Autori: Korash Atahan
Milliy til-yéziq bir milletning jéni. Öz til-yéziqi bolmighan milletlerning milliy mawjutluqidin söz achqilimu bolmaydu. Milletning mawjut bolup turishini, shu milletning medeniyet tereqqiyati belgüleydu.Medeniyet tereqqiyati shu milletning milliy til-yéziqini aldinqi shert qilidu.Milliy til-yéziqisiz milliy medeniyetning mawjut bolup turishi we rawajlinishini hergiz tesewur qilghili bolmaydu.
Bir milletning til-yéziqi shu milletning kolléktip pissixikisi, shu milletning milliy xaraktéri, shu milletning milliy tepekkuri we shu milletning hayatliq pelesepisining menbiyidur. Milletlerning hés-tuyghuliridin chüshenche, chüshencheliridin pikir, pikirleridin idiye, idiyeleridin medeniyetler köklep chiqidu.Yoqarqilarning hemmisi til-yéziq wastisi arqiliq emelge ashidu.
Biz ejdatlirimizning hés-tuyghusi, chüshenchisi we pikirliridin insha qilinghan medeniyet baghchisida yashaymiz.Bizdin bashqa dunya milletlirimu ejdatliridin miras qalghan medeniyetler bostanliqida öz-ara keskin riqabet ichide hayat kechüridu. Milletlerning ottursidiki uzaqqa sozulghan bu riqabet we küreshte özidin yatlashqanlar asta-asta yoqalsa, milliy qediriyetlirige sadiq bolghanliri tediriji küchlinidu we qudret tapidu!
Bu yilqi xelqara ana til bayrimi munasiwiti bilen Uyghurlarning milliy mawjutliqining, Uyghurlarning milliy medeniyitining we Uyghurlarning diniy etiqadining jiddiy xeterge duch kelgenlikidin ibaret nazuk tema üstide azraq oylinip qaldim.
Til-yeziq bir milletning milliy mewjutliqining hul teshi. Emma unutmasliq kerekki eger Uyghur tili we yeziqi milliy edioligiyimizdin chetnep ketken bolsa uning keltürüp chiqarghan boshluquni toldurmaq asan emes. Uyghur tili we yeziqi milliy edioligiyimizdin chetnep ketken bolsa, u halda milliy til-yeziqimizning bar bolghini milliy mewjutliqimizni qoghdap qelishta özining ijabiy rolini keskinlik bilen oyniyalmay qalidu.
Dunyadiki bashqa milletlerge oxshashla biz uyghurlarning til-yeziq, örpi-adet, diniy etiqat, ilim-pen, edebiyat-sennet, pelesepe, iqtisat we bashqa tereplerdin ming yillardin beri shekillengen özimizge xas bir enenisi bar. Bu en-ene ilgirki herqandaq dewirdikige qarighanda teximu küchlük teqezza bilen beyitish we tereqqiy qildurushqa muhtaj boliwatidu.
Dunya tereqiyatigha egiship milliy medeniyitimizde jümlidin ediologiymizde yengi-yengi hadisiler köpüyiwatqan bolsimu, u milliy tepekkurimizning shallishidin ötküzülmigenliki üchün xuddi exlet döwisidek millitimizning kolliktip pissixik we meniwiy saghlamliqigha ekis tesir körsütiwatidu.
Biz Uyghurlar gerche her türlük seweplerdin medeniyet saheside bezi ilgirleshlerni qolgha keltürgen bolsaqmu, yat we yengi pikirlerni we etiqat hadisilirini emiliyitimiz we ehtiyajimizgha uyghun bir terep qilalmiduq.Bashqa milletlerdin siyasiy, iqtisad we maarip qatarliq tereplerde barghanche arqida qalghanliqimizdin, millitimiz hazirqi zaman dunya tereqqiyatigha masliship bolalmay xelqimiz ademni chöchitidighan jiddiy riqabet qaynimida qaymuqup qaldi.
Mushundaq bir waqitta millitimizning milliy mawjutliqini heqiqi qoghdap qalidighan zamaniwiy pikir we iddiyni ishlepchiqirip, millitimizni qudret tapquzidighan toghra yolni tepish biz ziyalilarning bash tartip bolmaydighan ulughwar wezipimiz.
Kishilerning nime deyishidin qetiy nezer, peqet iddiyela dunyani üzil-kesil özgertiwetidu – deptiken Engiliz danishmeni Robin Willyamis. Robin Willyamis bu heqte toghra eytidu. Muellesep künimizde urush meydanlirida emes belki pikir meydanlirida teximu köp qan töküliwatidu. Qudretlik milletler yeni engilizlar, Germanlar we Yehudiylar Uyghurlar u yaqta tursun hetta hindi, erep we xitaygha oxshash arqida qalghan bashqa xeliqlernimu yengidin qurup chiqiwatidu.Ular dunyaning yengi kün tertibi projektige tehdit bolush ihtimali bolghan xeliqlerni ajizlashturup, dinni süyistimal qilip qarshiliq körsütiwatqan isyanchilarni ittipaqdash küchlerdin paydilinip yoqutiwetip baridu, yaki ishenchlik dep qaralghan xeliqlerge qoshuwetipbaridu.
Wetinimiz xitay mustemlikisige chüshüp qalghan bir esirge yeqin waqittin bashlap Tereqqiy qilghan döletler, birleshken milletler teshkilati, Awropa ittipaqi we Shimaliy atlantik ehdi teshkilati qatarliqlar Illuminati dep atalghan millettin, dindin we yerlik medeniyetlerdin halqighan qarangghuluqtiki sirliq küch, dep qarap kelingen elim-pen we texnologiyeni pütünley monopol qiliwalghan, qolini nerge sunsa yetidighan eshu xelqaraliq teshkilatning kontrolliqida turiwatidu.
Gheriptiki we Sheriqtiki siyasiyonlar, milyarderlar we alimlar Illuminati tüzgen yer shari xarakterliq istrategiylik pilanlirining türtkiside dunyawiy yengi tertipni ornutush üchün qanche yüz yildin beri dunyaning herqaysi jaylirida paaliyet qilip keldi. Uyghur qeshqeriye dewlitini, birinchi we ikkinchi jumhuriyitimizni yiqitqanlar xitaylar emes, eshu xelqaraliq teshkilat idi. Ular özige tehdit bolidighan pan türükchi we pan islamchi milletlerni arqa-arqidin yiqitip, sheriqning kesel körpilliri dep atalghan xitayni yülep turghuzup, xitaylarning bugünkidek güllinishige imkan yaritip berdi. Biz pexirlinidighan nobel mukapati Illuminatilar teripidin berilidu!
Illuminatilar dunyani özgertish üchün tömür qurallar emes, xuddi bombidek küchlük pikir we iddiyeler kerek, dep qarap, dunyawiy xarakterliq maarip we tereqqiyatqa meblegh selip, dunyani idare qilishning yengi yolliri heqqide küresh qiliwatidu.
Illuminatilar mueyyen bir etnik topluqqa, dingha yaki medeniyetke mensup emes bolup, dunya milletlirini özige mujessemligen ghayet zor xelqaraliq murekkep teshkilattur! Illuminatiylar oxshimighan eriq, din we medeniyetke tewe serxil ademlerdin teshkillengen bolup, ularning düshmini yat bir medeniyet, bir din yaki bir xeliq emes, belki az-kam besh esirdin beri yolgha qoyulup keliniwatqan dunyawiy yengi tertip programmisigha qarshi septe turghanlardur!
Tereqqiy qilghan milletler, we sermayisi qanche milyarttin ashidighan xelqaraliq gigant Firmilar Illuminati dep atalghan dunyawiy küchlerning yar-yülek bolishi arqisida milletlerni, özlirining bixeterlikige uyghun shekilde qaytidin tertipke turghuziwatidu. Illuminati diniy etiqatlarni, yerlik ediologiylerni bashqiche qilip eyitqanda dunyani, asiyani jümlidin biz uyghurlarnimu özgertip qurup chiqiwatidu.Biz bolsaq buni bilmestin, Xitay qatarliq ata düshmenlirimiz we ottura sheriqtiki milliy menpeetliri üchün bizni kozur qilip oynaydighanlarning astirittin orunlighan muzikillirigha kelse-kelmes dessep ussul oynap, yer sharidiki herqandaq dewlet we teshkilatlardinmu yoquri orunda turidighan dunya ittipaqi (dunya dewliti) ning qanche yüz yilliq pilanlirigha qarshi at chapturushqa herismen halda yashawatimiz!Bundaq ketiwersek pishanimizdiki qulluq tamghisi öchüp ketish u yaqta tursun, hetta bir millet süpitide yer sharidin yoq bolup ketimiz!
Pütün dunyadiki ilim-pen muessesiliri, Universitilar, inistetutlar we akademiyeler, eskiriy qoshunlar we chong xelqaraliq Firmalarning hemmisi yolgha qoyghan yer shari xarakterliq projektler, oxshimighan medeniyet, din we til yeziqqa ige yerlik xeliqlerning naraziliqini qozghighachqa, ulargha qarshi bezide rohaniyetchilik, bezide medeniyet yeklimichiliki, bezide eriqchiliq tüsini alghan quralliq isyanlar bash kötüridu.
Bezide bu xil isyanlarni Illuminatilar özliri pilanlap, nöwettiki zerbe nishani qilinghan rayonlargha besip kiridu. Uyghurlar Sowetler ittipaqi tarqilip ketishtin awal we keyin tekrar-tekrar mana mushundaq hadisilerde dunyawiy küchning emes, meheliwiy küchlerning sépidin yer elip qalghanliqi üchün, dayim siyasettin ibaret qimar sorunida utturiwetiwatidu. Awal Türüklerge, andin Sowetlerge, andin Ereplerge arqidin Amerikigha sozulghan ümid qollirining hawada leylep qelishliri, millitimizning bilimsizliki, nadanliq we xurapiyliqidin bashqa nerse emes!
Keyinki ikki yüz yildin beri Uyghurlar xelqaradiki yoqarqidek qutuplarning sürkülishi jeryanida arqa-arqidin xata zamanda, xata küchler bilen xata meydanlarda turup qalghanliqidin hazirgha qeder milliy musteqilliqimizgha hich bolmighandimu tibetlerchilek nisbiy musteqilliqimizghimu erishelmiduq. Bundaq bolishidiki asasiy sewep tinimizdikisi, tilimizdikisi bir bolghini bilen eng muhimi dilimizdikisi bir bolmighanliqidindur.
Biz Uyghurlar qarmaqqa bir millettek körünginimiz bilen ediologiye jehettin hili xitaylargha, heli ereplerge, heli Ruslargha, heli hindiylargha, heli mungghullargha oxshap qalghanliqimizdin ishlar ilgiri basmidi. Xelqarada jiddiy özgürüsh bolup, mezlum milletlerning beshigha amet qardek yaghqanda bizning beshimizgha külpet yaghdi.
Bizning siyasiy teqdirimizge tesir körsütiwatqanlar, milliy istiqbalimiz heqqide bizge paydiliq pikir qilmay, bizni Xitay, Rus, Erep, Hindiy… we shuningdek bashqa xeliqlerning qoshumchisi qatarida körüp muamile qildi.Ular bizdiki bilimsizlik, ditsizliq, xurapatliq we nadanliqni körüp, xitayning qilghanliri, qiliwatqanliri we qilmaqchi bolghanliri toghraiken, dep qaldi. Demokratiye we kishlik hoquq, dep jar salidighan qarangghuluqtiki eshu küchler xelqara Uyghur kirzisini bir terep qilishta bizge paydiliq emes, xitaygha paydiliq yol tutti.
Illuminatining Xelqara emperiyalizim qaniti millitimizning ichidin chiqqan ziyalilarni weten ichi we siritida xitayning bizni qaytidin özige qoshuwelish axirida assilimatsiye qilip eritiwetish istirategiysige uyghun herket qilishqa mejburlap, charisiz, ige-chaqisiz, nadan awam-xelqimizni zawalliq aqiwiti alla burun pilanlanghan xelqara islamiy jihat sepige ittiriwatidu! Ularning meqsidi derhal hoshumizni tapmisaq qanche ming yilliq shanliq tarixqa ige Uyghurlarni topidek sorup bir qismini Xitaylargha, bir qismini Ereplerge, bir qismini ajiz Türkiy qewimlerge qoshuwetip qarap olturushtin bashqa nerse bolmay qalidu.
Medeniyetler, dinlar we etnik topluqlarni süyistimal qilghan qarangghuluqtiki küchler insaniyetke yengi-yengi kirzislarni bexshende qilip, ajiz milletlerni jümlidin Uyghur millitini pikir tereptin özige layiqlashturup özgertip chiqish üchün sheytandek herket qiliwatidu.Düshmenlirimiz ige-chaqisiz dunyagha sorulup ketiwatqan xelqimizni erqiy, diniy we mezzep sheklini alghan shiker yalitilghan yaman gherezliri arqiliq aldap we talan-taraj qilip özining kimlikini untuldurup, ulughwar milliy ghayilliri üchün bir qedemmu mangalmaydighan halgha chüshürüp qoydi!
Uzaq musapilik oylighanda uyghurlar xelqarada uchrawatqan tehditler, xitay mustemlikisi astidaki Uyghuristanda yashawatqan xelqimizningkidin anche köp periqlinip ketmeydu.Her ikkisining aqiwitide oxshashla yoqulup ketishtin ibaret yaman aqiwet körünüwatidu. Bu tereptin qarighanda millitimiz xuddi ishghal astidiki wetinimizdikige oxshashla hür dunyada yeni chet-ellerdimu eghir tiragediyelik jeryanlarni bashtin kechürmekte.Diqqet qilmisaq halimiz teximu yaman bolidu.
Ilgiri millitimiz dunyagha anche tonulmighan idi. Hazir her türlük seweplerdin dunyagha tonulushqa bashliduq.Insaniyet özining terkiwidiki Uyghur digen etnik türkiy topluqni yeqindin küzütüp, bizning artuqchiliqimiz bilen kemchilikimzge baha beriwatidu.Dunyani bashquriwatqanlar hich bolmighanda kelichekte bashquridighanlar bar. Ular milletlerge xuddi bir shexiske baha bergendek baha beridu. Ular Insaniyetning ortaq menpeetliri, dunya tinichliq we ilim-penning tereqqiyati üchün nimini xalisa qilalaydu. Ularning neziride pütkül insaniyet we yer shari ularning mülüki. Biz Uyghurlar ularning neziride pilanlirigha uyghun kelsek insan, kelmisek nerse yaki mal!Ular wetinimizni, yer asti we üsti bayliqlirimizni insaniyetning ortaq muliki hesaplaydu.Ular oylap, Uyghurlar musteqil bolsa bizge qanchilik paydisi bar, Xitaylargha beqinsa qanchilik ziyini bar, dep muzakire qilip, erqiy we diniy tereptiki peylimizning yamanliqidin wijdansiz, teslimchi we qul mijez xitaylarni talliwelish arqiliq, uzaqtiki maddiy menpeetlirini qoghdap qalidu!
Illuminati xelqara jamaetchilik ortaq qoghdawatqan yer shari xarakterliq chong teshkilat bolup, herqaysi dewletlerning siyasiy, iqtisadiy we medeniy formulasi ular teripidin tüzilidu. Ular tekitlewatqan „medeniyetler ara hemkarliq, dinlar ara diyalog“ elbette dunyawiy tinchliq, dostluq we tereqqiyatni ilgiri sürüsh üchün otturgha etilghan! Dunyawiy yengi tertipke qarshi turghan shexis we dewletlerning ottura sheriqte qandaq aqiwetlerge qalghanliqi hemmimizge melum. Dunya serxilliri bizni dunyawiy eqimgha qarshi, eniq mewqesi yoq, insaniyetning düshmini dep qarap, bizge hesidashliq qilmay nepretlense, yardem qilmay öz menpeetlirini nezerde tutup, düshmen milletlerning arisigha qoshiwetse, xelqimizni her xil shekilde bölüp tarqitiwetip, pikir dunyasimizni igiliwalsa bu wetenning ishghal astigha chüshüp qalghanidinmu better yaman aqiwetlerni keltürüp chiqiridu.
Birqanche yidin buyan wetendin bashlanghan qach-qachtin keyin, mezlum millitimizning wetini xitaylar terepidin mustemlike qilinghini yetmigendek, oxshimighan dewletlerdiki düshmen küchler millitimizning rohiy dunyasigha hujum bashlidi! Weten ichi we siritida yitekchi bir iddiye, yetekchi bir küch we ortaq bolghan yetekchi ghaye bolmighachqa, xelqimiz gerche ortaq bir tilni qolliniwatqan bolsimu, pikir we dunyaqarash tereptin barghanche parchilanip ketiwatidu.
Demisimu Uyghurlar hazir bir tilda sözleydighan, qandash we ortaq örpi-adetke ige xeliq turuqluq, siyasiy besim, chetke qeqilish, medeniyet sapasidiki periq, itiqat jehettiki nizahlar we yerlik milletlerning tesirige uchrash netijiside öz-ara bashqa milletlerdek muamile qilishidighan bolup qaldi.Siyasiy, iqtisadiy, diniy we sotsiyal goruppilarning arisidiki periq binormalliship, kolliktip milliy pissixologiyimizde kesellik alametliri körülüshke bashlidi.
Xelqarada bizge ayit yüz beriwatqan türlük hadisiler sewebidin millitimizni bilidighanlarning köpüyishige egiship, xeyim-xetermu parallil halda küchiyishke bashlidi. Millitimiz chekidin ashqan xitay zulumidin qechip, dunyada öz-ara periqliq bolghan 100 din artuq dewlet we rayongha chechilip ketti.Wetensiz we bash-panasiz qalghan sergerdan xelqimiz dini we tili bizge yeqin hem yiraq bolghan emma yat bir ediologiye hökmaranliqidiki milletlerning arisida yashawatidu. Yat elde Uyghurlar yerlik xeliqlerge maslashqanche bashqa rayonlarda hetta wetende yashawatqan qeni, tili, yeziqi, örpi-aditi we xuy peyli oxshap ketidighan etnik qerindashliri yeni öz millitidin barghanche yatliship ketip baridu.
Qeni, tili, yeziqi, dini we örpi-adetliri oxshash turup bu yatlishishni keltürüp chiqiriwatqan asasiy amil, ularning bu xil kirzisqa qarshi özige xas iddiysining bolmasliqidin qaynaqliniwatidu. Dunyada diniy we penniy jehettin nurghun toghralar bar, bu toghrilar – hetta islamiy ehkamlarmu shuning ichide- Uyghurlarning tepekkuri bilen tasqilip, pishshiqlap ishlepchiqirilghandin keyin qobul qilinmay, eksinche gheripliklerning, sheriq we ottura sheriqliqlerning tepekkur endiziliri asasida chala we dogma halda qobul qilinghan bolsa til-yeziqimiz ortaq bolghan bilen ish-herkitimiz bir-birimizni inkar qilidighan teximu xeterlik düshmenge aylinimiz-de yaghi yandin, bela qerindashtin degendekla hadise yüz beridu.
Qattiq epsuslinish ichide shuni eytimenki, biz Uyghurlar alliburun bir milletni shekillendüridighan eng asasliq birqanche amildin mehrum qalduq. Uyghur degen ismimizla qalghandek bolup qaldi, ortaq pikir we iddiymizni eghir boran-chapqunlargha berdashliq bereligudek insha qilalmiduq. Milliy musteqilliq herkitimiz xuddi xitay tajawuzchilliri zeherxendilik bilen eyitqandek „Bir uchum yaman niyettiki kishilerningla qilidighan ishi“ bolup qaldi. Medeniyet dep yat medeniyet we diniy eqimlarni menbege qarap baqmay qara qoyuq qobul qilip, renggimiz, teletimiz, yürüsh-turushimiz we pikirimiz ejdatlirimiz u yaqta tursun, bugünki kündimu öz-ara yatliship ketti. Millitimizning bir qismi ereplerning pan erepchiliki üchün gumashtiliq qilidighan, bir qismi xitaylarning etnik kengeymichiliki üchün asiylarche qurban beridighan, bir qismi öler-tirilishige qarimay gheriptiki xitay bilen eghiz-burun yaliship hemkarlishiwatqan düshmen küchlerning ghalchiliqini qilidighan bolup ketti. Xelqimizning arisida milliy istiqbalidin gumanlinip, ümitsizlik patqiqigha petip, bir-biri bilen ittipaqlishalmaydighan bash-bashtaq, bashchisiz, yetekchisiz halettiki, ilgiri körülüp baqmighan derijidiki natonush we qorqunchluq milliy kirzis patqiqi peyda boldi.
Iddiyler dunyasida yüz beriwatqan shiddetlik urushlarda tola chayqilip, rohiy we jismaniy tengpungliqimizni yoqutup qoyiwatamduq qandaq?! Dunya milletliri hergiz körüngendek emes. Dunyadiki qudretlik milletler bashqa eriqtiki, bashqa dinlardiki we bashqa ediologiyediki milletlerning ichidiki ajiz xeliqlerni we ayrim sandiki kishilerni setiwelip – ularni istrategiylik pilanliri asasida teshkilatlandurup, milliy engimizdiki meniwiy teritoriyimizge kengeymichilik qilmaqta.
Xelqara Emperiyalizimi teshkilatlandurulghan milletlerni bezide eshu yerlik milletning özige qarshi, bezide özlirining menpeetlirige putlikashang bolidighan küchlerge qarshi ishqa seliwatidu. Shunga qerindash yaki dindash dep aldinip yürüwermestin, qandaq dindash, qandaq qerindash, qandaq dost dep özimizdin sorishimiz we oylishimiz, yatlarning nersillirini milliy yol bashlighuchillirimizning yetekchilikide, milliy tepekkur ghelwirimizdin ötküzüp qobul qilishimiz, waqtinche menpeetlerni dep, milliy istiqbalimizni otqa tashlashtin bar küchimiz bilen saqlinip qelishimiz lazim!
Millitimiz allaburun özi bilmeydighan küchlerning yeqin we uzaqtin konturul qilishigha maruz qaldi.Bu küchlerning eng chongi millitimizni yengi dunya tertiwige uyghun yashashni telep qiliwatidu.Millitimiz insaniyet tereqqiyatigha qarshi, rayon xarakterliq menpeetler qazinida qaynawatqan, arqa körünishi namelum bolghan qandash we dindash körinidighan yaman küchlerning tesiridin qutulup, xelqara jamaetchilik bilen toghra bolghan bir metodta hemkarlashmighachqa hessilep bedel tölep ketiwatidu. Biz xelqimizning milliy teghdiri meseliside u yaki bu emes, peqet özimiz bolmay turup, xitay zulumidin qutulup, siyasiy jehettin qeddimizni tikliyelmeymiz.Shunga qazini we morisi bashqa bolghan qandashlirimiz we dindashlirimiz bilen bolghan her türlük munasiwetlerni azatliq küreshlirimiz we milliy istiqbalimizgha uyghun shekilde pilanlishimiz intayin muhim.
Arimizdiki xelqara emperiyal küchlerining tutamidin xata xulase chiqiriwalghan, meheliwiy diniy we etnik isyanlarning shaxshaxchilliri arqa körünishi dindash yaki qandash bolghan menbesi namelum siyasiy küchlerning qol-chomaqchilirigha aylinip, Uyghurlarning janijan menpeetlirini Xitaylar bashta Erepler, Engilizlar, Ruslar we nezer dayirisi tar bir qisim Türkiy xeliqlerning dastixinidiki lox göshke aylandurup qoyiwatidu.
Shuningdek paydisiz hadisiler aqiwitide milliy we tarixiy düshmenlirimiz, yeni düshmen küchler we milliy munapiqlar Uyghur xelqini öz nepsi üchün dessep ötüdighan köwrükke oxshutup herket qeliwatidu!Xelqara küchler, milliy düshmenlirimiz we bizni kozur qilip oynawatqanlar, biz üchün eng muqeddes bolghan ümmetchilik, wetenperwerlik, eriqchiliq we milletchilik hes-tuyghuliridin ustiliq bilen paydilinip, ikki putimizni kötürüp tartqusiz bala-qazalar patqiqigha paturup qoydi.
Perde arqisidiki bu bir top paydisiz küchlerning bezilliri bilen birliship, bezillirini yengishimiz lazim!Bizni diniy we etnik qerindashliq bayriqini kötürüp chiqip aldawatqanlar, dawayimizgha ziyan seliwatqanlar we arimizdin chiqqan setilma mangqurtlar bilen yer shari xaraktirliq til-bürüktirip, millitimizni biz xalighan shekilde dunyawiy yengi tertip asasida emes belki özliri xalighan shekilde xemirdek yughurup, shexsiy gherezliri üchün öltürülidighan qurbanliqqa aylandurup qoyishining aldini elishimiz lazim!
Biz til, din, exlaq we medeniyitimizdin berpa bolghan ulusal dunyamizni ular istimal qiliwatqan din, eksiyetchi pelesepe we pashistik siyasetler bilen emes, ejdatlirimizdin her xil yollar bilen bolupmu folklor we yazma edebiyat arqiliq miras qalghan bibaha engüshterler arqiliq qoghdap qelishning yollirini tapalaymiz!
Tejirbiler ispatlidiki ata miras wetinimizde we uyghurlar tarqilip olturaqlashqan rayonlarda milliy medeniyetimiz, örpi-adetimiz we til-yeziqimizsiz milliy mawjutluqimizni, dinimizni jümlidin azatliq herkitimizning potinsiyal küchini qoghdap qalalmaymiz! Dunya intayin tiz tereqqiy qiliwatidu. Biz Uyghurlar toxtap qalghan kallimiz bilen ming qilsaqmu dunyaning pikir, téxnilogiye we maarip tereptiki bu süritige aldirap –uchqirap yitishelmeymiz.Biz awal bu riyalliqni étirap qilishimiz lazim! Bizning kélichigimizning yeni siyasiy, iqtisadiy we medeniy hayatimizning normisini biz emes, xelqaradiki ediologiye, din, maarip we téxnilogiyening yülinishi we tereqqiyatini belgüleydighanlar pilanlaydu.
Millitimizni teshkil qilghan omumiy xeliqqe éytidighinimiz, millitimiz yaki millitimiz teshkil qilghan qurulushlar dunyaning kélichigini pilanlaydighan we belgüleydighanlarning qatarigha kirgini yoq. Biz Uyghurlar insaniyet terkiwidiki özlirining ichkiy ishliriningmu höddisidin chiqalmaywatqan bir topluqqa aylinip qalduq. Bar bolghan herqandaq bir küchimiz xelqimizni toghra bir yolgha yétekliyelmeywatqan halette turiwatidu. Eng muhimi biz özimizni özimiz tonushimiz lazim! Millitim Uyghur, dinim islam, wetinim Sherqiy Türkistan, dep qoyushla kupaye qilmaydu! Millitimiz qudret tapsun deydikenmiz özimizni, özgini we dunyani chongqurlap tonushimiz lazim.
Biz bir millet bolghinimiz bilen öz aldimizgha hakimiyitimiz yoq, biz musulman bolghinimiz bilen bashqa musulmanlardek hür emes, biz 21-esirde yashawatqan bir xelq bolghinimiz bilen ang sewiyemiz ilghar milletler uyaqta tursun, arqida qalghan nurghun milletlerningkidinmu téxi arqida. Bundaqken millet, medeniyet, din we maarip qatarliq tereplerdin bilidighanlirimiz pütkül insaniyetke paydiliq bolush uyaqta tursun, özimizning bu heqtiki qiyinchiliqlirimizni hel qilishqimu yetmeydu.
Biz yashawatqan bu dewir söyümlük peyghember ependimiz Muhammed Sellellahu Eleyhi Wesellem, milliy inqilapchi Tömür Xelipe, zulumgha qarshi ezimet Ghuja Niyaz Hajim, millitimizning béshigha qonghan dewlet qushi Sabit Dewmulla we shir yürek Elihan Törem dewri emes. U dewir alla qachan ötüp ketti we kelmeslikke ketti.Bugünki ishlarni, ötüp ketken herqandaq bir dewirdikige qarap pilanlighili we élip barghili bolmaydu.
Bir ademge oxshashla, bir milletning qilalaydighini we bir milletning qilalmaydighini bar. Hazir Uyghurlardin yitiship chiqqan ziyalilarning, alimlarning we siyasetchilerning qiliwatqanliri eqilge uyghun pilanlanmighachqa millitimizning milliy kimliki, diniy étiqadi we siyasiy teqdirige passip tesir körsütiwatidu. Biz öz qolimiz bilen özimizning milliy menpeetlirimizni otqa tashlaydighan ghelite mexluq bolup qalduq!
Uyghur ziyalilargha éytidighinimiz: Hey ziyalilar, siler bir aliy mektepning diplomisini élip, yaxshi bir xizmetke kirip, xotun-balanglar bilen tükünglarni parqiritip yashash üchünla yaritilghanmu?!Qaranglar xelqimiz bekla yaman künde qaldi, hich ish bolmighandek yürüwermenglar! Undaq qilmanglar, bu bexitsiz milletning teqdirini oylanglar! Biz mushu xelqning ewladi, millet bizning, weten bizning, uningsiz mewjutliqimiz we qedri-qimmitimizni tesewwur qilghili bolmaydu.Wetenning béshigha éghir kün chüshti, xeliqimiz bizge muhtaj boldi, ularni azatliqigha we igilik hoquqigha qawushturush üchün siyasiy, iqtisadiy we idiologiye jehettin milliy enenilirimiz we siyasiy iradimizge uyghun shekilde qolmu-qol izdineyli!
Uyghur ülimalirigha éytidighinimiz: Hey Uyghur ülimaliri, millitimiz üchün tarixta tillarda dastan bolghanlarning warisliri siler millitinglargha xitap qiliwatamsiler, barliq musulmanlargha xitap qiliwatamsiler yaki pütün insanlargha xitap qiliwatamsiler?!Siler kim, kimning ewladi!?Zadi milletni nime qilsun deysiler!?
Silerge eytip qoyayli bir qanche süreni yadiliwalghanliq yaki bir qanche hedisni ügüniwalghanliq bir milletni siyasiy, iqtisadiy we medeniy tereptin pütünley yéteklesh üchün yétishmeydu. Bir milletning milliy medeniyitini, siyasiy hüriyitini we diniy étiqadini peqetla dinni qural qilipla saqlap qalghili bolmaydu.
Siler körünüshte islamiy tereptin telim-terbiye élip bériwatqandek qilghan bilen, emeliyette insaniyetni, musulmanlarni uyaqata qoyup turayli, öz xelqimiznimu toghra bolghan bir yölünüshke yitekliyelmidinglar.Chünki siler alemlerning yaratquchisining eng nadir eserliridin biri bolghan Uyghuristan xelqining yürek soqushigha diqqet qilmidinglar. Siler islamiy ehkamlarni quraniy kerimning rohigha, milliy medeniyitimizning tereqqiyat qanuniyitige we xelqara jemiyetning jümlidin ilghar pikirlik musulmanlarning bizdin kütkenlirige layiqlashturalmidinglar. Siler millitimiz qutsal islam dinigha kirgendin kéyinki tereqqiyatimizning milliy alahiydiliklirimiz bilen diniy alahiydiliklirimizning öz-ara yughurulup peyda bolghan muhteshem bir barliq ikenlikini isinglardin chiqirip qoymanglar! Silerning dinimizni milliy menpeetimizge, bashqa milletlerning menpeetlirige we dunyaning tinichliqigha qarshi sherhiyligenlikinglarning özi xelqimizning qaymuqup qélishi we düshmen küchlerning islamiy eqidillirimizni süyistimal qilip, xelqimizning ilgirdin tartip normal dawamliship kéliwatqan islamiy hayatini buzghunchiliqqa uchrutishi we millitimizning orunsiz qirilip kétishidek qebih yaman aqiwetlerning kélip chiqishigha sewpchi bolmaqta.
Emdi siyaset meydanidikilerge azraq éytidighinimiz bar: Eslide siyaset meydanida biz bu yerde alahiyde objékt qilghudek bir küchmu yoq. Siyaset meydani dep xitap qilinishi üchün küchlük partiyeler, teshkilatlar we teshkilatchilar bolishi kérek! Ularning siyasiy, iqtisadiy we pelesepiwiy qarashliri bolishi kérek. Bizde ziyalilar bilen Ülimalardin teshkillinidighan siyaset meydani téxi resmiy shekillenmigechke, ziyalilar bilen Ülimalargha éytidighanlirimiz, téxi öz aldigha külem shekillendürelmigen siyaset meydanigha qaritilghandur!
Hey ziyalilar, ülimalar; siyasetchiler silerning pen, din we siyaset saheside qiliwatqininglar bir qarmaqqa ilimning we islamning rohigha uyghundek körüngini bilen, emeliyette ilmiy exlaq we islamiy eqidilerge, musulmanliq we milletchilikke éghir ziyan salmaqta. Millitimiz aldidiki buruchinglarni ada qilalmaywatisiler. Birsinglar yat milletlerning azghina puligha yallinip ishlep, xelqinglarni untup ketken bolsanglar, yene biringlar bilimsizliktin xelqimizni xelqara téror balasigha ittiriwatisiler! Yene biringlar xelqimizni küchlük milletlerning xitay bilen bolghan siyasiy, iqtisadiy we eskiriy munasiwetlirining qurbanigha aylanduriwetip qoyiwatisiler! Xelqimiz silerni mushundaq qilsun dep tughqanmu, béqip östürgenmu, terbiylep qatargha qoshqanmu!?Siler sépi üzidin xeyirsiz ewlat bolup qaldinglar!Qiliwatan ishinglar xeliqni yighlitiwatamdu yaki küldüriwatamdu, ish qilghanda dayim dengsep béqinglar!
Xitay tarixtiki herqandaq chaghdikidinmu wehshiyliship ketti.Millitimizge ige chiqmisaq, obrazini yaxshilimisaq, mangidighan yolimizni tapmisaq uzaqqa qalmay kölimi ikki milyon kuwadirat kelometirgha yétidighan Uyghuristan kapir xitaylarning menggülük mülikige aylinip kétidu we özlirini ming yildin béri musulman, dep sanap kelgen 20 milyondin ashidighan xeliq tarix sehnisidin yoqulup ketidu.
Millitimiz tarixta oxshimighan dewirlerni bashtin kechürgen, parlaq medeniyet yaratqan we küchlük dewletlerni qurghan. Qanche ming yil jeryanida Uyghur xelqi tölinidighan bedelning qandaq bolishidin qettiynezer, milliy kimliki we milliy medeniyitini qoghdashni her dayim aldinqi kün tertipke qoyup kelgen. Tariximizda El-Farabiy, Yüsüp Has Hajiptek, Ahmet Yükneki, Ahmet Yeswiydek, Ibin Sina, El-Bironiydek, Jalalidin Rumiy, Muhemmed El- Harazimidek we Ulughbeg, Alshir Newayidek milliy we islamiy alimlar yitiship chiqip, jahalet qaplap turghan asminimizni qanche esirlerdin béri parlaq yultuzlardek yorutup kelmekte. Ejdatlirimiz millitimiz muqeddes islam dini bilen shereplengendin kéyinki ming yildin artuq tarixta, milliy kimlik bilen diniy kimlik ottursidiki nazuk munasiwetni aqilane shekilde bir terep qilip keldi.
Xelqimizdin yétiship chiqqan ziyalilar, ülimalar we diniy terghibatchilar milliy medeniyitimizni qurghan ejdatlirimizdinmu teqwa, eqilliq we bilimlik emes!Bizning meniwiyet binasimizni apiride qilghanlarning bizge qaldurup ketken enenilliridin ayrilsaq halak bolimiz. Bugünki dunyada bizning qilmaqchi bolghanlirimizgha dua qilip, namaz oqupla yetkili bolmaydu. Biz diniy ülimalirimiz we diniy terghibatchilirimizdin kemter bolushni, penniy bilimlerni ixlas bilen ügünüshni, xelqara weziyetni toghra mölcherlep, özini chaghlap ish qilishni, milliy kimlikimizge sel qarimasliqini, arqa körünishi qarngghu bolghan düshmen küchlerning dépigha azraq usul oynashni, diniy telim-terbiyede eng awal milliy menpetimizni chiqish qilishini ümit qilimiz.
Bugünki Uyghur ziyaliliri we diniy ülimaliri tariximizdiki hetta bügünki dewirdiki bashqa milletlerdin yétiship chiqqan ziyali we ülimalarning derijisige téxi yetkini yoq. Biz bir diplomgha ériship, ikki sürini ügüniwélip, bir heptiyekni yadiliwélip ilmiy we islamiy jehettin dapqa chüshken mayaqtek diringshighinimiz bilen, ilimiy qanuniyetlerni quraniy kerimning rohini dewliti bar bolghan qérindash xeliqlerchilik aldirap hezim qilalmaymiz! Biz Uyghurlar özimizning eng kichik ishlirimizning höddisidin chiqalmay turup, xelqaradiki ériq, din we siyasetlerge ayit zor hadisilerning ichige kiriwalsaq ötüp ketken axmaqliq, hamaqetlik we kazzapliq bolidu.
Hey qérindashlar, diqqitinglarni bugünki dewirdiki dunyawiy ilghar pikir we tereqqiyatlargha, milliy iradenglar üchün paydiliq bolghan emeliy imkanlargha we aranglardin yétiship chiqqan serxillargha béringlar, ulargha xitap qilayli we ulargha egisheyli!Bashqa milletler milletni qudret tapquzushta ilghar netijilerni yaratti.Bizmu niyet qilsaq bashqilar qilghanni qilalaymiz! Nimening xata, nimining toghriliqini, nime qilishimizning lazimliqini, qaysi yolda mangsaq ghelbe qilghili bolidighanliqini yat milletler we bashqa milletlerning ilmiy we diniy tereptin yol bashchilliri emes, özimizning ilim we din saheside yüksek telim-terbiye körgen munewer ewlatlirimiz bizge körsütüp bérish üchün yol izdishi we tirishishi kérek.
Millitimiz 21-yüz yilgha kelgende ilim we din saheside nahayiti zor bir qoshun yétishtürüp chiqti. Bu qoshunni milliy irade we milliy ediologiyege xizmet qildurush ishini ilmiy pilanlashqa küchishimiz lazim. Xelqimizni milletni qudret tapquzushqa we yétekleshte tereqqiy qilghan milletlerni örnek qilishimiz, xelqaradiki özimizdin bekla chong dewlet we rayon atlighan diniy we érqiy ishlargha chat kériwalmay belki dewliti bar bolghan Üzbek, Qazaq, Qirghiz, Türükmen we Türük qatarliq qérindash xeliqlerning diniy jemiyetlirining mitodini xelqimiz arisida emiliyleshtürüshimiz lazim. Bizni hazirqi milliy, diniy we siyasiy kirzistin qutuldurup qélishta, xeliqmizge qan we din tereptin qérindash bolghan dewletlerning diniy étiqat, milliy kimlik we siyasiy teqdir qatarliq tereplerdin sizghan yol xeritisidinmu üstün turidighan bir küch yoq!
Millitimizni etnik, iqtisadiy, siyasiy we diniy kirzislardin qutuldurush üchün xelqimiz „Netije qazanghanlar“, dep pexirlinip turup teriplewatqan ilim we din saheside yétiship chiqqan biz yoqurda tilgha alghan akademik qara közlerning wezipisi hemmidin eghir! Bu menidin elip eyitqanda ilim-pen sahesidiki dunyawiy maddiy we meniwiy ozuqlarni millitimiz yetishtürüp chiqqan netije qazanghan, yoquri derijilik terbiye körgen pem-parasetlik ziyalilarning, we ilghar pikirlik diniy ülimalarning ilim-pen sahesidiki millitimizge paydiliq bilghan yéngiliqlarni qanche-ming yilliq tejribe-sawaqlar we milliy enenilirimizning ölchemliri asasida xelqimizge yetküzüp turishidinmu toghra yol yoq! Xelqimiz bolupmu akademik insanlirimiz herqaysi sahelerde qanat yaydurilidighan wetini, milliti, tili we dinini qoghdash kürishide, milliy menpetlirimizning tüwrügi bolghan milliy iradimiz tereptin keliwatqan muqeddes awazgha jiddiy qulaq selishi kerek!
21.02.2017 Germaniye
Parallel to his career as a top diplomat in the Swedish Foreign Ministry, Gunnar Jarring (1907–2002) entertained a life-long academic career devoted to the Turkic world in general and Eastern Turkestan in particular. A large part of his own private library consisted of publications on Central Eurasia, both from the region itself and from other parts of the world, not least the former Soviet Union, where Jarring was Ambassador from 1964 to 1973. All of the most well-known accounts of expeditions to Inner Asia can be found in this collection along with a great number of less known accounts, some of which are very rare and accessible at just a few or perhaps even no other libraries in the world.
Tengritagh Akademiyesi 