Hayatta Algha qarap Algha Bas



Aotori: Prof.Herbert N.Casson
 
Terjime qilghuchi: Hebibulla Ablimit

1496520_10153657745640109_2143940384_o

Ilawe:


Insan , tuyghu we pikir qilish jehette nahayiti ilghar  we murekkep bolghan bir mexluqtur. Shuning üchün uning héssiyatigha we Anglirigha xitap qilip we rohiy bayliqining rolini toluq jariy qildurushqa toghra kélidu. Buni qedirlesh, uning qimmitini bilish we uning muhimliqini hés qilghuzush arqiliq Insaning rolini toluq jariy qildurghili bolidu.

Bu Eser Ishik baqardin, Soda-Sanaetchilergiche  bolghan barliq insanlarning oqushi uchun muhim bolghan bir mukemmel Kitab. Bu Kitab insan hayatigha hararet we ilham béridu.
Insan nime bolsa bolsun u bir jewherdur. Hayatta eng addi bir ish bilen shughullan’ghan  ademmu u ishnidin ghelibe qilip , kelguside chong ishlarni qilish imkanlirini yaritidu. Eng muhim bolghini qiliwatqan ishidiki pütün imkanlardin toluq paydilinip we bu imkanlar arqiliq mexsetni emelge ashurush kirek. Bu Kitab sizge u imkanlarni körsitip bérish arqiliq , hayatta yalghuz algha bésishnila emes belki jem’iyet tereqiyatini algha surush yollirini körsitidu.
 
Bu Kitab ishlewatqan herqandaq késhige qandaq ishleshnila ögitip qalmay belki qiliwatqan ishqa pütün  ishtiyaqini bérishke ündeydu.
Her küni ishqa bolghan ishtiyaqni ashurush, ish ünumini ashuridu we bu imkanlar yalghuz bir késhi üchun emes , belki her késhi we hemmimiz üchün küchke ige. Ish hayatingizda bay bolush we köz aldighizdiki pursetlerni ching tutushingiz kirek.
 
Men bu kitabni Weten ichi we téshidiki Aliy mektep we kespiy mekteplerni putturup ish tapalmay we ish tapqan bolsimu ishidin razi bolmay yurgen qirindashlirimgha we oqumighan birer hüner üginip, ish tipishning yolida beshi qetip yurgen yaki tijarette algha basalmay turmushning qattiqchiliqidin temtirep yurgen ashu bibaha qirindashlirimgha az bolsimu paydisi bolup qalar dep, shuningdek bu kitabni oqughandin keyin  herqandaq ishni dadilliq bilen öz üstige qorqmay élip, ish hayatidiki birinchi qedemni bisip , kelguside mol netijilerni qolgha kelturushige umid bilen qarap, bu « Hayatta Algha Qarap, Algha Bas » digen kitabni Türkchidin terjime qilip , keng oqurmenlerge  hörmet bilen teghdim qildim.
 
Hörmet bilen :
 
Hebibulla Ablimit ( Germany)

 

1.Ishliringizda Pellini Nishanlang
 
Qiliwatqan ishingizni pütün yolliri bilen tekshürüp tetqiq qiling.
Eqlingiz we mentiqingizde u ish heqqide  bilmeydighan héchqandaq bir nuqta qalmisun.
Ishingiz bilen dost bolung, chünki bu muweppeqiyet qazinishning achquchidur.
Uning eksiche bolghanda meghlubiyetke uchraysiz. Ishta muweppiqiyet qazinish  üchün qanchilik az ishleydighanliqingizni emes, belki qanchilik köp ishleydighanliqingizni köz aldingizgha keltürüng.

 

Qiliwatqan ishni emelge ashurush üchün köp ejir qilishqa toghra kélidu.
Qiliwatqan ishingiz tirishqa teyyarlan’ghan baghqa oxshaydu. Baghning  ishlirini jan köydürüp qilsingiz mol hosul alisiz, bolmisa quruq qol qalisiz. Elwette baghlarmu birbirige oxshimaydu, eslidila birbirige oxshimighan baghlarda ishligenler baghwenlerdur. Shundaq bir baghwenler barki ünümsiz Tupraqlardinmu mol hosul alalaydighan. Bular peqet  qizghinliq bilen ishlesh arqiliq  , mol darametni qolgha keltüridu. Yene bezibir baghwenler barki , shundaq ünümlük tupraqlardinmu héch bir darametke érishelméy, bu janijan tupraqlarni bashqilargha sétiwétishké mejbur bolidu.
 
Zawutlarda we magazinlarda yuqiri ünümge érishelmeslikning sewebimu oxshashla ishlarni qiziqish bilen qilmay, yérim-yarta qaldurup qoyghanliqtindur.
Ish qilghanda estaqyidilliq sherttur .
Bashtila köngülshimestin qilin’ghan ishlarda payda yoq. Shuning üchünmu ishni bashlash bilenla u ish üchün munasiwetlik  herqandaq bir nersini depterge xatirilep ménging.
Qilmaqchi bolghan ishingizni pütün yolliri bilen tehlil qiling.
Eqlingiz we mentiqingizde u ish toghriliq bilmeydighan héchqandaq bir nuqta qalmisun.
Ishingiz bilen dost bolung, chünki bu muweppeqiyet qazinishning achquchidur. Eksiche bolghanda meghlubiyetke uchraysiz.
Bir ish   üchün qanchilik az ishleydighanliqingizni emes, belki qanchilik köp ishleydighanliqingizni köz aldingizgha kéltürüng. Ghayingizni köp ejir qilish arqiliqla emelge ashuralaysiz.
Bashqa-bashqa ishlar bilen waqtingizni israp qilghan bolsingiz, bumu bir ish qilghanliq hésablinidu. Bu ishlarni eng yaxshi shekilde öginiwélishqa tirishing.
 
Ötkende manga bir yash xet arqiliq bu soalni soridi: «Bu 10 yil ichide , 27 qétim her xil ishlarni qilip baqqinimgha qarap, manga hazir qandaq bir ishni qilishni tewsiye qilisiz?»
Méning bergen jawabim bekmu addi we shu idi:«Eng axirida qilghan ishingizgha mehkem ésilip, uni pishshiq üginishke bashlang……»
Bu yash, ömride bir qétim bolsimu , qilghan ishida meqsidi éniq bolmighanliqi üchün, netijige érishelmigen we 27  ish bergüchi uni yolgha sélip qoyushtin  bashqa bir nersini qilip bérelmigen.
 
Qiliwatqan ishlarda, qanchilik az ishlep , maashimni  élishni dawamlashturimen  dep oylap olturghanning ornigha , yaxshi we estayidil ishlep, ishni aqsatmastin, halal teringiz bilen heqqingizni éling.
Birmunche ishlarda muweppeqiyet qazinalmasliqning  seweblirining biri : ishlarda tertiplik bir teshürüp-tetqiq qilishning bolmighanliqi, ishchilarning özi qiliwatqan ishi toghrisida bilimlirining yoqluqidindur.
Yéngi ishchilar ish bashlighanda , tertiplik halda terbiyelinishi we tekshürülüshi kérek; Bolmisa ular yéngi nersilerni öginishke tirishmastin, kona ishchilarni bezi nachar illetlirini asanla qobul qilip , zawutning ishlepchiqirishigha zor tesir yerküzidu. Bundaq bir mewqede bolush insapsizliqtur. Her hil sewebler bilen ishni her küni bir saet keynige sürgen ishchining ayliqidin 12% tutup qélish, omumiy mehsulatni ashurushqa paydiliq.
Ishingizni qiliwatqanda uni kichik ish dep bilgendin köre, qiliwatqan ishingizning ehmiyitini nahayiti chong dep bilip ishléng. Eng yaxshisi, hetta kichik bir ishni estayidil qilish arqiliq , u ishning qanchilik muhim bir ish ikenlikini ispatlang.
 
Dunyaning eng bay  we nami bar karxanichiliridin biri, bir polat zawutida az maashqa razi bolup sopurluq qilghan ikén. Eng  axirida , choqqini nishan qilghanliqi üchün bu zawutning xojayinigha aylan’ghan.
 
Qandaq ish bolushtin qét`iynezer ishqa kirishishning özi , putingizning birinchi pelempeyni dessigenlikini bildüridu. Bu chaghda yuqirigha qarap ilgirilimisingiz, buning pütün jawabkarliqi özingizde bolidu.
 
Qilghan ishingiz néme bolsa bolsun , eng axirida közge körün’gén bir netije mutleq bolidu.
Bu toghriliq birqanche misal bérey:

Ishni yaxshi qilidighan bir xizmetchi , xizmet qiliwatqan ornida bashliqining ishlirini yenggillitidu, xizmet ünümining yuqiriliqidin wezipini yaxshi orunlap , maashi ashidu.
 
Ishni yaxshi qilidighan közetchi, ishleydighan idariside külümsireydighan yüzi, chiqishqaqliqi bilen özini bashqilarning yaxshi körüshige muyesser qilsa, utuqliri bilen ishleydighan yéride hessidarlardin bolushi mumkin.
 
Ishini pakize we estayidil qilidighan bir eynek sürtküchi üchünmu tépilmaydighan pursetler bardur.
Ishni alahide qizghinliq bilen qilidighan Léfit ishchisi, yuqiri -töwén chiqip-chüshiwatqan kishilér bilen tonushup, özi üchün yéngi bir pursetlerni meydan’gha keltürüshi mumkin.
 
Ishini netijilik qilidighan bir magazindiki malsatquchi , xéridarlarni razi qilish arqiliq birmunche imkaniyetlerge érishidu
 
Ishini epchillik bilen qilidighan kütküchi , xéridarlar bilen dostluq ornitip, künlerning biride öz  aldigha birer Résturan échishi mumkin.
 
Yoluchilarni we seper qilishni yaxshi köridighan shopur, exlaqi , diqqet we muweppeqiyiti bilen shöhretke érishishi mumkin.
 
Namimizni eng yaxshi chiqiridighan özimizdur. Chünki qabiliyet, hüner wé terbiyening chéki yoqtur. Bularning hemmisini peqet özimiz üchün qilimiz.
Eger siz bir ishta  yüzde 50 nisbet bilen muweppeqiyet qazansingiz, yüzde 50 lik bir adem hesablinisiz. Inawitingiz érishken netijiliringiz bilén ölchinidu, buni peqet ésingizdin chiqarmang.

Ishligen yéringizdin chiqip ketméslik peqet sizning qolingizda. Buni wezipingizni eng yaxshi halette orundash bilen emelge ashurisiz.
 
2.Yalghuz ishingizni qilipla qanaetlinip qalmang
 
Yuqiri pellige chiqqanlarning hemmisining ghelibe qilishi yéngi bir ishni qilghanlardur.
Qiliwatqan ishingizni yaxshi ügen’gendin kéyin qandaq qilimen? Ishingizda yüzde yüz ghelibe qazinidighanliqingizni dadilliq bilen éytalaydighan bolushtin  bashqa siz üchün qilishqa tégishlik bashqa ish yoqmu?
Jezmen bar. Siz qilmaqchi bolghan herqaqndaq ishni xataliqsiz qilalisingiz, qilghan ishingiz netijilik bolghan bolsa we éliwatqan maashingizdin razi bolghan bolsingiz buning özi sizge yéterlik bolghan bolidu. Peqet men bu esirimni pellige yétishni arzu qilidighan, qizghin kishiler üchün yéziwatimen we bu esirimni birer organ üchün emes belki sizdek emgekchan kishiler üchün yazghanliqimdin, organ we idare qilghuchilarni razi qilidighan uqumlarning yéterlik emeslikinimu sözlep qoyay.
 
Insanlarning qiyinchiliqliri bulardur:
Qandaq qilsam yuqirigha chiqalaymen?
Yaxshi  bir xizmetni qilip , bu xizmette qandaq qilip netijige érisheleymen?
Yaki qiliwatqan ishimda qandaq qilip köp pul tapalaymen?
 
Chong zawutlarda ishleydighanlarning bir qismi, ish orunliridiki qaynam-tashqinliqtin özining aktipchanliqini toluq jariy qilduralmay, ish qilish qizghinliqi yoqqa chiqip, özlirini chong mashinilarning kichik bir parchisidek hés qilidu.
 
Bu jehette qilishqa tégishlik eng muhim ish , bu xeterlik idiyelerdin qutulush.
Ish ornida , karxanichilarning diqqitini jelp qilishning eng yaxshi chariliridin biri, u zawutning namida shu ishqa munasiwetlik bolghan bashqa bir qoshumche ishlarni qilip, xojayindin heq telep qilmay yardem qilish kérek. Bu qilghan ishliringiz bashliqliringizda nahayiti yaxshi tesir qozghaydu we sizge alahide bir yaxshi sharaitlarni yaritip bérishi mumkin.
Ish orningizning mudiri xojayin’gha: «ish ornimizda ishlewatqan ishchilardin biri bu axsham , 5 minutluq bosh waqtini ajritip yéngi kelgen sebdishigha , mashinini qandaq tazilashni ögütiwatidu, bu yashqa azraq köngül bölüp qoyayli chünki u nahayiti eqilliq balidek qilidu» déyishi mumkin.
Xojayinlar , ishchilarni bir wezipige teyinlesh üchün achqan yighinlarda , bu wezipige kimni teyinlésh toghrisida , muwapiq adem tapalmay köp waqitl ajratqanliqini uchratqan idim.
Ejeba qaysini bu wezipige qoyay? dégen soal daim jawabsiz qalatti. Sürüshtürüp yürüp sirtin alghan xizmetchiler bezide ishning höddisidin chiqalmaytti.
 
Éniqki, chong bir ish ornida ishlewatqan ishchilarning köpi qiliwatqan ishigha bolghan qiziqmasliq sewebliri asasen bir-birlirigé oxshash. Shuning üchün qiliwatqan ishidin azraq perqlinidighan bir ishta hünirini körsitelmeydu, u ishni qilishqa jasaret qilalmaydu. Hetta shundaq chong mashinilar ichide , ashu mashinilarning bir wéntisidek ghayip bolup kétidu.
Shübhisizki, özlirining bu halidin razi bomaydu. Waqitning ötüshi bilen , özlirige bolghan hörmetke érengsimeydu.
Közliri tamgha ésighliq turghan saette , qulaqlirini ishtin chüshüshke chélinildighan qongghuraqqa ding tutup turghan bu ishchilar , qongghuraq chélinishi bilenla qotandin qachqan kalidek sirtqa yügreydu.
Yaxshi bashqurulghan we ishchilarning ish heqqini yaxshi béridighan bir zawutta ishleydighan  ishchilar ishtin chüshkende bu xil qiliqlarni hergiz qilmaydu.
Méning  bashqurushumda ishleydighan qizlarning ish waqti saet 17.00 toshidu, lékin  tutush qilghan ishini qilip bolmay turup qaytmaydu, ishlar aldirash bolghan künliri 1-2 saet artuq ishliwétidu we  menmu téléfon arqiliq «ishliringlarni yighishturup qoyupla kétip qalmanglar » dep uqturup qoyimen.
Bu qizlarning qiliwatqan ishlirigha semimiy bolushining sewebliri, yamghurluq künliri we aldirash hepte axirlirida öylirige rahet qaytishi üchün yérim saet yaki bir saet burun qaytip kétishige ruxsét qilimen wé özüm yardemlishimen.
Bu hem karxana üchün hem ishchilar üchün paydiliq bir usul. Bundaq qilish méning burchumdur, chünki omumning paydisi üchün, ish ornimizdiki ishchilarning keypiyatini yaxshilash nahayiti muhimdur. Qattiq qollarche bashqurush usuli tüptin xata.
Ish hayatimdiki chaghlarda , eng muhim ishlardin biri islahatchi bolushumdur, yéngi-yéngi pikirlerni otturigha qoyushumdur.
 
Eng ésil karxanichi yéngi-yéngi mehsulatlarni bazargha salghanlar. Nishanigha yetkenlerning hemmisining ghelibisi bir yéngi shey’ilerni meydan’gha keltürüshide, yalghuz ish bilenla cheklinip qalmasliq lazim. Yéngi bir ishni qilalidingmu ? dégen soalgha jawab bérishide.
Peqet eng muhim bolghan nuqta ishni nahayiti yaxshi qilishning yollirini tépishida. Bu ishni özige yük qiliwélish emes , belki qizghinliq bilen qilip iqtisadiy ünümni yuqiri kötürüshte.
 
Bir ishchining peqetla unutmaydighan nuqtisi shuki : kim üchün, néme üchün  ishlisémmu bu yene özüm üchündur déyelishide. Mushu nuqtidin qiliwatqan ishni qanchilik yaxshi qilalisa shunchilik yaxshi qilishi kérek.
Her ishchining wezipisi, ish ornida mashinigha oxshash ishlesh bilenla cheklinip qalmay, belki pikir qilish heqqinimu qoghdash kérek.
Eng addiy bir ishta ishligen kishimu özining ishi bilen munasiwetlik bolghan chüshenchilirini otturigha qoyup , bir ishni oylighuchiligi bar bir adem ikenlikini ispatlash kérek.
Diqqét qilish, oylinish we pikir bérishimiz kérek. Bular  idarimizdin bekrek özimiz üchün paydiliq.
 
Éng dangliq karxanichilar hayatida addiy bir ishchi bolup, peqet wezipisidin sirt bashqa bir ishlarni qilish arqiliq, bashqilarning diqqitini qozghashtin bu netijilerge érishken.
Bügünki künde desmayisi milyartlar bolghan chong  sirketlerning xojayinliri, hayatida kichik birer katip bolup ish hayatini bashlighanliqini bilemsiz?
 
Bulardin misalgha biri: “Andrew Carnegi” burun Tömüryol télégrap idarisining télégraf xadimi idi. Bir etigini tömüryolda weqe yüz bériptu, uning wezipisi bolmisimu, buyruqlarni bérip , qazagha uchrighan poyizni ittérgüzüp, yolni échip tömür yolning normal qatnishigha kapalétlik qiptu. Bu nemunichiliq heriketliri qisqa bir waqit ichide tömüryol bashliqining diqqitini tartiptu, shuning bilen katta bir bay bolup qélishning hulini shu chaghda tikligen iken.
Diqqet qilishqa tégishlik bir nuqta shuki , ish qilghan waqtimizda , eskerlerge oxshash bashtin-axir intizamgha we buyruqqa boy sunushimiz kérek.
 Ishchiliq hayatimizda , ishlewatqan bashqa ishchilarning pikirliridin paydilinish we uni ishlitish imkanlirimiz bar.
Insanlar teleyning yardimi bilen yuqirigha chiqalmaydu, bu sewebtin teleyge köp ishinip kétish xata. Chünki u insanlarni emgek qilish iqtidarini ajizlashturup, ziyini köp bolidu.
Kichik chaghlirimda , yoldin yérim dollar tépiwalghan idim, kéyin nechche kün hetta heptigiche oxshash yoldin méngip dollar izdigen idim, eger buning üchün ajratqan waqtimni ishletken bolsam uningdin köp pul tapar idim.
Her insan tayinidighan eng chong küch, özige ishinishtur.
Muweppiqiyet qazan’ghan bir adem , ishning özini aldigha séliwélishigha yol qoymaydu. Eng muhimi yalghuz ishingizni qilipla qanaetlinip qalmang.
 
 
3.Qiliwatqan  ishingizning alahidilikini bilishingiz kérek.
 
Her insan öz xizmitini , meshghul boluwatqan ishini, köz boyamchiliq bilen qilmay  belki alahidiliklirini pishshiq öginishi kérek. Öginidighan nersiler mana bular. Gheywet, quruq gep we yaki hiyle-neyreng bilen ish pütmeydu.
Bir kesip igisi üchün , öz kespining ehli bolushi bilen üstünlükni igileshtinmu muhim ish bolmisa kérek. Buninggha qarshi kélidighan birer qanun-prinsip yoq. Shunga insan ögineleydighan herqandaq nersini öginish bilen mol tejribilerge ige bolidu.
Hemmimiz öginish iqtidarimizni , hayatimizdiki qiliwatqan ishlirimizda toluq jariy qildurmighanliqimizni , kirimimizni ashuralmasliqta, belgilik emeliy bilimlerni ögenmigenlikimizni bilimiz. Chünki emeliy bilim élish mektep hayatimizdin kéyin bashlinidu.
Men qiliwatqan ishimning A din Z gha qeder hemmisini nahayiti pishshiq bilimen  dégenlerning sözlirige ishenmeng , chünki mundaq sözligenler mangghan yollirini birqanche qedem méngipla boldi qilidu we yer yüzidiki qilghan ishlirini béshidin axirighiche bilidighan insanlar barmaq bilen sanighuchilik. Chünki insanlar bir nersini qanche ögen’genséri , bilmeydighan nersilirining shunché köp ikenlikini hés qilidu.
 
Bu shuninggha oxshaydu, insan bir ishta bir qedem basqandin kéyin hakawurlishidu we her ishni özüm bilimen dep hés qilip, ikkinchi qedemni basqanda , putlirini nege qoyushni bilmey  qéliwatqanliqini tuyidu. Üchinchi qedemde özining bilidighanliridin bilmeydighanlirining shunchilik köp ikenlikini bilip qalidu.
Ögenmékchi bolghan nersilirimizni kitablardin we tejribisi mol kishilerdin öginimiz. Bilimingizni sinap baqmaqchi bolghanlar daim:«buni qeyerdin ögendingiz? » dep soraydu.
 
Insanlarning meshghul boluwatqan ishlirigha qiziqmasliqi , köngülshimesliki nahayiti ghelite bir ehwal. Bu xil ehwal satquchilarning sétiwatqan mallirining süpiti toghrisida héchqandaq bir uqumgha ige bolmighinidek, bu tiptiki kishiler özi ishlewatqan mashinining alahidilikini öginishkimu hewes qilmaydu.
Magazinlarda ishlewatqan satquchilarning köpi, sétiwatqan mallirining peqet bahasinila yadliwalghan, u mal toghrisida héchwandaq  bir uchur birelmey  sodini chüshürüwétidu. Bularni ispatlimaqchi bolsingiz magazin’gha bérip  satquchi xadimdin: bu ikki chapanning qandaq perqi bar ? dep sorisingiz, érishidighan jawabingiz, buning bahasi 50 dollar, buning 60 dollar arisida 10 dollar pérq bar dép jawab béridu. Chünki u satquchining bu chapan toghriliq bilidighini shunchilik.
Bahasinighu bilduq , buning qaysi yaxshi dep sorisingiz, sizge bir malning yaxshi bolushi üchün kéreklik bolghan 10 sewebtin aran birini teslikte dep béreleydu. Bu xil ehwalda u satquchini xijil qilishtin bashqa bir ish qalmaydu.
Satquchilarning eng ünümlük qorali, bahani eng axirqi orun’gha qoyushtur, chünki bahasini derhal deydighan mal eng erzan bolghan maldur, yeni bahasidin bashqa bir xéridarlarni jelp qilghudek yéri yoq.
 
Süpetlik malni satqanda aldi bilen malning heqiqiy artuqchiliqini sözlep, xéridarmu bu malni maxtighandin kéyin , andin bahasini éytish kérek. Xéridarlargha malning artuqchiliqini birqanche söz bilen chüshendürüshimiz kérek. Artuqchiliqini sözlimeydighan’gha héchqandaq asasimiz yoq.
 
Meshhur soda sanaetchi M.Selfridi:«Soda sariyimda 250 ming türlük mal bar, bularning her türi bir ademni risqi bilen teminleydu» dep qiliwatqan ishining artuqchiliqlirini bilishning qanchilik muhimliqini chüshéndürüp ötken.
 
Dunyaning eng bay sodigerliridin biri bolghan John Wanamaker qol astidiki 80 söbe sirkitining herbiri üchün birdin kitab hazirlap, shirket xadimlirining bu kitabni oqup bilishini sert qilip, bu 17000  ishchi ishleydighan zawutlarning qurulushigha asasi seweblerning biri bolghanliqini chüshendürüp ötkenidi.
 
Ziyaret qilghan soda yermenkiliride , qolidin ish kélidighan satquchilarning bu yermenkilerni alahide janlandurghanliqini körimiz. Chünki bu yerde xéridarlar sorighan her bir soaligha  nahayiti yaxshi qanaetlinerlik jawab alalighanliqidin razi bolushidu.
 
Aptomobil körgezmiliride, özi kespini pishshiq bilidighan xizmetchilerni körisiz, ularning tejribiliridin we eqilliqliqidin heyran qalisiz. Chünki sizge, aptomobil bilimliri toghrisida yéngi-yéngi uchurlarni béridu.
 
Soda saraylirida sétiliwatqan mallarning türlirini bilidighan we bu bilimliri bilen hörmetke sazawer bolghan satquchilarni körimiz.
 
Misal, adem wujuduning pütün alahidilikini bilmekchi bolsingiz Anatomiye oqughan bir mashinichi sizning aldingizgha kélip chüshendürüp qoysa yaki sétiwatqan kitablirining néminilerni teswirlep yézilghanliqini bilidighan we bu kitablarni  qandaq türlerge ayrishni bilidighan kitabchi sizni heyran qaldurup qoyar. Bu xildiki insanlar az we asan yétishmeydu.
 
Insanlar qiliwatqan ishlirigha köngül bölmeslikige héchqandaq  bir seweb yoqtur.
Bir idarining katipi xatire depter tutush arqiliq eng yaxshi nersilerni öginiwalidu. Bu bir nahayiti yaxshi adet. Eger katip pütün küchi bilen qiliwatqan xizmitini yaxshi ögenmise  taghning baghrida qalidu, taghning choqqisigha chiqish üchün köp ejir qilishqa toghra kmlidu.
 
Bir shaqchi qanunlardin xewersiz bolsa , bu saqchi bu qanunlarni ögenmeslikke néme sewebchi? eger shundaq bolidighan bolsa saqchi yérim kilométir  uyaqtiki kochinimu tonumasliqi mumkin. Shuning üchün saqchi xadimlar daim tirishishi, hetta kishilerning turqigha qarapla ularning ehwalini biliwalidighan bolushi lazim.
 
Neshriyatchi daim qeghez bilen hepilishidu, metbuatchiliq jem’iyet tereqqiyatini ilgiri süridighan, edebiyat-sen’etni yüksek pellige kötüridighan bir kesip. Bu kesip shundaq tereqqi qilghan bolsimu, epsuski bezi neshriyatchilar hérip katoligini échishtinmu érinidu.
 
Usta bolghan bir adem buyruq bérishni, mashinilarni tekshürüshni bilse kupaye qilmaydu , ishchilarni bashqurushnimu öginishi kérek. Bularni ögenmeslikke néme seweb bar? wezipini eng yaxshi shekilde orundimaq mehsulatni ashuridu.
 
Eger eqilni ishlitip qolidiki sharaitlardin paydilansa  nahayiti yaxshi pursetlerge ériship özige we etrapidikilerge payda yetküzidu.
 
Ashpez usta her türlük yémekliklerdin yéngi bir lezzetke ige taamlarni pishurushi kérek, bolupmu  ashpezlerning köpi ozuqluqlarning terkibidiki maddilarning alahidilikini öginishke peqetla qiziqmaydu. Eger ögen’gen bolsa buninggha néme kétetti? bularni öginishke tirishqan bolsa idi, pishurghan tamaqliri hem lezetlik hem quwwetlik hemde körkem bolatti.
 
Bir doppichi qiz rengler otturisidiki maslishishchanliqni bilgen bolsa , xéridarlargha eng yéqin yardemde bolup , tijariti yükselgen bolar idi. Qisqisi her ishta maharetni ashurup , bilimini ashuridighan birmunche imkaniyetler mewjut. Eger jiddi we semimiy bolup, paydilinishqa bolidighan barliq imkaniyetlerdin eng yaxshi paydilansingiz tijaritingizni rawajlandurushning heqiqi yolini taptingiz dégen gep.
 
Misal : toqumichiliq hünerwenchilikde özgiche alahidilikke we terkiwi oxshimaydighan san-sanaqsiz yip türliri bar. Bir kishining bularning hemmisini bilish imkani yoq,  shunga bu sahening jelip qilish küchi we istiqbali bar. Hetta bu sahede köpligen nersiler téxiche keshp qilinmighan.
 
Xurum ishlesh hünerwenchilikide, kishilerning köpi pütün ömrini bu ishqa béghishlighan we bu toghriliq otturahal bilimlerge ige bolghan bolsimu, bu ishning béshidin axirighiche bolghan nurghun nersilerni bilelmigen.
 
Yaghachchiliqta , xémiklar yumshaq yaghachlarni qattiqlash üchün ijat qilghan yéngi métotlarni burunqi kishiler xiyalighimu keltürelmigen bolghiytti. Shundaqlar yéngi ijadiyetlerde yaghachlardin qeghez we sun’iy yipek ishlep chiqirishning emeliy yolini bilip boldi.
 
Déhqanchiliqta ximiyiwi oghutlardin paydilinip yerlerdin alidighan yilliq hosulni ikki-üch hesse ashurushning mumkinchiliki boldi. Shunga bu ishlarda charchap qattiq emgek qilghandin köprek kallini ishlitip ilim-pen’ge tayan’ghan yaxshi.
 
Her kespke, hér hünerge ilim-penni tedbiqlash tamamen mumkin. Chünki pen – téxnika tetqiqatchisi, herqandaq ishni qilishta téxnikigha tayinish kérek. Buninggha oqushla shert  emes, téxnika  tekshürüp tetqiq qilghuchi herqandaq bir kishidur. Tupraqtiki qurutlar bilen 16 yil hepileshken Darwin bular toghrisida bitaplar yazghanidi.
 
Hemmimiz qiliwatqan ishlirimizgha ishtiyaq baghlap, keng-dairilik bilimlerni igilep, axirqi pellige yétishimiz kérek. Bu özimizning inawiti, menpeitimiz we yuqirigha örlishimiz üchün muhimdur. Qiliwatqan ishimizgha heqiqiy ishtiyaq baghlap , bizdin soralghan soallargha toghra jawab béridighan bolghiche bilimimizni ashurup méngishimiz kérek. Bular menpeitimiz üchün özimizde yétildürüshke tégishlik eng yaxshi adet.
 

 


 

  1. Ish orningizdikiler bilen dosluq ornutung.

 

Ish orningizda eng yaxshi kishi kim ? Dep bahalash ilip barsa siz qanche awazgha iréshesiz? Engköp awaz alghan 3 kishi ichige kérelesizmu? „ bir insanning hayattiki ghelbisi, jénazisigha chiqqan kishilerning  sani bilen ölchinilidu“ digen söz heqiqeten toghra éytilghan.

 

Her küni 8 saetni bille ötküzidighan ish ornungizdikilerni tonunimay qilishingiz mumkin emes. Chünki etigendin kechkiche bolghan arliqta qandaqla bolmisun ular bilen uchrishisiz. Bu seweptin ular bilen yaxshi ötushingiz, ulargha özingizni yaxshi körsitishingiz lazim.

 

Ish orningizdikiler bilen düshmenliship qalmasliq üchün qolingizdin kelgenni qiling. Bir munche kishilerning hayatta mewepiqiyetke irishelmesligi nimidin?, ish orundiki hizmetdashlirini özidin sowutqanlighi we düshmenliship qalghanlighidin.

 

Ish hayatingizning birinji künidila , sizge yéqinchiliq qilmighan hizmetdashliringizgha qarap ichingiz tit-tit bolidu. künlerning ötishi bilen, bezi hizmetdashliringizning nahayiti ghérip ikenligini chüshunup qalisiz. Kiyin ulargha burunqi ötken ishlarni sözlep birish arqiliq  , kishiler bilen chiqishalmaydighanlighini ispatlap bérisiz.

 

Men töt yil hizmet qilghan gézitxanida peqet birla dos tutalighantim. Buningdin men idaremdiki hizmetdashlirimning nahayiti ghérip bir kishiler ikenligini chüshengen idim. Yene bir nerse heqiqetki , mining ulardinmu beter gérip ikenligim, özemni ulargha yaxshi körguzelmigenligim idi ,men özemni söyundurushke sazawer qilghan bolsam bolatti.

 

Yashlighimda , musteqqil we yalghuz yashash mining birdin-bir mexsitim idi. Peqet béshimdin tejurbiler ötkendin kiyin, yalghuz yashashqa bir chek qoyushning kérekligini ügendim. Chünki, insan peqet yalghuzluq bilenla algha basalmayti.

 

Insan bashqilar bilen dost bolup, birlikte yashamaydighan bolghangha qeder ,yalghuzluqning pishwasi bolalmaydu. Eger Robenson Crusoe dek bolmaqchi bolsingiz, ya chölning otturisida yaki Déngiz arilida ishlisingiz bolidu. Bolmisa insanlarning arisida turup yalghuz yashash mumkin emes.

 

Bezi insanlar, shundaq köp ishchilar bar zawutlarda, yalghuz özila bardek yuruydu. Tonimaydighan biri yénigha yéqinlashsa ornudin derhal qupup özini qachiridu. Bundaq insalar ish ornida héchqandaq bir dos tutalmaydu.

Bundaq qilish pütünley xata. Insanlar bir-biri üchün yaralghan. At , ishttek haywanlar bilen dost bolushla kupaye qilmaydu. Dostsiz kishiler tenqit qilish emes, belki hésdashliq qilidighan kishilirimiz.Chünki ular qorunup yuruydu. tartinchaqliq, qorunush nahayiti  nachar bir eyip bolghachqa uni tézginlesh lazim.

 

Emeliyette qorunup yashaydighan kishi, hizmet hayatida algha basalmaydu. Shuning üchünmu qorunush kemterliktek bir artuqchiliq emes. peqet we peqetla insan üchün azaptur. Qorunup, sözléydighan yerde sözlimeslik bir ishni qilanmighanliqtin ibaret.

 

Qorunush  , insanning tepekkur qilish iqtidarini ajislashturup, bu seweptin insanlar keynige chikinidu. bu qusur bolsa zimastandiki qar uchqunlirigha oxshaydu. Buning sewebidin til tonglaydu, insan iqtidarini yoqutidu. Sewir, chidamliq we mustekkem irade bilen bu eyiptin qutulush  kirek.

 

Isan özini her kishidin üstün tutishi, qorunushtinmu bekrek xatadur, bundaq qilisa insan düshminni köpeytiwalidu.

Bir ishqa kérgen chaghda, bashqilarni töwen körup, özingizni ustun tutsingiz yahayiti xata we xeterlik. Ustun bolghan halettimu yenila bundaq qilmaslighiz lazim. chünki deslepki qedemdila nachar tesir birip,bashqilarning nepritige qalisiz. Dostsiz qilip, yétimsiraysiz.

 

Ichingizde nepret we öchmenlik emes belki söygü we dostluqni yétildurushingiz lazim. Bashqilarning kemchilik tereplirini körgendin köre yaxshi tereplirini körushke térishing. Xeqning xatalighini izdesh, xataliqning eng chongi.

Bashqilarni teghdirlep, yaxshi teripini mueyenleshturush, qizghanchaqliqtin köp yaxshi. Qizghanchaqliq bolsa  chüshkünlik we dötlukning alamiti.

 

Dunyada boliwatqan naheqchilik bek köp. Tuzutushke toghra kélidighan birmunche ishlar bar. Bularni tuzutushning yoli qizghanchaqliq we düshmenlik qilish emes, belki özara kélishish rohini küchlendursh kirek. Sundaqla qizghanchaqliq we düshmenlikke tayinip qilidighan herqandaq ishtin saqlinishingiz lazim.

 

Ya birlirining bayliqlirining köpligige qizghanmaymiz, ya birlirining kembeghellikidin kemsitmeymiz. Kishilerning tashqi dunyasigha emes ichki dunyasigha qaraymiz.

közliringizdiki qara köz eynekni éliwitip, aq köngul we toghra-dürus insanlarni körush seripige ige bolung.

 

Yaxshi roman we operalarning eng ünumlük paydisi, kishilerge  yaxshiliq qilishni ügetkenligide.

Misal: ataqliq yazghuchi Locke „Méhri-shepqetlik Abdal“ namliq esiride , kemsitishke üchrighan kishilerge tayinip, ijadchanliqning paydilirigha eriship, intayin muhim bir mezmunni shehirligen idi.

 

Heqiqi hayat sekniside bir kishlik adem bolush, kinolardiki pütün xéyali roman qérimanliridin ülge qilinghan idi. Egerchende kinolardiki artistlerge choqunup yurgendin, hizmetdashlirimizni yaxshi körup we ular bilen yaxshi ötushning özi  toghra idi.

 

1-Dunya soqushida , ish orunlunlarda qeqrimanlar meydangha kelgen idi. Birmunche yashlar , ishlirini tashlap eskerlikke kétip, meydilirige medallarni qadap qaytip kelgen . bundaq doslirining qéqrimanlighini burun oylapmu baqmighan dosliri heyran qalghan idi.

 

Démek biz insanlarni teshurup-tetqit qilidighan bolsaq , dunyadiki eng alhide bir tetqiqat témisi bolidighanlighini bilip qalimiz. Insanlarni tonighansiri yaxshi körup kitimiz. Chünki insan bilmeydighan, tonushmighan nersining düshmini. Etrapidikilirimizning köngul ichish paaliyetige , sayahatige, merikilirige qatniship ular bilen munasiwet qurung.

 

Sözlesh qabilyitingizni yétildurush üchün köp japa tartishingizgha toghra kilidu.buni kitaplar yaki üniversitlarda emes , belki emeli tejurbiler ügütidu. Tughma qabiliyitingiz bolmisa tirishish arqiliq yétildurisiz.

 

Söz, dünyagha hakimdur. Birmunche kesipler sözgila tayinidu, shung atilar „ Ighizingdin chiqqan yahshi soz aqar sugha ohshaydu, u qayaqqa aqsa, shu yerdin gul chichek ichilidu “ digen idi .

Küchluk insanlar  daim mulayim bolidu , sözni del jayida qaplashturup qilalaydighanla nahayiti bexitlik yashiyalaydu.

Öz awazingizni anglashtin qoruqmang. Ish hayatingizda sözning bek roli bar. Sözni ustuluq bilen qilidighan kishi itibar birishke we ustunlukke irishidu.

 

Qisqisi dosqa irishish, pulgha irishkendinmu beter paydiliq. Pul bezide asanla qolingizdin chiketken bilen dost undaq asasan ghayip bolmaydu.dosliringizning yardimi bilen pul tapalishingiz mumkin.

Peqet pulgha tayinip dost tutalmaysiz, hetta ghayip étishingiz mumkin.

 

Hayatta muwapiqiyet qazinishning  eng muhim amili, dost tutush.

Etrapimizdiki kishilerni dost tutushqa térishing. Insanlar dost tutmighanlighining zéyinni qérighanda bilidu. U chaghda ulgirelmeydu .

Birmunche nersilerge tewsiye bilen ige bolidu . Insanning küchi we iqtidari hemmige qadir kilemeydu. Muwapiqiyet bolsa bashqilarning bizge  beridighan bir midali buni biz doslirimizning yardimi bilen érishimiz.

 

Kishilerning pikirlirini eqlimizde ching tutayli. Pikirlerning hemmisi toghra bolmisimu likin insanlarni hayatta eng küchluk qilghan bular.bu küchning sayéside insanlar aldigha qarap ilgirleydu.

 

Bayliq we shökrettin  irishken netije bilen birlikte öz özingizni yétildurushke tirishchanlik körsiting. Shuning bilen birge salapetlik, merhemetlik we ochoq chiray yurushni ügünung.

 

Hayattiki xapiliq we boran-chapqunlar sizni qorqatmisun.

Dost tutushni  dawamlashturung. Chünki dost sizni sizdin qutqazghuchidur!

 

5.Ustingizge alidighan wezipini  arturung

 

Jasaret, Ghelbige bashlashtighan bir-bir söz. Qandaq bir ishni qilishtin qet`i nezer jasaretlik bolung.

Ustingizge aldighan wezipiti arturishqa tirishing, qorqanchaq insanlar tedbirlik we bixeter yashaydu dep xéyalingizghimu kelturup qoymang. Qorqanchaqlar hayattin lezzet alalmaydu. Müshkul ishlarni bashqa echiqqan kishilerning irishkenliri dosluqlardin mehrum qalghanlar.

 

Yéngidin ishqa kirgen birmunche kishiler , bu künning tukgenligidin hoshal bolup öylirige qaytidu

we sorighanlargha „ Xudagha shükri, bekmu asan ish iken !“ deydu.

Bu söz , algha bisishni xalimaydighan , meghlubiyetke namzat bolghan kishilerning deydighan sözi bolup, dunyadiki eng tehlikilik sözlerning biri.

 

Bu xildiki insanlar az ishlep, köp qazinishni oylaydu. Bundaq  idiye insanni muwapiqiyetke bashlimaydu. Dunyada buningdinmu beter bir xata chüshenche bolmisa kirek.

 

„Xudagha shükri , bekmu asan bir ish iken ! „ digen sözni deydighan bir yashning ishliri bilen munasiwetlik bir pütün  pelsepesining yoqlighi sewebidin bu külfetni murisidiki yüktek köturup yüruydu. Eger özige ejdadidin bire miras qalghan bolsa idi , bir ishqa qolinimu tekkuzmestin, ishsiz, zeiplikte yashighan bolatti.

Uning chüshenmeydighan nersisi, ishning hayatta eng yaxshi bir dost ikenligi. yene chüshenmeydighan bir noqtisi, ishsiz insanlarning hayatta inawitining yoqlighi we parazit qurutlardek yashaydighanlighi.

 

Dunyada eng bexitsiz kishi , nime ish qilishni tapalmighan kishi. Bu xildiki insanlar hayatta chüshkunlik, kirizis ichide we köp waqitlarda özini ölturwilishni oylap yurgenlerdur.

 

Eger bu türdiki kishiler bay bir kishiler bolup qalghan bolsa , bexitsizlikini her waqit  hés qilghanlighidin bir yéride turalmay daim sayahet qilar idi.

 

Mundaq bir meshhur söz bar: “Hichbir here , képinekke hewes qilmaydu. Chünki képinekning ömri qisqa hem heselmu chiqiralmaydu“. Peqet yashlarning köpi ishsiz-küchsiz, bir yerdin bir yerge qonup yurgen képineklerge hewes bilen qaraydu. Bu qiliqlirining xata ikenligini kiyin chüshunidu.

 

Qilghan ishini nepret bilen bashlighan kishi  peqet  horunluq qilmaychu dep ,  Toshqanlardek yashaydu. Emma pütün ghem-qayghusi horunluq bilen yashighanliqida. Bu xil ghem-qayghular insangha peyda yetkuzmey belki birmunche ziyanlarning kilip chiqishigha sewep bolidu.

 

Bu türdiki insanlar özilirining bu hil exwalini özgertmise , haraqkeshlik we yaki zeherlik chikimlik chikishke bashlar. Chünki insanlar , ghem-qayghulirini untush üchün haraq ichidu, kallisini ishletmestin chüshkunliship zeherlik chékimlik chikidu, hayatliq  ular üchün pütmes-tügümes bir yuk bolup körilidu.

 

Ishingiz, bashpanaliq téleydighan bir ghilwet yer, yoshurundighan bir öngkur emes. Ishingizda, hich kimge körulmestin uyqumu uxlimastin ishleydighan kichidiki kuzetchilerdek qilmang.bundaq hayatingizda bir qedemmu ilgirlimestin ötkuzushingiz zadi  nimidin.

Bundaq oylaydighan insanlar bir chette turup, jawapkarliqni ustige ilishni xalimaydu. Ügengen nersiliri asan , özliri üchün yeterlik ikenligini deydu.

Misal: Mérsidis fabrikalirida , bay bolushning imkanliri köp bolishigha qarimay , bu türdiki insanlar yalghuz bir ish bilenle qanaetlinip, oxshash ishni tekrar qilip yuruydu. Hetta Gurp bashliq bolushtinmu qorqudu.

 

Bundaq qorqaq qanaetchan insanlarning, Muwepiqiyet qazinalmaslighi nimidin. Shu bir heqiqetki , hayatta muwepiqiyet qazanghan insanlarning köpi jessur insanlar idi. Qorqanchaq bolmastin… ish hayatimizda jesur bolup, algha ilgérlep , choqqigha chiqishimiz kirek.

 

Dunyada eng bay Karhanichilardin biri bolghan Uoyd, kérimini ,bashqilarning jasaritini sétiwilish arqiliq saqlap turwatidu. Paraxut igiliri, Paraxutlarning paydisining az bir qismigha ularni sughurtaliq qilidu. 265 yil ichide qet`i ziyan tartmay  we Engiliye Bankasigha qerzini ötep   ishenchiligini körsetken idi. Köp insanlar bundaq qilishning paydisini chüshunelmeydu.

 

Bizning  köngul bölidighan kishilirimiz parazitlar emes , meniwi küchke ige bolghan, qabiliyetlirini dawamliq ashurushni oylaydighan  kishiler.

 

Andrew Carnegie ning 1600 kütüpxana quralishining sewebi nime, özige yardémi bolidighan ish  üchün qolidin kelgenni qilghinini  körmigiche , hich bir yashqa yardem qilmighanlighida. Chünki u, oqush we ügünushni oylighanlargha yardem qilishni mexset qilghan idi.

 

Parazit bolghan kimlerning bextini özining sewenligidin körmesligi bashtin axirghiche bolghan xata bir shüchenchidur.

Emeliyette . Bexitlik bolushning birmunche türliri bar. Kéchidiki kuzetchining öyge kirip  uxlash bilen irishken bexti bilen  Dünyadiki eng téz Paraxut Kapitanining bextiyarliqi birbiridin periqliq.

 

Dunyada hichkim 12 chong magazini we 17 ming ishchisi bolghan John Wanamaker chilik bexitlik bolalmaydu. Jawapkarliqni üstige élishni yaxshi körushtin bashqa hayatni söyup turup  yashighan bu kishi 84 yashida alemdin ötken idi.

 

Anilarning mesulyiti eng chong bolup buni peqet Anilar özila orunliyalaydu. Normal her bir ayal üchün hayattiki eng chong jaza bala yuzu körmesliktur.

Dimek bulardin , mesulyetning hayatta insanlargha eng yéqin bir dost ikenligini bilimiz. Ishlirimizda ghelbige irishkensiri xoshallighimiz éship mangidu.

 

Zöruriyetler bizni oylinishqa yéteklep, bizning küchimiz we iqtidarimizning yuquri ikenligini hés qilghuzidu. bu hil exwal emeli küchimizni , insanalrni bashqurush qabiliyitimizni ashurdu. Bu oqush arqiliq emes, bir shni qilish arqiliq qolgha kélidu. Bu arqiliq iradimiz tawlinip,qarar birishimiz asanlishidu. Axirda özimizge éshinidighan  insanlardin bolup chiqimiz.

 

Algha ilgirlep we bashqilardin téximu köp kérimge  ige bolushimizning sirri, özimizge ishinip, toghra qarargha ige bolushimizda. bu bizning iqtisadi mesilimizni hel qilidu. Pellini közlisek, ishlirimiz algha bésidu. Hayatta Muwapiqiyet qazanghan insanlarning köpi bushundaq yükselgen idi.

Dunyaning heme yerliride köp yaxshi körush we hörmetke sazawer bolghan kishilerning mesulyiti bilen ishlar yurguzilidu.

Undaqta bizning wezipimiz,  mesulyitimiz ashurup ularning digen yéridi chiqish. Közlirimizni saetke, qulaqlirimizni zuwanikke ding tutup turidighan ishchilardin peqet bolup qalmaslighimiz kirek. Insanlargha  muwapiqiyet qazanghan ishigha  qarap baha bérishimiz kirek. Emgek insanni ölcheydu.

 

Elbert Hubbard ning „Garciagha Xet“ namliq eseri milyonlarche sétilghan idi.

Garcia, Küba inqilawining lédiri idi . Küba ormanliqlirining birige mukuniwalghanda , hichkim uning nede ikenligini bilmeyti. Düshmenler uni tutup bergenlerge nahayiti chong bir mukapat

bermekchi bolghan idi.

Amérkidin Garciayagha bir het ewetish kirek idi. Hetni ewetish üchün , özige ishinishte dang chiqarghan yash bir ishchini chaqirip, hetni Garciagha yetkuzush wezipisi birilgen idi.

Yash yigit hichbir soal sorimastin , Kübagha ketip, Garciayani tépip, hetni tapshurup bergen.

Uning bu ishni emelge ashurushi özini bayliqqa irishturgendin bashqa yene uni dunyadiki eng qeqriman kishilerdin birige aylandurdi. Elbert Hubbard  uninggha layiq ölmes bir namgha érishti.

 

Ish hayatingizda hüküm suridighan heqiqi roh mana mashu roh yeni tewekkulluk we jasaret rohidur. Ishingizda bu rohning uchqunidin yanghin chiqiralaysiz. Buning usuli köz aldingizdiki wezipiliringizni ashurush.

Sap qéyin bolghan ishlarni tallap qiling. Chünki éliklerning eng lezzetlikliri eng qattiq söngekte bolidu. Shexsen özingiz algha basmaqchi bolsingiz,  hichkim siz bilen iytiship olturmaydu, tirishmisingiz algha basalmaysiz.

 

Herbir purset we imkan yéngi bir mesulyet demektur. Herbir ötken kün qoldin ketken pursetler bilen tolghan . Pursetler qoldin bérip qoymang, pursettin ching tutup qedri-qimmitini biling.

 

Yetilgen kishiler ta baliliq waqliridek ishlarni qilip yuruydu bu bir ichinishliq heqiqet. Bular chong bolup qalghinigha qarimay bashqilarning yéteklishini, özige yardem qilishni kutidu. Bular héch algha basalmay bir izdila toxtap qalidu.

Bu türdiki insanlarning eqli we iqtidari 8 yashtiki ballardek. Ya bashqilarning yardimi bilenla yashaydu ya Télemchilik qilidu. Chünki ularda oghurluq qilish üchünmu jasaret yoq . Bu türdiki insanlar jemiyetning eng üstin tebiqisidimi, eng töwen tebiqisidimu tépilidu.

 

Bular bir derexni quchaqlap  yuqurigha yamashqanlargha oxshaydu, bular hem yamashqan derexni hem ozini nabut qilidu.

 

  1. Darametni ashurung

 

Herqandaq bir ish orunning eng chong ghémi sermayini köpeytip, küchini ashurush. Bu herkim üchün paydiliq. Peqet sermayining artishi bilen ,

Karxanining hayati küchi éship  ishchilarning maashni artidu. Bügen 18 yashtiki ish izdep yürgen bir yash boghan bolsam , sermayisi köp bir yerge ishqa kiretim, chünki sermayisi köp bolghan yerler kapaletke ige bolidu.

 

Eger alahide bir ishta ishlisingiz, sizge layiqida bir ayliq  bérilidu. eger ishta sap bir payda  bolmisa bu Karxana  mangmaydu.

Her ish orunda isimléri „qizil qelem“ bilen yézilghan ishchilar bar we bulargha bérilgen ayliq ziyanning ornida berilidighan ayliq. Bular axiri ishtin chiqirilidu.

Bu seweptin ishchilar, salametlikke bolghan zéyinini ölchem qilip ayliq alidu. Misal: Kömur kanda ishligen ishchi bilen Déngizda béliq tutquchi hayatini heterge atqanlighi üchün alidighan ayliqliri yuquri bolush kirek digen tereptari men.  

Peqet kömurchi bilen béliqchining ayliqlirining ösushige tosqunluq bolidighan sewep bu mexsulatlarning qimmet bahada sétilmaydighanlighida . Chünki helq mejbur qalmisa bularni almaydu.

 

Herqandaq Zawut ishlepchiqiriwatqan towarning bahasi ya réqabet yoli yaki qanungha asasen we yaki helqning éhtiyajigha asasen bekitilidu. Ishchilarning ayliqlirimu bu towarning sétilip yaratqan qimmitige asasen bolidu. Bu seweptin her bir ishchi daramet teqsimatigha ortaq bolghangha oxshaydu.

 

Karxanining hayati, sermayigha emes, ishchilarning payda yetküzgüchi bolushi bilen baghliq. Payda yaratmighan birsige ayliqmu birilmeydu. Bir ish orunda ishligen kishi , yalghuz jismani we eqli küchni  serip qilghuchi bolup qalmay belki yene ishqa ait pütün eshyalarni hazirlighuchidur.

Ishlepchiqirishta insan emgigining yénida mashinning yardimini inkar qilamaydu.

 

Ish yerlirining kérasi, tok, su ….baj qatarliq chéqimlar bar. Bu ish xérajetsiz pütmeydu. Chünki mal özini özi satmaydu.

 

Bularning yénida zéyan tartishmu bolidu. Hatta bir yalghuz zéyan , yillar boyuche qolgha kelturgen paydini tügütishi mumkin. Qerz bolush, devalishish, qazalar, bahalarning chüshushi qatarliqlar hésap-kitap qilidighan nuqtilar.

Idealislar, qeghez yüzige bularning hesawini qilmay yazidu, peqet payda bilen zéyan ikkisining qérindash ikenligini chüshenmeydu.

Sodégerler; maashni, qerz ösumini, kirani, rasqutlarni, zéyanlarni hésap-kitap qilghandin kiyin qolliri qupquruq qalghanlighini köridu.

 

Ish hayati memuri hizmetke oxshimaydu. Chünki memuri hizmette payda-zéyan muhim söz temisi bolmaydu.

Soda – Sanaetchiler zéyanni mejburi ustige élip ya az paydigha irishidu yaki palesh haletke chüshup qalidu.

Ish we tijarette eng ésil mexset sap paydini saqlap qilish. her Engilish Karxanisi eng axirda mejburi halda ikki yaqini bir yerge kelturidu.bu seweptin emgekchiler téximu köp kérimge ige bolush üchün yaxshi ishlishi kirek.

 

Magazida ishleydighan hizmetchiler, ish ornida ishleydighan ishchilar  qilghan yaxshi ishliri bilen  , sap paydini ikki qatqa chiqirishi mumkin.Tertiplik we yaxshi ishlep, qilghan ishlirida zéyan tartishning aldini élishi mumkin.

 

Weziyet yamanlap, ishchilar ish tashlisa, buning bilen ish tashlighanlarni ishhtin boshutewetse, kélishmeslik yene shu ishchigha bolidu. buning bilen bu hildiki herketler qazanchigha ziyan salidu. Zapas ixtisat kemiyip, maashlar chüshidu.

Dünyada, ishchilarning turmushlirini tayinip, aran ötkuziwatqan ishni weyran qilishqa  urunghanlighidinmu yaman bashqa nime ish bar deysiz? Bu hildiki heriketlerning tereptari bolup sözligenler bilimsiz jahillardur.

 

Karl Maks ning köz qarishi boyiche ishchilar, ishlepchiqarghan mexsulatlarni tekrar sétip alidighan derijide maash alamaydu. Buning sewebi xojayinliq hoquq ishchilarning qolida bolmighanlighida. Idare qilghuchilar, bughaltérlar, satquchilar, hessedarlar we bashqilar ayrim tapshurdihan bajlarning hemmisi medeniyetlik döwlette yashawatqanlighimiz üchün ötulishke tigishlik nersiler.

 

Qandaqmu bashqisining salgha öyide kira tolep olturup turup nersilirini oghurlisun, ishlewatqan  fabrika yaki magazinda  oghurluq qilidighanlardin bolmaslighimz kirek.

 

Buning üchün ishlewatqan ornimizning sermayisining yuksilishini oylaydighan bolishimiz.ishlewatqan zawutimiz yéngi uskunlerni alsa, téximu köp réklam qilsa, sétishni artursa bu yerdiki qazanchimiz ashidu.

 

Méhnet bilen sermaye ikkisi birbiri bilen qérindashqa oxshash bolup, birlikte herket qilidu.

Orkistirda bille ishleydighan dumbaqchi  bilen sunaychi arasida zich maslishish bolghinidek , sermaye bilen méhnet arasidimu shundaq munasiwet bar. Bu seweptin ish ornimizgha pay qoshqandek ishleyli we qazanchi imkanlirimizni arturayli.

Köp pul tépip hörmetke sazawer bolushning birdin-bir chiqish yoli mana budur.

 

7.Dawamliq paydiliq kitaplarni oqup turung

 

Kitapning paydisini bashqa insanlardin téximu yaxshi bilidighan Carnegie, öz zamanisida 60 milyon font stérling(Engiliye puli) qazanghan we bu pulning yarimi bilen, herkimning paydilinishi üchün Kütupxana qurdurghan idi.

Meshghul boliwatqan ishingiz qandaq bir ish bolushtin qet`i nezer, ishingizni algha basturush üchün sizge yardemchi bolidighan nurghun Kitap bar. Oqushni bilgendin kiyin nadanliqta qilishqa sizning körsitidighan  hichqandaq bir banayingiz yoq. Hayatta insangha eng ziyan salidighan nerse qalaqliqtur(nadanliq). Qalaqliqtin qutulushning birdin – bir yoli oqushtur.

 

Yashlarning köpi toy qilghandin kiyin muhabetni, ishqa kirgendin kiyin ügünushni untuydu. Muhabetmu, bilimmu turmushning birqismi dep bilishimiz lazim.

Muhabetni untush sewebidin qanchilighan aililerde bexitning ornini bexitsizlik alghan. Peqet eng güzel yol, daim yashash, daim söyush, daim ügünush. Ügünushning eng ésil yoli, her waqit paydiliq bir Kitapni éliwilip bosh waqit chiqqanda derhal oqush.

 

Kitap bilen munasiwitini kesken adem muwapiqiyet qazinalmaydu. Chünki Kitapsiz hayat, qarghu, gas – gachidek yashighan bilen barawer. Peqet Kitapla pütün dunyagha hakim we siyasettinmu qudiretlik. Qanchilighan kabinétler(Hökumetni teshkil qilghan aparat) Kitapning iqtidaridin orunlirini boshatqan idi.

 

Insanlar Kitaptin medeniyetke ige bolidu. Newton „Principia“ digen kitawi bilen dunyani chüshunushni tégishturgen idi. Darwinning „ Haywan türlirining menbesi“ namliq kitawimu oxshashla tesir qozghighan .

 

Adam Smith „ Milletlerning baylighi“ namliq esiri bilen Engilislargha tijaret qanuniyetlirini ügetken idi. Pitt bu kitapni oqup Engiliye wezirlirining eng danglighi digen namgha irishken.

 

Faradaning 14 yashlirida Hémiye kitaplarni köturup yurgen chaghlirida, kimmu künlerning biride Engiliye Alimlirining rexpiri bolidighanlighini tesewur qilalayti?

 

Edison, mektep yüzi körmigen, peqet apisining oqughan  kitapliridin paydilinip dunyada eng zor muwapiqiyet qazanghuchi boldi.

 

Özimizning tejurbilirige tayinip bir nersilerni  ügünush bizge bek teske toxtaydu. Tejurbilirimiz yéterlik emes. Qaysi birimiz öz tejurbilirimizge tayinip elektrik, Hémiye, we Mati-matik ügüneleymiz?

 

Oqughan insan, yalghuz özining tejurbiliri bilen yétishmeydu, bashqilardinmu paydilinishimiz lazim. Buning sayiside estayidilliqni, sélishturushni, özleshturushni, ügengen bilimlerni emeliyette qollinishni ügünidu.

 

Bügünki künde tejurbe we pratikigha munasiwetlik kitaplar minglarche bar. Bulargha érishish bekmu asan.

Kütupxanilargha ige bolush bir hil alahidiliktur. Her heftide birtaldin kitap alsaq birqanche yildin kiyin yaxshi bir kütupxane quralaymiz.

 

Ügünushning eng yaxshi usuli, oqughan yerlerdiki muhim nuqtilar dep qaralghan yerlirige isharet qoyup mingish. Köpunchimiz gézit oqush üchün birmunche waxtimizni ajritimizyu ejaba Kitap oqushqa undaq köngul bölmeymiz. Gézit her kim üchün yézilghan. Gézitte muhim dep bilgen uchurlarni oqughandin kiyin qalghan yerlirige közliringizni yugertip qoysingizla bolidu.

 

Teshwiqatni asas qilip yazghan kitaplargha qulaq salmang. Peqet sayahet kitaplarni tijaretni mexset qilghan halda paydilansingiz bolidu. Shexsilerning terjimali yézilghan(Biyografi) kitaplarni qimmiti bolup bizge ilham bexish itidu. Emma yalghuz mediye shekilde yézilghan bolmaslighi kérek.

Romanlarda teswirlengen bash qeqrimanlarni heqiqi türmushtiki qeqrimanlardek  ela biling.

 

Kitap oqushtiki ghaye, yalghuz oqush üchün bolmastin belki u oqughan kitaptin paydilinish. Birmunche kishilerdek waqit ötkuzush üchünla kitap oqumang. Bu hem payda hem zéyan kelturidu. Kitap oqushtiki mexsitimiz mengimizni ötkurleshturush  üchün.

Mahéyettiki tüp mesile méngining iqtidarini ashurush. Eger  küchluklerni yéngish üchün paydilanmisaq, méngimizni hemme nerse bilen toldurwalghanning nime paydisi.

 

Bir kitap oqughandin kiyin ügen`gen nersilirimizni türmushimiz we ishlirimizda eksetturelisek, mexsetke yetken bolimiz. Kitap ghayimiz üchün xizmet qilishi kirek.

 

Edebiyat bilen munasiwetlik bolghan kitaplar medeniyet hésaplinidu. Emma bu yiterlik emes.

Insanning közliri kor bolmisila dunyadiki pütün bilimlerni ügünush  uning heqqi.

 

Bilishimiz kirekki; bilim, tepekkur we hésyat bilen qurulghan hayat, ajayip bir hayattur. Bular hemmiz üchün bir alemdur.

 

Eger körelisek we oquyalisaq, dunyadiki pütün kitaplar bizge ait. Mushu seweptin yalghuzchiliq tartmaymiz, qalaqliqta  yashimaymiz. Ghelbige irishelmesligimizge  hechqandaq bir bane sewep yoq. Mexsitimizni emelge ashurush oqushimizgha baghliq.

 

8.Ishingizni Köngulluk halgha kelturung

 

Bugünki künde birmunche emgek küchliri nahayiti rohsiz. Ishlardiki bu japa-musheqetni yéngi üchün ilmi ish qilish késhini söyundurudu.  Shundaq bir ishlar barki

peqet pishanidin ter aqquzmighiche pütmeydu. Bashqa hich bir nerse kargha kelmeydighan ishlar mana bular. Elbette bu ishlar bilen munasiwetlik téchnik we ilimge tayanip qilidighan chaghlar bir kün kilidu, hetta kömur kanliridimu bir küni ziyan we xeterdi qutulup ishleydighan chaghlar kilishige ishinimen.

 

Köp hallarda pütün ishchilar ish hayatida xata bir idiye we pikirlerde bolidu, bunimu bir az normal exwal dep qarishimiz kirek.

Köpumiz 14 bilen 18 yashlar arisida, kallimiz nurghunlighan qalaymiqan, pishmighan xéyallar bilen meshghul bolup, qilishqa bashlighan ishimizdin hozur alamaymiz. Oyun-tamasha ichide ötkuzgen künlirimizning ötup ketkenligini hés qilimiz. Halbuki buningdinmu chong bir hataliq yoq bolsa kirek.

 

Qiliwatqan ishimizda muwapiqiyetke irishish üchün uni oyungha oxshash qiziqturidighan halgha kelturishimiz kirek. Huddi kespi ten-herketchiler oyunlirini jiddi bir ishqa aylandurghandek bizmu ishimizni oyungha we ten-terbiyege aylanduralaymiz.

Ten-terbiye paaliyetliride bolghangha oxshash ishlepchiqirishtimu dostane riqabet imkanliri bar.

Musabiqe bilen küreshni tertipke sélip ilip birishimiz kirek. Boslar bilen ish birligi qurup, ular bilen birlikte bir kamanda qurup, hemmiz birlikte pütün küchimiz bilen ishlep bashqa kamandilarni yéngish üchün küresh qilishimz tamamen mumkin.

Musabiq her küni etigende ish bashlighanda bashlinidu. Shu kün axirlashqanda ghelbe qilghanlarning ish numurliri shu musabiqidiki urghan topliridur. Kamandining biridin ayrilip , bashqa bir kamandigha kérip, uning ghelbisini saqlap we ghelbisining ishishi bilen özimiz longqilargha irishimiz.

 

Ish dunyasida eng muwapiqiyet qazanghanlardin biri bolghan Sélfridgé: „ish ornidek ademni jelip qilidighan bir yer yoq „ digen idi. Chünki özi, ishni daim bir ten-terbiye dep bilip we ish hayati heqqide bir eser yézip uninggha „Roman“ dep nam bergen idi. Bu ademning muwapiqiyet qazinishidiki eng muhim amil bolsa ishida ozini bir Ten-herketchi dep bilgenligide. Buning netijisi bilen bir magzindin 30 magazinning igisige aylanghan idi.

 

Burun Engilis sodigerlirini „ tewekkulchi Sodigerler“ deyti. Chünki bu ademler tijaretni ichi séqilghan halda emes belki bir ten-terbiye, bir tewekkulchilik dep bilip ish hayatigha shundaq atlinatti. ularning bushundaq  ishlishi netijiside Engiliye pütün dunyaning soda bazirigha aylandi.

 

Yashlar ishleshni yaghuz pul tépish üchün dep chüshenmesligi kirek. Her insan hayatta turmushi üchün mutleqe pulgha muxtaj. Uning üchün ish orunliri pul tépishning vastesi dep taqetsizlik bilen pul tépishqa yugreydu. Ular üchün pul birinji, puldin bashqisi bikar. halbuki „emgek“ uqumi, pütün insanlar terepidin qilinghan ishlarda, özingizge tégishlik ishni emelge ashurush we ozingizning iqtidarini tereqqi qildurush. Ish orun  mutleqe bir ailédur. Emgek bilen dost bulup rahat bir halda yashash we bundaq yashash hayatning peyzini surush digenlik.

 

Eqilliq insanlar bundaq deydu:“Hayatta birmunche nersilar barki, puldin beter qimmetlik. Bulargha ige bolush üchün pul kirek.“  pul, kanséritqa kirish üchün ilinghan bilet. Pul tépish oylighanlirimizning bir qismini emelge ashurghuchi bir küch. Bexit bilen teley hayatnin bir sirri bolup, pul tépish we ghejleshning yollirini bilishimiz kirek.

 

Esirlerdin burun ishlar qullar teripin qilinilatti. U zamanlarda, mashinimu yoq idi. Technik tereqqiyatimu yoq idi. Ingénir we alim dek türluk ilim tetqiqatchilarmu yoq idi.

Emgekchiler mejbur qosaqni toyghuzush üchün ishleyti. Emek bir rahat bighishlaydighan we yaki ten-terbiye bolmaytin belki bir jaza we zulum idi.

 

Zamanimizda birmunche zérikishlik ishlar bar. Emma bu ishlarni zérikishlik halettin qutuldurushqa bolidu. Bizning bügün bu ishlarni zérikishlik körushimizdiki sewep bu ishlarni nahayiti nachar qanuniyet bilen qiliwatqanlighimizda.

Zérikishlikni yéngishning birdin-bir amali, qiliwatqan ishimizni qabiliyet we barliq amallar bilen bijéridighan yönulushni tépishimizda. Bular tetqit qilishqa tégishlik ishlardur. peqet bek az bir ishchilar bu jehettiki qabiliyetke ige.

Qiliwatqan ishimiz her kün qilidighan we hich tigishmeydighan ish bolsa qabiliyetni ashurushning yollirini oylap téping.

Misal: bir hefte ichide qanche qitim xata qilghanlighizni tetqit qilip xata qilip qoymasliqning yolirini tépip chiqishingiz kirek. Bularni tépip chiqqandin kiyin qiliwatqan ishni peyzingiz bilen qilghanlighingiz üchün belki maashingiz ösushi mumkin.

 

Qiliwatqan ishingizni qanchilik yaxshi qilsingiz, u ishta bilmingiz ashudu. Eger qiliwatqan ishingizda séqilsingiz  we waxtingiz asta ötken bolsa u ishni yaxshi qilmawatqanlingizdin shubilensingiz bolidu.

 

Her insan özi yaxshi bilidighan bir oyunni oynashni xalaydighanlighi toghra emesmu? Yeni bir oyunni ügünushke bashlighan chighingizda u oyun sizge zérikishlik körunmesmu?

Misal: Golf oyunni bashta körgen chighingizda, bumu oyunmu deysiz. Chünki bu nahayiti asta (qéyin ) bir oyun. Bizde hichqandaq bir hayajan qozghimaydu. Peqet bu oyunni ügengendin kiyin buning shunchilik bir jelip qilarliq bir oyun ikenligini itirap qilisiz.

 

Her ishchining zérikishini kelturup chiqarghan nerse, ademning méghisini tumandek qapliwalghan bir ishqa irengshimesliktur. Bu xil exwal bir rohi késelliktur. Bu xil exwal insan mengisini kardin chiqiridu. Bu shundaq bir késelki ademnimu perishan qilidu, ishinimu nabut qilidu.

Saqlinishqa kirek bolghan yene bir nerse,  hewes we hayajanning zerbige uchrishi we umutsizlikning roqqa tesir qilishi.

Bolupmu yashlar, ishni xata bashlap qoyghanliqtin bushundaq halgha chüshup qalidu we kelgusi istiqpalidin umudini uzudu. Halbuki ten-terbiyede körgunimizdek, uzun bir musabiqida, xataliq bilen bashlash bekmu chong bir mesile emes. Muhim bolghhan nerse axirqi ghelbe. Untumaslighimiz kirekki uzungha yugresh musabiqisida, bir hil  yugurgen tenherketchi bashta axirda yugursimu eng axirda birinjilikke irishishi mumkin.

 

Bir qétim Kristal Palas putbol kamandisi Bristol kamandisi bilen  oynighan musabiqiside,  15 minuttin kiyin 3 top yigenti. Mushundaq turup Kristal Palas kamandisining putbolchiliri rohini chüshurmey, eksiche téximu janliq yaxshi oynidi. Eng axirda 7 de 4  netije bilen qarshi terepni utiwaldi. Ular musabiqini nahayiti nachar bashlighanlighidin rohini chushurmidi, héris we qizghinliq bilen oynap  reqibini yengdi.

 

Tenherketchiler rohini, ishlewatqan ishimizgha tebbiqlisek, harghinliqning nime ikenligini bilmeymiz. chünki harghinliq, bedendin burun roqqa tesirini körsitidu. Harghinliq Bedenning ajizlishidin bekrek ,  méngining chéchilishidin kélip chiqidu.

Misal: bir bala bir kün keshkiche béliq tutush bilen meshghul bolsa, axsham öyge  dem alghan we rohluq halda qaytidu. Eger uninggha azraq otun toshughuzsingiz andin haridu.

Bir atning huy-peyli buzulghanda, buning bu qilighi kallisidin bolghan, yukidin emes.

 

Her ishta idéal bolishimiz, sizni jiddileshturmesliki we ghemge sep qoymaslighi kirek. Ésimizdin chiqarmaslighimz kirekki herqandaq ish biz oylighinimizdinmu ulugh we bek muhim .

 

Bir zawutta ishlepchiqirish ishchisi bolup ishlisek; bir mashinning aldida turup, qolighizni herket qilish bilenla kupaye qilmaydu. Bu ish, késish, chushurush, köturush , toshush bilenmu kupaye qilmaydu. Bu bir ishlepchiqirish emgigi.

 

Her nersini yaratqan sühpésiz Allahdur. Emma uning qulliri bolghan biz insanlar yéngi yéngi nersilerni meydangha keltureleymiz.

Ishlitiwatqan mashinlar, qolliniwatqan her türluk qoral-saymanlarni téximu keng dairide tétqit qilsaq we emeliyette qollansaq, ishlirimiz we qiliwatqan kespimiz bilen bolghan munasiwitimiz tehimu ashidu.

 

Bir soda-téjaret ishini alsaq : bu ishning özini, alahidiligi bilen her kimning nimige ihtiyji barlighini bilish lazim. Her kimning ihtiyajigha jawap tépishimizning özi bir hüner. Yer yüzide hich kim, bu hünerning pütün sirlirini bilemeydu. Bu hünerning mexsidi, insanlarni diqqitini qozghap , ularni herketke kelturush. Bu hüner bishidin axirghiche bir tenherket we tewekkulchiliktur.

 

Muxpirlargha nezer közimizni salidighan bolsaq , ular hewerni tépip, yézip we merkezge ewetip birishning özi her küni qilidighan tewekkulchiliktin bashqa bir nerse emes.

Yer sharida tézlik bilen qilidighan we eng köp jawapkarliqni telep qilidighan kesip belki Muxpirliq. Chünki Muxpirlar her küni gézitni yéngi hewerler bilen dolturishigha toghra kilidu.

 

Sughurtichiliqqa qaraydighan bolsaq, bu hizmetning mexsidi, ot apiti, ölum, yashanghanliqqa oxshash xeterlikke qarshi ishenchi ichide yashashqa kapaletlik qilish. Bu hizmetning qilidighan yaxshi ishliri, bashqa hayri-saxawet jemiyetlirining qiliwatqan hizmetliridin az emes. Chünki birmunche yétim-hésirlar, tullar we mejuruqlar istiqpalidin ensirmeydu. Yeni sughurtichiliq, jasaret, abroy we pulgha tayanghan paydiliq bir hizmettur.

 

Vexbilerni misal aldighan bolsaq , bu bir  yoqsul kishilerge we ali mektep oqughuchilargha yardem qilidighan  jemiyet ikenligini bilimiz.

 

Döwlet organlirigha qarap baqidighan bolsaq, bu xizmetni tenherketke aylandurush undaq asan emes. Chünki qeghez ustige san-sanaqlarni yézish, insanni hayajanliq bermeydu. bu idaréler bolsa pütün ishlarning merkizi, xata yerge yézilghan  bir san-sanaq , pütün hésawetlerni astin-ustin qiliwitidu. Buning üchün her idaridiki eng muhim mesile, xizmetni estayidilliq bilen qilish. Shunga bu xizmetni bir tenherketke aylandurush undaq asan emes. Peqet pütün zéhningizni xizmetke bergen asasta yaxshi qilishingiz lazim.

 

Köktatchiliq bilen shughullinidighan dixangha kelsek, bu ish tupraqni asas qilghan halda eng yuquri mexsulat élishni mexset qilghan. Dixan hawa  kilimatigha qarap tenherket sahasige kirgen bir tenherketchidur. Bu tenherkette bezide yéngidu, bezide unturidu. Buningda heter  muhim bolup musabiqige chüshkensiri küshuyup mangidu, hemde buning bilen aldighan hosulmu ashidu.

 

Siyaset ustidinmu bire ighiz gep qilayli: siyaset nime üchün mundaq séhirgerlik? Nime üchün bunchilik küchluk? Bir tenherket  mahiyitidin shundaqmu? Siyasetchiler tenherket  rohidin ayrilghan  waqitta, téshilip ketken bir shargha oxshash pare-pare  bolup tétilip kitidu.

 

Omumen qilip éytqanda hayat bir tenterbiye herkitidur. Biz buni mushundaq itirap qilishimiz we buningdin eng yuquri sewiye bilen unumluk paydilinishqa mejburmiz.

Bu oyunni qaydilirige uyghun halda axirghiche oynushimiz lazim. Bu yolda qolgha kilidighan birmunche ghelbiler bolghangha oxshash , bir munche meghlubiyetlermu bolidu.

Arimizda dunyagha bay bolupla tughulmighanlar , bu “ emgek tenherkiti” ni bir ömur dawamlashturidu.  Bexitlik, bexitsiz hemmimiz  sewiyelik bir hayatta yasaymiz. Oyunni qaydilirige boy sunmay oynisaq ömur boyi turmushning éghirchilighini tartip ölup kitimiz. Oyunni eng yaxshi shekilde oynishimiz kirek. Chünki hayatning menisi mana mushu.

Oyunda  qaydilerge boysunush , qaydilerni buzushtin yaxshi. Toghra oynash , oyunni buzghandin yaxshi. Pewet özimizni qoghdashni oylimay turup oyun oynashni bashlimayli.

 

Qolidin kelgenni qilghan ziyan tartmaydu. Chünki qiyamet-qiyimda janabi Alla, insanlardin nime qazanghanlighini, nime yoqatqanlighini we bu hayattiki oyunni qandaq oynighanlighini mutleqqe soraydu.

 

9.Salametlikke diqqet qiling

 

Salametlikni qoghdash üchün birinji qilidighan ish, wujudingizni bilishingiz we uni tonushingiz lazim. Chünki ademler özining wujudi bilen munasiwetlik bilimlerge ige bolghanliri nahayiti az.

Insanning bedini bir motorgha oxshaydu. Ozining wezipilirini orunlash üchün ichi bilen téshini pakiz tutushqa toghra kélidu. Bedendiki organlarning her birining ayrim-ayrim wezipiliri bar. Bu organlardin biresi buzulsa, uning ornigha qoyudighan zapas birsi yoq. Mushu seweptin méyip bolup qilishingiz mumkin.

 

Insanlar salametlikke diqqet qilishi lazim. Ishlesh, algha ilgérlesh we hizmet qilishni oylughan her bir adem salametligini qoghdashni bilishi we ügünushi lazim.

Salametligingiz yaxshi bolmisa, minglerche ademler qiliwatqan ishlarda arqida qalisiz. Xojayinlar bu exwalgha qarap „salametligingiz yaxshi bolsunde, u chaghda maashingizni östurimiz“ deydu.

 

Bügünki künde birmunche ademler, salametligige diqqet qilmaydu, bularni yarim saghlam ademler dep hesaplaymiz. Bular bedenning salametligining nime ikenligini bilmneydu. Qérish sewebidin ölidighanlar, omomi ölum nispitining aran 3% igenleydu, salametlikni qoghdashni bilmigenliktin öludighanlar 97% igenleydu. Bu xil exwal bizni nahayiti muhim bolghan bir emeliyet bilen teminleydu.

Herbir insan 65 yashqiche özining salametligini qoghdiyalaydu. Dangliq sodigerlerdin John Wanamaker 84 yashqiche yashighan bolup ömrining axirghiche ishligen. Glandstone 86 yashtimu Engiliyening bash weziri bolghan. 95 yashtiki bir Ingénirning ish ustilining aldida turup chirtoj sizghanlighini körgen men.

 

Insanning bedenide 200 ustixan, 400 dek muskul bar. Bularning hemmisi ömurtqini asas qilip orunlashqan. Ömurtqa ustixini 24 parchidin tuzulgen bolup bular bir élektronluq méghe torigha oxshash tutashqan.

 

Kallimizning ishlishini asanlashturidighan we uning tengpunglighini saqlaydighan 20 muskul bar. Omurtqining ishlishi bilen  tengpunglighini saqlaydighan muskullarning sani 144 kiche.

 

Ustixanlar adem balisi 20 yashqa kirguche qatidighanlighi üchün. Balilarni éghir emgek we ularni charchitishning özi toghra emes. Insanning bedinining eng küchluk bolidighan waxti 25 – 40 yash arlighida.

Ustixan janliq bolghan kichik hujehérlerdin meydangha kelgen.bu hujehérler osteoblastlar dep atilidu. Bulardin minglarchini bir retke tizsaq aran bir santimétir yerni igenleydu. Ustixan hundi bir here uwusigha oxshaydu. Her bir hujehérde milyonlarche here bar.

Ustixan hem küchluk hem yenggil hemde özini özi yasaydighan halette yaritilghan. Ustuxan; polat. Tömur we taxteylerdek maddilarning hemmisidin beter küch béridighan bir maddidur.

 

Muskul minglerche kichik silindérdin we her bir silindér bolsa  kichik qara we aq sharchilrdin tuzulgen. Bu silindérlar kingiyidu hem tariyidu. Bular bir nérwin ewetken buyruqqa asasen herket qilidu. Bu sharchilar qandaq qilip birlikte herket qilidighanlighini bügünge qeder bilemiduq. Bu tebietning sirliridin biridur.

Muskullar bolsa ustixangha oxshash konirmaydu, bular qanche herket qilsa, shunche küchlunup baridu.

Bir ademning küchi, bir atning küchining yettiden birige( 1 / 7 ) teng.eng küchluk bir ademning yaratqan rékordi bir at küchining yérimichili bolushi mumkin.

 

Pachaqlirimizgha kelsek, bir qedem bésish üchün, yarim sékunt ichide 54 dane muskul herketke kilidu. Pachaqlirimizgha bek ishinip ketmeyli. Chünki qazalarning köpi putlirimizning qéyip kétishidin yaki qayrilip kétishidin kilipm chiqidu.

 

Nérwinlar insanlarning bedinidiki elektronluq ménge séstimisigha oxshashdu. Pütün bedinimizge tarqalghan nérwin yolliri 300000 gha yétidu. insan bedinidiki pütün nérwinlar sani 180milyon, yalghuz közimizdiki nérwinlarning sani 18000.

Nérwinlarning wastisi bilen ewetilgen telegramlar sékunttigha 4 mile ( 1 mile = 1609 métér), yeni saetige 14400 mile suret bilen herket qilidu. Huddi elektronluq telegramgha oxshash.

Méngimizdin butimizgha bir buyruqni ewetse, buyruqning yétip birishi üchün sékuntning ikki yüzde birichili (1 / 200 ) waqit kitidu. Otqa tége – tegmes qolimiz yaki tekken yérimizning köyup qilishining sewebi budur.

 

Tére bedenning issiqliq hararitini saqlaydu. Bedendiki issiqliqning dörten üchi ( 3 / 4 )  tére töshukchiliridin chiqidu. Ter bedinimizni muzlitidu. Köp emgeg qilghan ademler normal térning 8 hessisini chiqiridu. Héch térlimeydighan adem salametlik tuqtisidin qarighanda saghlam digini bolmaydu.

 

Yurukimiz bir ömur herqandaq waqitta biz üchun soqulidu.. Yurugimiz kéche we künduz bir ömur saatige 4320 qétim soqidu. Olturghan waxtimizda minutigha pompilighan qan 5 litér, mangghan chaghda 20 litér bolidu.

 

Bedendiki néfit bolsa qénimizdin ibaret. Peqet bu néfit partlimay köyidu. Uning qandaq muskulni teshkil qilghanlighigha qarap baqidighan bolsaq buni bileleymiz. Biz buni „ Okspidasyon“ deymiz. Peqet buning nime ikenligini bilmeymiz. Muskullar qanchilik herket qilsa  qan uninggha shunchilik

téz kitidu. Bu bizning herket qilishimizning qanchilik muhim ikenligini körsitidu. Bundaq chaghda qan aylinip zeherlik we bedinimizdin chiqirishqa tigishlik bolghan maddilar yoqulidu.

 

Öpkimiz bir meshke oxshaydu. Qandiki kéreklik maddilar köyduruldu. Öpkide 6 milyongha yéqin hawa haltiliri bar bolup, tübérkolyuz kisili  öpkimizni asrap ishletmigenligimizdin kilip chiqidu.

 

Xulaslap éytqanda bedinimiz bir qan zawuti. Uzuqlutin qan hasil bolidu we sap hawa bilen sap bir haletke kilidu. Bedinimiz dukanlar we laboraturlar bilen tolghan bolup eng muhim laboratur jégerimiz. Chünki ozuqluqning sérnisi élip uningdin gösh, qan, ustixan we muskul qilish üchün yene sérne teyarlaydu.

 

Shuning üchünki insan vujudi héch toxtimastin ishleydighan motorgha oxshaydu shuning bilen birge héch öchup qalmay yénip turidighan bir mesh`elge oxshaydu. Paskina hawada yashap, vitaminsiz qalsaq mesh`elni par-par yanmaydighan halette körimiz. Melum bir waqit ötkendin kiyin, doxtur sizning kisel bolghanlighizni éytidu.

 

Bedinimz ochaqqa kömur étip yandurghan otlargha oxshaydu. Atidighan kömur nachar bolsa otning yanmaslighigha heyran qalmisaq bolidu.

Insaning bedini bir énérgiye membesi. Salametlikning qanuniyiti shundaq: énérgiye élish, énérgiye bérish. Bedinimizning turaqlighi üchün énérgiye alimiz shuning bilen birge énérgiye ajirtimiz.

 

Bir késelge gériptar bolushni toxtitiwaldighanlar bekmu az. Késel boldimu uni tartmastin bashqa amal yoq. Chünki uni pütünley dawalaydighan dorolar bek az. Antitoksinlarning boghma késilige, qinining bezgekke qarshi tesiri barlighini bilimiz. Her etigende bir limon yaki yarim istakan üzüm sirnisining rématizimgha paydisi barlighini bilimiz. Herqandaq yarigha oksigén yaki bashqa tazlash üchün qollinidighan maddilarning dawalashta ishlitidighanlighi hemmimizge melum. Peqet emeliyette dawalash üchün körsetken tirishchanlighimizning köpi texminlerge asasen qawamlishiwatidu.

 

Emeliyette köp dora échish yaxshi emes. Chünki bularning paydisi bolghinigha oxshash zéyinimu bar. Méjezimiz yoq chaghlarda choqum öz kespige puxta, tejurbilik doxturlargha bérip körunishimiz lazim.

 

Soghaq tégip  yötulup qalghanda, kishiler qandaq qilishini bilidu. zukamni saqaytish üchün issiq limon siqilghan chay échimiz, vitaminC ni échip terlinip yétishimiz kirek.

 

Insan bedini 5 nersige muxtaj; „Ozuqluq“, „Hezim qilish“, „Emgeg qilish“, „Sap hawa“, „Uyqa“

Ozuqluq; insan yémeklikler bilen vujutning ihtiyajini qanduridu. Buning üchün ozuqluq maddiliri yuquri, vitamin yuquri bolghan nersilerni istimal qilishimiz kirek.

Emgeg qilish birmuche késellerning shipaliq dorisi. Horunluq insanni herxil nérwin késellerge giriptar qilidu. Bikar yurgen ademning rohi keypiyati yaxshi bolmaydu. Shundaq horunlar barki, ishleshni bashlapla késeldin saqiyip, tensalametligi yaxshi bolup kitidu. Insan bedinining hemme teripini ishlitishni oylaydu. Insanni ish emes belki horunluq belgilik waqit ötkende herket qiliwatqan hujerilerni ölturidu.

 

Eger birsi eqilliq we ishchan bolsa teghdirlishimiz lazim, eqilliq we horun bolsa gheplettin qutuldurush üchün herket qilishimiz lazim, eqilsiz we ishchan bolsa diqqet qilishimiz lazim.

Saqlinishqa kireklik bolghan nersen horunliq. Peqet heddidin artuq ishleshning özimu héch ishlimigenge oxshash vujutqa zéyan biridu. Qanchilik ishlishimiz toghrisida ilim ademlirimiz bu sözni qilghan: „ Insan saette ikki mil arliqqa öz éghirlighidin beshten üchini toshalaydu, insan buni qisqa arliqta qilalaydu“

dunyaning eng küchluk adimi bolghan Thomas Leach bir qoli bilen 200 Pfund (1 Pfund = 500 g )  kilidighan nersini köturup dunya rekordini yaratqan.

Salametlik nuqtisidin iytqanda insanning küchini ashurushi bek muhim.chünki yalghuz muskul salametlikni bilduridighan muhim amil emes. Tenherketchilermu bashqilardek uzun yashamaydu. Eslide muhim bolghan nerse vujutning ichki orqanlirining saghlam bolushi we kuchluk bolishida.

 

Ishlirimizni harghinliq hés qilmay qilishimiz üchün uni özimizge yéqinlashturishimiz lazim. Bir adem bir kün keshkiche dem almastin ishlishi toghra emes. Her küni az digende ikki saetni dem élishqa ajirtishiniz lazim. Qanchilik köp ishlisek shunchilik köp dem élishimiz kirek.

 

Emdi aldiraqsanliq, ghezeplinish, qorqush, tuyuqsiz térikishtin saqlinishimiz lazim.insanning keypiyati buzulghan chaghda bedenning normallighimu teng buzulidu. Chünki kalla bilen vujut birbiri bilen munasiwetlik. Bizning biaramlighimiz oxshash waqit ichide bashqa organlarning saghliqliqigha tesir qilidu. Méghe bedinimizning fizikiliq herketlirige qomandanliq qilghuchidur.

Kallimizda oylighan oylar bilen pütün nérwinlarning nahayiti yéqin munasiwiti bar. Kallimizning saq bolishi doxturning aldigha birishni azaytidu. Herküni bir az köngul ichip külushimiz we xoshal bolishimiz lazim.bulae qanda bolidighan qézil qan danchilirini köpeytidu. Xoshalliq we keypiyat insanni késellerdin qoghdaydu.

 

Hayatimizni külup, söyunup we xoshal bir halette ötkuzeyli.

Allah hayatning qimmitini bilgeshke, insanlargha hayatliq bergen. Allah  bu yaxshiliqni bilmigenlerni esirge alghuchidur.

 

10-bölum. Rexberlik qilghuchi bolushni ügüneyli

 

yaxshi bir rexber bolush üchün gheyretlik, chidamliq, sewrichan bolushimiz lazim. Iqtidarni sinaydighan nerse, qopalliq qilish emes belki pilanliq idiyewi herket qilip , herqandaq birsidin eng yuquri olchemde paydilinishtinj ibaret.

Rexber digen küchluk iradige ige bolushi, kelgusini köreleydighan bolushi, kélidighan ay we yillardiki ishlarni  bügünde turup chüshuneleydighan bolushi lazim.

 

Siz kichik körgen bir ish, sizni bir küni eng yuqurgha  chiqishqa sharait yaritip birishi mumkin. Birmunche siyasonlar  partiye ezaliqtin jumhur reislikke we ministir prizintliqqa  örligenligini bilimiz. Birmunche tijaretchiler uxxaq ishlarni qilip eng  yuquri orunlargha  ciqqanlighini bilimiz. Yuqarde sözlep ötkunimizdek demugratik döwletlerde herqandaq bir adem, hayattiki eng ghilwet  kochilarda herket qilip yurup, ilgirle-ilgirle axiri döwletning pütün bashqurushini qolgha alghan dangliq shexislerge aylinish imkanliri bolidu.

 

Shuning üchün bir ishqa kire kirmey  öz-özimizdin mundaq soallarni sorayli:

Bu ish mining üchün bir bashlinishmu yaki axirlishishmu?

Bir bashlinish bolsa, bu sih bilen qanchilik meshghul bolushim kirek, bu ishta algha basalamdin yoq?

 

  1. özliridin kutken ishtinmu töwen ishlarni qilip yurgenlerdin umut kutup yurmeyli. Chünki bular pütun ömurlirini kichik ishlargha serip qilip ötkuzidu.
  2. Özliridin kutken ishlarni toluq orunlighan. Algha basalaydighan lékin eng yuquri mexsetlerge yételmeydighanlar dawamliq ikkinchi orundiki birsi bolup qalidu. Bularning lidér bolush imkaniyetliri yoq.
  3. Özliridin kutken ishni ashurup orunlaydighan, közligen pellige yétip ghayilirini emelge ashurdighanlar. Mana bular lidér  bolushning namzatliri.

 

Siz özingizdin sorashqa tigishlik 3 soal bar: men qiliwatqan ishimdin töwenmu? Qiliwatqan ishimgha layiqmu?  Yaki qiliwatqan ishimdin sewiyerim yuqurimu?

 

Hayatta yuquri ghayige yétishni oylaydighan herqandaq adem, dawamliq algha qarap algha bésishi lazim. Buning üchün öz ishini qilishtin sirt özidin telep qilmighan  yaxshi bir ishlarni qilishi lazim.

Xeliq arisida mundaq bir söz bar: lidérlar anisidin tughma lidér idi. Bu söz melum jehettin toghra. Heqiqeten bularning köpi tughulushtin tartipla özini yétildurgen.

Bezi balilar, yaritilishidin lidér qilip yaritilghandek öz ailisidimu we mekteptimu daim bashqilarning aldida maghidu. Dostliri arisida özining ustunligini namayen qilidu. Bular ish hayatidiki lidér bolushqa tigishlik namzatlar.

Tughulushidin lidérliq alahidiligi yoqlarmu bar . peqet bular lidérliqqa héris we niyet qilghanlar bolup, köp ishleydu, gheyret qilidu, hayatta qedemmu qedem algha bisip künlerning biride közligen mexsetlirige yétidu.

 

Hayatta uchraydighan tosqunluqlarning eng chongi  horunluq bilen tartinchaqliq . shuning bilen birge özimizge bolghan ishenchisizlik. Halbuki bularning herbirini yéngish imkaniyetliri bar. Heqiqeten bezi yashlar körsetken qabiliyetliridin bekrek qabiliyetke we eqil-parasetke ige, peqet horunluq bilen tartinchaqliq bularni körsitishke eng chong tosqunluq qilghan.

Idare qilishta ayallarmu erlerdin  arqida qalmaydu. Bügünki Londonda minglarche ayal bashliqlar bar. Londonda soda-sanaet birleshmisige eza ayallarning sani adettiki körsitilgen sandinmu yuquri. Hoquqdar ayallar, parlamit ezaliri bolghan ayallar, Lady Rhondagha oxshash 50 shirketni bashquridighan ayallarning  bolghinigha qarighanda, hayatta erlerge nésip bolghan pursetler ayallarghimu nésip bolmaydighanlighidin ensiresh toghra emes.

Ish hayati yalghuz erlergila xas bolushi allaburun emeldin qalghan. Tijaretning 60% ni ayallar qiliwatidu we dunyadiki pulning qudritige ayallar wekillik qiliwatidu. Bügünki künde ayallar idare qilishqa arlashmaydighan hichqandaq bir sewep qalmidi.

 

Bügünki zamanda insanlarni idare qilishtiki mexset ularning özliri  arqiliq özlirining muesesisige eng yuquri sewiye bilen paydiliq ishlarni qilishni qolgha kelturushtin ibaret.

Bürunqi idare qilghuchilar, idare qilish emes hükumranliq qilishni oylayti. Shuning üchün qarghularche buyruqlirigha boy sunushni telep qilatti. Xeliqning hémayisini qolgha kelturushni bilmeyti. Yalghuz shunda bir oyi barki:“qéni téz bol, ishni tuget „ dep atchiqlinip yuretti.emgekchilerge haywangha oxshash muamile qilatti. Bu xil usul tijaret we ishlepchiqirishqa payda bermey belki zéyan ekiletti.

 

Bügünki idiyege asasen, bashqurghuchi bir oqutquchidur. Bu oqutquchi  ishchilargha özliri we zawut üchün paydiliq bolushni ügütidu. Bashqurghuchi  mushu seweptin bir lidérgha oyshaydu.

Bir ish orunda ishleydighanlar bir ailining ezalirigha oxshaydu. Séyiqning mudiri téximu köp mexsulat ishlepchiqirish üchün ishchilargha nesihette bolidu.

 

Tereqi qilishni oylaydighan herqandaq zawut yalghuz bir shexisning bashqurishigha ishenmeydu we idare qilish ishlirigha her bir  kishining öz hessilirini qoshushigha ehnmiyet biridu. Bashqurushqa qanche köp kishining hessisi qoshulsa zawut shunchilik algha qarap tereqqi qilidu. Shuning üchün bashqurushta yéngi bir  nersini ügenmekchi bolsingiz, bashta öz-özingiz yétildurishingiz lazim, andin kiyin bilgenliringizni bashqilargha ügütisiz. Sizge bashqilarni kuzutish  wetipisi birilgende, kuzutishning ügünishtin tes bolidighanlighini körisiz.chünki kuzutish digenlik bashqilargha buyruq birish we itaet qildurush küchige ige bolush digenlik.

 

Buyruq we itaet qildurush küchige ige bolush nahayiti chong bir sinaqtur.chünki buyruq we itaet  qildurush küchi birmunche insanlarni buzudu, ularni tekeburlashturwitidu. Bundaqlar bashqilarni heqiqi bashqurmighanlighi üchün qisqa bir waqit ichidila hoquqliridin ayrilip qalidu. Birmunche insanlar bashliq bolghandin kiyin bashqilargha yol bashlighuchi emes belki kishilerni sörelmilik qilishqa ügütidu, shuningdek bashqilargha waqiraydu we ghorurigha tigidu.

Halbuki qilishqa tigishlik ish herket, bashqilargha waqirap-jaqirap emes belki ulargha téximu yaxshi ish qilish yollirini körsitish. Ishchilargha bésim ishlitish héchqandaq payda ekelmeydu. Eksinche bésimgha uchrighan herqandaq birsi bashqilarghimu bésim qilip uning tesiridin qutulushni oylaydu.

 

Bashqilarning qilghan ishliridin putaq chiqarmayli. Yaxshi sihlarni teghdirleyli, yaman ishlarni tenqit qilayli, dawamliq tenqit qilip, teghdirlimisek bu ulargha qilinghan heqsizliq we insapsizliq bolidu. Eger bir ishchining ish-herketliri yarmisa we uni toghra yolgha qayturushni oylisingiz buninggha bashqilar yénida qopalliq bilen waqirmay belki uni yalghuz ishxaningizgha chaqirip töwen awaz bilen terbiye qilishingiz lazim. Her bir ademning izzet hörmiti bolidu. Ishchimu izzet hörmitige dexli-teruz yetkenligini his qilalaydu, mushundaq bir qopalliqa uchrighan ishchi insan bolghanlighi üchün köngli aghriydu.

 

Ish yerlirimizde birilgen buyruqqa boy sunush yaxshi bir exlaqtur. eqil-parasetmu nahayiti muhim. Bankilar we idarilarning ishenchisige ige bolushqa ehmiyet bergenge oxshash, qol astimizda ishleydighan ishchilarning ishenchisige ige bolushqimu ehmiyet bireyli.

Toghra bolghini ishchigha qiliwatqan ishini yaxshi körguzush. Ishchilar mijip suyini chiqiridighan limon emes. Ularmu bir ishlarni oyliyalaydighan we his qilalaydighan insanlar. Bashqurghuchi ularning oy-pikirlirini we hisyatlirini zawutning paydisi üchün qollinishni bilishi lazim.

 

Eqilliq bir bashqurghuchi jazaning ornigha mukapatni qoyghuchidur. Chünki bashqurghuchi nime qil dise ishchi shuni qilidu we ishchigha qilghan semimiyiti bilen yaxshilighining ornigha yaxshiliq we hörmetke sazawer bolghini bolidu.

 

Ishlepchiqirishni rawajlandurushning usulliridin biri her nersini özining tebiitige qarap bashqurush. Istakangha, uning istakan ikenligini bilip sunup ketmeslik üchün herkette bolimiz. Kitapqa, uning kitap ikenligini bilip uni paskina qilmay, yirtiwetmey  tutimiz.ishlepchiqirishta  mashinlargimu ene ashundaq muamile qilip, ularni pakiz, asrap ishlitimiz. Insanlargha qilinghan muamilidimu, ularni yashash, oy-pikir, his-tuyghulargha ige qilip yaritilghanlighigha qarap muamile qilimiz.

 

Bir zawutni ziyan tarquzidighan karxanichi  bolmastin belki ishlepchiqirishni ashuridighan bolishimiz, qanchilik yuquri örligensiri , kelgusini shunchilik chüshunup méngishimiz lazim.

Bashqurghuchi aldi bilen özini andin öz dairisini andin kiyin pütün jemiyetni chüshunushke bashlaydu.

Idare qilghuchilar toghruluq yézilghan nurghun oqushqa tégishlik kitaplar bar. Bulardin birqanchisini oqup ügengen nersilirimizni öz ishlirimizgha tebbiqlishimiz lazim.

 

Insanalarni téximu yaxshi chüshunishimizge toghra kilidu. Mashinlar we meddi nersilerni bashqurush anche tes emes, emma insanlarni idare qilish undaq asan emes.

Bir buyruq berguchini teyinlesh üchün eng muwapiq bir kishini wezipige qoyushimiz kirek. her kim bu wezipini toluq bijiremeydu. Peqet qanchilik yaxshi qilsa shunchilik muwapiqiyetke irishidu.

 

Insanlarni muwapiqiyetlik bashqurush senitini siyasette “Diplomat” deydu. Buning menisi, bashqilarni öz pikrige köndurush we öz küresh yoligha bashlash. Buni emelge ashurush üchün, insanlarning xuy-peylini, oy-pikirlirini nahayiti yaxshi bilishke toghra kilidu.

Idare qilish shexiske baghliq bir ish. Bu ish pul muamile, qerz yaki sitatistik ishlirigha oxshimaydu. Yalghuz küch bilen idare qilish emes, insanlarni toghra bir yol bilen herket qildurush üchün ulargha ustuluq bilen tesirimizni singdurushke toghra kilidu.

 

Mal-dunyalargha iriship dangliq bir shexiske aylanghanlighi uning möluktar bolghanlighida emes belki uning eng adil bir bashqurghuchi bolghanlighida.

Dasmayisi tiryonlar bolghan chong zawutlarning bashqurulishi yaxshi bolmighanliqtin pütün desmayisidin ayrilip qalidu. Shuning üchün herqandaq bir zawut  bashqurulishigha qarap ya tereqqi qilidu ya ziyan tartip yoqulidu.

Yaxshi bir bashqurghuchi, ziyan tartishqa yüzlengen bir zawutni qoligha ilip uni payda alidighan bir zawutqa aylanduralaydu. Bundaq insanlar jemiyitimizde bekmu az.

 

Bir bashqurghuchining ustidin ilip birilidighan imtihan soalliri 3 chong nuqtigha yighinchaqlinidu.

  1. qol astida ishleydighanlarning pütün maddi küchliridin paydilinishni bilemdu yoq? Ularning téximu yaxshi ishlishi üchün kéreklik bolghan shertlerni hazirliyalamdu yoq? Ularning salametligige ehmiyet birelemdu yoq? Ishchilarning énérgiyesi we pütün küchlirini zawutning paydisi üchün qollinishqa ehmiyet biremdu yoq?
  2. qol astidiki ishchilarning eqli küchidin paydilinishni bilemdu yoq? Bular ishlirigha munasiwetlikmu? Oylighan oy-pikirlirini zawutning mempeti üchün ishlitelemdu yoq?  Chong ishlarni qilish üchün qilghan hizmetliridek oyliyalamdu yoq?
  3. qol astida ishleydighanlarning rohi küchidin paydilinishni bilemdu yoq? Dortliri teripidin yaxshi körushke muyeser bolamdu yoq?  Uni jemiyetning mempetini özining mempetini qoghdaydighanchilik qoghdaydighan bir dost dep bilemdu yoq?

 

Bu küchlerning ichide eng köp ige bolushqa tigishligi könguldin ibaret.

Herqandaq jemiyette hich bolmighanda bularning üchten ikki nisbette bolishi muhim. Buni eqlimizdin héch chiqarmaslighimiz lazim. Melum boldiki idare qilish nahayiti muhim bolghan bir sen`et . dunya ishliri uning sayisida ilip birilidu. Uni tetqit qilip shu boyiche mangsaq ishlirimizda qanchilik algha basidighanlighimizni chüshuneleymiz.

 

11-bölum. ish ornimizgha hessidar bolayli

 

Pulning  qandaq pul tapidighanlighini, bankidiki pulingizgha qarap bileleysiz. Pul küch dimektur, ghezine we énérgiye dimektur.

Pulgha herqandaq nersini sétiwalghini bolidu. Yer-zimin, qora-jay, mashina qatarliqlar. Ish orningizgha hessidar bolush, qilishqa tigishlik ishlar ichidiki eng isil ishlardin biri. Ismi-jismigha layiq bir yaxshi ish. Ish hayatimizdiki pütün nazuk nersilerni bu arqiliq bilimiz.

 

Buningdin kéyin kishiler puli üchün paydiliq bolghan bir ishqa meghleq silishi, öz ish ornigha shirik bolushi kirek. Buning bilen sizning qazanchingiz yiningizda bolidu.

Paydini közligen ishlarda ziyan tartip qalsingiz bu siz üchün atchiq bir sawaq bolup heqiqi ishlarni ügünisiz.

 

Yéng keshpiyatlarni qoghlushup, özingiz bilmeydighan ishlargha meghleq salmang, bu ishenchilik emes. Bundaq tewekkulchilik ishlar milyonirlargha layiq kilidu. Siz milyonir bilmighandikin ihtiyat qilishqa toghra kilidu. Eger qazanghan birinji qitimdiki bu pullarni yoqatsingiz, qizghinlighingiz soyup mal-mölukingiz ziyan bilen tugeydu. Mushu seweptin qazanghan pulimizni ishenchilik yerlerge meghleq qilip silishimiz kirek. Shunga eng ishenchilik yer öz ish ornimizdin ibaret.

 

Pulgha ige bolush üchün bankida hésap numuri achquzishimiz kirek. Öz waxtida bizge az körungen bu pullar tama-tama köl bolidu.

 

Bashqilargha  muxtaj bolmastin yaxshi we meydimizni köturup yashaymiz disek bu pul digen nerse bek muhim. Puli yoq kishiler ömur boyi yétim balilardek boyunlirini qisip yashaydu. Siz iqtisat qilghan pulingiz bilen ishlewatqan ish orningizgha hessidar bolsingiz muhim bolghan bir ishni bashlighan bolisiz. Bu turmushingizning burulush nuqtisi bolup qalidu. Buning sayisi bilen özingizge bolghan ishenchingiz we hörmitingiz iship, turmush exwalingiz yaxshilinidu.

 

Ishlewatqan yéringizdiki xizmitingizni saqlap qilish üchün , bashlighingiz bilen munasiwetni yaxshilang. ish orningizgha hessidar bolsingiz bu ish yérige baghliq ikenligingizni ispatlash arqiliq orningizni uyquri köturisiz. Hem özingiz hem ish orningiz üchün ishlisingiz téximu zor unumge irishisiz. Oxshash waqitta  qoshqan hessingizning sayiside ishchiliq orningizdin ösup shériklik  ornigha köturulisiz. Chünki ish orningiz sizge ait bolidu. Bu munasiwet bilen yilliq paychek yighinlirigha qatniship, teklip pikirliringizni birip özingizni körsitisiz.

 

Desmini eqilliq bilen ishlitip, ishlepchiqirishni ilgiri surush ish hayatidiki eng muhim bolghan ishlardin biri. Öz iqtisadidin eng yaxshi paydilanghan kishi bashqilarning ishenchisige irishidu. Iqtisat qilghan pulingizning sayisida özingizning ishenchilik ikenligingizni ispatlap we özingiz ishliri üchün qerz alalaysiz. Qerz ilish, bankigha irishish digenlik. Banka sizge pul birip turup sizdin razi ikenlidini ipadileydu.

 

Desmi bekmu muhim. Buningda biz milyonlargha ige bolghanlarni oylighinimizda, bu milyonirlarning köpi kichikn pullarni yighip, waqitning ötushi bilen bille bay bolghanlar. Chünki milyonirlar anisidin milyoner bolup tughulmaydu, waqitning ötushi bilen ishlep tapidu.

 

Yawropada minglerche kishilerge mensup bolghan birmunche shirketlerning meghleqlirini peqet bankilar arqiliq bilidu. Banka pulingizni ishenchilik saqlaydu we qazanchingizning ishishi üchün sizge yardem qilip yol körsitidu we sizdin bir nime telep qilmay eksiche paychekliringizni qoghdaydighan bir qurulushtur.

 

Engiliyening maliye chiqimlirini kuzutup turidighan we pütün qurulushlargha yardem qilidighan engiliye bankisi bolup, bundaq bankilardin engiliyede yene 5 danesi bar.

Bu chong bankilar xalqning kichik iqtisat qilghan pullirini chong meghleq igilirige qerz birip ilghar ishlepchiqirish orunlirini meydangha kelturidu.

Eger bankilar bolmisa, kichik qol-hunerwenchilik orunlirida ishlep tereqqi qilalmaymiz. Shuning bilen kündilik ihtiyajimizni qol-hünerwenchilikke tayinip ötkuzup ömrumiz öter idi.

 

Paychek we zayum bazarliri kishiler üchün paydiliq. Bu sahede qolingizdiki paychek, zayumlarni qisqa waqit ichide pulgha almashturalaysiz. Paychek bazarlirida paydimu alisiz, zéyanmu tartisiz bu shundaq bazar. Bu bazardiki paychek bahasi qolingizdiki paychekning bahasini saqlaydu. Bu bazar unchilik tosalghuluq emes. Pulliringizni derhal qayturup ilishning yolliri bar.

Qisqisi desmini qolimizda uzaq waqit tutup yatmayli. Kemchiliklirimizni tuzutup, yolni tépip bu hayatta emgeg qilsingiz, alahide éytilghan sözlerge qarighanda meghleq igiliri bolush unchilik tesewur qilghini bolmaydighan bir ish emes.

 

Desmini toplap bankida hésap achquzush birinji qilidighan ish. Mushundaq bolghanda erkin herket qilalaysiz. Hetta buning bilen bay bolghanlargha heset qilmay we tetur qarimaysiz. Netijide muwapiqiyet qazanghan  iqtisat igilirige aylinisiz.

 

Hayatta tuyuqsiz duch kilidigha her xil kiseller , toghra bala qazalar, ölum- yétimlargha her waqit hazirliqta bolung. Eng az iqtisat qilghan pulliringiz bilenmu soghurtaliq bolalaysiz, bu sizning béshingizgha kün chüshkende esqatidu.

 

Burunqi zamanlarda banka yoq idi. Insanlar quldek ishlep, qosaq toyghuzush üchün emgeg qilatti, ayliqmu almayti.

Bugünki künde pulimizni yéghip, semayi qilip toplishimiz, yashawatqan zamanning ihtiyajidur.  Mushundaq qilip yoqsulchiliqtin qutulishimiz mumkin. Yene bir jehettin baylarning izishidin qutulup, sermayigha ige bolush heqqimizge ige bolishimiz mumkin.

 

Ish orningizgha hessidar bolush, qilishqa tigishlik ishlar ichidiki eng isil ishlardin biri. Ismi-jismigha layiq bir yaxshi ish. Ish hayatimizdiki pütün nazuk nersilerni bu arqiliq bilimiz.

Bu jehette eng muhim bolghini, öz igidarchilighimizdiki paydilarni qolimizda tutishimizda. Irishken pulingiz ish hayatingizgha kirish üchün sewep bolidu.

Buning sewebi bilen  birinjidin ishingiz arqiliq tejérbige ige bolisiz, karxanigha zéyan yaki payda tekkuzidighan mavzularni ügünisiz.

Ikkijidin dost tutisiz. Bu bir nahayiti chong qazanchidur. Shérikliringiz bilen özara parangliship özingizni karxanining muhim bir hizmetchisi dep hés qilisiz.

Üchinjidin xarektirgha ige bolisiz. Öz-özingizni tonup yétip, hayati küchingizni ashurup, hörmetke ige bolup pikir we chüshenchide kamaletke yétishni mexset qilisiz. Chünki yelkini yoq kémige héchqandaq bir shamal yardem qilamaydu.

 

Kishilerge  yardem qolingizni sunup, insanperwerlikingizni ashurung. Bashlighan ishingizgha ishenchi bilen qarang.

 

  1. Ish orningizda özara hemkarda bolung

 

Hemkarlishish(baghlinish) bolsa ish hayatining uli.

Bezi ish orunlirida guman we nefretler bilen tolghanlighini körimiz. Eger mushundaq bir yerde ishlisingiz, bu yerdin chiqip ketsingiz toghra yolni tapqan bolisiz. Bu yerde ishlewirip tirkishishning özi, özige késel  yuqturwalghandek bir ish. Bundaq késel ademni kardin chiqiridu.

 

Insanlarning köpi hemkarlishishni chakar, yalaqchilargha xas bir ish dep qaraydu. Bu pütünley xata bolghan bir qarash. Epsus hemkarlishish nahayitimu yaxshi bir artuqchiliq we ésil bir xislet.

 

Dunyadiki chong baylardin biri bolghan Carnegie hemkarlishish toghrisida eng yaxshi ülge yaratqan idi. U shundaq qilghan; özige yaxshiliq qilghan ademlerni untumasliq üchün, dostlirini xatirleydighan bir xatire depter tutup, ularni hatirlep mangghan, shuning bilen her yili özini ashkarlimastin ulargha pul ewetishni özige bir wezipe qilip bikitken. Uning bu depterni tutishi hemkarlishish exlaqining netijisi idi. Buninggha qanaetlinip qalmastin yene özige hemkarlishiwatqan ishchilardin 43 kishini tallap, ularni hayatida milyonér qiliwetken.

Carnegiening bundaq muwapiqiyetke irishishning siri bashqilar bilen bolghan hemkarlighida.

 

Insan yashanghansiri, bashqilar bilen bolghan hemkarlishishning yaxshilighidin ilham alidighan bolup qalidu. Kishiler Xéridarlar bilen, oqughuchilar bilen, xizmetdashlar bilen özara hemkarda bolushi mümkin. Chünki bular kishilerni jelip qilidu. Hemkarlishish bolsa ish hayatining uli, yaxshi bir herketning membesi.

 

Insanning méjez xuyi yaxshi bolmisa, u bir erzimes nersidur. Undaq adem héchqandaq bir ishta bashqa chiqalmaydu.

Oxshash bir orunda xizmet qililiwitip turup bir birliri bilen uzaq waqit tetur qariship yuruydighanlar, xojayinni zéyangha uchrutish üchün xéridarlar bilen jédel qilidighanlar, bashqa orunlargha yötkelgende  birge ishlewatqan yiqinlirini bille ilip kitidighan mudir qatarliqlarning bu xil qiliqliri insanni yirgenduridu, bu bir xainliq bolup hésaplinidu.

 

Paxta zawutlirini aylansingiz, yipliri birbirige yépishmaydighan tiwiti qisqa  paxtilarning bir chetke tashlaghliq turghanlighini uchritimiz. Insanlarning köpi mana mushu paxtilargha oxshaydu. Chünki bu xildiki kishiler bashqilar bilen hemkarlishalmaydighan tiwitliri qisqa shexsiyetchiler. Peqet özinila oylaydighanlighi üchün köpchilik bilen hemkarlishalmay, tiwitsiz paxtilardek bir chette ayrilip qalidu.

 

Yalghuz hemkarlishishla kupaye qilmaydu, yene gheyretlik bolush lazim.ikkisi bille bolush kirek. Hem bashqilarni, hem özining mempeeti üchün ishlisingiz insaniyetke paydiliq bolghan bir adem bolisiz.

 

Insanninmg öz huqoqigha ige bolishi nahayitimu muhim bir alahidilik. Bashqilarning quqoqini közge ilmisingiz, siz huqoqdar bolghan teghdirdimu, qolgha alghan huqoqingizdin tézla ayrilip qalisiz.

Milyonlarche insanlar özining wetendashliq huqoqini bilmeydighanlighi üchün, gerche awaz birish huqoqigha ige bolsimu, bu huqoqlirini del jayida ishlitelmey özini özi qedirlimeydu.

 

Herxil hemkarlishish usulliri bar bolup aile hemkarlighi bolsa bularning ichidiki eng muhimi. Ata -anilar bilen bolghan hemkarliqta balilarning ata-anigha bolghan qerzini ada qilishi insanlarning öz ömride öteshke tigishlik mejburyetlirining biri.

Dada bilen bala oturisiki hemkarlishish bolsa insanlarning hayatidiki eng muhim bolghan bir tuyghudur.

Weten bilen insanlar otturisidiki baghlinishta bolsa, insan öz weteni üchün orundashqa tigishlik pütün wezipilerni eng yaxshi shekilde orundishi muqerer.

 

Eng küchluk birsimu ish ornigha hemkarda bolidu. Bu insanlarda yétilgen bir artuqchiliq. Ish orningizgha baghliq bolushingiz uning bilen toy qilghandek bir ish. Bu semimiyitingiz bilen özingizning  we omumning mempeetini kapaletke ige qilisiz.

 

Jemiyet  bolsa insanlardin periqlinidu. Insanlar ölidu, emma jemiyet dawam qilidu. Jemiyet bolsa insanlarning xataqliridin weyran bolidu.

Mesilen: Engiliye bankisining esirlerdin biri mewjut bolup rawajlinishini teghdirlishimizgha erziydu, ular duch kelgen mesillerni qandaq hel qilidighanlighini ügünishimiz lazim. Bu ishlar hemmimizni oylanduridu.

 

Ustingizge bir teshtek gülning chushiwatqanlighini tuyghan zaman közliringiz derhal putingizgha telefon qilip“ yugre“ deydu, buning bilen putingiz derhal herketke kilip téz qichishqa bashlaysiz we özara hemkarlishish arqiliq özingizning bir pütün bedinini xeterdin qutquzisiz. Közliringiz bergen buyruqqa putliringizning itaet qilmaslighi mumkinmu? Eger mushundaq bolishini tesewur qilayli, bu itaetsizlik netijisidin bediningiz yarilinidu, bedenning birligi yoqilidu.

 

Parijdiki dangliq bir körgezmide „ yaridar bir ademni köturup kitiwatqan bir qarghu ademning heykili“ bar . Bu eserde birlikte ish qilishning, özara hemkarlishishning ne qeder muhimlighini eng yaxshi ipadiligen.

Bir birimiz bilen özara hemkarliship, kam qalghan yerlirimizni toluqlap mangsaq choqum algha ilgirleymiz.

 

Chong bir shirketning yurushi üchün minglarche ademge éhtiyaji bolidu. Xuy mijezliri birbirige oxshimaydighan bu kishilerning mempeetilirining bir bolghanlighi sewebidin birbirlirining ishliri üchün örara yardemlishidu.

Ish yeliride intizamchan bolush lazim.intizamsizliq hemkarliq we hayajanni yoqutidu.

 

Dosluq we özara hemkarliq bilen qilinghan ishlarda irishken netije nahayiti yuquri bolidu. Bashqurghuchilar bilen ishchilar özara ish birligi qurushi shert. Her kim hemkarliq ichide herket qilishi lazim. Chünki ishlewatqan herqandaq yerde özara hemkarlishish torini qurush zörur.

 

Tereqqi qiliwatqan ish yerliride her kim öz ishigha mes`hul. Her kim bashqa birsidin ügünidighan nersilermu köp. Chünki insanlar birbirige bire nerse ügetkichilik bir eqilge ige. Özara hemkarliq ichide ishlesh nahayiti yaxshi we paydiliq. Bu insanlarning yashishi üchün küch-quwet biridu.

 

Özara hemkarliq, eqil we hünerdin téximu ustun turidu. Periqliq alahidilikler we her xil xarektirdiki insanlar hemkarliq sayéside bir arigha kilip omumning mempeeti üchün güzel bir itipaqliqni meydangha kelturidu.

 

  1. Ish  orningizning  tuzumige boysunung

 

Ish orningizning tuzumige boysunushni oylighan herbir adem bashlighidin ruxset almay turup ish ornidin ayrilmaslighi, yeni ruxsetsiz, xewer qilip qoymay turup bashliqning ishxanisigha kirmesligi lazim.

Birilgen wezipini eng  yaxshi halette  orunlishingiz, bügünning ishini ertige ashurup qoymaslighingiz lazim.

Bashliq chaqirghan waqitta, ishikni chekmey turup kirmeyli, bashliqning aldida adep-qaydiliq bolayli, olturushqa ijazet bermise olturmayli, ishxanigha kirish chiqishta salam bireyli.

 

Bir döwletni we döwletni shekillendurgen muesselerni mewjut qilip turidighan, algha basturup tereqqi qilduridighan her sahediki bilimlik, tejurbilik, eqilliq insanlar bar. Emdi döwlet muesseliride bolsun, alahide ish orunlirida bolsun xizmet unumini saqlawatqan, mukemmmel iqtidargha ige yétilgen qabiliyetlik insanlarning küchi.

 

Ishchidin zawut bashlighiche hemmisi öz ustige yuklengen wezipisini eng yaxshi halette orundishi, ish intizamigha riaye qilghan halda paaliyet qilishi lazim.

Dunyaning herqandaq yéride tuzumge boysunmighan shexislerdin tuzulgen bir jemiyet, milletning arqida qilishi nahayiti tebiiy bir exwal.

 

Oxshash sharaitta, oxshash ishni qilghan we oxshash  mexsulatni ishlepchiqiriwatqan ikki fabrikidin biri payda élip, ishchilarni razi qilghudek ayliqni öz waxtida berse, yene biri zéyan tartip, ishchilarning aylighini öz waxtida birelmeydu. Buning sewebi „ish tuzumidin“ körushimizge toghra kilidu. Peqet we peqetla ish tuzumi iqtisadi unumning kapaliti.

 

Xojayin ishchini oylighan asasta adil bir maash tuzumini belgilishi kirek. shuning bilen ishchimu oxshashla barliq küchi bilen ishlep, xojayinni bash pana dep bilip pütün küchi bilen ishlepchiqirish unumini yuquri köturushi muqerer.

 

Ishchini paydini ashurushtiki xam-eshyadek körgen, ishchini yoqsuzluq ichide siqintigha qoyup, özi nahayiti bayashatchiliq ichide yashighan  xojayinlarning selteniti uzungha barmaydu.

Ish ornidiki ish tashlash, xatérjemsizlikler bolsa ishlarni aqsitip, ishlepchiqirish mexsulatliri töwenlep axiri birip bundaq karxanilar zéyandin bash köturelmey weyran bolidu.

 

Pütünley bolsun yaki bir qismi bolsun herqandaq yerlerde ishligenler arisida bir unwan tuzumi bolidu. Bu ish turige asasen bebiiy bikitilidighan nerse. Ishchilar birbirini hörmet qilishi, birbirini chaqirghanda  unwanliri bilen qoshup chaqirishi lazim.

 

Xizmet waxtida, xéridarlar bilen sözleshkende, singiz chaynimaslighingiz, tamaka chekmesligingiz,bir nersilerni yémestin xizmet exlaqigha boy sunushingiz lazim.

Xizmet waxtida bashqa shexsi ishlarni qilmaslighingiz, shexsi ziyaretke kelgenler bilen uzun paranglashmaslighingiz, hizmettiki telefonni shexsi ishlar üchün ishletmesligingiz lazim.

Ishqa waxtida kilip, burun qaytmaslighingiz,özingizge chüshken wezipini yaxshi orundushingiz, xizmetdashliringiz bilen itipaq ötushungiz lazim.

 

Kiygen kiyimliringizge qiliwatqan ishingiz mas kélishi, pakiz we supetlik bolushi lazim, kömurchining kiyimi bilen ishxanida olturmighandek, ishxanida kiyidighan kiyim bilen kömur kanlirida ishligini bolmaydu.

Kiyim-kichekke oxshash ish yérimizning pakiz, retlik bolishi xéridarlargha tesir qilidu. Ustilining ustide qeghez we herxil matéryallar qalaymiqan qoyulghan bir katip yakide ish yéride qalaymiqan nersiler chörulup yatqan bir ishchi héchkimge yaxshi ishleydiken digen bir tesirni bermeydu. Herqandaq bir xizmetchi ish yérining tazlighigha we retlik bolishigha diqqet qilishi kirek bu hem bediiy güzellik jehettin bolsun hem bixeterli jehettin bolsun nahayiti muhim.

 

Herqandaq wezipe ustingizge yuklense buningdin özingizni qachurmang, xéridarlar aldida özingizni ikkinchi orungha qoyung.

Nahayiti yaxshi bir shirkette ishik aldidiki kütkuchi bolup ishligen bolsingiz, sizning wezipingiz xéridarlargha we ziyaret üchün kelgenlerge yardemde bolush. Ziyaretchi yaki xéridarlarni ure turup qarshi ilishingiz, ulargha salam birishingiz lazim. Olturghan yéringizdek ashiqlardek yaki saqchilerdek qapaqni turup “nime kirek” disingiz, shu zamat özingiz we ish orningiz üchün yaxshi tesir bermeysiz. Eger hakawurlighingiz tutup, sirketning dériktoridek qiyapetke kirwilip ulargha qolingiznimu sunmisingiz pütünley xata qilghan bolisiz. Siz choqum “xosh keldingiz, yaxshimu siz” digen sözlerni qilishingiz, semimi, xosh chiraydu bolishingiz kirek. Xéridar körushmekchi bolghan birsining ismini berse ” ependile nime ishinglar bar idi? ” yaki ” bashliq bilen nime ishinglar bar idi?” dep ularni soraqqa tartmang. Peqet ” kim keldi disem bolidu ependim” diyish arqiliq ziyaretke kelgen kishining ismini biling we munasiwetlik xadimlargha bildurung, munasiwetlik xadimning digini boyiche herket qiling.

 

Kichik tijaret dukanlirida ishlar bashqiche bolidu. Pukey arqisidiki satquchi waxti kelgende xojayinlardek herket qilalaydu we pütün kün xéridarlar bilen öz aldighan ish ilip baralaydu. Xéridarlar bilen qanchilik yaxshi munasiwet quralisa, qanchilik yaxshi mal satalisa netijide bu hem xojayin üchün hem özining paydisi üchün yaxshi bolidu.

Mal satquchilar bolsa chong shirket xadimliridek pochiliq qilamaydu. Satquchi malni sitish üchün xéridargha bekmu béxilliq qilmaslighi lazim.”sizge bir nime satmay qoymaymen” dep oylap xéridarni dukandin quruq chiqarmasliq kirek.

 

Bashliqning közige yaxshi körinimen yaki xizmet körsitimen dep oylap xizmetdashliringizni bashliqqa chiqishturmaalighi, yalaqchiliq qilmaslighi, özining insanliq ghorurini özi ayaq asti qilmaslighi lazim.

 

Bashlighining qilghan yaxshilighi aldida boshangliq qilmaslighi, estayidilliq bilen muamile qilishi, yaxshiliqqa yaxshiliq bilen jawap qayturushni bilishi kirek. Bashliqni hörmetlesh bashqa, meddalliq  qilish bashqa, ikkisini birbirige arlashturwetmeng.

 

Alghan maashqa razi bolush, ishini qildurghuchilardin herqandaq banalar bilen hergiz par almasliq lazim.

 

Bashliq hizmetchining, xojayin ishchining küchini bir xam eshya qatarida körup paydilinish pütünley xata. Bashliq bilen hizmetchi arisida ayrimchiliq qilmasliq, “pistanchi digenmu bashliq bolamdu” dep gheywet qilishqa purset bermeyli.

 

Bir xizmetchi qesten qilmighan kichik bir biperwaliq sewebi bilen qilip qoyghan bir ishigha , ghezeplirimizni bisiwilishimiz, uninggha haqaret qilidighan sözlerni qilmaslighimz lazim.

Bashliq ammiwi sorunlarda söz-herkette bir az kemter bolishi, éghir-bisiq bolishi lazim. Bashliq bolghan adem öz xizmetchilirining ige bolushqa tigishlik huqoqlirini birishi, xizmetchi özining hörmitini qoghdash üchün éghir-bisiq bolishi lazim.

 

Zawut – kan –  karxanilardiki zidiyetlerni hel qilish we ishlepchiqirish mexsulatlirini téximu yuquri köturidighan emgeg küchige ige bolush üchün her sahediki ishchi-xizmetchilerge murajet qilishi, ularning köz qarashlirigha qulaq sélishi kirek.

 

  1. Ijabi tenqit tuyghusi bilen xataliqlirimizdin ibret alayli

 

Hemmimiz kapitan bolalmighandikin matoruz bolushqa mejburmiz. Dunyada hemmimiz qilishqa tushluq bir ish bar, qilidighan chong ishlarmu bar, kichik  ishlarmu bar…………qilidighan ishimiz  özimizning qolidin kilidighan ish.

 

Ijabi tenqit algha bisishtiki herketlendurguchi küch. Peqet tenqit xataliqlarning qayta sadir bolmaslighi üchün, qoldin birip qoymaydighan bir purset. Dunyada xataliq ötkuzmeydighan adem yoq. Her kim xataliq ötkuzidu. Kechurushke bolmaydighan birdin bir xataliq bolsa, ötkuzgen xataliqni tonup yetmeslik. Bu seweptin xataliqni özingizge qobul qildurmasliqtin xataliq ötkuzmeyli. Xataliq ötkuzgen bolsingiz, bu xataliqni ötkuzmigendek boliwalghanning ornigha, u xataliqni qayta ötkuzmeslik üchün tiriship payda qazinishqa yuzlining. Ish yéridiki xataliqlarning köpining sewebi xizmetdashlar bilen bolghan munasiwetning tohra bolmighanlighida.

 

Insanlar özlirige subjektif qarashta bolghanlighi sewebidin bashqilarning xatalighini köreligendek özlirining xataliqlirini körelmeydu, yaki insanning bilimi bilen tejurbiliri, xataliqlarni körushke yéterlikbolmaslighi mumkin. Bundaq exwal astida ijabi tenqit bilen ihtiyajdin chiqqili bolidu.

 

Ishlepchiqirish bilen shughulliniwatqan her bir adem xataliq we yétersizliktin qutulidighan bir tuyghugha, insan  bolghanlighi üchün hayatqa ehmiyet birish heqqi bar.

“men mukemmel, héch kim mini tenqit qilamaydu!” digenlerning özi réyalliqni körelmesliktek chong xataliq sadir qilidu. Bundaq ademlerni biz  meniwi jehettin özini ölturwalghanlar deymiz.

 

Qilghan tenqitni anglishimiz, uninggha itiwar birishimiz, estayidil muamile qilishimiz bilen xataliqni qayta tekrarlimasliqqa herket qilishimiz lazim. Chünki siz, özingiz oylighandek, chüshengendek emes siz.

 

Bashqurushtiki xataliq asasen hökum jehettiki xataliqtin ibaret. Hökum xataliqliri bolsa hökum chiqarghan orunning bilimining yétersizligi, sheilerge xata baha bergenligi, sélishturushqa sel qarighanlighidin kilip chiqidu.

Hökum qilishtiki xataliq, bashqurushtiki xataliqni kelturup chiqiridu. Qayta tekrarlimighan xataliqlar paydini saqlap qalidu, tekrarlanghan xataliq bolsa hörmet we rohni yoqitidu.

 

Chüshendurushke tigishlik bolghan, chüshunushke bolidighan xataliqlardin birnechche misal:

 

engiliye Dora shirketliridin biri, ishlepchiqarghan hasharetlerni yoqutush dorisigha bihush qilghuchi dorini arlashturup yéngi bir xil dorini meydangha kelturgenligini we hasharetlerni yoqutushta téximu yuquri unumge irishkenligini hetta hasharetlerni bu dora arqiliq tuxumidin qurutiwetkini bolidighanlighini dep nahayiti pexirliniptu.

Likin helqqe qilghan bu xizmiti uzaqqa barmamtu. Yéngi dorini tonushturush üchün, soghaq we qattiq qar yaqqan künlerning biride Londonda yéghilish boptu. Dorining ölturush küchini körsitish üchün birinji petmistiki yasharetler üstige hushsuzlandurush dorisi, ikkinji petmistiki hasharetler ustige yéngi dorini tökuptu, buning bilen yéngi dorining hasharetlerni tezlik bilen ölturidighanlighini helqalemge körsetmekchi boptu. Eslide bu dora quyulushi bilenla hasharetlerning putliri bir-birige almiship dora rolini körsiteti likin qattiq soghaqning destidin muzlap uchekke ketken bu hasharetler qimirlimighanliqtin dora öz tesirini körsitelmidi. Netijide dorining layaqetsiz ikenligige hökum chiqirildi. Helqning paydisi üchün munasiwetlik bolghan bu hizmet shuning bilen meghlubiyetlik axirlashti. Kishilermu söz-chöchek qiliship ” dorini tökup 40 minittin kiyinmu hasharetlerning bedini téximu dunamik we saq idi” dep  yurushti.

Netijide hökumning xatalighi, bashqurush jehettiki xataliqni kelturup chiqardi. Xatalishish her waqit mumkin, qisqisi xatalashsingiz qayta xataliqni tekrarlimang.

Özini ta bibaha dep bilgen herqandaq birliri xataqliqlarni körsetken, kemchiligini toldurghan, yétersizligini tuzetken kishilerge tirikmeydu. Undaq kishiler yétishni, qopushni, yarim yolda qipqalsa qandaq qilishni bilidu.

 

Xataliqimiz, kemchiligimiz, yétersizligimiz murimizde ömulep yuruydighan zeherlik bir chayan.

Bu chayan bizni ya hazirla yaki azraq waqit ötkendin kiyin gedinimizni chiqip yerge dumultishi belki ölturushi mumkin.

 

Nime qilsingiz qiling uni eng yaxshi shekilde qilishqa tirishing.

Héchkimning közi mukemmel bir ishni körmey qalmaydu, mukemmel bir ish özini mukemmel bir halette bashqilargha qobul qilghuzidu.

Qandaq bir ish yaki bir kesip bolsun uni eng yaxshi we eng chirayliq shekilde qiling, eng chirayliq shekilde qilish insangha yarishidighan bir herket ikenligini hergiz untup qalmang.

 

Douglas Mallachning töwendiki sözliri bu jehette nahayiti yaxshi ipadilengen:

“Tangning ustuduki bir qarighay bolalmisang, tagh baghridiki bir chatqal bol, peqet u yerdiki eng yaxshi chatqal sen bolishing lazim!,

chartqal bolalmisang bir ot-chöp bol , yolgha chirayliq tus birisen”

 

Bir ipar bolalmisang, bir qumushluq bol, belki kölning ichidiki eng chirayliq qumushluq sen bolushung mumkin.

Chong kocha bolalmisang, chighir yol bol!

Kün bolalmisang, yultuz bol!

Érishish yaki yoqutush ölchem emes, sen her nerse sen, uning eng ésili sen!

 

“Arqidin mangidighanlar, hergizmu idare qilghuchi bolalmaydu.”

Hun Imp. Atilla

 

“Insanning qilghan herbir ishi, uning niyetining ipadisi”

Herbert G.Hichs

 

“Idare qilish ügengini bolidighan, emme ügütulmigen bir sen`ettur”

Isabel Werner

 

” Ghelbe aldimizda, siz mangghansiri, qiyinchiliqlarning ayaqliringizning astida yenchiliwatqanlighini körusiz”

Herbert N.Gasson

 

“Choqqini közleng! Qudritingizning nelerge yétidighanlighini chüshunup yetken bolsingiz ghelbe sizni izdeshke bashlaydu”

Rajneesh Bhagwan

 

” Her kim yalghuz özi anglighanni tuyudu!”

J.Volfgang V. Goethe

 

“Yalghuz özinila oylap dost arighan, chakar izdawatidu digenlik”

Cenap Sehabettin

 

“Aldi bilen öz xataliqingizdin söz iching”

Dale Carnegie

 

“Déngiz we deryalarning yuzlerche tanglardin paydilinishi, daim özlirini ulardin töwen derijide tutqanlighidin”

Lau Tse

 

“Yaxshi nersilerning hemmisining bir yerde yashash arzusi, yaman weqelerni kelturup chiqirishi mumkin”

Jere E.Yates

 

Tügdi.

 

 

 

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s