Canım Oğluma / Kızıma…


 0

Benim yaşlandığımı düşündüğün gün
Sabırlı ol lütfen ve beni anlamaya çalış… Yemek yerken üstümü kirletirsem üzerimi değiştirecek gücüm yoksa.

Lütfen sabırlı ol. Benim sana bir şeyler öğretmek için seninle ilgilendiğim zamanları hatırla…
Seninle konuşurken,sürekli aynı şeyleri 1000 kere tekrarlıyorsam… sözümü kesme beni dinle.

Sen küçükken,uyuyana kadar sana aynı hikayeyi 1000 defa tekrar tekrar okumak zorunda kalıyordum.

Banyo yapmak istemediğimde;
Beni utandırma yada azarlama…

Seni banyoya götürmek için icat ettiğim küçük yöntemlerimi
ve oyunlarımı hatırla.. Yeni teknolojiler karşındaki cahilliğimi görürse bana zaman tanı ve beni yüzünde alaycı bir gülümsemeyle izleme…

Bazı zamanlarda unutkan olursam yahut konuşmalarımızda ipin ucunu kaçırırsam… lütfen hatırlamam için gerekli zamanı bana tanı… eğer hatırlayamazsam,sinirlenme…çünkü asıl önemli olan benim konuşmam değil,senin yanında olabilmem ve senin beni dinliyor olmandır.
Ben sana bir sürü şeyi nasıl yapacağını gösterdim…

İyi yemek yemeyi, iyi giyinmeyi… yaşamı göğüslemeyi…
Eğer bir şey yemek istemezsem, baskı yapma bana. Ne zaman yemem yada yememem gerektiğini ben gayet iyi bilirim.
Ve yaşlı bacaklarım yürümeme izin vermediğinde bana elini ver…
Tıpkı,benim sana ilk adımlarını atarken verdiğim gibi.

Ve bir gün artık daha fazla yaşamak istemediğimi söylediğimde ve ölmek istediğimi… kızma… Bir gün anlayacaksın… yaşımın; zevk alma değil artık idareten yaşama yaşı olduğunu anlamaya çalış,

Bir gün şunu anlayacaksın: hatalarıma karşın hep senin için iyi olanı gerçekleştirmeye çabaladım ve senin yolunu hazırlamaya çalıştım

Senin yanında olduğumda üzgün, kızgın yada güçsüz hissetme kendini.
Benim yanımda olmalısın, beni anlamalısın ve bana yardım etmelisin.

Yürümeme yardımcı ol ve yolumu sabır ile, sevgi ile bitirmeme….
Benim için yaptıklarını, bir gülümseme ve senin için her zaman taşıdığım çok derin bir sevgi ile geri ödeyebilirim ancak.

Seni çok seviyorum oğlum/kızım…. Ve hep seveceğim…

 

http://www.sanalsosyal.com/canim-ogluma-kizima-mutlaka-okuyalim/

Oghlan,Oq we Yay


16195039_1369678733125835_4806618626696657304_n
Kenitke üch künlük yerde bir derya bar iken.
Deryaning u teripide yirtquch bir ejdirha turidiken.
Kenittikiler esirlep ejdirhadin qorqupla yashaydiken.
Ademler qattiq qurghaqchiliq bolup ketsimu deryaning süyige yéqinlishishqa hergizmu pétinallmaydiken.
Ejdirha her yili bir qétim deryadin ötüp quramigha yetken qiz-yigitlerni yep kétidiken.
Ejdirha uxlisa etrapni qurghaqchiliq bésip, qehetchilik qaplap kétidiken.
Ejdirha uyqudin oyghansa qattiq boran chiqip, qara yamghur yaghidiken!
Ademler dayim dekke-dükke ichidila yashaydiken.
Künlerning biride kenitte bir bala dunyagha kéliptu.
Balining yüzi kündinmu nurluq iken.
Balining közi yultuzdekla chaqnap turidiken.
Balining chirayidin xisletlik bir yoruqluq parlap turidiken!
Bala tughulup üch kündin keyin mengiptu.
Bala tughulup üch aydin kéyin zuwangha képtu!
Bala tughulup üch yildin kéyin quramigha yétiptu!
Shu esnada qattiq boran chiqip, yene qara yamghur yéghishqa bashlaptu!
Yigit oq we yayisini élip derya boyigha yolgha chiqiptu…
Yigitning ata-anisi qan-qan yighlap:
-Xeyir boptu, bizgimu qilding, özenggimu qilding,-deptu…
Ademler köz yéshi qiliship yigitni uzutup qoyuptu.
Yigit üch kéche-kündüz mushaqetlik yol yürüptu…
Yigit derya boyigha az qalghan kéchisi ejdirha bilen doqurushup qaptu.
Yigit “Ya ölüm, ya körüm!”- dep warqirighiniche hojumgha ötüptu.
Birdinla hawa güldürlep qattiq chaqmaq chéqip kétiptu.
Etrap kündüzdikidekla yorup kétiptu.
Ejdirha yer kökni titretküdek birla hökürep yigitni dem tartip kétiptu!
Ademler we janiwarlar qorqqinidin qiya-chiya qilip her terepke qachqili turuptu.
Yigit ejdirhaning ichide turup, uning yürikini nishanlap atqan iken, oq del jayigha bérip tégiptu.
Birdinla tagh yiqilghandek qorqunchluq bir awaz kéliptu! Ademler qarisa ejdirha ölgen iken.
Kishiler xushalliqtin sekriship, külüshüp we churquriship kétiptu…
Ata-ana közliri yash we yürekliri qan halette etraptin oghlanni izdeshke bashlaptu…
Üch kün izleptu…üch ay izleptu, üch yil izleptu! Künler ötüptu, aylar ötüptu we yillar ötüptu… Oghlan yurtigha ikkinchilep qayitip kelmeptu…!

Autori: K.Atahan

01.07.2017

Ottura Asiyadiki Uyghur Kino Seniti Tarixidin


                                 (1)

1991-Yili özbékistanda ishlengen «nuzugum» namliq kinodin bir körünüsh.

1991-Yili özbékistanda ishlengen «nuzugum» namliq kinodin bir körünüsh.

 Social Media

Ötken esirning 80-Yilliri ottura asiyadiki qazaqistan, özbékistan jumhuriyetliride yashawatqan uyghurlarning medeniyet hayatida köpligen özgirishlerning yüz bergenliki melum. Qazaqistanda uyghur mektepliri, milliy tiyatir, uyghurshunasliq instituti, «jazushi», «mektep» neshriyatlirida uyghur bölümliri öz xizmetlirini dawamlashturdi. «Alitagh» téléwiziyeside uyghurche programmilar we qazaqistan radiosida uyghur tilidiki anglitishlar xéli uzun yillarghiche mewjut bolup turdi. Özbékistan téléwiziye we radio komitétining qarmiqida uyghur tilida radio programmiliri anglitildi. Sherqshunasliq institutida bolsa uyghur bölümi we özbékistan yazghuchilar ittipaqi terkibide uyghur edebiyati kéngishi öz xizmetlirini dawam qildi.

Ene shu ottura asiya jumhuriyetliridiki uyghurlarning köp xilliqqa ige medeniyet hayatida kino senitimu muhim salmaqni teshkil qilidighan bolup, sowét ittipaqi dewride ottura asiya jumhuriyetliridiki bir qisim kino studiyeliri uyghurlar hayati heqqide kino we téléwiziye filimlirini ishligen we bir qisim ataqliq kino artisliri yétiship chiqqan idi.

Almata shehiridiki «turan» uniwérsitétining dotsénti, tarix penlirining kandidat doktori zulfiye kerimowaning pikriche, sowét ittipaqida 1980-Yillarda bezi tarixi témidiki hékaye filimlar ishlengen bolup, «ejdiha yili» uyghurlarning 19-Esirdiki milliy azadliq inqilabigha béghishlanghan idi. U mundaq dédi: 1982-Yili qazaqistanning shu waqittiki paytexti almatadiki kinoxanilirida qazaqistanning «élim-Ay» kino studiyesining prézidénti, tonulghan rézhissor asaneli eshimofning «ejdiha yili» namliq bediiy filimi körsitilishke bashlidi. Mezkur filim, uyghurlargha qattiq tesir qildi. Buningdin tashqiri, bashqa millet wekillirimu mushu filim arqiliq uyghurlarning ötmüsh tarixi, azadliq, erkinlik üchün küresh qilish tarixi bilen tunji qétim tonushqan idi. Ataqliq yazghuchi ziya semedining «mayimxan» romani asasida «qazaqfilim» kino studiyeside rus tilida ishlengen bu filimning kinoxanilarda qoyulushi anche uzaqqa sozulmidi. Bu yerde yene shu ikki memliket, yeni sowét ittipaqi bilen xitay otturisidiki munasiwetler seweb bolghan bolsa kérek, dep oylaymen. Emma kéyinki yilliri, yeni qazaqistan musteqilliqqa érishkendin kéyin, éniqraq éytsam, buningdin 5-6 Yil ilgiri bezi téléwiziye qanallirida mezkur filim qoyulup keldi. Hazir uni intérnét torliridin izdep tépip, körüshke bolidu».

Filimda 19-Esirning birinchi yérimidiki qehriman uyghur qizi mayimxanning azadliq küresh hayati we pajielik qismetliri hékaye qilinghan idi.

Zulfiye kerimowa ottura asiyada, bolupmu qazaqistanda uyghur milliy kino senitining shekillinishi we rawajlinishida ötken esirning 90-Yillirining bashlirida «özbékfilim» kino studiyesi ishlep chiqqan «nuzugum» bediiy filimining tesirining zor bolghanliqini tekitlidi. Zulfiye kerimowaning éytishiche, nuzugum erkinlik we azadliqning simwoli bolup, hazir qazaqistandiki uyghur mektepliri oqughuchiliri uyghur edebiyati derslikidin ene shu nuzugum, mayimxan, iparxan, rizwangül qatarliq uyghur xelqining ayal qehrimanliri bilen yéqindin tonushush imkaniyitige ige bolmaqta.

1991-Yili tonulghan özbék rézhissori abrar qasimof teripidin ishlengen, uyghur xelqining milliy qehriman qizi nuzugum heqqidiki «nuzugum» filimining ilmiy meslihetchisi, ataqliq uyghur shairi xélil hemrayéf bolghan idi. Filimni ishleshke bashqilar qatarida shu waqittiki taldiqorghan wilayiti panfilof nahiyisige qarashliq kalinin igilikining reisi azad meshurofmu köp küch chiqardi.

«Nuzugum» filimining bash rolini orunlighuchi, almatadiki muxter ewézof namidiki drama tiyatirining artisi sumbat ghéniyarowaning éytishiche, 1991-Yili özbékistanliq rézhissor abrar qasimof uninggha nuzugum rolini oynash teklipini bergen. Shu waqitta filim bir saet yigirme minut kölemde ishlinip chiqqan bolup, uninggha sumbat ghéniyarowadin bashqa yene shu tiyatirning artisi rahilem meshürowa we shair xélil hemrayéf teklip qilinghan idi.

Subat ghéniyarowa mezkur filimni teyyarlashta at chépish, su astida üzüsh, ot ichidin ötüsh, sekresh, yügürüshke oxshash meshiqlerdin ötüp, bu jeryanda özining köp qiynalghanliqini bildürüp, mundaq dédi: «nozugumning rohi méni qollidi dep oylaymen. Chünki biz shu ketmen taghlirida nuzugum öngküride chüshken waqitlarda shu yerde depter bar idi. Shu depterde nuzugum toghriliq köpligen inkaslar yézilghan idi. Menmu yazdim: nuzugum, siz mushu kino jeryanida manga yardem bersingiz. Bilmeymen qandaq yardem qilalaysiz, biraq sizdin yardem kütimen. Shuning bilen nuzugum méning chüshümge kirishke bashlidi».

Uning éytishiche, özbékistan kino rézhissori abrar qasimof sumbat ghéniyarowani bilen xélil hemrayéfni shexsen özi kinoda rol élishqa teklip qilghan hem u özimu talantliq kino artisi idi. Sumbat ghéniyarowa filimning bezi körünüshlirini ketmen téghigha jaylashqan nuzugum öngküride hem uning etrapidiki jaylarda süretke alghanliqini shundaqla yarkent tewesining penjim yézisidiki uyghur ahaliliriningmu filimgha qatnashturulghanliqini bayan qildi. Hazir ketmen taghliridiki meshhur nuzugum öngküri köpligen sayahetchilerning qiziqip köridighan ornigha aylandi.

Zulfiye kerimowaning éytishiche, qazaqistanda 1970-80-Yillarda «ejdiha yili», « sirliq alma», «nuzugum» we bashqa filimlarning ishlinishide, eyni waqittiki sowét-Xitay munasiwetlirining reqiblik mezgili melum derijide arqa körünüshlük roligha igidur. Bu mezgillerde, sowét ittipaqi hökümiti ottura asiyadiki uyghur maarip, medeniyet, metbuat, senet, edebiyat orunlirini xitaygha qarshi teshwiqat yürgüzüshte keng türde paydilandi.

Uning qarishiche, chünki, 1962-1969-Yilliri arisida ikki dölet munasiwetliri keskinlishishke bashlidi hem bir nechche qétim ikki memliket chégrasida qoralliq toqunushlarmu yüz berdi. Peqet 80-Yillarning axirlirida ikki terep munasiwetliri bara-Bara normallishishqa bashlap, arida bérip-Kélishler köpeydi, soda-Iqtisadiy alaqiler qoyuqlashti. Emma bu munasiwetler 1991-Yilghiche, yeni sowét ittipaqi yimirilgüche dawam qildi.

Buningdin tashqiri, ötken esirning 80-Yillirining axirlirida qazaqistan we uyghur diyari otturisida bérip-Kélishlerning köpiyishi netijiside uyghur élide ishlengen filimlar ottura asiyagha köplep kirishke bashlidi. Buning qazaqistan uyghur kinochiliqigha körsetken tesirimu chong boldi. 1990-Yillardin kéyin, qazaqistandiki uyghurlar arisidin yétiship chiqqan bezi kino rézhissorliri özliri uyghurlar heqqide filimlarni ishleshke kirishti.

Qazaqistandiki uyghur kino senitining tereqqiy qilishida deslep paaliyet élip barghanlarning biri, tonulghan dramatorg, rézhissor jamalidin roziyéf idi. U almatadiki «alitagh» téléwiziye programmisining uyghur bölümide ishlewatqan peytide «otluq yillar» mawzuluq bediiy filimni ishlep chiqqan bolup, bu, uyghur rézhissorlarning ishligen tunji filimliridin biri hésablinatti.

Kolléktip Éngimizdiki Xeterlik Düshmen: Özini Matiwélish Késili!


12105750_369719513227999_5775816911948024439_n

Kolléktip éngimizdiki birqatar ajizliqlar bürküttek erkeklerimizning péyini yulup toxudek, arislandek qizlarimizning chishini yulup qoydekla yashashqa mejburlap keldi! Ata-analar qulqi yumshaq balisini yaxshi köridu! Muellimler qorqunchaq oqughuchillirini yaxshi körüdu.Balilar nime dése maqul deydighan yumshaqbash ata-analarni yaxshi köridu.Oqughuchilar gep ötküzelmeydighan yawash muellimni yaxshi köridu! Xeliq asasen ijadiy pikir qilmaydighan, qolidin ish kelmeydighan toxu we qoygha oxshutup yasap chiqirilghan, insan tebiyitidin yatlashturulup sünniy yétishtürülgen ademlerni özlirige rehber qilip tallaydu.
Uyghurlar perzentlirining put-qolini tughulikile baghlaqqa adetlendüridu! Uyghur jemiyiti özini bölep, özini uxlitidighan ghayet zor bir böshükkila oxshaydu.Uyghurlar kolléktip éngigha merezdek chaplishiwalghan singgen nanni yéyish, tuxumni tashqa urmasliq, akang kimni alsa yenggeng shu, allahdin bisoraq qil tewrimeydu, ölümdin bashqisi tamashsha, igilgen bashni qilich kesmeptu, aghzi yumshaq muzay ikki emchekni émidu, dadangni öltürgenge anangni ber… qatarliq milliy iradimiz we diniy étiqadimiz kötürelmeydighan iplas késellerning iskenjiside özini matiwélip, etrapidiki hich kishini yaratmaydu, özidin nechche hesse tereqqiy qilip ketken milletlerni özige teng qilmaydu we shu wejidin eng xeterlik düshmini bolghan xitaylarnimu körmeske sélip yashawéridu.
Uyghurlar meniwiyitidki yuqurqi illetlerdin hözurlinip gheplet uyqusigha gheriq bolghan bolup, oyghitishqa orunghan herqandaq küchini düshmen, dep qaraydu! Uyghurlarning arqida qalghan ene eshu xil hayatliq pelesepiside hichqandaq ijabiy özgürüsh we tereqqiyat bolmighachqa, bir millet süpitide yoqulup kétish xewipi barghanche küchüyüp kétiwatidu!
Uyghur xelqining özining erkinlikini özi boghudighan hayatliq pelesepesini belki tarixta qurghan qudretlik milliy dewletliri öz xeliqning hakimiyetke qarshi isyan kötürüshidin ensirep yétishtürgen bolishi mumkin.Bir milletning meniwiyitige inshah qilinghan iddiyler asan untulup ketmigechke, milliy xaraktérimizdiki özini özi matiwélish késili düshmenlerning ishigha bekla yarap ketken bolishi mumkin! Eshundaq meniwiyetning türütkiside Uyghur milliti tughulghandin tartip ölgiche böshüktiki rohiy halitige sadaqet körsetken ademlerni béshigha élip kötüridu! Millitimizning düshmenlirimu oxshashla tughulghandin tartip taki ölgiche böshüktiki rohiy halitige eng sadiq bilghan uyghurlarni izlep tépip namu-emel hem payda- menpeet bilen sétiwélip ustiliq bilen elni idare qilidu! Özini matawélish késili millitimizge süt bilen kirgen xuy bolup, ikki esirdin béri jan bilen chiqiwatidu!
Millitimizning hayatliq pelesepisige aylanghan bu dehshetlik illet militimizning yoshurun éngigha chongqur yiltiz tartip ketken bolup, ish-heriket we oy-xiyallirimizgha hemmidin muhimi siyasiy ghayimizge dayim qarangghu saye tashlap turidu!
Mushundaq sewepler tüpeylidin meyli mustemlike astida qalghan wetinimizde bolsun yaki hür dunyada bolsun Uyghur xelqining siyasiy hayatida qulluq esirlep höküm süridu! Qeyerge barsaq Tömür Dawamet, nerge barsaq Ablet Abdureshit we qaysi yerge barsaq Ismail Tiliwaldilardin qutulalmaymiz we muqeddes ishlirimizda ilgirliyelmeymiz!
Uyghurlarning qimmet qarashliri düshmen yaxshi köridighan herqandaq xaraktérdiki ademlerni aptomatik ishlepchiqiridighan zawutqa aylinip qalghan! Mana buningdek bizni bash köttürtküzmeywatqan boyunturuqlarni baturluq bilen islaha qlimay turup özimizni qoghdap qalalmaymiz! Özimizni islah qilishning eng yaxshi yoli:Yürekimizdin kéliwatqan awazgha egiship, hichnimidin qorqmay erkin pikir qilish.Milliy medeniyitimizdiki waqti ötken radikal enenilerimizni yeni nezire jamaetchilik sistimisi we meshrepbazliq qatarliqlarni resmiy shekilde siyasiy teshkilatlinish sewiyeside islaha qilip baturluq bilen milliy hüriyitimiz üchün küresh qilishning yéngi yollirini tépip chiqishtur! (K.Atahan)

 

Uyghuristan Kultur Merkizi

 

29.06.2017 Gérmaniye

 

Uyghur we Qazaq Qérindashlargha Murajet!


Download

Essalamuleyküm eziz qérindashlirim. Aldi bilen uluq ruzi-ramizan künliringlarni tebrikleymen.
Qerindashlirim Allahning heqqide bir-birimizge adil, dorust we bir az bolsimu pidakar bolayli.
Toghra biz uyghurlar kéyinki ikki yüz yildin béri azap chekiwatmiz. Bu dégenlik wetinimzde Qazaq qérindashlirimizmu biz körgenni körsun, digen anglamni bildürmeydu.
Wetinimiz Sherqiy Türkistanda hich bolmisa jan we qan qérindishimiz Qazaq xelqi bolsimu xatirjem yashisun, dep dua qilayli!
Qérindash dégen ming qilsimu yenila qerindash. Biz Uyghurlar we Qazaqlar texi bilmeydighan, sir péti turiwatqan nurghun ishlar bar. Bu sirliq, hich kishi bilmeydighan heqiqet Qazaqlarning biz bilmeydighan yene bir Uyghur ikenlikidur. Shundaq bir künler kélip bugünki Qazaqistan ahalisi, mana biz heqiqiy Uyghur, dep qalsa biz birnerse déyelmey qalimiz! Chünki tarixiy riyalliqni hichkim inkar qilalmaydu!
Uyghurlar Urhun Uyghur émperiyesi, Uyghur Ediqut dewliti we Uyghur Kengsu dewliti din ibaret üch dewletni qurghan. Bu heqte yézilghan tarix kitaplarda Uyghur, dep tilgha élinghanlar ichide bugünki Qazaq dep atiliwatqan xeliqler asasiy salmaqni igileydu.

image001 (1)
Bizni ulardin uzaqlashturiwetkenler qanche ming yildin béri sheherlishish hayatida yashap kelgen hazirqi Sherqiy Türkistanning yerlik halisi bolghan Büyük Kök Türük dewlitini qurghan türkiy xeliqlerning bir parchisidur.

Mahmut Qeshqiri kitabida bizni Haqaniye Türükliri, Ularni Uyghur, dep yazidu. Eyni chaghda Uyghurlar dégen ibare köchmen xeliqlerni körsetse, 1920-yilidin keyin tengritagh etrapliridiki qedimiy sheherleshken xeliqlerni körsütidighan boldi.Téximu toghrisi Tarim oymanliqi, Seydam oymanliqi, Jungghar Oymanliqidiki Sheherleshken barliq xeliqler Uyghur, dep ataldi.
Uyghur Qarahanilar dewlitinimu Uyghurlar qurghan bolsimu, bu dewlette yerlik sheherleshken Uyghurlarning tesiri küchlükidi…Bu hadise Sheherleshken Uyghurlarning köchmen charwichi uyghurlarni ming yillap yeklishini keltürüp chiqardi.
Uyghur Édiqut dewliti, Uyghur Kengsu dewliti ichki we tashqiy urush we yéghiliqlar sewebidin munqeriz bolghanda, Rus tarixchisi Malyawkinning éytishiche ” Yette su rayoni, Jungghariye wadisi, Seydam Oymanliqidiki jessur soqashchi Uyghurlar bir kéchidila yer yutqandek yoq bolup kett…” dep yazidu.
Bu yoq bolup ketken Uyghurlar heqqide tarixchilar yene, ular téxiche toluq islamgha köchüp bolalmighanliqi üchün hazirqi Tibet we Sherqiy Jenubiy asiya dewletliridiki buddistlarning yénigha köchüp ketken bolishi mumkin, emma bu bir éhtimalliq, dep yazidu. Tarixchilar yene yoqap ketken Uyghurlar heqqide bir qedem ilgirlep qelem tewritip, eger ularning hemmisi köchken bolsa tarix kitaplarda xatirlinip qalatti, mutleq köp qismi shehrleshken xeliqlerge singip ketken bolishi ihtimalgha téximu yéqin,-dep yazidu…
Méningche jessur soqashchi Uyghurlarni Tibet, Tayland, Burma we Hindistandin emes, Xéshi karidori, Altay yaylaqliri, yette su wadisi, issiq köl boyliri we Baghdash taghliridin izdigen téximu eqilge uyghun kélidu…
Chingizhan dewridin kéyin bolupmu chaghitay dewlitining islamlishishidin keyin yerlik Uyghurlar bilen köchmen Uyghurlarning arisi islam dini sewebidin barghanche kéngiyip ketti. Bu ziddiyet nechche yüz yil tereqqiy qilip Tughluq Tömür we Tömürleng dewrige kelgende ewjige kötürülüp, on ming yillardin béri özini Uyghur dep yashap kelgen xeliqler herket qilghan jughrapiylik rayonlarda yigirmidin artuq qebile halida yashaydighan, bashqilar teripidin Qazaq déyilgen bir xeliq yerdin üngendekla peyda bolup qaldi….

Qizziq yéri Tengritagh etrapidiki sheherleshken xeliqlerge Uyghur, mawarahunnnehirdiki sheherleshken xeliqlerge Üzbek ismi bérilgendin kéyin, düshmenler kemsitish meniside qollanghan qazaq digen isim, biz yoqirda zikir qilghan, bugünki qazaq tilining oxshimighan lehchilliride sözlishidighan yigirmidin artuq xeliqqe etnik nam süpitide bérildi….
Tarim we Turpan wadisidiki, bolupmu bugünki yette su we chilek rayonidiki mutleq köp sanliq Uyghurlar Qazaqlargha bek oxshaydu…Bu qan béghimizning qeyerdin-qeyergiche ikenlikini ispatlap béridighan riyal pakittur!

Uyghur_Empire_flag
Biz eslide hemmimiz qedimqi Uyghurlarning bugünki ewlatliri. Biz Uyghur we Qazaqlar bowimiz Oghuz Xaqanning öp-öz perzentliri. Tilimiz, kulturimiz Üzbekke yeqin bolghini bilen qénimiz, milliy xaraktérimiz qazaqqa nisbeten yeqinraq kélidu.
Qazaq qérindashlar Uyghur tarixi, medeniyiti we kultural miraslirigha warisliq qilish hoquqigha ige. Ular demisimu shundaq qildi. El-Farabiy, Mahmut Qeshqiri, Yüsüp Has Hajip we Ahmet Yesiwiy Hezretliri qatarliqlarni biz qanchilik Uyghur disek yarashsa, Qazaq qérindashlarmu shunchilik Qazaq dése mutleq yarishidu! Biz Uyghurlar buningdin aghrinmay, eksinche cheksiz pexirlinishimiz lazim!
Biz Uyghurlar herqanche ish bolup ketken teqdirdimu Qazaq qérindashlirimizdin aldirap aghrinsaq bolmaydu.
Biz Qazaqlardin ayrilalmaymiz! Qazaq qérindashlar hem bizdin ayrilalmaydu! Qazaqistan bizningmu wetinimiz! Shühbesizki Qazaq qérindashlirimiz heqqidemu Allahning bir güzel pilani bar. Qazaqistan kücheysun, bugün qazaqistan wetinimizdiki qazaqlarni qoghdaydu, ete allah xalisa biz Uyghurning beshighimu sayiwen bolidu.
Mesele qérindash heqqide bolghanda yette oylap bir kes, dégenken büyük ejdatlirimiz!
Lekin bu yerde möhtirem prezident Nursultan Nezerbay janablirigha ikki éghiz sözimiz bar:
Birinchisi, Biz Uyghurlarmu sizni rehbirimiz, aqsaqilimiz we yurt kattimiz,- dep tonuymiz.
Ikkinchisi, Biz Uyghurlar bir millet bolush süpitimiz bilen térorchi we radikal dinchi yaki sepiratist emes!
Üchünchisi, Biz Uyghurlar xitay dewlet térorining qurbanliri,
Törtinchisi, Biz Uyghurlar zulumgha duchar bolghan Allahning xorlaniwatqan bendilliri,
Beshinchisi, Biz Uyghurlar mustemlike astidiki wetenimizning hüriyiti üchün küresh qiliwatqan erkinlik jengkchilliri!
Sizning peqet Qazaqlarghila emes, qanche esirdin beri wetinimiz Sherqiy TürkistandIki Qazaqlargha yilliq baghrini achqan Uyghur qérindashlarghimu sayiwen we qol-qanat bolishingizni ishench bilen ümit qilimiz!

Almaniye Uyghuristan Kultur Merkizi

Hürmet bilen : Küresh Atahan

23.06.2017 Gérmaniye Frankfurt

 

5012040_orig

Qazaqistanliq Uyghur Rézhissorning Mikro Filimi Awstriyede Mukapatqa Érishti


Qazaqistanliq uyghur rézhissorning bextiyar islamofning «edib turidighan yaqta» namliq qisqa mikro filimi «eng yaxshi sinaq filimi»  mukapatigha ériship, mukapat tapshuruwalghan körünüsh. 2017-Yili awstraliye.

Qazaqistanliq uyghur rézhissorning bextiyar islamofning «edib turidighan yaqta» namliq qisqa mikro filimi «eng yaxshi sinaq filimi» mukapatigha ériship, mukapat tapshuruwalghan körünüsh. 2017-Yili awstraliye.

RFA/Oyghan

Yéqinda qazaqistan ammiwi axbarat wasitiliri qazaqistanliq rézhissor bextiyar islamofning «edib turidighan yaqta» namliq qisqa mikro filimining awstriyening lénsing shehiride ötken «milletler féstiwali» namliq 45-Xelqara féstiwalda «eng yaxshi sinaq filimi» mukapatigha érishkenlikini xewer qilghan idi. «Qazaqinform» agéntliqida élan qilinghan «qazaqistanliq rézhissorning filimi awstriyede mukapat aldi» namliq maqalide éytilishiche, mezkur filim almata wilayitide chüshürülgen bolup, bu, axirqi bir nechche yil ichide qazaqistan teripidin féstiwalgha qatnashqan hem «eng yaxshi sinaq filimi» mukapatigha érishken birdin-Bir qazaqistanning filimidur. Maqalide shundaqla «milletler féstiwali»ning awstriye hökümiti hem «yunésko» ezasi unicha teshkilati teripidin uyushturulup, bu féstiwalgha her yili 55 memlikettin 1000 din oshuq namzat eser kélip turidighanliqi, uningda qoyulghan filimlarning féstiwal qaziliri hem kino mutexessisliri teripidin ochuq halda muhakime qilinidighanliqi tekitlengen.

Awstriyede mukapatqa érishken mezkur filimning rézhissori we qoyghuchi opératori bextiyar islamof radiyomiz ziyaritini qobul qilip, özining almata shehiride tughulup, shu yerde ottura mektepni, andin aliy senet mektipini tamamlighanliqini, özining dunya köz qarishining shekillinishide, bolupmu momisi rizwangülning alahide rol oynighanliqini bildürdi. U özining néme üchün rézhissorluq kespini tallap alghanliqi üstide toxtilip, mundaq dédi: «omumen, kino senet yighindisidur. Bu hem teswiriy senetke, edebiyatqa, muzikigha diqqetni telep qilidighan senet. Bu köp qirliq hem küchlük ipadilesh iqtidarigha ige wasite bolup, shu arqiliq her qaysimiz özimizning oylighan we éytmaqchi bolghan pikrimizni izhar qilalaymiz. Men özümning tunji emgikimni téxi rézhissorluq kurslarda oquwatqinimda yazghan idim. Bu baliliq waqtimda yézida yüz bergen qisqa waqitliq hem tesirlik ötken muhebbet weqesige béghishlinidu. Men u waqitta on yashta idim. Bu filimda ene shu chaghdiki ademler arisida shekillengen munasiwetler, sirliq sézimlar öz ipadisini tapqan.»

B. Islamof hazir toluq hejimlik höjjetlik filim üstide ishlimekte. Bu filim enjandin kélip, bu yerde ishlewatqan özbék qérindashlar heqqide bolup, bu filimdin zor ümid kütülmekte. B. Islamof özining buningdin ilgiri uyghurlar, ularning turmush-Tirikchiliki, milliy özgichiliki, ularning qayghuluq, emma optimistik ehwali heqqide filim ishlesh oyining bolghanliqini otturigha qoydi. Uning éytishiche, mezkur filimning qehrimanliri eng addiy kishiler bolup hésablinidu, chünki ular özlirining addiyliqi bilen bu dunyaning barliq yükini öz zimmiside kötürüp mangmaqta. B. Islamof mezkur filimni ishlep chiqishqa hazirche küchining az ikenlikini, bashqilarning yardimige mohtaj boluwatqanliqini bildürdi.

B. Islamofning kesipdishi, «edib turidighan yaqta» filimini ishligüchi darya kornéyéwa b. Islamofning ijadiyiti heqqide toxtilip, mundaq dédi: «bextiyar islamof shair, rézhissor, bir nechche qisqa mikro filimlarning aptori. Uning «ikkinchi muhebbet» namliq tunji filimi ispaniyening madrid, amérikaning orlando we ukrainaning xérson sheherliride ötken kino féstiwallirida ‹eng yaxshi mikro filim› mukapatigha érishken idi. Bu filim shundaqla orlandoda féstiwal qazilirining alahide mukapatini élishqimu muyesser bolghan. B. Islamofning ‹méning baliliq chéghimdiki bérlin asmini› namliq filimi 2015-Yili amérikaning garlém we nyuyork sheherliride ötken kino féstiwallirida ikki qétim ‹eng yaxshi sinaq filimi› mukapatigha ige boldi.»

D. Kornéyéwa shundaqla yash rézhissorning kélechektimu yaxshi filimlarni berpa qilip, qazaqistan kino senitining rawajlinishigha munasip töhpe qoshidighanliqigha ishench bildürdi.

B. Islamof rézhissorluq paaliyettin tashqiri, shundaqla edebiy ijadiyet bilenmu shughullanmaqta. Uning rus tilida yazghan baliliq dewrge, anigha, yurtigha, kishiler arisidiki her xil munasiwetlerge béghishlanghan bir qatar shéirliri «prostor», «qazaqistanning yash talantliri», «nowaya yunost», «knigolyub» oxshash zhurnallarda 2009-Yildin buyan élan qilinip kelmekte.

Igilishimizche, qazaqistan kino senitide tonulghan artislarning ichide uyghurlarmu bolghan. Qazaqistan yazghuchilar ittipaqining ezasi, shair we yazghuchi télman nuraxunof bu sahede uyghurlardin talantliq artislarning yétiship chiqqanliqini bildürüp, mundaq dédi: «20-Esirning bolupmu 80-Yillirida, yettisuda sowét hakimiyitining ornitilghanliqi hem uningda uyghurlardin chiqqan tarixiy shexs mexmut ghojamyarofning paaliyitige béghishlanghan ‹atamanning zawali› hem we sherqiy türkistanning ili wilayitide 19-Esirning birinchi yérimida yüz bergen milliy azadliq herikiti hem uning qehrimani mayimxan heqqide ‹ejdiha yili› dégen bediiy filimlar chüshürülgen idi. Qazaqistanning ‹qazaqfilim› kino studiyisi chüshürgen ene shu filimlarda uyghur artisliriningmu rol oynighanliqini biz yaxshi bilimiz. Atap éytqanda ‹atamanning zawali› filimida uyghur tiyatirining dangliq artisi exmet shemiyéf, ‹ejdiha yili› filimida bolsa, yene shu tiyatir artisliri zeynullam sétekof, sultan israyiloflar rol oynighan idi. Emdi pütkül sowét ittipaqida dangqi chiqqan ‹mosfilim› kino studiyiside chiqirilghan ‹dölet chégrasi› namliq filimda özi qazaqistanda tughulghan, kéyin özbékistanning ‹özbékfilim› kino studiyeside bir nechche yil ishligen mexsut mensurof asasiy rollarning birini oynighan.»

T. Nuraxunofning éytishiche, ottura asiyada chüshürülgen bediiy filimlargha köpligen uyghurlarmu qatnashqan. Shularning biri qazaqistanning dangliq uyghur bokschisi, sowét ittipaqining ikki qétimliq boks chémpiyoni atalghan we qazaqistanning tonulghan artisi abduréshit abduraxmanof «qazaqfilim» kino studiyisi chüshürgen bir nechche filimlarda asasiy we qoshumche rollarni oynighan idi.

Kéyinki yillarda, qazaqistanda kino opératorluq paaliyiti bilen alahide közge chüshken uyghurlarmu yétilip chiqti. Shularning biri, eziz janbaqiyéfning «garmoniye sawaqliri» namliq filimi 2013-Yili gérmaniye paytexti bérlinda ötken xelqara kino féstiwalida «kino opératorluq senitide körsetken eng yaxshi netijiliri üchün» dégen kümüch médali bilen teqdirlengen idi. (Oyghan)

Latin Yéziqigha Resmiy Köchüsh Nöwiti Uyghurlarda!


Autori: Küresh Atahan

 

Tarix we Yultuzlar

Bugünki künde uyghurlarning latin yéziqigha resmiy köchüsh ishi tarixning teqezzasi süpitide aldimizgha chiqqan muhim wezipilerning biri bolup qaldi! Uyghurlar til-yéziq islahatigha duch kélidu.Millitimiz latin yéziqigha köchmey turup nöwettiki til-yéziq kirzisidin qutulalmaydu!Uyghurlar ottura asiyadiki qérindash qewimler bilen birlikte latin yéziqigha köchse Uyghur tilining riqabet küchi ashidu, uyghur tilining hayatiy inirgiysi partilaydu we uyghur tilining xelqarada nopuzi küchiyidu.
Hazir ottura asiyadiki qandash xeliqler bashta türük dunyasi bilen andin tereqqiy qilghan gherip elliri bilen bir pütünlüshüsh üchün keng-kölemde til-yéziq islahati bashlidi. Uyghurlar eger bu xelqaraliq yüzlinishke masliship resmiy shekilde bir qétimliq til-yéziq islahatini bugün élip barmisa, haman bir küni bu ishning nahayiti éghir bedilini töleydu…
Dunyawiy yüzlünishlerdin herqandaq bir millet qéchip qutulallmaydu. Uyghur xelqimu shuning ichide elbette. Uyghurlar latin yéziqigha resmiy köchse deslepte özi bilen bille yashawatqan milletler bilen, andin türük dunyasi bilen, uningdin qalsa tereqqiy qilghan gherip dunyasi bilen bir pütünlishidu!
Uyghur ziyaliliri xelqara tereqqiyatni nezerde tutup 2000-yildin tartip Uyghur Latin yéziqini Uyghur erep yéziqigha birleshtürüp ihtiyajgha qarap ishlitishni yolgha qoyghan idi. Hazir Uyghur latin yéziqining ammiwiy asasiy küchlinip, ilim-pen saheside keng qolliniliwatidu.
https://tengritagh.org/?s=uyghur+latin+yeziqi
Dunyagha, etrapimizgha we bugünki bichare halimizgha bir qarap pikir qilsaq, bizningmu xuddi etrapimizdiki xeliqlerge oxshash til-yéziq heqqide inqilap xaraktirliq burulush hasil qilidighan dewrimiz yétip keldi. Biz hazir til-yéziqimiz heqqide his- hayajan bilen emes, eqil bilen pikir yürgüzmisek bolmaydu…
Bu konida hürmetlik Tash Polat Ruzi ependi qatarliq tereqqiyperwer zatlarning izdinishlirini pütünley heqsiz diyishke qettiy bolmaydu.
Beziler erep yéziqimizdin waz kechküsi yoq bolghachqa, latin yéziqini resmiy shekilde yeni ofitsiyel ishlitishke qarshi chiqiwatidu.
Hey latin yéziqini qollunishni xalimaywatqan qérindashlar, eger militimizge bir az muhbitinglar bolsa, xelqimiz Türükler, Azeriler, Türükmenler, Qazaqlar, Üzbekler, Qirghizlar we Tatarlar til-yéziq meseliside nerde bolsa, shühbesizki biz Uyghurningmu orni shu yerde bolsun…deytinglar.
Toghra bizning Latin yéziqini qayta ishletkili turghinimizgha 20 yil bolay, dep qaldi.Emma bu jeryanda Uyghur erep yéziqi resmiy yeni ofitsiyel shekilde ishlitilip kéliniwatidu.
Demekchi bolghinimiz Uyghur Latin ýéziqini resmiy yeni ofitsiyel shekilde qollunushtur.Shundaq qilidighan purset piship yétildi, hetta kechmu qalduq!
Hazir til-yéziq we medeniyitimiz éghir tehdit ichide turiwatidu. Biz ejdatlardin miras qalghan til-yéziqimizni mukemmel xelqarawiy asasqa ige qilip, qérindash milletler we dunya xelqi bilen bir septe tereqqiy qilayli, deydikenmiz chiqish yoli tépishimiz lazim.
Milliy medeniyitimizning nepeslinidighan yéri qalmidi.Biz ularning kitaplirini, ular bizning kitaplirimizni oqiyalighan bolsa bashqiche küchlinip qalattuq!
Biz Uyghurlar hazir yéziq özgertiwatqanlar bilmigennimu bilgüdek artuqchiliq we xisletke muellisep ige emesmiz….
Uyghurlar yoqulup ketmisun, disek uyghurlarning latin yeziqigha toluq köchishini teshebbus qilghinimiz yaxshi….Ötüp ketken azghine kam 20 yildin beri Uyghur Latin yéziqi qélipliship, omumlushup we ammiwiy asasi tiklinip boldi.
Dunyagha nezer tashlaydighan bolsaq latin yéziqigha köchüshtin bashqa chare hazirche yoqtek qilidu!
https://tengritagh.org/…/latin-yeziqi-qedimqi-uyghur-yeziq…/
Beziler til-yéziq meseliside uyghurlarni Yehudiylar, Iranliqlar we Pakistanliqlargha sélishturiwatidu. Bu xil sélishturush xata. Yoqarqi milletler bolupmu Yehudi milliti yehudi tilidin bashqa nurghun tillarni jümlidin Engiliz tili bilen Gérman tilini mupessel bilidu.
Iran we Pakistanliqlarmu Engiliz tilini resmiy til qatarida köridu. Bizde undaq imkan yoq.Uyghurlar Erep yéziqigha qoshup Xitayche bilen dunya tereqqiyatigha masliship kételmigenni az dep, özlirining qewmi-qérindashliridin barghanche yatliship  kétiwatidu!
Eyni waqitta arimizdin chiqqan tilshunaslar, edipler, alimlar we siyasetchiler bu heqte köp oylunup, bizning düch kélish ihtimalliqimiz bolghan til-yéziq ötkilidin qandaq ötüp kétishimiz üchün puxta qanuniy asas sélip qoyghan.
https://drive.google.com/…/0B91q9SF2EQNwekVOUTRTOU9Nbnc/view
Latin yéziqinimu bizning ejdatlirimiz keship qilghan…
Bu heqte pakit izdisenglar dangliq tilshunas Kasim Mirshan digen alimimizning eserlirini tepip oqunglar…
Eger Uyghurlarning latin yéziqigha köchüshi rast digendek nachar ish bolghan bolsa xitaylar alla burun biz ishlitiwatqan erep yeziqini emeldin qaldurup bolghan bolatti.
Shunimu dep qoyay, uyghurlarning yeziq özgertish ishini waqti kelgende xitaymu, uyghurlarmu belgüliyelmeydu!
Bu ish xitayning ilkidiki ish emes. Bu ishta Uyghurlarmu qarar bérelmeydu. Hemmidin chong tiragediye biz hazir özimizning qan-qérindashlirimizdin qolliniwatqan yéziqimiz sewebidin pütünley ayrilip qalduq.
Eger Uyghurlarning yéziqini pütünley xitaychilashturiwetilmestin, eksiche yéziq özgertish rastinla kérek bolup qalsa, u halda xelqaradiki munasiwetlik orunlar yeni Birleshken Miletler Teshkilati pen-maarip kommetitidek muessesiler awal qarar qilidu. Xelqra pen-maarip muessesileri bu heqte qarar élip qalsa peqetla xitaygha undaq qil yaki mundaq qil dep emir beridu. Xitaylar bolsa Uyghur ziyaliliridin resmiyet üchün anche-munche pikir élip qoyidu,- de bilginini qilidu xalas!(K.Atahan)

20.06.2017 Gérmaniye