  22. 22.

    Dulik, M. C., Osipova, L. P. & Schurr, T. G. Y-chromosome variation in Altaian Kazakhs reveals a common paternal gene pool for Kazakhs and the influence of Mongolian expansions. PLoS One. 6, e17548 (2011).

  23. 23.

    Di Cristofaro, J. et al. Afghan Hindu Kush: where Eurasian sub-continent gene flows converge. PLoS One. 8, e76748 (2013).

  24. 24.

    Zhang, F., Su, B., Zhang, Y. P. & Jin, L. Genetic studies of human diversity in East Asia. Phil. Trans. R. Soc. B. 362, 987–995 (2007).

  25. 25.

    Zhao, T. M. & Lee, T. D. Gm and Km allotypes in 74 Chinese populations: a hypothesis of the origin of the Chinese nation.Hum. Genet. 83, 101–110 (1989).

  26. 26.

    Comas, D. et al. Trading genes along the silk road: mtDNA sequences and the origin of central Asian populations. Am. J. Hum. Genet. 63, 1824–1838 (1998).

  27. 27.

    Li, H., Cho, K., Kidd, J. R. & Kidd, K. K. Genetic landscape of Eurasia and “admixture” in Uyghurs. Am. J. Hum. Genet. 85, 934–937 (2009).

  28. 28.

    Cui, Y. Q. & Zhou, H. Analysis of genetic structure of the ancient Xinjiang population. J. Central University for Nationalities. 31, 34–36 (2004).

  29. 29.

    Su, B. et al. Y-Chromosome evidence for a northward migration of modern humans into Eastern Asia during the last Ice Age. Am. J. Hum. Genet. 65, 1718–1724 (1999).

  30. 30.

    Fan, C. P. A study on the distribution and migration of ethnic minorities in Xinjiang. Decision-Making & Consultancy. 16, 26–28 (2005).

  31. 31.

    Liu, Z., Gou H. L. & Li, Y. X. A study on Regional Differences and Countermeasures of Population in the Southern and Northern Xinjiang. Population & Development. 20, 33–42 (2014).

  32. 32.

    Kopelman, N. M., Stone, L., Gascuel, O. & Rosenberg, N. A. The behavior of admixed populations in neighbor-joining inference of population trees. Pac. Symp. Biocomput. 273–284 (2013).

  33. 33.

    Bíró, A., Fehér, T., Bárány, G. & Pamjav, H. Testing Central and Inner Asian admixture among contemporary Hungarians. Forensic Sci. Int. Genet. 15, 121–126 (2015).

  34. 34.

    Csányi, B. et al. Y-chromosome analysis of ancient Hungarian and two modern Hungarian-speaking populations from the Carpathian Basin. Annals of Human Genetics. 72, 519–534 (2008).

  35. 35.

    Nagy, D. et al. Comparison of lactase persistence polymorphism in ancient and present-day Hungarian populations. Am. J. Phys. Anthropol. 145, 262–269 (2011).

  36. 36.

    Pentelenyi, K. et al. Asian-specific mitochondrial genome polymorphism (9-bp deletion) in Hungarian patients with mitochondrial disease. Mitochondrial DNA. 22, 1–4 (2014).

  37. 37.

    Bíró A. Z., Zalán, A., Völgyi, A. & Pamjav, H. A Y-chromosomal comparison of the Madjars (Kazakhstan) and the Magyars (Hungary). Am. J. Phys. Anthropol. 139, 305–10 (2009).

  38. 38.

    Mallory, J. P. & Mair, Victor H. in The Tarim Mummies: Ancient China and the Mystery of the Earliest Peoples from the West.(Thames & Hudson, London, 2008).

  39. 39.

    Zhang, L. A study on the origin of the modern Uyghur population.J. Northwest University for Nationalities (Philosophy and Social Science). 3, 43–59 (1982).

  40. 40.

    Ye, Y., Gao, J., Fan, G., Liao, L. & Hou, Y. Population genetics for 23 Y-STR loci in Tibetan in China and confirmation of DYS448 null allele. Forensic Sci. Int. Genet. 16, e7–10 (2015).

  41. 41.

    Zhu, B. F. et al. Genetic diversity and haplotype structure of 24 Y-chromosomal STR in Chinese Hui ethnic group and its genetic relationships with other populations. Electrophoresis. 35, 1993–2000 (2014).

  42. 42.

    Roewer, L. et al. Y-chromosomal STR haplotypes in Kalmyk population samples. Forensic Sci. Int. 173, 204–209 (2007).

  43. 43.

    Parkin, E. J. et al. Diversity of 26-locus Y-STR haplotypes in a Nepalese population sample: isolation and drift in the Himalayas.Forensic Sci. Int. 166, 176–181 (2007).

  44. 44.

    Westen, A. A. et al. Analysis of 36 Y-STR marker units including a concordance study among 2085 Dutch males. Forensic Sci. Int. Genet. 14, 174–181 (2015).

  45. 45.

    Balaresque, P. et al. Dynamic nature of the proximal AZFc region of the human Y chromosome: multiple independent deletion and duplication events revealed by microsatellite analysis. Hum. Mutat. 29, 1171–1180 (2008).

  46. 46.

    Budowle, B. et al. Null allele sequence structure at the DYS448 locus and implications for profile interpretation. Int. J. Legal Med.122, 421–427 (2008).

  47. 47.

    Chapuis, M. P. & Estoup, A. Microsatellite Null Alleles and estimation of population differentiation. Mol. Biol. Evol. 24, 621–31 (2007).

  48. 48.

    Purps, J. et al. A global analysis of Y-chromosomal haplotype diversity for 23 STR loci. Forensic Sci. Int. Genet. 12, 12–23 (2014).

  49. 49.

    Da Fré N. N. et al. Genetic data and de novo mutation rates in father-son pairs of 23 Y-STR loci in Southern Brazil population.Int. J. Legal Med. 129, 1221–1223 (2014).

  50. 50.

    Coble, M. D., Hill, C. R. & Butler, J. M. Haplotype data for 23 Y-chromosome markers in four U.S. population groups. Forensic Sci. Int. Genet. 7, e66–e68 (2013).

  51. 51.

    Kim, Y. J. et al. Y-chromosome STR haplotype profiling in the Korean population. Forensic Sci. Int. 115, 231–237 (2001).

  52. 52.

    Hu, S. P. Genetic polymorphism of 12 Y-chromosomal STR loci in the Minnan Han Chinese in Southeast China. Forensic Sci. Int. 159, 77–82 (2006).

  53. 53.

    Zhu, B. F. et al. Y-STRs haplotypes of Chinese Mongol ethnic group using Y-PLEX 12. Forensic Sci Int. 153, 260–263 (2005).

  54. 54.

    Gao T. Z. et al. Phylogenetic analysis and forensic characteristics of 12 populations using 23 Y-STR loci. Forensic Sci. Int. Genet. 19, 130–133 (2015).

  55. 55.

    Luo, H., Song, F., Zhang, L. & Hou Y. Genetic polymorphism of 23 Y-STR loci in the Zhuang minority population in Guangxi of China. Int. J. Legal. Med. 129, 737–738 (2015).

  56. 56.

    Kim, S. H. et al. Genetic polymorphisms of 16 Y chromosomal STR loci in Korean population. Forensic Sci. Int. Genet. 2, e9–10 (2008).

  57. 57.

    Mizuno, N. et al. 16 Y chromosomal STR haplotypes in Japanese.Forensic Sci Int. 174, 71–76 (2008).

  58. 58.

    Älgenäs, C. & Tillmar, A. O. Population genetics of 29 autosomal STRs and 17 Y- chromosomal STRs in a population sample from Afghanistan. Int. J. Legal Med. 128, 279–280 (2014).

  59. 59.

    Völgyi, A., Zalán, A., Szvetnik, E. & Pamjav, H. Hungarian population data for 11 Y-STR and 49 Y-SNP markers. Forensic Sci. Int. Genet. 3, e27–28 (2009).

  60. 60.

    Nagy, M. et al. Searching for the origin of Romanies: Slovakian Romani, Jats of Haryana and Jat Sikhs Y-STR data in comparison with different Romani populations. Forensic Sci. Int. 169, 19–26 (2007).

  61. 61.

    Gené, M. et al. Haplotype frequencies of eight Y-chromosome STR loci in Barcelona (North-East Spain). Int. J. Legal Med. 112, 403–405 (1999).

  62. 62.

    Ballard, D. J. et al. A study of mutation rates and the characterisation of intermediate, null and duplicated alleles for 13 Y chromosome STRs. Forensic Sci. Int. 155, 65–70 (2005).

Download references

Acknowledgements

We are very grateful to the volunteers in our study. This project is supported by the National Natural Science Foundation of P. R. China (NSFC, No.81302620, No.81330073, No.81222041), Ministry of Finance, P. R. China (GY2014G4, GY2015G4) and the opening project of Shanghai Key Laboratory of Forensic Medicine (KF1509). The funders had no role in study design, data collection and analysis, decision to publish, or preparation of the manuscript.

Author information

Author notes

    • Yingnan Bian
    • , Suhua Zhang
    •  & Wei Zhou

    These authors contributed equally to this work.

Affiliations

  1. Shanghai Key Laboratory of Forensic Medicine, Institute of Forensic Sciences, Ministry of Justice, P.R. China, Shanghai 200063, China

    • Yingnan Bian
    • , Suhua Zhang
    • , Qi Zhao
    • , Ruxin Zhu
    • , Zheng Wang
    •  &Chengtao Li
  2. State Key Laboratory of Genetic Engineering, Institute of Genetics, School of Life Sciences, Fudan University, Shanghai 200433, China

    • Suhua Zhang
    •  & Daru Lu
  3. University of Pennsylvania, 3451 Walnut Street, Philadelphia, PA 19104, United States

    • Wei Zhou
  4. Department of Forensic Medicine, Medical College of Soochow University, Suzhou 215123, China

    • Qi Zhao
    •  & Yuzhen Gao
  5. Shihezi City Public Security Bureau Traffic Institute of Science and Technology, Xinjiang 832000, China

    • Siqintuya
  6. Division of Gastroenterology and Hepatology, Renji Hospital, Shanghai Institution of Digestive Disease; Key Laboratory of Gastroenterology and Hepatology, Ministry of Health; State Key Laboratory of Oncogene and Related Genes, Shanghai Jiao-Tong University School of Medicine, Shanghai 200001, China

    • Jie Hong

Contributions

Y.B. and W.Z. wrote the manuscript, Y.B., S.Z., S., Z.Q., W.Z. and R.Z. conducted the experiment, Y.B., W.Z., D.L., Y.G. and J.H. analyzed the results and modified the manuscript, C.L. and D.L. conceived the experiment. All authors reviewed the manuscript.

Competing interests

The authors declare no competing financial interests.

Corresponding author

Correspondence to Chengtao Li.

Supplementary information

Comments

By submitting a comment you agree to abide by our Terms andCommunity Guidelines. If you find something abusive or that does not comply with our terms or guidelines please flag it as inappropriate.

http://www.nature.com/articles/srep19998

Eziz Eysa Elkün Shiérliri


 

Ikki Shier 

 

 

tumblr_inline_mj0we2PPy81qz4rgp

Eziz Eysa Elkün

 

 

Weten – Muqeddes Jennet

Bizni juda qilghan
Waqitsiz ayrilishtin
Köp yilla yashidim yürikim zedep…
Uzaq körüshüshtin biz mehrum
Tosattin dostum ésige aptu –
Séghinip bügün méni ejep?!

Mewhumluqqa mehküm
Ékrandiki üchrishishimizda
Éytip qalding sözimiz arisida
«hey sen yashaysen jennette» dep.

Dostum soridi –
«bérip körey séning jennitingni?»
Men dédim –
«boptu kelsengmu kel –
U yer wetinim asminidin uzaq
Jennetmu yaki dozaqmu –
Bu uqum téxiche manga soraq.»

Dostum sözini anglap –
Oygha pétip qaldim
Könglümni töwendikidek bayan eylidim:

«men yashaymen
Özge étiqadqa choqunup pinhan –
Eqling bilen tesewwur qilish tes bolghan
Karwan yolning qarshi doqmushida
Barsa kelmes acha yolida
Boranda chédir qurghan –
Yénida urushtin qalghan weyrane qorghan…
U yerde musapirning mungi heqsiz sétilidu …
Emma tamche yash tökülmeydu
Chünki dunya ajizlarning köz yéshigha ishenmeydu
Peqet hijran tughqan söygüla sersan!

Éhtimalim –
Sen we bizni tughqan wetendin –
Tunji ret xosh dep ayrilghan kününg
Bir jüp qara közüng körgendin kéyin
Qaytidin adem bolup tughulisen…
Özung heqqide qayta öylinisen..
Béshingghimu kélidu oxshash…
Ongumda méning qandaq chüshlerni körgenlikim
Qandaq tilda sözligenlikim
Qandaq tilekte yashighanliqim
Hemmini axir chüshinip yétisen
Hayat sirlirigha shu chagh chökisen.

Bilemsen –
Elmisaqtin bizge ewwel –
Ölmes bir udum qalghan
Men her küni shuning bilen yashaymen
Shunga sanga shundaq sözleymen –
Özgilerning jennitidin
Öz doziqimiz ming ewzel!

Her tün kéche chüshlirimde
Tekrar birla chüshini körimen
Quchqach bolup
Wetinimge qarap uchimen…
Seherde eslimem
Öylirigha patimen…
Ongumdimu shundaq üchsamken deymen.

Her seher ish yolumda
Qizirip yéngi chiqqan quyashqa
Poyiz dérizisidin meyus baqimen
Barmaqlirim bilen…
Weten sendin juda bolup ötken yillarni
Bir – birlep sanap chiqimen…

Hich bolmisa
Qaniti bar perwane bolsam
Yurtni söyüp kelgen shu nurlargha
Qoshulup köyüp ketsem deymen.
Quyash nurgha axir aylinip
Etisi wetinim asminida parlap
Kün boghda choqqisini söyüp chiqqanda
Tengritagh tashlirini söyüp
Aq qar ustige chüshsem…
Érip ketsem …
Éqin bolup süyide bille aqsam deymen!»

Kel dostum méni yoqlap kel!
Bilimen sanga kemdur purset
Emma qaytip ket –
Qaytip ket!
Perengler himmitini bilip yet!
Bizni tughqan ana weten –
Eng ulugh bir el –
U hemmimizge atimizdin qalghan
Muqeddes jennet!

Miladi 2015 – yili, 17 – may. London.

Menbe:
Uyghurensemble.co.uk/uy/?p=4375
Bbs.bagdax.cn/thread-29736-1-1.html
Bbs.bozqir.top/forum.php?mod=viewthread&tid=7194
Www.uyghurensemble.co.uk/aziz_poems_a…s_jennet.mp3

WetenMuqeddesJennetweten

Wetensiz Qushlar

Eziz eysa elkün

Hey okyan
Okyan atlighan atlantik okyan….
Munglinip sahilinggha kelsem
Shawqunliring nere salidu dehshet .
Biraq chöl oghlini
Bügün sen
Bu heyweng bilen qorqutalmaysen…
Gherq qilip dolqunliringda éqitalmaysen
Shamalliringda uchurtalmaysen
Men mezmut xantengridek …
Hayat yiltizim ghol tartqan
Ebediy teklimakan’gha ebet !

Hey okyan !
Her qétim biz uchrashqanda
Sézimen özümni bu aralda
Sanga mehbs esirge chüshken
Köz talidighan upuqta mayakliring körun’gen
Ach köz chayka qushliring
Béshimda dan tilep chögiligen
Quyash xijalettin mökün’gen
Bulutliring yash töküshke bashlighan chaghda….

Kök asman astida ulugh déngiz
Bulutlarni ustide elley étip leylitidu …
Sersan sigan qushlar boran naxshisi éytidu
Ular pesillerge göl boluwatqan
«wetensiz qushlar» ni eslitidu !

Men turghan déngiz sahilidin
Bulutlardin
Shamallardin
Her nepsim bilen otluq salam yolliniwatidu …
Ene…
Qarshi qirghaqtin
Napa’ilonning urush paraxoti körüniwatidu…
Uning uzaq, uzaq sherqidin
Sugha ashiq
Déngizdin eng uzaq eldin
Bir awazni yürikim anglawatidu …
Ulugh wetinim
«kel oghlum! » dep méni chaqiriwatidu….!

Ushbu shé’ir miladi 2015 yili , 28- aprél küni en’giliyining eng sherqidiki fransiye bilen atlantik okyan én’gils boghzi arqiliq ayrilip turighan folkéston portida yézildi.

Bbs.bagdax.cn/thread-29489-1-1.html

Bbs.bozqir.top/forum.php?mod=viewthread&tid=7046

Uyghurensemble.co.uk/uy/?p=4383

B

KUŞBURNU HER DERDE DEVA..!


KUŞBURNU HER DERDE DEVA..!

Avrupa, Kuzey Afrika ve Asya’nın ılıman iklimlerinde doğal olarak yetişen bitkinin sağlığa yararlı meyveleri sonbahar aylarında toplanır. İyi bir C vitamini kaynağı olduğundan nezle, grip gibi hastalıklardan korunmak ve bağışıklık sisteminin güçlendirilmesinde etkilidir.

👉 Kuşburnunun Faydaları:

-Kan basıncını düzenler
-Romatizma ağrılarını hafifletir
-Kanserli hücrelerin yayılmasını yavaşlatır
-Kötü kolesterolü düşürür
-Şeker hastalığına karşı koruma sağlar
-Yüksek miktarda C vitamini içerir
-Bağışıklık sistemini güçlendirir
-Soğuk algınlığı tedavisinde kullanılır
-Cilde doğal parlaklık verir
-Doğal bir antioksidandır
-İdrar yolu hastalıklarına karşı koruyucudur
-İdrar söktürücü olarak kullanılır

👉 Kuşburnu Çayı Nasıl Hazırlanır?

Kuşburnu farklı şekillerde kullanılabilir ancak en çok tüketilen tarzı çay şeklindedir. İyi bir kuşburnu çayı hazırlamak için yarın litre kaynamış su içine 2 yemek kaşığı kurutulmuş ve ezilmiş kuşburnu atmanız yeterli olacaktır. Ateşin üzerinden alıp 10 dakika beklettikten sonra içebilirsiniz. Farklı tatlar elde etmek için 1 çay kaşığı kuru nane ya da ebegümeci ekleyebilirsiniz.

👉 Kuşburnunun Sağlığa Faydaları

“Journal of Nutrition” dergisinin Şubat 2010 sayısında kuşburnu çayı kullanımının kan basıncını düşürdüğü ve yüksek tansiyon hastalarında olumlu sonuçlar sağladığı yönünde bilimsel bir araştırma yayınlandı. Araştırmaya göre 6 hafta boyunca düzenli olarak kuşburnu çayı içen orta dereceli tansiyon hastalarının kan basıncı önemli oranlarda düşmüş.

Eklem iltihaplanması alanında yayın yapan “Rheumatology” dergisinin Mayıs 2011 sayısında kuşburnunun diğer bazı bitkiler ile iltihaplanma nedeniyle oluşan ağrıların hafifletilmesinde etkili olduğu açıklandı. Ayrıca aynı araştırmada bitki içinde bulunan bazı asitlerin iltihapların azalmasına yardımcı olduğu belirlenmiş.

Eklem iltihaplanmasına iyi gelen kuşburnunun aynı özellikleriyle kansere karşıda etkili bir savunma sağladığı “Current Medicinal Chemistry” Mart 2011 sayısında açıklandı. Bitkinin içinde bulunan lycopene ve antioksidanlar lösemi ve mide kanseri başta olmak üzere çeşitli kanser türlerinin yayılmasını yavaşlatıyor.

Ebegümeci ile birlikte kötü kolesterolün düşürülmesi ve iyi kolesterol seviyelerinin yükseltilmesi için en etkili bitkilerden olan kuşburnu kalp ve damar sağlığının korunmasında en iyi desteklerden biri.

Yukarıda saydığımız belirli hastalıklar dışında yüksek C vitamini içeren kuşburnu soğuk algınlığının tedavisinden sağlıklı bir cilde, bağışıklık sisteminin güçlendirilmesinden sigaranın olumsuz etkilerini azaltmaya kadar pek çok farklı sorun için kullanılabilir.

5 gram kurutulmuş kuşburnu günlük C vitamini ihtiyacının yaklaşık %35’ini, A vitamini ihtiyacının %5’ini, kalsiyum ihtiyacının %1’ini ve lif ihtiyacının %5’ini tek başına karşılamaya yeter. Kuşburnu içinde bulunan diğer vitamin ve mineraller ise şu şekilde; A, E, K, B6 vitaminleri, demir, magnezyum, fosfor, potasyum, bakır ve manganez mineralleri.

Kuşburnu Çayının Yan Etkileri

Herhangi bir yan etkisi kesin olarak bilinmemekle birlikte gebelik ve emzirme döneminde kullanmadan önce doktorunuza danışın. Kuşburnu çayının fazla tüketiminin yol açabileceği sorunlar hakkında bilimsel bir kaynak bulunmamaktadır.

SEVDİKLERİNİZ İÇİN MUTLAKA PAYLAŞIN..!
———————————
Daha Fazlası İçin Sayfamızı Takip Edin 👉 Saglikhaberleri.com.tr
👍 Beğen Paylaş

Saglikhaberleri.com.tr's photo.

Bronşlarınızı Doğal Yollarla Temizleyin


26 Ocak 2016 Salı 23:06

Bronşlarınızı Doğal Yollarla Temizleyin
Bildiğiniz üzere bu tür rahatsızlıklar özel ilaç tedavileri ve ilgi gerektirirler. Yaşınız kaç olursa olsun, hem çocuklar hem de yetişkinler, bronşları ile ilgili rahatsızlıklar yaşayabilirler. Bu makalede, bu tarz problemleri daha başından engelleyebilmenize yardımcı olacak bazı ipuçlarını sizlerle paylaşacağız.
Bronşlarınızı Temizleyici Tedaviler


1. Okaliptüs Çayı
Okaliptüs, harika bir dekonjestandır ve bronşlarınızla ilgili problemleri iyileştirmede olduğu kadar, soğuk algınlığı ve grip tedavisinde de oldukça etkilidir. Eğer bu muhteşem bitkiden faydalanmak istiyorsanız, takip eden kullanım şekillerini uygulamalısınız:
Bir litre suyu ısıtın ve kaynamaya başladığında içerisine 5 gram okaliptüs yaprağı ekleyin.
Yeniden kaynamaya başladığında altını kapatın ve beklemeye bırakın.
Bu çaydan küçük porsiyonlar halinde, gün boyunca tüketebilirsiniz. İçerken, çayın oda sıcaklığında olduğundan emin olmalısınız, soğuk olarak tüketmemelisiniz.
Eğer bronş sağlığınızı iyileştirmek istiyorsanız, okaliptüs buharını soluyarak da tedavi uygulayabilirsiniz.
Bunun için, iki litre suyu kaynatın ve içine 100 gram okaliptüs yaprağı ekleyin. Başınızın üzerine bir havlu örtün ve bu basit, demlenmiş sıvıdan gün boyunca iki defa solumak sureti ile faydalanın. Sağlığınızla ilgili harikalar yaratacağını göreceksiniz.


2. Ballı Havuç Suyu
Şaşırdınız değil mi? Havuç suyuna bal karıştırmak, şişmiş bronşlarınızı iyileştirme ve mukusu yok etme konularında, inanılmaz etkilidir. Bu tedavi, burun ve boğaz tıkanıklığından kurtulmanıza ve daha kolay nefes alabilmenize yardımcıdır.Havuç suyu, yüksek miktarda beta karoten ve A vitamini içermektedir.
Bal ile karıştırıldığında, vitamin açısından zengin ve doğal bir antibiyotik elde etmiş olursunuz ki bu da iltihabı yok edici ve şişmeyi azaltıcı etki eder.
Peki; bu tedaviyi nasıl hazırlayabilirsiniz? Çok basittir. Öncelikle; birkaç havuç ve yarım bardak suyu karıştırıcıya ekleyin. Karıştırdıktan sonra içerisine iki yemek kaşığı bal ekleyin.
Bu içeceği oda sıcaklığında tüketin. İdeal olanı, bir sabah ve bir de akşam yemeğinden önce olmak üzere, günde iki defa tüketmenizdir. Lezzetli olmasından dolayı, çocuklar için de harika bir içecektir.

3. Zencefilli Kızılcık Suyu

Kızılcık hakkında bilgi edinmenin vakti geldi! Kızılcık, tıbbi bir meyvedir ve bronş tıkanıklıklarını iyileştirme konusunda yaygın olarak kullanılmaktadır. Bu meyveyi her zaman elimizin altında bulundurabilmemiz biraz zor olabilir, biliyoruz, ancak bu meyveden daha iyi faydalanabilmek için en doğal hali ile tüketmeliyiz.
Ancak eğer süpermarkette gezinirken, karışınıza kızılcık çıkarsa, bilmelisiniz ki bu meyve bronşlarınızdaki tıkanıklığı gidermede, onları temizlemede ve sağlıklı olmalarında oldukça etkilidir. Eğer bu tedaviden sonuç almak istiyorsanız, takip eden adımları uygulamalısınız.
200 gram kızılcığı, on dakika kadar kaynatın.Sonrasında kızılcıkları, yarım bardak su ile birlikte karıştırıcıya ekleyin.Posasını ayırmak için, sıvıyı süzün. Sonrasında içerisine bir yemek kaşığı zencefil ekleyin. Bu içeceği gün boyunca tüketebilirsiniz. Bronşlarınız üzerinde pozitif etkileri olacağından emin olabilirsiniz.

4. Bronşlarınızın Sağlığı İçin Sandal Ağacı Buharı

Bugüne dek sandal ağacı yağının faydaları hakkında bir şeyler duydunuz mu? Bu yağı, doğal ürünler satan dükkanlardan kolaylıkla bulabilirsiniz. Bronş sağlığı için en etkili ürünlerden biri olarak bilinmektedir. Mukusu temizleyici, şişliği azaltıcı ve bronşları arındırıcıdır. İlaveten, bu yağ hiç de pahalı değildir. Dolayısı ile her daim elinizin altında bulundurmanız oldukça kolay ve faydalı olacaktır. Bu doğal ürün, bronşlarınız için harikalar yaratacaktır.
İki litre suyu kaynatın. İçerisine 6-10 damla kadar sandal ağacı yağı ekleyin ve suyun bir miktar daha kaynamasına izin verin. Sonrasında, oluşan buharı solumak için kendinizi hazırlayın.
Rahatlayın ve kendinizi yakmadığınızdan emin olun. En az on dakika süre ile, oluşan buharı soluyun.
Sandal ağacı buharı bronşlardaki şişliği azaltacak ve yaşadığınız diğer semptomların ortadan kaldırılmasına yardımcı olacaktır. Bu tedaviyi günde üç defa uygulamayı unutmayın.

5. Misket Limonu Yaprağı ve Çam İğnesi Çayı

Eğer misket limonu yaprağı bulabilmeniz mümkünse, bunlardan harika ve ucuz bir tedavi elde etmeniz çok kolaydır. Hatta birçok aktarda, hazır çay halinde bulabilirsiniz, çünkü bu yapraklar bronşlarla ilgili pek çok rahatsızlığın iyileştirilmesinde oldukça etkilidirler.
Misket limonu yaprağı ve çam iğnesi çayı, bronşitin doğal yollarla tedavisinde kullanılır ve oldukça etkili bir yöntemdir. Her iki bitki de müthiş anti-enflamatuar etkileri olan bitkilerdir. Ateşi düşürücüdürler, mukustan kurtulmayı kolaylaştırıcıdırlar, öksürüğü azaltıcı ve göğüs kaslarını rahatlatıcıdırlar.
Bu çayı günde iki defa tüketmelisiniz. Hazırlamak için yapmanız gereken tek şey, bir fincan sıcak suya beş adet misket limonu yaprağı ve beş gram çam iğnesi eklemektir. Su kaynadıktan sonra altını kapatın ve on dakika kadar bekletin.
Sonuç olarak, sıvıyı süzün ve bir miktar bal ekleyin. Bu karışım, hem semptomlardan kurtulmanızı sağlar hem de tadı nefistir.
Bronşlarınızı doğal yollarla temizleme yöntemleri hakkında olan bu yazımızı umuyoruz ki beğenerek okudunuz!
 http://www.saglikhaberleri.com.tr/sifali-bitkiler/bronslarinizi-dogal-yollarla-temizleyin-h102239.html

AYAĞINIZDAKİ BU 6 GÜÇLÜ NOKTA HAYATINIZI NASIL DEĞİŞTİREBİLİR?


 

AYAĞINIZDAKİ BU 6 GÜÇLÜ NOKTA HAYATINIZI NASIL DEĞİŞTİREBİLİR?

Bacak, ayak ve ellerinizde binlerce sinir olduğunu biliyor muydunuz? Peki her birini bütün vücudunuzu canlandırmak için nasıl kullanabilirsiniz?

Ayak refleksolojisi yüzyıllardır basit ve etkili bir alternatif şifa metodu olarak pek çok insan tarafından kullanılmaktadır. Akupunkturun geleneksel tedavi metoduyla ilişkili olan refleksoloji bedenin canlandırıcı noktalarına odaklanarak denge, rahatlama ve şifalanmayı sağlar. Açıkçası refleksoloji her şeyi tedavi edemez ama refleksoloji uzmanları uyku sorunları, yüksek tansiyon ve strese birebir olduğu konusunda iddialılar.

Refleksolojinin vücut üzerindeki başlıca dört faydası bilimsel olarak kanıtlanmıştır:

-Böbreklere ve barsaklara kan akışını artırır
-Diyaliz hastalarında pozitif değişikliklere neden olur
-Kan basıncını düşürerek rahatlatır ve anksiyeteyi azaltır
-AIDS, göğüs hastalıkları, diyabet, böbrek taşları ve osteoartirit ağrılarını azaltır

Siz de ayağınızdaki bu 6 noktayı basit bir masajla uyararak bedeninizi rahatlatabilirsiniz.

1. Büyük ayak parmağı

Büyük ayak parmağına masaj yaparak iştahınızı kontrol edebilir ve doğru egzersizle birlikte kilo verebilirsiniz.

2. Büyük ayak parmağının ortası
Burası birincil hormon salgı bezi olan hipofiz bezinin ana giriş noktasıdır. Eğer hormon dengesizliğinden şikayetçiyseniz bu noktaya masaj yapabilirsiniz.

3. Büyük ayak parmağının tabanı

Bu bölgeye masaj yapmak tiroid bezine masaj yapmak gibidir. Tansiyonu düzenler ve stresi azaltır. Stres sorununuz yoksa bile gevşemenize yardımcı olur.

4. Ayakların orta noktası

Ayağınızın merkezinde sinirler buluşur ve bu sinirler diyaframınızla bağlantılıdır. Bu bölgeye masaj yaparak bedeninizi rahatlatabilir ve her türlü stresten arınabilirsiniz. Stresle baş etmenizi sağlayacak, bu bölgeye özel çeşitli masaj teknikleri vardır.

5. Ayakların iç kısımları

Ayakların bu bölümleri adrenalin beziyle bağlantılıdır, bu noktalara masaj yaparak enerji seviyenizi yükseltebilirsiniz.

6. Topuk bölgesi

Bu bölgeye masaj yapmak boşaltım sisteminizi aktive eder ve vücudunuzdaki toksinlerden kurtulmanızı sağlar.
En iyi sonuçları almak için her gün düzenli olarak ayaklarınızdaki bu spesifik bölgelere masaj yapmanızı öneririz.

SEVDİKLERİNİZ İÇİN MUTLAKA PAYLAŞIN..!
————————————————-
Takip Et ►Saglikhaberleri.com.tr
👍 Beğen Paylaş

Saglikhaberleri.com.tr's photo.

DOĞU TÜRKİSTANLI EĞİTİMCİ VE BÜYÜK ALİM ABDULKADIR DAMOLLAM VE HİKMETLİ SÖZLERİ


A.Kadir DamollamHamit Göktürk / Uygur Haber ve Araştırma Merkezi(UYHAM)

Bir Milletin unutulmazı simaları vardır ki, onlar ülkesine ve halkına yaptığı hizmetleri ile ülkesinde ve mensubu olduğu toplumda kalıcı ve derin etkiler bırakmıştır, Halkı ise onun bütün bu hizmetlerinden nasiplenerek yararlanmışlardır. Ancak, bu unutulmaz dediğimiz simalar her nedense unutulurlar. İsimleri hiç gündeme gelmez. Gelse de bir parça bahsedilir , ancak bir süre sonra unutulup giderler. Ancak, bu unutulmaz simalar Çolpan yıldızı gibi yıllarca ülkesini ve Milletine doğru yolu gösterme ve aydınlatma görevini devam ettirirler.
Bugün sosyal medya’da dolaşırken, Habibullah Abdulhamit isimli bir Doğu Türkistanlı Kardeşimiz Abdulkadir Abdulvaris Damollam’ın 7 hikmetli sözünü Uygur Türkçesi ile paylaşmıştır. Bu Kardeşimize merhum eğitimci,alim ve büyüğümüzü bizlere bir kez daha hatırlattığı için teşekkür ediyoruz. Bu veciz ve hikmetli sözlerin verdiği ilham ile kendisine olan minnet ve vefa borcumuzu kısıtlı bilgilerle de olsa kısa bir yazı kaleme alarak yerine getirmek istedik. Kendisi hakkındaki duyduklarım , bildiklerim ve düşüncelerimi ve duygularımı yazıya dökerek sizlerle paylaşmak istedim.

A.aziz Mahd.

Şehit Abdulkadir Damollam’in tek oğlu Abdulaziz Mahdum. Babasının yolunu takip etmiştir.53 yıllık ömrünü Çin zindanlarında geçirerek 1983’de bir suikast sonucu şehit edilmiştir.

Ben merhum Abdulkadir Damollam’ı ilk kez 1983 yılında bir trafik kazasında vefat eden merhum Amcam Hacı Abbas Göktürk’ten Çocukken Afganistan’da duydum. Onun biz çocuklara anlattıkları hala aklımın bir köşesinde taptaze saklıdır. Kendisi çocukken, Memleketim Yarkent şehrinde Mahalle Mektebine gititiğini anlatır ve okuduğu derslerden ve ezberlediği şiirlerden ve marşlardan biz Yeğenlerine anlatmaktan ve bizlere zorla dinletmekten çok zevk alırdı. Çünkü,o hayatında çok isteyip de bir türlü gerçekleştiremediği Öğretmenlik mesleğini bize dersler vererek şarkılar ve marşlar söyleyerek telafi etmeye çalışırdı. Çok güzel ve tam olarak ezbere bildiği ve Mahalle mektebinde öğrendiği “Akaid-i Cevheriye (Akidenin Cevherleri) ve İbadat-i İslamiye(İslam’da İbadet) ” risalesinden ” İnsan Nime Bilen Bahtlik ve Saadetlik Bolur ? diye başlayan bir hayli satırları ezbere bizlere okurdu.

Amcam Altay Marşını çok tekrar eder ve söylerken de duygulanarak ağlardı. İzmir marşıni aynen Türkiye’deki İzmir marşı ahenginde okurdu. Örneğin ; Altay tağlarında çiçekler açar.Altun kümüşler Sümbüller saçar…. Mısraları ile devam ederdi.
Daha sonraki yıllarda bu risalelerin merhum Şehit Abdulkadir Domollam tarafından yazıldığını ve o dönemdeki okullarda ders olarak okutulduğunu öğreniyoruz tabii.

Uygur Çoc.Mekt.
Merhum Abdulkadir Damollam hakkındaki bir çok tarihi bilgi ve söylemleri ilk kez Büyüğümüz aynı zamanda hemşehrim olan Alim ve Mücahit Muhammed Emin İslamı ‘den 1980’lı yıllarda Kayseri’ye ziyaretimize geldiklerinde bizzat kendisinden dinlemiştim. Merhum İslami, İlk Mederese eğitimini memleketi Yarkent’ın İlişku ilçesindeki tarihi Medrese’de yapmış ve daha sonra Kaşgar’a giderek Hanlık Medrese’de öğrenim görmüştü. 1933 yılında Doğu Türkistan İslam Cumhuriyeti’nin kuruluş mücadelesinde yer almış ve daha sonra Genel Kurmay Başkanı General Mahmut Muhiti’nin Dini İşler Danışmanı olarak kendisi ile birlikte 12 Nisan 1937’de Hindistan’a hicret etmişti.General Muhiti ile birlikte Japonya’ya gitmiş ve 1950 yılına kadar burada Tokyo Cami’inde imam olarak görev yapmıştı. Bir az sonra okuyacağınız bu tarihi ve ibret verici olayı bu Büyük alim ve mücahit merhum Muhammed Emin İslamı (Vefatı 1988- Cidde)’ye aittir.

Abdulkadir Damollam 1927 yılında Çin’in işbirlikçisi Hainler ve Doğu Türkistan’da Hristiyanlığı yaymak için Okullar,Hastaneler ve Matbaalar kurarak Müslüman Uygur Türklerini hristiyan yapmaya çalışan İsveçli Misyonerlerin işbirliği ile Halim Müezzin adında bir Hain tarafından sabah namazına giderken bıçaklanarak şehit edilir. Damollam’in şahadet haberi aylar sonra Hindistan’da Diyoben Medreselerinde birlikte öğrenim gördüğü Hint Müslümanlarının büyük alimlerinden Mevlana Azat Kalan’a ulaşır. Pakistan İslam Cumuhuriyeti’nin manevi kurucularından da olan bu büyük Bilgin, Damollam’ın şahadet haberini duyunca teessüründen ağlar ve duduklarını ısırarak infialını ve üzüntüsünü dışa vurur. Daha sonra çevresindekilere şunları anlattığıni nakledilir ,” Abdulkadir Abdulvaris Kaşgarı ilim ve irfanda bir derya idi. Kendisi yalnız Kaşgariya(Doğu Türkistan) için değil,bizler ve bütün dünya Müslümanları için paha biçilemez bir hazine ve bir GEVHER değerinde çok iyi yetişmiş bir allame idi. Kendi bağrından yetişen böyle bir değeri ve gevheri koruyamayan bir toplumun akıbetinden ciddi olarak endişe ediyorum. Allah onları affetsin ve acısın. ”

DTİC.Kabine

Merhum Abdulkadir Damollam için Mevlana Azat Kalan’ın söylediklerinin bir diğer varyantını   de geçtiğimiz yılın Aralık ayında yaşadığı Suudi Arabistan’dan İstanbul’a gelen Merhum Damollam’in Hemşehrisi ve ileri gelen Aksakallarımızdan, Haci Gulam Muhammed İlyas Büyüğümüzden duydum.Kendisine hoş geldiniz ziyareti için gittiğimde,sohbet arasında,ben merhum İslamı Efendim’den duyduklarımı anlattım.Beni dinledikten sonra olayın şu diğer varyantını şöyle anlattı, ” Mevlana Azat Kalan,Damollam’in şahadet haberini veren kişi’ye sorar, ” Damollam’ı kendi Milletinden biri mi yoksa yabancı birisi mi şehit etmiş ? ” Haberi getiren kişi “Damollamı şehit eden kendi Milletinden birisi imiş.” diye cevaplar.Bu cevap üzerine Mevlana Kalan kısa bir düşünceye daldıktan sonra şunu söyler,” Böyle bir Cihanşumul Bilgini eğer kendi Milleti katletti ise,korkarım o milletin akibetinden endişe ederim.  ”
Abdulkadir Abdulvaris Damollam, Kaşgar’ın Artuş İlçesinde dünya’ya gelir. Kaşgar,Buhara,Kazan’da öğrenim görmüş ve daha sonra Hindistan’a giderek burada ilim tahsil etmişti. Türkiye başta islam diyarlarını gezmiş ve incelemeler yapmıştı.Ülkesinin esaretten kurtarılmasının ve geleceğinin cehalet ve karanlıktan kurtulması ile ancak, mümkün olacağını kanaatine varmıştı. Bu nedenle işe ilk olarak eğitimden başladı. Kendisinin Müderris olduğu Medrese’de ve bağlı diğer Medrese ve mekteplerdeki eğitim şekli ve ders müfredatında yenilikler ve reformlar yapmaya çalıştı. Medrese ve mektepleri Cedit usuller ve müsbet bilgilerin öğretildiği modern ve çağa uygun hale getirimeye gayret etti. Yukarıda Amcamın de okuduğu pratik dini bilgiler başta, ahlak,fazilet ve davranış bilgilerinin yer aldığı ders kitapları bizzat kendisi yazarak bastırdı. Dini bilimler ile birlikte tarih,coğrafya matematik ve Uygur Edebiyatına dair derslere müfredatında yer verdi.

DTİC.Arma

Abdulkadir Damollam eğitimin yanında toplumu bir kara örümcek gibi saran yanlış sözde dini adet ve uygulamalar, müberek islam dini adına yapılan bid’at,hürafe ve hatalı anlamalarıın düzeltilmesi için çok çalışmıştır.

Merhum Abdulkadir Damolla,Uzun yıllar devam eden siyasi karşıklıklar ve Çinli istilacıların sinsi müdahaleleri ve bozgunculukları sonucu bozulan sosyal hayatın ve toplumsal dayanışma ve dengelerin düzeltilmesi ve tekrar eski durumuna dönüştürülmesi için çalışmalarda bulunur.Kendisinin toplum nezdindeki nüfuz ve saygınlığından bu konuda sonuna kadar yararlanır.Bu konuda da epeyce yol aldığı görülür.

Diğer yandan ise, merekezi Kaşgar’da bulunan İsveçli Hiristiyan Misyonerler ile açık bir mücadeleye girişmiştir. Hatta bir keresinde Eyitgah Cami’inde Cuma namazı çıkışı camaatı toplayarak İsveç Misyoner Merkezi’ne giderek protesto gösterisinde dahi bulunduğu söylenir.

Damollam’ın bütün bu çalışmalarını kendi çıkarları için zararlı ve tehlikeli gören Çin yanlısı Sözde din adamları ve eşraftan işbirlikçi bazı kişiler kendisini o zaman Kaşgar’daki Çinli Müslüman Vali Ma Titey’e şikayet ederler. Bundan bir sonuç çıkmayınca bu Hainler Misyonerler ile işbirliği yaparak kendisini öldürerek yok etmeye karar verirler. Suikast için Halim Mezin( Müezzin) adlı bir meczuba para vererek anlaşırlar. Lanetli katil Halim Müezzin kendisine Kaşgar’da sabah namazı çıkışında saldırır ve bıçaklayarak şehit eder.

Kaşgar E.gah

Doğu Türkistan Türkleri Allah’ın kendilerine bahşettiği bu paha biçilmez “GEVHER” ’i ve aynı zamanda büyük bir alimi ve Doğu Türkistan modern eğitim tarihinde derin iziler bırakan bu büyük İslahatçı İnkilapçı Allame’yi maalesef koruyamamış ve kendisine sahiplenme noktasında başarılı olamamıştır. Müslüman Uygur Türkleri olarak bu toplumsal hata ve eksikliği, telafisi imkansız bu acı ve üzüntüyü hala yüreklerimizin derinliklerinde hissetmekteyiz. Mevlana Azat Kalan’in dedikleri maalesef doğru çıkmıştır ve Doğu Türkistan Türkleri günümüzde tarihin hiç bir devresinde olmadığı kadar büyük bir tehlike yanı TOPTAN İMHA ile karşı karşıya bulunmaktadır.Bütün bunlar bizler için tarihi bir ders ve ibrettir. Tarihten ibret alınması demek , aynı hataların tekerrür etmemesi için gerekli tedbirler alınması demektir elbette.

İşgalçı Çin’in günümüzdeki nihai hedefi,binlerce yıllık Türk toprağı,ilk Müslüman Türk Devleti Karahanlıların ana mekanı ve merkezi Doğu Türkistan’ı ve bu ülkede yaşayan Müslüman Uygur Türklerini toptan soykırım yaparak bir an önce imha etmek istemektedir.Bu plan Komünist Çin’in Planıdır.Yaradanımız ve mutlak koruyucumuz Allah Taala Hazretelerinin de mutlaka bir planı vardır.İslamın ve müslümanaların yegane ve tek koruyucusu Allah Taala’dır. Yaradanımız biz Müslüman Uygur Kullarını mutlaka koruyacaktır,Bize düşen ise,Allah Taala’nın emirlerine itaat etmek,onun lutfu keremine layık olabilmek ve bu uğurda   çalışmak çaba ve gayret etmektir. Çalışmak bizden,Tevfik ise Allah’tandır.

Doğu Türkistan Milli Mücadelesinin ülke içi ve dışında bir haylı yol aldığı, gayret ve azimle vede en yüksek seviyede yürütülmeye çalışıldığı günümüzde tarihte eneder yetişen bir değer, mücadele yolumuzu aydınlatan bir çolpan.büyşük islahatçı ve İnkilapçımız  ve Büyük Allamemiz Şehit Abdulkadir Abdulvarıs Kaşgarı’yının yolunun ısrarlı takipçıleri olarak ebediyen minnet ve şükranla bir kez daha anıyoruz. Aziz ve mübarek ruhuna dualarımızı yolluyoruz.
Mevlam,gani gani rahmet ve magfiret eylesin.Amin

ŞEHİT ABDULKADIR DAMOLLAM’DAN 7 HİKMETLİ SÖZ ;
1. Kişinin kötü bir akıbet ile karşılaşması, başta o kişinin kendi tutum ve davranışlarına bağlıdır ve bu kötü akibetin sorumlusu o kişinin bizzat kendisidir.
2. Bir Kişinin toplum nazarındaki değeri, o insanın az veya çok iyilikler ve hayırlar yapmasında değil, güzel davranışlar ve güzel niyetler taşımasına bağlıdır. Ameller Niyetlere göredir,diye buyurulmuştur.
3. Zamanımızın Hatemleri(Cömertleri) olarak kabul edilebilecek Yiğit kişilerin sıfatları şunlardır ;
• Muhtaçların ihtiyacını giderir.
• Dertlilerin derdine derman olurlar.
• Dertlilerin gönüllerini alır üzüntüsünü giderir.
• Hak ve doğru yolda olan ve doğru ve hakikatı konuşanları kollayan ve himaye eden ER kişiler
4. Sen eğer iyi bir akıl sahibi isen, boş laflara bakmadan şu sözlere kulak ver ;

• Gayret ehli kişiler her zaman kanaatkardırlar
• Kişi’den boş yere tema etmek; Öküzden süt sağmak,Buzdan ısınmak ile aynıdır.
• Ulu Teng’rim, Biz kullarını kanaatlı kıl !
5. Bir insan kendi sırrını önce kendisi saklamalıdır,Bir başkasına sırrını açıklayıp,daha sonra onu “Sırrını Açıklamak”la itham etmesi hiç de doğru bir tutum değildir. Sırrını başkası ile paylaştıktan sonra onu itham etmek, sadece ahmaklıktır. Cünkü kendi sırrını kendi kalbinde koruyamayan bir kimse,sırrını bir başkasının kalbinde nasıl saklayabilir ki?
6. İlim tahsil etmek ve onu talep etmek her Müslüman kadın ve erkek’e farzdır.İlim ise. Her iki dünya’da saadet ve mutluluğun anahtarıdır.
7. Toprak ne kadar çorak olursa olsun,mutlaka oraya tohum atıp ürün vermesi beklenir. Aynı şekilde bir bir kişi ne kadar kötü ve vefasız ise onun bu yönüne bakmadan ona yardım ve iylik yapmak de çorak araziye tohum atmaya benzer. Tohum nereye atıırsa atılsın,iyilik kime yapılsa yapılsın,boşa gitmez ve yapılan iyilikler hiçbir zaman zayi olmaz. İyilik yapan kişiye onun karşılığı mutlaka bir gün geri dönecektir.

http://www.uyghurnet.org/29322-2/

Uyghurlarda Tuqqandarchiliq Namliri


yusuf-hashacib

Autori:   Imin tursun
(merhum uyghur alimimizning yatqan jayi ujmaghda bolsun)
Burunqi ata-bowilrimiz nahayiti uzaq ötmüshte ,aniliq urughdashliq jemiyitidila,uya-qayash,türkün,boy-soy bolup teshkillen’gendila,urugh-jemetlirini ayrim-ayrim namlar bilen atap perqlendürgen.qandash-tegdash,boy-aymaqlar qoshulush-arilishish netijiside,ularning sö z-namliri bir-birige singishken. Til tughqanchiliqi bolghan el-iletler tillirida,urugh-tughqanlanlarning atliri omumiy jehettin ortaqlashqan.
Uyghurlarning étnik terkibige kirgen el-eletler murekkep we ularning yashighan,köchüp yürgen makanliri kengri bolghachqa,uya qayashlarning atilishida bezi perqler wujudqa kelgen。mesilen,qeshqer-xoten rayonlirida yashaydighan uyghurlar özining tughqan ata-anilirinimdadada –ana dése ,aqsu,turpan,qumul,ili rayunlirida omumen ata-apa deydu。lékin hemme rayunlarda jüplük söz qilip qollan’ghanda dada-apa yaki ata-apa démey ata-ana deydu。özidin chong qiz qérindishini hemme rayunlarda dégudek acha deydu。peqet turpan rayunidila 《ayla》,kériyede《apa》,ilida《hede》deydu.《apa》sözi oghuz-qarluqlardin qalghan söz。《türkiy tillar diwani》da yüzilishiche 《eche(acha) 》—bu söz 《ege》mu déyilidu. Gahida《ege》bilen《eche》qosh
Söz qilinip《ege-eche》—égiche déyilidu. Yaghmilar buni 《eze》deydu. Ili rayunidiki uyghurlar qollinidighan 《hede》sözi éhtimal 《eze》din özgergen bolushi mumkin.
Qedimqi wesiqe, kitab we abidilerdiki urugh-tughqan atliri we xelq arisida kengrek istimal qilindighan tughqanchiliq atlirini toplash we xelq arisida kengrek istimal qilindighan tughqanchiliq namlirini qéliplashturush zöröryiti tughuldi. Adette, uyghurlarning sinxronik jehettin yette 《yette pushti》, di’axonik jehettin《yetmish pushti》deydu. 《pusht》—ewlad dégen menini bildüridu. Qazaqlarda 《yette ata》ni bilish zörür shert hésablinidu.
Adette 《jemet》sözini 《boy》ornida ishlitip, 《ata jemet》, 《ana jemet》dep ataymiz. Eslide bu 《ata boyan》, 《ana boyan》déyilse uning tarixiy yiltizini éniqlash we bir-birige baghlashqa uyghun kélidu. 《jemet》jama’ettin ixchamlan’ghan bolup, 《top》menisini bildüridu. 《boyan》bir boydin taralghanlar dégen menisini bildüridu
Urugh-tughqanlarni 《ata boyan》, 《ana boyan》dégen tarmaqlar boyiche qéliplashturushni tewsiye qilimiz.
Ata boyan
7-ata—aghun(ulugh ejdad)
6-ata—qang baba
5-ejüm baba
4-baba
3-dada(bowa)
2-ata—ata(menning atisi)
1-ata-men yeni bala(ür-perzent) ning atisi
2-bala
3-newre
4-ewre
5-chewre
6-peynewre
7-kükünewre
Ata terep tughqanlar
Babagha-babaning aghisi—chong bowa
Babaghi-babaning inisi—kichik dada
Dada—atining atisi, chong dada(ata-oghuz qipchaq tilida dada déyilidu)
Dadagha—dadining aghisi—chong dada
Dadghana-dadining agha-inilirining xotunliri
Ata—özining tapqan atisi
Atagha—atining aghisi—chong ata
Ataghi-atining inisi—kichik ata
Apagha/apaghi—atining acha singilliri—hamma(hamma erebche söz emme din özgergen)
Ür-perzent(oghul ür, qiz ür)
Agha-aka/ini-uka—bir tughqan qérindashlar.
Acha-égiche(ayla-hede)/singil-qiz uka—bir tughqan qiz qérindashlar.
Yengge—inigha nisbeten aghining xotuni.
Newre(eslide oghul newre turun, qiz newre <<يېگەن>>dep atalghan. Newre erebchidiki‹‹nebire ›› din özgergen.
Newridash—turundash—ikki tughqan
Ewre—newrining balisi
Ewridash—üch tughqan.
Chewre—ewrining balisi.
Chewridash—töt tughqan.
Peynewre—chewrining balisi
Peynewridash-besh tughqan
Kükünewre-peynewrining balisi
Kükünewridash—alte tughqan
Ata boyandin taralghanlar ata qayash, agha qayash, ini qayash. Acha qayash, singil qayash dep omumlashturup éytilidu
Ana boyan
7-ana–öge moma.
6-ana—ejüm moma
5-ana—boy moma
4-ana—ulugh moma
3-ana-moma
2-ana-ana(menning anisi)
1-ana-men yeni bala(ür-perzent) ning anisi
2-bala
3-newre
4-chewre
5-ewre
6-peynewre
7-kükünewre
Ana terep tughqanlar
Momagha–momaning aghisi
Momaghi–momaning inisi
Ége moma—momaning achisi
Iji moma—momaning singlisi
Ana–özini tughqan anisi
Anagha—anining aghisi—chong ata
Anaghi–anining inisi—kichik tagha
Taghana(tagha-ana)—taghining xotunliri
Köküy—anining acha-singilliri(chong köküy, kichik köküy ).
Köküyata-anining axcha-singilliriningerliri
Chiqan—köküyning oghli
Soyan—köküyning qizi
Qiz:
Newridin kükünewrigiche.
Ana boy newre, ana boy ewre, ana boy chewre, ana boy peynewre, ana boy kükünewre.
Kélin-oghulning xotuni
Qéyin boyan
Quda—oghul-qizliri toylashqan ata-anilar.
Qaychiquda-qosh quda—bir kim qizini ikkinchi birkimning oghligha berse, ikkinchi birkimmu qizini shu kishining oghligha berse yaki quda üstige quda bolsa qaychiquda bolidu.
Qéynaghun—qéynata-qéynanining ata-aniliri.
Qéynata—er-xotunning bir-birige nisbeten atiliri.
Qéynana—erxotunning bir-birige nisbeten aniliri.
Qéynagha– er-xotunning bir-birige nisbeten aghiliri
Yurch-qéynini—er xotunning bir-birige nisbeten iniliri
Baltir—qéynacha– er xotunning bir-birige nisbeten achiliri.
Baldiz-qéynisingil– er xotunning bir-birige nisbeten singilliri.
Küyoghul—qizning éri.
Tongur-erge nisbeten xotun tereptin bolghan tughqanlar, yeni xotunning qérindashliri.
Baja-acha-singillarning erliri.
Yezne—achining éri
Bulardin bashqa yéqin-yoruqlarning we herxil munasiwetliklerning mexsus atliri bar:
Qaydash—ata bir, ana bashqa bir tughqan.
Igidash—ana bir, ata bashqa bir tughqan.
Ikkizek-qoshkézek—bir qosaqdin tughulghan ikki bala.
Qayliq-boyigha yetken qiz, buniyinchik qizdepmu ataydu.
Etege-etke—baqquchi ata.
Inege-baqquchi ana.
Ögey-qangsiq-ata-anidin bir terep bille élip kelgen bala. Bu baligha nisbeten ögey ata-anidin bir terepmu ögey déyilidu.
Tu tunchu—tutun’ghan, ata yaki ana ana tutqan, shuningdek baligha nisbetenmu shundaq déyilidu.
Tu tunchu ata, tu tunchu ana, tutunchughul, tu tunchu qiz.
Tul-ersiz xotun.
Boytaq—xotunsiz er.
Qoduz-chokan, juwan,sékilek,erge tekken yash ayal.
Chokan–yéngi potla chiqarghan tal-söget.
Juwan–parsche yigit menisidiki söz,bu söz köchme menide yash ayalghimu ishlitilgen.
Yofgha—yuwgha—asrandi,asrap qélin’ghan
Yétim—ata-anisidin biri ölüp ketken bala.
Qara yétim—ata-anisi ölüp ketken bala.
Obushqa—qéri er.
Oraghun—qéri xotun.
Kishi-erge nisbeten öz ayali we ayalgha nisbeten öz éri
Émildash—bir anini emgen urugh-tughqan balilar.
Kukuldash—urugh-tughqanchiliqi yoq balilardin bir anini emgenler.
Türkün—aile,uya-qayashtin ayrilip chiqip.ayrimöy-otaqqurghanlar.shuningdek bir familini teshkil qilghanlar.shunga bu sözni (a’ile meniside emes )famile ornida ishletsimu bolidu.
Qangdash—ejdadi bir bolghanlar.
Boydash—bir boy(qebile)din bolghanlar.
Aghun—yiltizi iptidaiy jemiyettin bashlan’ghan ejdadlar.
Oghush—ewlad,ejdadning izbasarliri,kelgüsi oghush—kelgüsi ewlad(qumul tereplirideboghundepmu atilidu)
El-kün—xelqi alem,ahale,insaniyet.
El-yurt—yurt jamaet.
Öz- öz adem, öz xelq.
Özge—bashqa,bigane.
Enech– özining eqilliqliqi we zérekliki bilen kishilerge öz singlisidek tuyulidighan
Qizchaq.bu söz qizchaqlarni amraq körüsh we erkilitishke ishlitilidu (diwan1jild)
Enech—kichik bolushigha qarimay özining zérekliki bilen hemmige öz anisidek tuyulidighan qizchaq,aniqiz.bu söz qizlarni erkiltish üchün ishlitilidu.(diwan 1 jild)
Imrem—jama’et,yurttin birer ishqa toplan’ghan xelq topi.
Küden—baligha at qoyush ziyapiti(diwan 1 jild)
Gül qoyush—bir kimning qizini deslepki qerdemde maqulliship azraq ademgerchilik qilmaq.mundaq qiabéshi baghlaqliqdéyilidu.maqulluq alghan tereppalanchining qizigha gül qoyup kelduq>>deydu.
Esletme:
1) bu namlargha erebche-parschidiki emme,aba,xale,burader,peder-meder,walid-walide,ayim dégendek sözlerni qollanmiduq.
2) adette anining agha-iniliri tagha déyiletti.lékin bezi jaylarda ,atining agha-inilirimu tagha d éyilmekte.shunga tagha sözini özidin chong we tonumaydighan bir kimni qichqirishqa qollansa;shuningdek ,özidin chong we tonumaydighan ayallarni hamma dep chaqirsa,urugh-tughqanlar atlirigha ariliship ketmes dégen pikirdimen.
3) qi/ghi qoshumchisi heqqide türkiy tillar diwanida mundaq déyilgen:tughqanchiliqni bildüridighan isimlarning axirigha ulinip kélip, söyümchanliqni bildüridighan qoshumche,ataqi(3.293).bashqa qérindash tillardimu ‹‹ghi›› qoshumchisi ishlitilidu.mesilen,quda-qudaghi-(er-ayal qudilar).mushuni nezerde tutup baba,dada,ata,analarning inilirini :babaghi,dadaghi,ataghi,anaghi dep atisa,erkek quda,chishi quda démey quda,qudaghi déyilse ,diwan da erkek,chishi dégen sözler haywanlargha ishlitilidu déyilgen.
Matiriyal menbesi:
Noruzname, imin tursun shinjang yashlar-ösmürler neshriyati. 2001-yil 1-ay 1-neshri, 2009-yil 4-ay-3 basma kitabining 70-77 betleridin aldim arslan axun
Oghuz tigin.
Urumchi baluq 2014-9-12

http://www.akademiye.org/ug/?p=5517

 

Odd Emotions


By coming to grips with unnamed feelings—from the need to connect deeply with someone we’ve just met to the desire to know how things will turn out—we can master our interior life.

By Rebecca Webber, published on January 5, 2016 – last reviewed on January 7, 2016

Photo by Guzman

The feeling first came over Carrie Aulenbacher after her grandmother died in 2008. „I was old enough then to have an introspective moment about my own death,“ says Aulenbacher, 37, of Erie, Pennsylvania. „I thought about no longer having a body and no longer feeling. Not being here at all.“ Trying to imagine her own nonexistence caused cold, heart-pounding fear: „It was an emotion I could not label.“

Occasionally, that eerie feeling comes back, spooking her, even making her cry. „I recently got upset about a work situation,“ she says. A coworker had misunderstood her instructions and botched a project. „I was really frustrated, so I tried to calm down on the drive home,“ she says. Seeing the blue sky with clouds stretching out before her, it occurred to her that her stress was infinitesimally small in the context of all the time that had passed before she was born, and all that would go on long after her death. She dabbed away tears as she wondered „what eternity would be like. Not being here to lovemy son, and make coffee, and deal with any work projects at all.“

The Latin phrase memento mori means „remember (that you have) to die.“ It’s a concept that appears in Plato’s recounting of the death of Socrates and later found a foothold in Christianity. But there is no simple word for it in English.

Or there wasn’t, until artist and writer John Koenig, 32, decided he needed to create one. „For years I would get these sudden, stabbing chills when falling asleep, as I remembered that I was going to die one day: This is not a game or rehearsal. This is it. Life is slipping away second by second,“ he says. After some linguistic research, he christened the feeling moriturism. „Once I gave a name to it, it felt somehow OK,“ he explains. „Recognizable. Less an abyss than a well-marked pothole. Now it doesn’t bother me as much, because I feel like I can control it.“

Unusual emotions routinely swirl within us, and they aren’t easily named. But it may be useful to stop, examine them, and try to put them into words. „When we label an emotion, it might make it more manageable,“ says Seth J. Gillihan, a clinical assistant professor of psychology at the University of Pennsylvania. „It might not change the emotion, but it does allow us the possibility of choosing our response.“

Photo by Guzman

Our Deep, Confounding Feelings

You would assume that there’s an agreed-upon definition of emotion, at least among those who study and write about it professionally. You’d be wrong. „There are several different definitions, each aligned with a particular theoretical view,“ says Lisa Feldman Barrett, a psychology professor at Northeastern University and the author of the forthcoming book How Emotions Are Made. „I think that an emotion is your brain categorizing sensations, making them meaningful so you know what they are and what you should do about them.“

Attempts to pinpoint emotion centers within the brain have been largely unsuccessful. „Empirically, there’s no biological imprint or even neural circuit for a category of emotion like ‚anger,'“ Barrett says. Instead, our inner feelings appear to arise from complex systems of chemical and electrical interactions within and between cells.

Labeling emotions isn’t necessary for their primary—and immediate—purpose. „The conscious understanding of emotions is superfluous from a survival standpoint,“ Gillihan says. „If I’m running away from a tiger in caveman days, I never say to myself, ‚I am afraid.‘ I just think, Tiger! I’ve got to get out of here! I handle the threat and survive.“ In modern times, however, our feelings often arise from our relationships, careers, and travel, and we benefit from a more considered response, he says. „It helps to be able to put a frame around more complex emotions.“

Aristotle categorized many familiar emotions—anger, fear, shame, pity, love. But our feelings often seem far more nuanced than these common terms can capture. At a given moment, they might incorporate varying shades of multiple emotions or be heavily influenced by context. Consider pride: We feel it when we’ve accomplished something difficult or impressive at work. But that’s different from the pride we feel when our adult child achieves a milestone. Or the pride that surges through us when our national soccerteam wins the World Cup. The variation in just one significant variable—cause—changes our experience of pride and our resulting actions: We might bask quietly in success at work, brag to friends about our child, or high-five strangers in soccer jerseys on the street.

„I think about our descriptions of emotions like our descriptions of the weather,“ says Mark R. Leary, a professor of psychology and neuroscience at Duke University. „There are all different kinds of cloudy days. There are really dark, cloudy days; there are bright, cloudy days; and then there are cloudy days where the sun just breaks through. Sometimes it’s raining and sometimes it’s not. But we use a single word to describe it: ‚It was cloudytoday.‘

„Emotions don’t come in neat little boxes,“ he says. „They’re often blends of a lot of different things you’re experiencing.“ For example, we can feel happiness tinged with sadness, and happiness accompanied by fear. „I’m happy to get this job, but I’m also afraid because I’m going to have to prove myself,“ Leary says. „You have these mixed feelings that don’t feel exactly like any of the standard emotion words because they’re a mixture of things. A lot of dimensions are being activated.“

And while emotions sometimes do combine smoothly into an easily comprehensible new experience, the way a tiny dab of white paint can turn a dollop of red paint a vibrant pink, at other times they clash and confuse, leaving us unsure how to respond.

Dale Koppel, 72, of Boston recounts a recent vacation in Italy with her husband and four other couples, including a man—let’s call him Hank—whom she had never much liked: „He thinks nothing of making racist and homophobic comments.“ On the trip, Hank almost immediately made a vile remark that felt personally insulting to Koppel, while another man in their party stood by silently. „It wasn’t just what I felt about what he said. It was about the other man not even speaking out,“ she says. Koppel was insulted, angered, saddened, and hurt, all at the same time: „Sometimes it’s the depth of an emotion that cannot be described, especially when you’re around people who seem unable to identify with it.“

Koppel tried to challenge Hank, but got nowhere. And while the other members of the group supported her when she talked to them about it, no one mediated the issue. „It was extremely awkward,“ she says. „I held my tongue to keep the peace, and the situation wasn’t resolved.“ Weeks later, it still rankled her. Koppel’s experience happens to correspond with what Koenig has named exulansis—a sense of frustration when you realize that you are trying to talk about an important experience, but other people are unable to understand or relate to it, so you give up.

„Emotions have motivational consequences,“ Leary says. „They tell us what to do.“ Fear tells you to get away from danger. Anger tells you to strike out or defend yourself. „If you can’t tell what you’re feeling, then it’s a lot more puzzling to know how you should react: I don’t know whether to laugh or cry. I don’t know whether to approach you or avoid you.“

Photo by Guzman

Emotions that Evade Labels

Our ineffable feelings come from all manner of inputs, from external circumstance to internal musings. Many, though, tend to fall into some broad categories of experience.

Encounters With Nature

As we spend more of our time staring at screens, many of us spend less of it stargazing or walking in the woods. But throughout human history, our encounters with the natural world, whether looking at calving glaciers, leaping schools of dolphins, or soaring sequoia trees, have inspired novel feelings.

„At night, if you look out at the big, rough ocean, you probably feel scared because it could engulf and kill you,“ says Eric Wilson, an English professor at Wake Forest University. „But you might also feel elevated. You feel reduced to an insignificant speck in a vast universe, but also feel as if you’re as big as that universe.“

Both in spite of and in pursuit of these confounding feelings, everyone from poets to joggers seeks time alone in nature. „Everything’s quiet but the birds, and there’s this really relaxing calm,“ Leary says. „It’s more than normal calmness: There’s a sense of connection to the woods and other things wrapped up in there, feelings we don’t have really precise words for.“

Clinicians routinely encourage people to spend more time in nature as a way to create the mental space we need to better understand our emotional state, even as we’re creating new ones. „When we have time to reflect and be alone, to daydream, take a walk, and have spontaneous thought—this is how we know ourselves,“ says Carrie Barron, an assistant clinical professor of psychiatry at Columbia University. „This is how we understand what affects us, what we feel deeply about, what moves us, and what doesn’t really move us. I think it’s very important for our mental health to have that thread to our deeper self.“

Even interactions with depictions of nature can push our emotions to extremes. „Powerful art, be it painting or music or poetry, de-familiarizes our sense of the world,“ Wilson says. Stare at Van Gogh’s The Starry Night, and you can get lost in the colors, the brush strokes, and the vibrancy. Afterward, your own vision of the nighttime sky may look different. „It’s the same sky, but it’s a little strange now,“ he says. „Art can weird the world, if you will, but in a way that’s enlivening to us.“

Encounters With Time

We typically measure time by the ticking of a clock—knowing the rough duration of a second, an hour, a day—but certain experiences challenge that understanding. Life experience tells us that the old adage, „Time flies when you’re having fun,“ is true, but we feel a similar effect at our office on Monday morning, when it’s lunchtime before we even feel settled, and perhaps the opposite effect, time dragging, as we await 5:00 on Friday.

Other experiences, rooted in fear, can also make us feel as if the seconds have slowed to an unbearable crawl—such as when you’re in the dentist’s chair. At moments of peak stress, an increase in the stress hormone cortisol intensifies our encoding of memories of scary experiences. Studies have shown that people who are afraid of spiders, for example, overestimated how long they had to look at them, while new skydivers thought their falls lasted longer than they did.

Lisa Finkelstein, 50, of Tallahassee, Florida, remembers a moment when time slowed down for her: Carrying too many books as she exited a library, she tripped and tumbled down the concrete stairs. The fall could have taken only a few seconds, but to her, it felt far longer. She remembers her toes grazing the edges of the steps, the open-mouthed look of surprise on the face of a child in the parking lot, and the soft thud as she crumpled at the bottom—fortunately, mostly unhurt.

For Cynthia Larson, 54, of Berkeley, California, time occasionally gets ahead of itself. Once, while expecting her daughter’s arrival home, Larson could have sworn she heard her, even though her daughter wasn’t yet there. Norwegian actually has a word for this—vardogr—meaning a premonitory sound or sight of a person before he or she arrives. So does Finnish. But not English.

Encounters With Other People

Our social lives regularly inspire emotions from the loving to the murderous. Many have no English name, but you’re probably familiar with the German term schadenfreude, which describes the pleasure we may derive from someone else’s pain. The word made rare appearances in English publications before 1985, according to Google’s ngram tool, after which usage of the term shot up tenfold.

But even a term which so many of us have added to our repertoire of experiences can come up short. Joanne Cleaver, 57, of Manistee, Michigan, for example, has felt a „deflated“ variation of schadenfreude, which she describes as when someone „finally comes around to your point of view or is served a very cold helping of karma, but sadly, you’ve matured past the point of really caring anymore.“ It happened to her when an old frenemy who had disdained her in the past for being a working mom responded to Cleaver’s Facebook post about a career achievement by writing, „I always envied you, even when our kids were little.“

The frenemy was probably experiencing an ineffable emotion herself, Gillihan says, „the sort of envy that you feel seeing someone’s carefully produced life on her Facebook page. It’s helpful to tell yourself: ‚OK, that’s a thing. People feel crappy when they see other people’s fabulous posts on Facebook.‘ It normalizes the emotion.“

Social media in general have given rise to a wave of new, nameless feelings, many based on how disconnected we often feel even while being only a text or tweet away from just about everyone we’ve ever met. „We are animals, and connection is really important,“ Barron says. „The subtleties of facial expression, body language—even on Skype, you don’t see them and feel them in the same way.“ She suspects that disconnection is a key factor in the widely reported increase in depression and anxiety among American college students.

And yet overwhelming feelings of connection have their own uncanny power. Finkelstein remembers one random drive home from the grocery store when she was overcome by an encompassing love and acceptance of everyone she saw: A couple standing outside a pay phone struggling with the classified ads. A large woman with an unusual hairdo walking on the side of the road. A middle-aged man with a gun rack in his truck window. „None of these people were the types I hang out with, but I felt a great and equal love for all,“ she says.

Photo by Guzman

Encounters With Ourselves

When we’re faced with choices that can change the course of our lives, we inevitably have to confront feelings we can’t quite pin down, although if we could, it might make our decisions clearer. „When we use cognitive behavioral therapy, we usually focus on valued actions, choosing things that are consistent with our values, rather than making spur-of-the-moment decisions,“ Gillihan says. „Then we end up living lives that are in line with things we actually care about.“

Charlie Houpert, a 28-year-old Philadelphian living in Medellin, Colombia, has felt the strange comfort that comes from resigning himself to a painful or difficult action because he knows it’s the right thing to do, like confessing a mistake to someone he’s hurt or volunteering to sing karaoke, which scares him. The feeling is „a mix of trepidation, because you know it will hurt, but also clarity, because you know you are taking the right path,“ he says. „You feel yourself resist the action, but you also feel at peace with yourself.“

Leah Jones, 38, lives with an ongoing conflict about where she should reside, an emotion she describes as a sort of reverse-homesickness. She yearns to be in Israel, which she has visited nearly a dozen times since converting to Judaism. But family responsibilities, immigration complexities, and professional obligations keep her in Chicago. What she feels is „more than longing, but it’s not nostalgia,“ she says. „It’s more like the homesickness of study abroad, but in reverse.“ Students abroad wish they were home. Jones is home, but wishes she were somewhere else.

Mastering the Feelings You Can’t Pin Down

Psychoanalysis, Barron explains, distinguishes the experiencing ego from the observing ego: The former, she says, „experiences, feels, and is thrown by the emotion. The latter can step outside of the emotion and say, ‚OK, I was thrown, I am upset. I feel despair. Here, I can look at it and I can name it, and that is a step towards managing it.'“

Our states of inner feeling are a great source of information, and those that are hard to name have a special sort of power: „They are so intense, so overwhelming, that we lose our ability to step outside of them, put a circle around them, and call them something,“ she says. If odd emotions disturb or distract you, a therapist could help you sort things out and, if possible, put them into words. „It might be fear for you. It might be anger. It might be tenderness,“ Barron says. But it’s almost never just one thing: „Conflict and ambivalence are part of the human condition. You might feel two opposite things at the same time. But when you can name it, you are more in control. You feel better.“

Once you have wrapped your head around, or even named, an odd emotion, you can do something with it, and about it. You might make a change in your life, so that you don’t experience an unpleasant feeling as often—or so you’re more likely to feel a lovely, hard-to-capture one. With work, you can ideally become able to simply sit quietly with it. A crucial realization, Barron says, is that „running from emotions is much more exhausting than actually feeling them.“

You can apply the skills of emotional interpretation in your daily life, Gillihan says, where some of us are prone to bouncing off emotions in unconsidered directions. An extreme example: You’re driving on the highway, you get cut off, and you see red. Your knee-jerk reaction is to retaliate and punish the aggressor. You might flash your brights or tailgate. But at the same time, „there may be a tiny voice in the back of your mind saying, ‚You probably shouldn’t be doing this,'“ he says. „If you can take a moment to recognize: This is how I feel. Now how do I want to react to that?“ then you might end up making a better decision. And if you can call on that voice again in a moment of stress, by name or not, you may avoid a life-changing mistake.

Photo by Guzman

A Glossary of the Uncanny

Many languages have words for emotions for which there is no direct English translation,schadenfreude being perhaps the best-known example. „It wasn’t that people never felt pleasure at another’s misfortune before,“ Barrett says, „but without a word, there were no normative rules for it. If I told my lab about a colleague who had treated me very badly once and, later, he didn’t win some important award, and I said I felt pleasure in his misfortune, they would think, ‚What a horrible person!‘ But now that we have the word, I can say I felt a touch of schadenfreude, and they will understand. Once a concept has a name, all of a sudden there are cultural rules for when it’s OK to feel it. So now it’s OK to have schadenfreude at certain times. People will think of you as more human and be more likely to join you in that feeling for a brief moment.“

Jesse Till, 25, a native of Honduras living in Orlando, Florida, sometimes feels pena ajena, directly translated as „foreign embarrassment.“ „It’s feeling embarrassed for someone, but not in an empathetic way. It’s more of an ‚it’s painful to watch‘ kind of way, when you have to turn away or change the channel,“ she explains.

„In English, anger is one concept,“ Barrett says. „In German, there are three. And in Mandarin there are five concepts of anger. What differs among cultures is what you’re calling out as a significant shared experience.“

Examples of potentially useful expressions abound: The Dutch talk about feeling gezellig—that warm, delighted sense you get when spending time with dear friends. Russians have razliubit—the emotion of falling out of love. And the Japanese have age-otori—the regret one feels after getting a bad haircut. („I need that concept, for sure,“ Barrett says.)

But no language fully satisfies or could ever keep up with the complete array of human emotion. It may be a task beyond our capabilities, like naming every possible gradation of color (although marketers have made noble efforts).

„People like Samuel Taylor Coleridge and William Wordsworth had a real sense that there are certain experiences that language cannot describe,“ Wilson says. „For them, those are the most important experiences.“ These Romantic poets referred to such feelings with the bucket term „the sublime,“ which, Wilson says, included „any experience that was overwhelming, that made us feel pain as well as pleasure, that struck us as boundless and infinite and weird and bizarre and outlandish. They believed that we’re most alive when we’re having these experiences that we can’t quite name.“ And while the sublime could not be fully captured in words, literary language helped them grope toward an explanation.

John Koenig joined this effort 10 years ago, when, as a student at Macalaster College in Minnesota, sitting in the campus library trying to write poetry, he imagined a book—The Dictionary of Obscure Sorrows, „so old its pages shattered in your fingers when you turned them,“ he says. „It had full Latin classifications, different conjugations of sadness, little daguerreotypes of various woeful faces. Very mysterious in tone, somehow both clinical and heartfelt.“ The image stuck with him, he says, „this idea that all the built-in confusion and emptiness of being human had already been fully documented, that someone had waded into the psychological wilderness and mapped it all.“ But no one actually had. Three years later, he decided to give it a shot—with a Tumblr page.

On his site, Koenig strives to grasp the often-fleeting emotions that strike us in rare moments, examine them at length, „like moths pinned in a little box,“ and, finally, name them as elegantly as he can: The perverse pride we feel about a scar (scabulous), for example, or the sudden, shocking realization that every other person is the protagonist of his or her own life (sonder).

He often begins with a related word, then explores its etymology using virtual and printed resources, seeking ways to combine word roots.  Avenoir, a mashup of the French words for „future“ and „memory,“ is defined by Koenig as  the desire to see your memories in advance; opia is the ambiguous intensity of looking someone in the eye, which can feel simultaneously invasive and vulnerable; and chrysalism is the amniotic tranquility of being indoors during a thunderstorm.

Koenig’s goal, besides word creation for its own sake, is to reassure visitors to his site that, as he says, „Whatever you’re feeling right now has been felt by someone else out there.“

Trying to name our own odd emotions—or seeking out other cultures‘ terms—can be fun and enlightening, but there’s a larger purpose. „It’s good to have a sensitivity to your inner state, not that there is a right or a wrong, or that you have to always be labeling yourself,“ Barron says, „but to know how you are moving and shifting and what the dynamics are.“

She recommends making a regular habit, whether for a few minutes a day or an hour a week, of „going without structure into your mind and being there. Know what’s going on. Honor those powerful personal emotions. They are what make each of us unique.“

The Dictionary of Obscure Sorrows

Writer-artist John Koenig attempts to capture the ineffable on his website by coining names for complex feelings. the Following are just a few of his original terms for previously unnamed emotions:

Adronitis: The frustration with how long it takes to get to know someone, and the wish that you could start by exchanging your deepest secrets.

Ellipsism: The sadness that you’ll never be able to know how history will unfold.

Enouement: The bittersweetness of finally seeing how some aspect of your life turned out, while wishing you could share the news with your younger self.

Occhiolism: The awareness of the smallness of your perspective, from which you couldn’t possibly draw any meaningful conclusions because your life has a sample size of only one.

Pâro: The feeling that no matter what you do, it’s always somehow wrong, that there’s some obvious way forward that everybody else can see but you.

Vemödalen: The frustration of photographing something amazing when thousands of identical photos of it already exist.

Zielschmerz: The exhilarating dread of finally pursuing a lifelong dream, which requires you to put your true abilities out there to be tested on the open savannah, no longer protected inside the terrarium of hopes and delusions that you created in kindergarten and kept sealed as long as you could.

Submit your response to this story to letters@psychologytoday.com(link sends e-mail).  If you would like us to consider your letter for publication, please include your name, city, and state. Letters may be edited for length and clarity. For more stories like this one, subscribe toPsychology Today, where this piece originally appeared.

Facebook image: racorn/Shutterstock

https://www.psychologytoday.com/articles/201601/odd-emotions?utm_source=FacebookPost&utm_medium=FBPost&utm_campaign=FBPost

KARAHANLILAR DEVRİNDE İSLAMİYET VE İLK TÜRKÇE KUR’AN-İ KERİM MEALI


Karahanlılar Hrt.

Uygur Haber ve Araştırma Merkezi(UYHAM)

Çağrı ÇELİKÖZ

Büyük Türk Tarihi boyunca Türkler, her zaman insanüstü bir kuvvetin varlığına inanmış ve onun ancak tek olabileceğine kanaat getirmişlerdir. Milyon yıllık Qara-tau kültüründen ibrikle süzülürcesine gelen bu inanç Türklerin yaşamının her köşesinde kendini göstermiş ; en derin noktalara kadar belleğine , kültürüne işlemiştir.
Türklerin inandığı bu tek tanrılı dine Tengricilik yada Gök Tanrı dini adı verilir.
Türk’ün yaşama bakışıyla, hayattan aldığı ilhamlarla gelişmiş olan Tengricilik, Türk kültürüyle iç içe geçmiş ve ayrılmaz bir bütünlük arz etmiştir. Nitekim bu dönemden kalan çaput bağlama, ölünün ardından helva dağıtma, mevlit gibi inanışlar tamamen Türk kültürüne özgü uygulamalardır. Tepeden tırnağa Türklerin ulusal dini haline gelen Tengricilikte Tanrıya yakarışlar da doğal olarak Türkçe yapılır. İster beşeri ister ilahi ne olursa olsun Tengricilikte ibadet dili ana dil olan Türkçedir. Binlerce yıldır devam eden Türkçe ibadet din değiştirilmesiyle dahi terk edilmemiş her zaman olduğu gibi Türk, Tanrı’sına Türkçe yakarmış onu Türkçe olarak övmüştür.
İslamiyet bilindiği üzere Türkler tarafından büyük topluklar halinde 900’lerden sonra kabul edilmiştir.
İslamiyetin kabulünden sonra ortaya dinin incelikleri hakkında gereken bilgiye ihtiyaç duyulmuştur.
Bunun için Türklerin önünde sadece 2 seçenek vardır.Ya Arapça öğrenecekler yada Kuran’ı kendi dillerine çevireceklerdir. İlk seçenek imkansız olmakla beraber ikinci tercih için de bunu yapabilecek nitelikte din adamlarına ihtiyaç vardır üstelik İlk zamanlar Arapça’ya hakim Türk din adamları dahi azınlıktadır. Din işleri ancak Müslüman olmuş kam geleneğini sürdüren kişiler tarafından yürütülmeye çalışılmıştır. Bu koşullar altında Ahmet Topaloğlu’nun da belirttiği gibi,
“Türklerin,(…) ana kaynak Kur’an-ı Kerim’i anlamak için kendi dillerine çevirmek istedikleri şüphesizdir.”


Fakat bu istek gereken donanım ve bu işleri yönetecek otorite eksikliğinden dolayı 1 yüzyıllık bir gecikmeyle gerçekleşebilecektir.
İlk Türk-İslam devleti olarak bilinen ve halkı Türklerden oluşan Karahanlıların kurulması bu eksikliği giderecek otoriteyi sağlamış, İslamiyet resmi din ilan edilmiş ve yıllardır ihtiyaç duyulan Kuran mealinin çalışmalarına başlanmıştır. İlk Türkçe Kuran mealin ortaya çıkış tarihiyle ilgili bir çok görüş bulunmaktadır. Fakat bu tercümeler maalesef elimize ulaşamadığından ortak bir görüşte uzlaşılamamıştır. Ayrıca bu mealleri kimlerin hazırladığı da bilinememektedir. İlk meallerin satırarası çeviri yöntemiyle hazırlandığı da tahmin edilmektedir.
Günümüze kadar gelebilmiş mealler üzerinden yorum yapılırsa şu an için en eski Türkçe Kuran meali Muhammed bin el-Hâc Devletşah eş-Şîrazî tarafından 1333-34 yılında hazırlanan 902 sayfalık tercüme kabul edilmektedir. Bu nüsha Türk İslam Eserleri Müzesi (TİEM) No. 73’te kayıtlıdır.
Fakat bu nüshanın dışında Rylands Nüshası olarak bilinen mealin Eckmann tarafından, XII. yüzyılın sonu ile XIII. yüzyılın başına ait Karahanlı Türkçesi dil özelliklerini gösterdiği belirtilmiştir.
Bu açıdan bakınca bir çok kaynak ilk mealin Rylands nüsha olduğu düşüncesindedir. Bu nüsha, Rylands Kitaplığı Arapça Yazmalar Bölümü 25-38’de kayıtlıdır. Bu nüshanın kimin tarafından ne zaman yazıldığı tam tarih olarak belirlenememiştir fakat dil özellikleri bakımından Karahanlılara ait olduğu kesindir. Rylands nüshası Aysu ATA tarafından tüm detaylarıyla “Türkçe İlk Kur’an Tercümesi, Karahanlı Türkçesi” adıyla 2004 yılında yayınlanmıştır.
Yazımızın temelini ise Rylands nüshası olarak bilinen bu meal oluşturmaktadır.
İncelemiş olduğumuz Rylands nüshasında cennet, cehennem, peygamber, Allah gibi kavramlarının karşılığı olarak Tengrici dönemden kalmış olan uçmağ, tamug, yalavaç, Tengri gibi Türkçe kavramlar kullanılmıştır. Abdülkadir İnan Makâleler ve İncelemeler adlı kitabının ikinci cildinde Türkçe tercümelerin önemini şöyle ifade etmiştir: ‘’İslâmdan sonra Türk dilinin gelişmesinde aldığı yeni istikameti, İslam dini ile gelen yeni kavramları ifade için İslâmdan önceki Türk kültürü devrinin dil hazinesinden ( Budizm, Manihaizm, Şamanizm terimlerinden ) nasıl faydalanıldığını öğrenmek için bu Kur’an çevirmeleri değerli gereçler vermektedir.’’

DTİC-KABİNE

Sözcük sözcük hazırlanan bu mealde İslam dinindeki birçok kavramın Türkçe karşılığının bulunmadığı durumlarda ise yeni sözcük türetme yollarına gidilerek Türk dil varlığı açısından ilerlemeler kaydedilmiştir. Türkçe dini terim türetimi son derece başarılı olmakla beraber türetilen sözcüklerin çoğunda görülen –mak/mek eki de ilgi çekicidir.
Esma-ül Hüsna yani Allah’ın isimlerinin dahi çevrildiği görülürse yapılan çalışmanın önemi daha iyi anlaşılacaktır.
‘Bir Ök=Vâhit,
Eşitgen=Semi,
Bütün İşlig=Hâkim,
Küdezgen=Hâfız,
Küçlüg Ugan=Kadîr,
Munsuz=Ganiyy,
Rûzî Bergen=Rahman,
Üküş Bergen=Vahhab,
Yarlıkaglı=Rahîm,
Yüksek=Aliyy,
Ugan=Kadîr,
Ulug=Kebîr’


Bu sözcük türetme yöntemleri ve eski döneme ait dini terimlerin kullanılması Türk dilinin zenginleşmesi açısından çok önemlidir fakat Arapçanın söz dizimi Türkçenin söz dizimiyle farklı olduğundan sözcük arası çeviri yönteminin Türkçenin dil yapısına zarar verdiği de araştırmacılarca belirtilmiştir. Ancak bu satır arası çeviri yöntemiyle ilgili bir sorun olup Farsça tercümelerde de görülmektedir..
Atlanmaması gereken önemli bir nokta ise daha önceden halkın diline yerleşmiş Arapça dini terimlerin de kimi zaman çevirilerde kullanılmış olmasıdır. Bu çerçeveden bakınca günümüzdeki deyimle ‘tasfiyecilik’ yapılmamıştır. Lakin yabancı kökenli sözcüklerin sayısı ise günümüzle karşılaştırılmamalıdır. O yıllarda kullanılan yabancı kökenli kelimeler sınırlı sayıdadır.
Bu mealin günümüzdeki şekliyle ve Atatürk’ün yaptırdığı meal ve tefsir çalışmalarıyla aynı şekilde anlaşılması hata olacaktır. Çünkü Karahanlıların oluşturduğu meal -Rylands nüshası- sadece satır arası çeviriler şeklinde hazırlanmıştır. Cumhuriyet zamanı yapılan mealler ise açıklamalı ve cümle cümle çeviridir.
Bunla ilgili ise İnan şu görüşlere yer verir: “Şunu da kaydedelim ki biz Kur’an tercümesinden Kur’an’ın kelimesi kelimesine ( interlineare ) yapılan çevirmelerini anlıyoruz. Kur’an’ın tefsiri çevrileri Türk filolojisi bakımından başka türlü değeri haizdirler.’’
İlk Türkçe Kuran çalışmasında kullanılan bu Türkçe dini terimleri yine o dönemlerde yazılmış Kutadgu Bilig ve Divan-ı Lügat-it Türk gibi Türk edebiyatının başyapıtlarında da görülebilmektedir. Nitekim Yusuf Has Hacip’in Kutadgu Bilig’inin açılışı ‘’Tengri Azze Ve Celle Ögsidin Ayur.’’ sözleriyle başlar. Eski dönemden kalan Tengri ve Çalab’ın dahi Müslüman Türk şair din adamları tarafından kullanıldığı da bilinmektedir. Karahanlılar döneminde yaşamış Pir-i Türkistan Hoca Ahmet Yesevi’nin 12 dörtlüğü bu gerçeği göstermektedir. Ve Kaşgarlı Mahmud Tengri ile Allah’ı sözlüğünde eş anlamlı olarak vermiştir.
Şunu da belirtmek gerekir ki Türk dünyasının ilk dil bilimcisi kabul edilen, Türkçenin Arapçadan aşağı bir dil olmadığını gösteren Divan-ı Lügat-it Türk’ün yazarı büyük dilci Kaşgarlı Mahmut bile dönemindeki Türkçe çeviriler karşısında duyduğu hayranlığı ve atalar sevgisini gizleyememiştir.
Ayrıca Aysu ATA, 2008 Kaşgarlı Mahmud yılı için düzenlenen bilgi şölenine(sempozyum) ‘’Divanü Lugati’t-Türk’ün Ortaya Çıkış Nedenlerinden Biri de Kur’an Tercümeleri mi?’’ adlı bir bildiriyle katılmıştır. Bu konu ise daha detaylı olarak incelenmelidir.

Karahanlı Türkçe mealinde ise asıl dikkati çeken öğe Osmanlı döneminin din dili anlayışının öz Türkçe sözcüklerden oluşturulmaya çalışılmasıdır. Türk dili ve Türkler için çok önemli olan bu çalışmalar günümüzdeki Türkçe İslam karşıtı kimselerin din dilinin sadece Arapça olabileceği ve Türkçenin Arapça karşısında çok kısır bir dil olduğu görüşünü çökertecek yöndedir. Çünkü namazdan ayete, günahtan ibadete kadar bir çok dini kavram Türkçeleştirilmiş ve halkın kullanımına sunulmuştur. En çok eleştirilen ‘Tanrı’ bile bu dönemde Hoca Ahmet Yesevi tarafından şiirlerde kullanılmıştır.
Bu görüşteki kimselerin bu gerçek konusunda verecekleri tepki bilinmez fakat şu bir gerçektir ki Türkçe üstün özellikli, her kavramı ifade edebilecek bir dildir ki bunu da atalarımız 1000 yıl öncesinden ispatlamıştır. Ne yazık ki torunlar onların açtığı yolu 14.yydan sonra bir takım kötü niyetli yöneticiler tarafından terk ettirilmek zorunda kalmış doğruyu bulmaya çalışanlar ise yine bu zihniyetin saldırısıyla karşılaşmış. Türkçe, İslam şehirlerden men edilmiş ancak taşrada yaşama olanağı bulabilmiştir. Zamanla bu da çok görülerek sadece Alevi yurttaşlar arasında yaşama olanağı bulabilmiştir.
Prof.Dr. Aysu ATA tarafından derlenen ilk Türkçe Kuran’dan bazı seçmeleri topladık. Bu güzel sözcüklerin en kısa zamanda tekrar dilimize kazandırılması dileğiyle…

Yararlanılan Kaynaklar:
ATA Aysu, Türkçe İlk Kuran Tercümesi (Ryland Nüshası): Karahanlı Türkçesi
Besim Atalay: Divânü Lügat-it-Türk Tercümesi, I.-IV
ÖNLER,Zafer,Karahanlılar Dönemi İnanç Terimleri
ÜŞENMEZ,Emek,Türkçe İlk Kuran Tercümesi ve Tercümedeki -mak/-mek Eki Hakkında
TARCAN,Haluk,Dünya Tarihini Değiştiren Ön-Türk Kültürü
Çetinkaya, Nihat, Kızılbaş Türkler
Ahmed Yesevi, Divan-ı Hikmet , Yayına Hazırlayan: Dr. Hayati Bice
http://turkbilimi.com
NOT: Yanlış bir yazılım olabilir endişesi ile, Türkçe karşılıkları kaynağından okumak daha uygun olur.
Kaynak Kitap: Karahanlı Türkçesi – Türkçe İlk Kur’an Tercümesi (Prof. Dr. Aysu ATA)
– See more at: http://www.yenidenergenekon.com/769-karahanlilarda-turkce-islam-ve-turkce-ilk-kuran/#sthash.lh85FIVq.dpuf

Kaynak : Yeniden Ergenekon.com

 

 

 

Uyghuristan(Qeshqeriye)Dewliti we Ghezinisining Talan-TarajQilinishi


Molla musa sayrami

Kashgar_road_scene-1870
Janabiy atiliq ghazi paniy döletni tashlap, baqiy dunyani xalap, jénini ezra’ilgha, mal-mülkini oghulliri bilen qipchaqlargha, belki xenzu qalmaqlargha tapshurdi.
Niyaz hékimbeg bilen ehrarxan törem atiliq ghazining jesitini ichkiri ekirip yatquzup qoyup qarasheherdiki heqqulibegke bolghan weqeni bayan qilip tézlikte xet mangdurdi. Heqqulibeg üchinchi küni qara sheherdin yétip keldi. Angghiche niyaz hékimbeg özidin éhtiyat qilip, erz-dad bolsa atiliq ghaziy hayat waqtidikide ekirgen bolup kirip – chiqip, yarliq permanlarni bérip turdi. «janabiy aliyning mijezliri sel xapa iken. Az waqittin kéyin chiqidu», dep kishilerni yéqin barghuzmay üch künni ötküzdi. Heqqulibegning arqisidin hékimxan törem bashliq emirleshker, pansatlarmu arqa-arqidin yétip keldi, ehwalmu ashkara boldi.
Niyaz hékimbeg, muhemmed kérim dadxah, tashbay dadxah we atabay pansatlar bashliq emirleshkerler meslihetliship, burunqi padishahlarning resim- qa’idiliri boyiche hékimxan töremni aq kigiz üstide olturghuzup «xan» qilip kötürdi. Xezinining ishiklirini échip emir, dadxah bashliq chong-kichiklerge, yigit- serwazlargha ton-serupay, pul we tilla, at we jabduqlarni bergili turdi. Mushu ehwalda yette kün ötti. Bir kéchide heqqulibeg atiliq ghazining jeset- tawutini élip aqsu terepke nahayiti téz yürüp ketti.
Dadxahlar bashliq chonglar: «heqqulibeg atiliq ghazining jesitini élip yürüp ketti. Ular aqsugha bérip xezinilerni qoligha élip seremjan qilip, qeshqerge bérip u yerdiki xezine- depnilerni qoligha kirgüzüp, andin kéyin bizlerge qarimay enjan, tashkentlerge chiqip kétidu, xezine bolmisa biz xenzular bilen qandq urushimiz? Ularning arqisidin qoghlap xezinilerni bermeslikimiz kérek», dep hékimxan töremni maqul qildi. Korlini daxu tunggan’gha tapshurdi. Uninggha aqsuluq kochir wangning oghli aqniyazbegni tungchi we yasawul béshi qilip, bay muhemmed jarchi béshini 500 serwazgha bashliq qilip korlida qoyup, hékimxan törem bashliq qoshunlar aqsugha rawan boldi we aldirap-holuqup aqsugha yétip keldi.
Heqqulibeg aldida yétip kélip, aqsuda ikki kün turup, bir munche xezinilerni yighishturup, yigit we qipchaqlar bilen atiliq ghazining jesitini élip qeshqerge yürüp ketkenidi. Heqqulibeg «dadamning jeset-tawutini qeshqerge apirip hezriti apaq xojam mazirigha depne qilip bolghandin kéyin akam bilen meslihetliship ya men kélermen, ya akam kéler. Andin xenzular bilen ghazat qilarmiz», dégen mustehkem niyet bilen yolgha chiqqanidi. Emma niyaz hékimbeg: «kichik bégim (heqqulibeg) qeshqerge yürüp ketti. Gherizi bashqichidek qilidu. Elwette éhtiyat qilghaysiler we xewerdar bolghaylar. Wessalam», dep bir nechche pitne-pasat geplerni yézip mexpiy halda chong beg (békqulibeg)ke xet mangdurghanidi. Chong beg xetni körüp mezmunidin waqip bolghandin kéyin: «heqqulibegni uchrighan yerde öltürüp kömüwétip nerse-kéreklirini ekilinglar», dep perman bérip muhemmed ziya pansatni bash qilip bir nechche mehrem, yigit- serwazlarni heqqulibegning aldigha chiqarghanidi. Bular lonku dégen yerde uchrashti. Attin chüshüp bir piyale chay ichishkendin kéyin atlirigha minip yolgha chüshti. Heqqulibeg bolghan weqelerni bir-birlep bayan qilip sözlep bérip, bularning yaman gherezliridin bixewer, xalis, toghra niyet bilen kétip barghan chaghda, qember mehrem dégen heqqulibegke qaritip oq chiqiridu. Oq bu tereptin u terepke ötüp kétidu. Heqqulibeg «bu néme poq yégining», dep qilichlirini tartip chiqirip chapmaqchi bolghanda yene bir yigit oq chiqiridu. Heqqulibeg attin yiqilip jan béridu. Uni shu jaydiki bir jilghigha depne qilidu. U jay «heqqulibeg jilghisi» dégen nam bilen meshhur boldi.

472_166132630410353_4825962681474522263_n
Tarixiy hijriyining 1294- yili jamadiyel ewwelning 2- küni hékimxan törem aqsugha kélip xanliq textige chiqip olturdi. Hemme yigit-serwaz, qirghiz-qipchaqlar atiliq ghazining aqsudiki xezine-depnilirini talan-taraj qilip bulap ketti. Bundaq bulang-talang «xan talingi» déyilidiken. Mushundaq parakende künlerde niyaz hékimbeg bir nechche mulazimlirini élip xoten’ge qarap qéchip ketti.
Hékimxan törem alahide yarliq-perman bilen abdurahman dadxahni aqsugha hakim qildi. Amilxan töremni kuchaning hakimliqidin éliwétip, kuchani muhemmed réhimxan töremge suyurghal qilip berdi. Uchturpanni hékim pansatqa, bay we sayramni musamis bégige tapshurdi. Muhemmed musa toqsabe, atabay pansatlarni hudeychi qilip yarliq chüshürdi. Beche batur pansatni hemme leshker üstide emir leshker qildi. Kérim qul dadxah, molla alim qulining oghli shirmuhemmed mirzini emirleshker qildi. Képek lawur we muhemmed ependini 2000 serwazgha emirleshker qildi.
Démek, sekkiz emirleshkerge yarliq we nishan bérip, tugh-bayraq, dap-dumbaq, qoral-yaraq, at- topchaqlarni bérip, padishahlarche merhemet, séxiylarche iltipat körsetti. Shu peytte qeshqerdin «békqulibeg, jamedar dadxah, ömerqul emirleshker we alash dadxahlar bashchiliqida nurghun qoshun bilen aqsugha qarap yolgha chiqti», dégen yaman xewer yétip keldi. Hékimxan törem bu xewerni anglap beche batur emirleshker bashliq hemme leshker béshi, pansat, yigit-serwaz bolup jem’iy 25 ming qoshun bilen atlinip, menzilmu menzil yol yürüp aqsudin töt menzil yiraqliqtiki yaydi dégen jaygha yétip kélip chüshüp orunlashti.
Békqulibeg qoshunining chighawuli alash dadxah chölquduq dégen yerge kélip orunlashqanidi. Hékimxan törem muhemmed siyit pansat, hapiz pansatlarni perman bilen chighawul qilip mangdurghanidi. Ikki chighawul uchriship alash dadxah we uning yigitlirini arqigha yandurup we bir nechche ademlirini tutup baghlap eketti. Qeshqerlik axun pansat hékimxan törem teripige qéchip ötti. Hékimxan töremning leshkerliri axun pansatni mubareklidi. Buning bilen zor xushalliq yüz keltürdi. Ular shu küni aram aldi. Sirtta qarawul we paylaqchilarni qoydi. Etisi bu ikki xunxor chong qoshun yüzmuyüz bolup seplirini raslap jengge kirishti. Her ikki tereptin eskerler ölüshke bashlidi. Ejelning baziri jush urup rasa qizidi. Hékimxan töremning baturliri békqulibegning yigitlirini arqigha chékindürüp meghlup qiliwatqan chaghda, atabay pansat hudeychi hékimxan töremdin yüz örüp yigitlirini élip békqulibeg terepke qéchip topni buzup kirip ketti. Buning bilen békqulibeg terepke küch qoshulup, hékimxan törem ajizlashti. Mushu ehwalda hüseyin mehremning béshigha oq tegdi. Hékimxan törem arqigha chékindi. Kérim qul emrleshker, kérim bay mirza we élibeg pansatlarmu arqisigha yandi. Muhemmed musa toqsabe, képek lawur, muhemmed réhim palwanlar kelpin qashqal, qarabulaq bilen ötüp enjan’gha qarap rawan boldi. Bulargha yigit-serwazlar qoshulup 1500ge yéqin adem bolup bille ketti. Ikki qoshun alte sa’et urushti. 1500che leshker chiqim boldi.
Atabay pansat békqulibegning aldigha bérip du’a qilghandin kéyin «yaydida nurghun xezine bar idi. Zaye bolup kétermikin», dep melum qildi. Békqulibeg atabay pansatqa ton-serupay merhemet qilip, «siz ilgirilep bérip xezinini muhapizet qiling!» dep perman qildi. Atabay pansat téz bérip xezinini öz teripige tartiwatqanda, hékimxan törem yétip keldi. Atabay pansat qachti. Hékimxan törem tutturup kélip: «mendin néme yamanliq kördüng?» séni hudeychi qilsam sen manga tuzkorluq qilding. Ata-bowa ejdadimning ulughluqini kördüngmu? Séni manga tutup berdi. Özüngning tartishqa tégishlik jazasi», dep yalingachlap, shash, tosun atning quyruqigha baghlap qoyup berdi. U atning keynide desht-bayawanlarda sörülüp parche-parche bolup yoqaldi. Hékimxan törem xezinilerni talan-taraj qilishqa höküm qildi. Axir bashqilar bulap tügetti.

 

9591_164267030596913_7446586138085228609_n
Nezm:
Nale qilma gheyridin özüng ishidin bol molul,
Kim zererni térip erding hem zerer tapting hosul.
Shem’i perwaneni köydürdi,
Köygüsi daghi öz ayaghi bilen.
Hékimxan törem aykölge keldi. Ayköldin aralni arilap ötüp üchturpan’gha bardi. U yerdimu turmay bedel dawinidin éship issiq kölge bérip, u yerdimu toxtimay perghane wilayiti, merghilan shehirige tewe aba we ejdadlirining qedimki mehellisi «eske» dégen jaygha bérip orunlashti. Hékimxan törem bilen muhemmed toqsabe bashliq 5000din artuq atarmen-chaparmen yigitlermu bille chiqip ketti. Beche batur bashliq bir nechche pansat we 10 mingdin oshuqraq yigitler héch terepke yötkelmey turup békqulibegke ita’et qildi. Békqulibegmu bulargha iltipatlar körsetti. Békulibegke ishench we ixlasi yoq yigitler her terepke qéchip, sergerdan bolup tarap ketti. Shuning bilen islamdin ronaq ketti.
Janabiy yaqupbeg atiliq ghazining leqimi «bedölet» idi. Bu leqem asmandin chüshken, tengri ata qilghan leqem idi. Bedölet ketti, islamningmu döliti ketti. Ulugh tengrim, musulmanlarning könglidin islamning muhebbitini yoq qilmighaysen. Qiyamet küni musulmanlar qatarida bash kötürgili nésip qilghaysen, amin! ikkila alemning peyghembiri ― muhemmed eleyhissalamning heqqi – hürmitidin du’ayimizni ijabet qilghaysen.
(molla musa sayramining «tarixy eminiye» namiliq kitabigha asasen, torgha yollighuchi: alim biz blogidin turan tékin)